Defensie: creëert de EU een Europees leger?

Hoewel er geen Europees leger is en defensie uitsluitend een nationaal voorrecht blijft, heeft de EU onlangs grote stappen gezet om de defensiesamenwerking te versterken.

Foto gemaakt door het Europees Defensieagentschap.
Foto door Europees Defensieagentschap

Sinds 2016 is er aanzienlijke vooruitgang geboekt op het gebied van veiligheid en defensie van de EU. Verschillende concrete EU-initiatieven bevorderen de totstandbrenging van samenwerking en de versterking van het vermogen van Europa om zichzelf te verdedigen. Lees het overzicht van de nieuwste ontwikkelingen.


Hoge verwachtingen van de EU-defensie



EU-burgers verwachten dat de EU veiligheid en vrede garandeert. De overgrote meerderheid (81%) is voorstander van een gemeenschappelijk EU-beleid inzake defensie en veiligheid, waarbij in elk land minstens tweederde het steunt, zo blijkt uit gegevens uit 2022 van Eurobarometer. Ongeveer 93% is het ermee eens dat landen samen moeten optreden om het grondgebied van de EU te verdedigen, terwijl 85% vindt dat de samenwerking op het gebied van defensie op EU-niveau moet worden uitgebreid. 

81%

van de EU-burgers is voorstander van een gemeenschappelijk defensie- en veiligheidsbeleid

EU-leiders beseffen dat geen enkel EU-land de huidige veiligheidsrisico's individueel kan aanpakken. De Franse president Macron gaf zijn impuls voor een gezamenlijk Europees militair project in 2017. Ook de Duitse kanselier Merkel verklaarde in haar toespraak in het Parlement in 2018 dat we zouden moeten werken aan de visie "om ooit een echt Europees leger te creëeren". Het toewerken naar een veiligheids- en defensie-unie is een van de prioriteiten van de Commissie von der Leyen.

Recente EU-acties ter versterking van de defensiesamenwerking



Het Verdrag van Lissabon voorziet een gemeenschappelijk EU-defensiebeleid (artikel 42, lid 2, VEU). Het verdrag vermeldt echter ook duidelijk de prioriteit van het nationale defensiebeleid, inclusief het NAVO-lidmaatschap en neutraliteit. Het Europees Parlement heeft de afgelopen jaren consequent gepleit voor meer samenwerking, meer investeringen en het bundelen van middelen om synergieën op EU-niveau te creëren om de Europeanen beter te beschermen.



De afgelopen jaren is de EU begonnen met het implementeren van ambitieuze initiatieven om meer middelen beschikbaar te stellen, efficiëntie te stimuleren, samenwerking te vergemakkelijken en de ontwikkeling van vermogens te ondersteunen:

Meer uitgeven, beter uitgeven, samen uitgeven



EU-landen geven meer uit aan de aanschaf van defensiemateriaal


Volgens gegevens die op 8 december 2022 door het Europees Defensieagentschap zijn gepubliceerd, bedroegen de totale Europese defensie-uitgaven in 2021 €214 miljard, een stijging van 6% ten opzichte van 2020, het zevende achtereenvolgende jaar van groei.


Uit het rapport blijkt dat de uitgaven aan defensiemateriaal, onderzoek en ontwikkeling met 16% zijn gestegen tot een recordbedrag van 52 miljard euro.



De EU versterkt haar gemeenschappelijke defensiestrategie

 

De oorlog van Rusland tegen Oekraïne onderstreepte de noodzaak voor de EU om haar defensiestrategie te versterken en de wapenproductie te versnellen.


Op 13 juli 2023 stemde het Parlement voor een financiering van €500 miljoen om de EU-industrie te helpen de productie van munitie en raketten op te voeren om de leveringen aan Oekraïne te verhogen en de EU-landen te helpen hun voorraden aan te vullen, de zogenaamde Act in Support of Ammunition Production (ASAP).


Op 12 september 2023 steunden Europarlementariërs de European Defence Industry Reinforcement through the common Procurement Act (EDIRPA) (Engels) om EU-landen te ondersteunen bij de gezamenlijke aankoop van defensieproducten zoals wapensystemen, munitie en medische apparatuur, om de meest urgente en kritieke tekorten te helpen aanvullen. Het doel van de wet is om de Europese industriële en technologische defensiebasis te versterken en de samenwerking op het gebied van defensieaankopen te bevorderen.


Het besluit volgt op een akkoord tussen het Parlement en de Raad (Engels) in juni 2023. Het nieuwe instrument heeft een budget van €300 miljoen tot 31 december 2025. Bij gezamenlijke aankopen moeten ten minste drie EU-landen betrokken zijn. Ook Noorwegen, Liechtenstein en IJsland kunnen deelnemen.


Het akkoord over de nieuwe regels moet nu formeel door de Raad worden goedgekeurd om in werking te kunnen treden.



Meer informatie over Europese defentie