Irreguliere migratie aanpakken: EU-beleid uitgelegd
Om illegale immigratie tegen te gaan, versterkt de EU de grenscontroles, bestrijdt ze mensensmokkelaars, maakt ze terugkeer efficiënter en pakt ze de onderliggende oorzaken van migratie aan.
Inhoud
- Wat is irreguliere migratie?
- Irreguliere migratie in Europa – belangrijkste statistieken
- Bestrijding van migrantensmokkel
- Verscherping van de controles aan de EU-buitengrenzen
- Controles aan de binnengrenzen
- Een efficiëntere terugkeer van irreguliere migranten
- EU-Agentschap voor Asiel & het asiel, migratie en integratiefonds
- Irreguliere migratie voorkomen
- Overeenkomst EU-Turkije
- Meer over migratie en de EU
- Lees meer over de EU-reactie op migratie
Wat is irreguliere migratie?
Irreguliere migratie is het verkeer van mensen uit niet-EU-landen over de EU-grenzen zonder te voldoen aan de wettelijke vereisten van aankomst, verblijf of vestiging in één of meer EU-landen.
Irreguliere migratie in Europa – belangrijkste statistieken
Naast het overschrijden van het visum is illegale grensovergang een van de manieren waarop mensen in de EU belanden zonder een geldige verblijfsvergunning. In 2015 is het aantal irreguliere grensovergangen naar de EU aanzienlijk toegenomen. Volgens gegevens van Frontex, het EU-grensagentschap, waren er meer dan 1,8 miljoen irreguliere grensovergangen, het hoogste aantal ooit.
Sindsdien is het aantal irreguliere grensoverschrijdingen aanzienlijk gedaald.
In 2024 werden ongeveer 239.000 mensen gesignaleerd die de EU illegaal binnenkwamen, wat neerkomt op een daling van het aantal illegale grensoverschrijdingen met 38% ten opzichte van het jaar daarvoor en het laagste niveau sinds 2021, toen de migratie nog werd beïnvloed door de Covid-pandemie.
Bestrijding van migrantensmokkel
Georganiseerde misdaadgroepen zijn vaak betrokken bij mensensmokkel over land, over zee of door de lucht, omdat ze profiteren van kwetsbare mensen die een nieuw thuis zoeken. De EU probeert mensen te helpen die in gevaar zijn wanneer ze de grens oversteken, maar neemt ook maatregelen tegen de netwerken van migrantensmokkel die hun leven in gevaar brengen.
Het Parlement en de Raad hebben in oktober 2025 overeenstemming bereikt over de versterking van het mandaat van Europol, de wetshandhavingsinstantie van de EU, in de strijd tegen migrantensmokkelaars. Binnen Europol zal een nieuw centrum worden opgericht om de inspanningen van Europol en twee andere EU-agentschappen, Eurojust en Frontex, te coördineren. Dit zal het gezamenlijk onderzoek en de uitwisseling van inlichtingen tegen transnationale criminele netwerken verbeteren.
Het centrum zal operationele, technische en forensische ondersteuning bieden aan EU-landen, met de nadruk op het ontmantelen van risicovolle smokkel- en mensenhandelgroepen. Het zal ook zorgen voor de identificatie van slachtoffers en gegevensbescherming. Europol krijgt €50 miljoen en 50 nieuwe medewerkers om zijn capaciteit te vergroten en de samenwerking op het gebied van misdrijven via sociale media te verbeteren.
De Commissie heeft in september 2021 een geupdate EU-actieplan gelanceerd om migrantensmokkelnetwerken te bestrijden, voor 2021 tot 2025. Het plan heeft tot doel de samenwerking en informatie-uitwisseling tussen EU-landen en wetshandhavingsinstanties te verbeteren om netwerken van migrantensmokkelaars op te sporen en te vervolgen. Het richt zich op gebieden als financiële criminaliteit, het terugvorderen van illegale winsten, documentvervalsing en online smokkel. Het plan wil ook landen langs de belangrijkste migratieroutes naar de EU bij het proces betrekken.
