Duurzaam afvalbeheer: Wat doet de EU?
Ontdek hoeveel afval Europeanen genereren, hoe ze het beheren, en welke maatregelen de EU neemt om milieuvrindelijke praktijken te verzekeren.
Elke Europeaan produceerde gemiddeld 5 ton afval in 2022, wat neerkomt op meer dan 2,2 miljard ton in totaal.
Ongeveer 38,4% van al het afval werd geproduceerd in de bouwsector , gevolgd door mijnbouw en steengroeven (22,7%), afval- en waterdiensten (10,5%), industrie (10,4%) en huishoudens (8,9%). Andere economische activiteiten, voornamelijk dienstverlening (5,2%) en energie (3,0%) produceerden de rest (9,2%).
'Groot mineraal afval' maakt een groot deel uit van het totale afval (64%) - dit is afkomstig van mijnbouw, steengroeven, de bouwsector en sloopwerken. Als we groot mineraal afval buiten beschouwing laten, zijn de grootste afvalbronnen in 2022 afval- en waterdiensten (216 miljoen ton), huishoudens (193 miljoen ton) en de productiesector (166 miljoen ton).
De EU wil afval en de impact ervan op het milieu verminderen en stimuleert de overgang naar een duurzamer model dat bekend staat als de circulaire economie.
Afvalverwerking in de EU
In 2022 werd bijna 2 miljard ton afval verwerkt in de EU. Dit aantal is niet hetzelfde als het geproduceerde afval, omdat het enerzijds afval omvat dat in de EU wordt geïmporteerd, maar niet het afval dat uit de EU wordt geëxporteerd.
We proberen afval op verschillende manieren te gebruiken (dit wordt afvalterugwinning genoemd). Afval kan worden gerecycleerd, worden gebruikt voor opvulling (wat betekent dat grond wordt vervangen voor het herstel van hellingen of voor veiligheids- of ingenieursdoeleinden bij landschapsarchitectuur) of het kan worden verbrand en de energie die dit proces oplevert, kan worden gebruikt. In minder dan twee decennia, van 2004 tot 2022, steeg de hoeveelheid teruggewonnen afval met 40,6%, van 870 tot 1.223 miljoen ton.
In 2022 was meer dan de helft van het totale afval (61,4%) teruggewonnen. Het resterende afval werd ofwel gestort (30,2%), verbrand zonder energieterugwinning (0,4%) of op een andere manier verwijderd (8,0%).
Gemeentelijk afval
Gemeentelijk afval bestaat uit afval van huishoudens, winkels, kantoren en openbare instellingen. Het vertegenwoordigt slechts ongeveer 10% van het totale afval en wordt beheerd door gemeentelijke overheden.
In 2022 varieerde de hoeveelheid geproduceerd gemeentelijk afval sterk tussen de EU-landen, van 301 kg per capita in Roemenië tot 806kg per capita in Oostenrijk.
Beheer van gemeentelijk afval in de EU
Elk land houdt er ook verschillende praktijken op na als het gaat om afvalbeheer. De EU wil afvalpreventie en het hergebruik van producten zoveel mogelijk in de hand werken. Als dit niet mogelijk is, geeft zij eerst de voorkeur aan recycling en compostering, en daarna aan het gebruik van afval om energie op te wekken.
Het simpelweg storten van afval, bijvoorbeeld op een stortplaats, is het meest schadelijk voor zowel het milieu als de volksgezondheid, ondanks dat het een van de goedkoopste opties is. Hoewel we meer afval per persoon genereren, is de manier waarop we afval beheren verbeterd - met meer recycling en minder storten.
60%
van het dagelijks afval dat door gemeenten wordt ingezameld en verwerkt, moet tegen 2030 hergebruikt worden volgens de doelstellingen van de EU
Het percentage gerecycleerd huishoudelijk afval steeg van 19% in 1995 naar 48% in 2022, terwijl in dezelfde periode het percentage stortafval daalde van 61% naar 23%.
Volgens de EU-Stortplaatsrichtlijn moeten EU-landen het afval dat naar stortplaatsen gaat verminderen tot 10% of minder van al het huishoudelijk afval tegen 2035.
Uitvoer van afval uit de EU
De EU exporteert ook een deel van haar afval. In 2022 bereikten de EU-afvalexporten naar niet-EU-landen 32,1 miljoen ton. Dit is een lichte stijging van 3% vergeleken met 2021.
Het merendeel van het afval dat buiten de EU wordt geëxporteerd (55%) bestaat uit afval van ferrometalen (ijzer en staal), dat voornamelijk naar Turkije gaat. De EU exporteerde ook veel papierafval (15%), met India als voornaamste bestemming.
In 2022 werd 39% van het EU-afval uitgevoerd naar Turkije (12,4 miljoen ton), gevolgd door India (3,5 miljoen ton), Verenigd Koninkrijk (2 miljoen ton), Zwitserland (1,6 miljoen ton), en Noorwegen (1,6 miljoen ton).
De EU wil illegale uitvoer tegengaan en ervoor zorgen dat afval op een ecologisch verantwoorde manier wordt beheerd in de landen van bestemming. In februari 2024 heeft het Parlement strengere regels goedgekeurd voor het versturen van afval naar derde landen. De regels verbieden de export van plastic afval naar landen die geen lid zijn van de OESO (Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling) en voeren strengere voorwaarden in voor export naar OESO-lidstaten. Het versturen van afval naar een ander EU-land is alleen in heel bijzondere gevallen mogelijk.
De inzet van de EU voor een circulaire economie
De Europese Unie wil tegen 2050 een circulaire en klimaatneutrale economie opbouwen. Om dat te bereiken heeft de EU de afgelopen jaren veel nieuwe maatregelen ingevoerd om afval te verminderen en producten duurzamer te maken.
Nieuwe of bijgewerkte wetgeving heeft betrekking op ecodesign, verpakkingen, greenwashing, het recht op reparatie, afvalbeheer en andere belangrijke gebieden.