Verscherping van de controles aan de EU-buitengrenzen
In het Schengengebied vinden geen interne grenscontroles plaats. Daarom zijn compensatiemaatregelen ter versterking van de buitengrenzen noodzakelijk.
Bezorgdheid over illegale migratie heeft veel nationale regeringen ertoe aangezet om grenshekken te plaatsen langs hun landgrenzen met niet-EU-landen.
Het Europees Parlement heeft gewerkt aan wetgevende maatregelen om de veiligheid van de buitengrenzen te verbeteren en heeft deze aangenomen.
Systematische controles voor niet-EU-reizigers aan de buitengrenzen van het Schengengebied
De EU vervangt paspoortstempels door een digitaal registratiesysteem dat bekend staat als het inreis-/uitreissysteem. Het systeem registreert biometrische gegevens en reisgegevens van niet-EU-burgers die het Schengengebied binnenkomen of verlaten.
De EU-landen zijn op 12 oktober 2025 begonnen met de invoering van het systeem. Ze hebben tot 10 april 2026 de tijd om het systeem volledig in gebruik te nemen.
Etias: Toestemming voor reizigers van buiten de EU die zijn vrijgesteld van de visumplicht
Het Europees reisinformatie- en vergunningssysteem (Engels) is een elektronische tool voor veiligheidscontroles voor vertrek, ontworpen om potentiële veiligheidsrisico's te identificeren. Reizigers uit landen waarvoor geen visumplicht geldt, moeten een elektronische reisvergunning aanvragen voordat ze naar de EU reizen. De vergunning is drie jaar geldig, of totdat het paspoort verloopt, en maakt meerdere toegangen tot het Schengengebied mogelijk voor een verblijf van maximaal 90 dagen binnen een periode van zes maanden. De lancering is gepland voor het einde van 2026.
Screening van migranten aan en binnen de EU-buitengrenzen
De EU heeft herziene regels ingevoerd voor de controle van personen die aan haar buitengrenzen aankomen. Deze regels maken deel uit van het EU-pact inzake migratie en asiel dat in 2024 is aangenomen en hebben tot doel de grensprocedures sneller, veiliger en eerlijker te maken.
Volgens de herziene regels moeten niet-EU-burgers een screeningproces doorlopen als ze betrapt worden op een poging om de grens over te steken zonder aan de toegangsvoorwaarden te voldoen, op zee worden gered of als ze asiel aanvragen aan een grensovergang.
De controles omvatten identificatie, vingerafdrukken nemen, veiligheidscontroles, en een voorlopige beoordeling van de gezondheid en kwetsbaarheid. De screeningsprocedure mag maximaal zeven dagen duren.
In onderhandelingen met de EU-regeringen hebben Europarlementariërs een sterk, onafhankelijk monitoringmechanisme in elk EU-land veiliggesteld om de fundamentele rechten van personen die gescreend worden te beschermen.
Snellere asielbeslissingen aan de EU-buitengrenzen
Een ander onderdeel van het pact, betreft een nieuwe grensprocedure (Engels) die onmiddellijk na de screening moet plaatsvinden. Deze procedure is bedoeld voor mensen die asiel aanvragen aan de buitengrenzen, worden aangehouden na een irreguliere grensoverschrijding, of na een redding op zee. Het doel van deze procedure is om snel te bepalen of asielaanvragen aan de EU-buitengrenzen ongegrond of ontoelaatbaar zijn (Engels).
De procedure is verplicht als de aanvrager een gevaar vormt voor de nationale veiligheid of openbare orde, als ze de autoriteiten hebben misleid, of als de aanvrager afkomstig is uit een land waar doorgaans minder dan 20% van de asielaanvragen wordt goedgekeurd.
De procedure moet binnen 12 weken zijn afgerond, inclusief beroepsprocedures. In geval van afwijzing of verwerping van een claim, moet de afgewezen aanvrager binnen 12 weken worden teruggestuurd. Terwijl asielzoekers de grensprocedure ondergaan, mogen ze het EU-land niet binnenkomen.
Tijdens de onderhandelingen hebben Europarlementariërs gepleit om:
- gratis juridisch advies te garanderen voor aanvragers in alle administratieve procedures;
- ervoor te zorgen dat niet-begeleide minderjarigen niet te maken krijgen met grensprocedures, tenzij ze een veiligheidsrisico vormen;
- ervoor te zorgen dat gezinnen met kinderen passende opvangomstandigheden krijgen.
De Europese Commissie zal het maximale aantal asielaanvragen vaststellen dat elk EU-land aan zijn grenzen moet afhandelen.
Terugverwijzen van asielzoekers naar veilige landen buiten de EU
Onder de asielprocedureverordening kunnen nationale autoriteiten besluiten dat een asielaanvraag onontvankelijk is als de aanvrager uit een veilig land buiten de EU komt. Dit zou een land zijn dat asielzoekers behandelt volgens aanvaarde internationale normen.
Hoewel EU-landen nog steeds zullen vertrouwen op hun eigen lijsten van veilige landen, voorzien de regels uiteindelijk in een samenkomen naar een EU-lijst van veilige landen buiten de EU en veilige landen van herkomst.
Pogingen tot destabilisatie door irreguliere migratie tegengaan
De EU heeft de afgelopen jaren te maken gehad met pogingen van zowel regeringen als onafhankelijke groepen om kunstmatig migratiegolven naar EU-landen te creëren om deze te destabiliseren. Dit legt niet alleen een extra last op de schouders van de EU-landen bij hun inspanningen om de buitengrenzen te beschermen, maar leidt ook tot humanitaire crises doordat irreguliere migranten tussen de grenzen vast komen te zitten.
De EU heeft een reeks maatregelen genomen om de instrumentalisering van migranten aan te pakken, waaronder grenscontroles, nieuwe wetgeving, sancties en diplomatieke en humanitaire acties. Eén van de maatregelen is de goedkeuring van de crisis- en overmachtsverordening (Engels), een ander onderdeel van het migratiepact dat EU-landen meer flexibiliteit moet geven bij de toepassing van asiel- en grensprocedures in crisissituaties.
Europees agentschap voor de grensbewaking en de kustwacht
In december 2015 kwam de Europese Commissie met een voorstel voor de oprichting van een Europese grens- en kustwacht om het beheer en de veiligheid van de buitengrenzen van de EU te versterken en de nationale grenswachten te ondersteunen.
Het nieuwe agentschap, dat in oktober 2016 van start ging, verenigt Frontex en de nationale autoriteiten die verantwoordelijk zijn voor het grensbeheer. Er zijn plannen om het agentschap tegen 2027 een permanent korps van 10.000 grenswachten te geven. Het agentschap heeft ook een sterker mandaat op het gebied van terugkeer en werkt nauwer samen met niet-EU-landen.
Na beschuldigingen dat het agentschap zijn eigen regels niet naleeft, richtte het Parlement in januari 2021 de Frontex-werkgroep (Engels) op om toezicht te houden op alle aspecten van zijn werk, waaronder de naleving van de grondrechten.
In december 2023 hebben Europarlementariërs Frontex aangespoord om meer te doen ter ondersteuning van de EU-landen bij het uitvoeren van zoek- en reddingsoperaties op zee. Ook riepen ze op om de activiteiten van Frontex in EU-landen die de principes en waarden van de EU niet respecteren, te beperken tot enkel toezicht en lokale aanwezigheid.
Fonds voor geïntegreerd grensbeheer
In een resolutie die in juli 2021 werd aangenomen, keurde het Parlement het vernieuwde fonds voor geïntegreerd grensbeheer goed en stemde ermee in er €6,24 miljard aan toe te wijzen. Het fonds (Engels) helpt om de capaciteiten van de EU-landen op het gebied van buitengrensbeheer te versterken en tegelijkertijd ervoor te zorgen dat de grondrechten worden gerespecteerd. Het draagt ook bij tot een gemeenschappelijk, geharmoniseerd visumbeleid en introduceert beschermende maatregelen voor kwetsbare mensen die in Europa aankomen, met name niet-begeleide kinderen.
Het fonds werkt nauw samen met het fonds voor interne veiligheid, dat zich richt op de aanpak van grensoverschrijdende dreigingen, zoals terrorisme, georganiseerde misdaad en cybercriminaliteit. Het ISF werd in juli 2021 ook goedgekeurd door het parlement met een budget van 1,9 miljard euro.
Controles aan de binnengrenzen
Aangehouden niet-EU-burgers met een irreguliere status komen vaak uit een ander EU-land. Dit kan het wantrouwen tussen de lidstaten van het Schengengebied aanwakkeren en leiden tot de herinvoering van controles aan de interne Schengengrenzen, wat het vrije verkeer zou kunnen verstoren.
De EU heeft de nieuwe regels voor politiesamenwerking in grensregio's goedgekeurd die ongeoorloofd verkeer binnen het Schengengebied aan te pakken. De regels zijn bedoeld om ervoor te zorgen dat de herinvoering van grenscontroles een laatste redmiddel blijft.
Europarlementariërs benadrukten tijdens de onderhandelingen duidelijke criteria om interne grenscontroles op te leggen als reactie op ernstige dreigingen. Een gerechtvaardigde reden, zoals een vastgestelde en onmiddellijke dreiging van terrorisme, is vereist voordat interne grenscontroles kunnen worden ingevoerd, en dergelijke controles zouden een tijdslimiet hebben van maximaal twee jaar. Als de dreiging aanhoudt, kunnen de grenscontroles met nog een jaar worden verlengd.
De nieuwe regels bevatten ook procedures die Schengenlanden kunnen toepassen in situaties waarin migratie door andere landen wordt gebruikt om druk uit te oefenen op de EU of een specifiek EU-land. Instrumentalisering van migranten kan worden tegengegaan door het aantal grensovergangen te beperken.
Een efficiëntere terugkeer van irreguliere migranten
Europees reisdocument voor de terugkeer van irreguliere migranten
In september 2016 heeft het Parlement een voorstel van de Commissie goedgekeurd voor een standaardreisdocument van de EU met het oog op een snellere terugkeer van niet-EU-burgers die zonder geldig paspoort of identiteitsdocument irregulier in de EU verblijven. De verordening is sinds april 2017 van toepassing.
Het Schengeninformatiesysteem
Het Schengeninformatiesysteem werd in novermber 2018 versterkt om EU-landen te ondersteunen bij de terugkeer van irregulier verblijvende niet-EU-burgers naar hun herkomstlanden.
Het schengeninformatiesysteem bevat nu:
- waarschuwingen over terugkeerbesluiten van EU-landen
- toegang tot schengeninformatiesysteem-gegevens voor nationale autoriteiten die verantwoordelijk zijn voor het uitvaardigen van terugkeerbesluiten
- waarborgen ter bescherming van de grondrechten van migranten
EU-terugkeerrichtlijn
De EU-terugkeerrichtlijn is het belangrijkste stuk wetgeving waarin de procedures en criteria zijn vastgelegd die EU-landen moeten toepassen bij de terugkeer van irregulier verblijvende burgers van niet EU-landen.
De belangrijkste kenmerken van de terugkeerrichtlijn zijn een algemene regel die de irregulier verblijvende persoon toestaat om vrijwillig te vertrekken, een minimumpakket basisrechten voor irregulier verblijvende migranten, beperkingen op dwangmaatregelen en detentie, en een verbod op binnenkomst in de hele EU na terugkeer.
In een rapport dat in december 2020 werd aangenomen, riepen de leden van het Europees Parlement op tot een betere implementatie van de EU-terugkeerrichtlijn (Engels), waarbij de lidstaten werden opgeroepen om de grondrechten en procedurele waarborgen te respecteren bij het toepassen van EU-wetgeving inzake terugkeer, en om prioriteit te geven aan vrijwillige terugkeer.
In maart 2025 heeft de Europese Commissie een voorstel voor een nieuwe aanpak van terugkeer voorgelegd. Aangezien slechts ongeveer 20% van degenen aan wie een besluit tot vertrek uit de EU is opgelegd, dit ook daadwerkelijk doet, wil het voorstel terugkeer eenvoudiger, sneller en effectiever maken.
EU-Agentschap voor Asiel & het asiel, migratie en integratiefonds
Het EU-agentschap voor asielzaken, het vroegere EASO, is verantwoordelijk voor het ondersteunen van EU-landen bij de uitvoering van asielregels, met als doel het beheer van migratie in de EU effectiever en duurzamer te maken.
Het fonds voor asiel, migratie en integratie is een financieel instrument dat de inspanningen van de EU op het gebied van migratiebeheer ondersteunt.
In december 2021 keurde het Parlement de vernieuwde begroting van het fonds voor asier, migratie en integratie voor 2021-2027 goed, die zal stijgen tot €9,88 miljard.
Irreguliere migratie voorkomen
Conflicten, vervolging, etnische zuiveringen, extreme armoede en natuurrampen kunnen allemaal aan migratie ten grondslag liggen. In juli 2015 hebben Europarlementariërs erop aangedrongen dat de EU een langetermijnstrategie vaststelt om tegenwicht te kunnen bieden aan deze factoren.
Om de dieperliggende oorzaken van migratie aan te pakken, hebben de EP-leden op 6 juli 2017 hun steun uitgesproken voor een EU-regeling met het doel 44 miljard EUR aan particuliere investeringen in buurlanden en in Afrika vrij te maken. Het plan is sinds september 2017 actief.
Overeenkomst EU-Turkije
De overeenkomst tussen de EU en Turkije is in maart 2016 ondertekend als reactie op het toegenomen aantal irreguliere migranten en vluchtelingen die na de burgeroorlog in Syrië via Turkije de EU zijn binnengekomen. Beide partijen hebben ermee ingestemd de opvangvoorzieningen voor vluchtelingen in Turkije te verbeteren en voor Syrische vluchtelingen veilige en legale kanalen naar Europa te openen.
Volgens de overeenkomst (Engels) heeft Turkije ermee ingestemd alle irreguliere migranten en vluchtelingen die na 20 maart 2016 vanuit Turkije in Griekenland zijn aangekomen, terug te nemen. In ruil daarvoor heeft de EU ermee ingestemd Turkije financiële steun te verlenen voor de opvang van vluchtelingen in Turkije, het toetredingsproces van Turkije tot de EU te versnellen en het visumbeleid voor Turkse burgers die naar de EU reizen te versoepelen.
In een op 19 mei 2021 aangenomen rapport onderstreepten de leden van het Europees Parlement de belangrijke rol van Turkije als gastheer voor bijna 4 miljoen vluchtelingen, en merkten op dat de uitdagingen bij het aanpakken van deze crisis zijn toegenomen als gevolg van de COVID-19-pandemie. Ze veroordeelden echter het gebruik van migratiedruk als politiek hefboomeffect na berichten dat de autoriteiten van het land migranten en asielzoekers aanmoedigden met misleidende informatie om via Griekenland de landroute naar Europa te nemen.
Samenwerking met andere landen
De afgelopen jaren heeft de EU haar samenwerking met niet-EU-landen uitgebreid. Het doel is om de belangrijkste oorzaken van irreguliere migratie aan te pakken door partnerlanden te helpen stabieler, veiliger en veerkrachtiger te worden. De EU werkt ook met hen samen om het bestuur te verbeteren, banen en economische kansen te creëren en vaardigheden te ontwikkelen die voldoen aan zowel de lokale als de internationale arbeidsmarktbehoeften.
- Tunesië (2023): Er is een memorandum van overeenstemming ondertekend met Tunesië om de grenscontrolecapaciteit te versterken, smokkel tegen te gaan en de economische stabiliteit en hervorming van de arbeidsmarkt in Tunesië te ondersteunen.
- Egypte (2024): De EU en Egypte zijn een omvangrijk partnerschapspakket overeengekomen, met onder meer initiatieven voor beter grensbeheer, het scheppen van banen en investeringen in infrastructuur om de oorzaken van migratie aan te pakken.
- Mauritanië (2024): De samenwerking met het land is versterkt om illegale vertrekken uit West-Afrika aan te pakken en om steun te bieden aan vluchtelingen en binnenlandse ontheemden in de Sahelregio.
