Geneesmiddelentekorten in Europa: welke maatregelen neemt de EU
Ontdek hoe ernstig de tekorten in Europa zijn en wat de EU doet om ze te voorkomen, vooral in het geval van levensbelangrijke geneesmiddelen.
Mensenlevens kunnen in gevaar komen wanneer er een tekort is aan geneesmiddelen, wat een aanzienlijke last vormt voor onze zorgsystemen.
Geneesmiddelentekorten zijn al jaren een terugkerend probleem in de Europese Unie (EU). Het probleem werd tijdens de COVID-19-pandemie nog opvallender. Door de toenemende geopolitieke spanningen is het probleem van de geneesmiddelentekorten recent verergerd.
In de hele EU werden in 2023 en 2024 recordtekorten aan geneesmiddelen gemeld. Tussen januari 2022 en oktober 2024 hadden de EU-landen een kritiek tekort aan 136 geneesmiddelen.
De EU houdt nu al toezicht op geneesmiddelentekorten in de EU-landen en werkt aan wetgeving om tekorten te voorkomen en aan specifieke maatregelen om de beschikbaarheid van levensbelangrijke geneesmiddelen te garanderen.
Wat is een geneesmiddelentekort?
Een geneesmiddelentekort treedt op als er van een bepaald geneesmiddel onvoldoende voorraad is wanneer en waar patiënten het nodig hebben. Apothekers kunnen voorgeschreven geneesmiddelen niet verstrekken, ziekenhuizen raken door hun voorraad heen en patiënten moeten soms langer wachten, alternatieve geneesmiddelen zoeken of het gewoonweg zonder behandeling stellen.
Wat zijn de oorzaken van geneesmiddelentekorten in Europa?
De oorzaken van geneesmiddelentekorten zijn complex. Meer dan de helft van de gemelde tekorten worden door productieproblemen veroorzaakt. Deze problemen omvatten onvoldoende productiecapaciteit bij een plotseling stijgende vraag, commerciële beslissingen en kwetsbaarheden in de beschikbaarheid van belangrijke ingrediënten, vooral als die afkomstig zijn van een beperkt aantal leveranciers van buiten de EU.
De beschikbaarheid van geneesmiddelen verschilt sterk tussen de EU-landen. Elk land is verantwoordelijk voor de aankoop van geneesmiddelen volgens zijn eigen behoeften en budget.
Het risico op knelpunten neemt toe doordat de meeste geneesmiddelen op nationaal niveau vergund worden en dat de fabrikanten hun geneesmiddelen die in de hele EU toegelaten zijn niet in alle EU-landen beschikbaar stellen.
Hoe worden geneesmiddelentekorten gemonitord in de EU?
Tekorten kunnen een invloed hebben op alle types medicijnen, zoals antibiotica, insuline, kankerbehandelingen en vaccins.
Sinds geruime tijd is het Europees Geneesmiddelenbureau (EMA) verantwoordelijk voor het monitoren van tekorten en beschikbaarheidsproblemen wat betreft geneesmiddelen die in de EU vergund zijn. Het EMA heeft een specifiek platform waar informatie wordt verzameld van nationale autoriteiten over de beschikbaarheid en bevoorrading van geneesmiddelen en de vraag ernaar. Het houdt ook een lijst bij van aanhoudende en opgeloste tekorten.
Wat doet de EU om geneesmiddelentekorten in het algemeen te voorkomen?
Nadat uit de COVID-19-pandemie van 2020-2022 bleek dat er behoefte was aan meer coördinatie tussen de EU-landen om de volksgezondheid te beschermen, is de EU begonnen met het oprichten van een Europese gezondheidsunie. Deze unie omvat een reeks belangrijke maatregelen om ervoor te zorgen dat medische benodigdheden beschikbaar zijn en de EU-landen beter voorbereid zijn om gezondheidsbedreigingen aan te pakken.
De belangrijkste pijler van de Europese gezondheidsunie is de alomvattende herziening van de geneesmiddelenwetgeving van de EU.
Volgens de nieuwe regels, die nog van kracht moeten worden, zullen geneesmiddelentekorten zowel op nationaal als EU-niveau worden gemonitord, en zal het EMA een lijst bijhouden van geneesmiddelen waaraan een kritiek tekort is in de EU. Het idee is dat, wanneer de nationale voorraad van een EU-land ontoereikend is, dat land hulp kan vragen aan andere landen op basis van het vrijwillige solidariteitsmechanisme.
Farmaceutische bedrijven zullen verplicht zijn om te zorgen voor een passende en ononderbroken bevoorrading van de geneesmiddelen die ze in verschillende EU-landen verkopen en om het EMA zo snel mogelijk op de hoogte te stellen van eventuele verstoringen van de voorziening. Ze zullen ook plannen moeten opstellen en bijwerken om tekorten aan geneesmiddelen te voorkomen.
Wat doet de EU om tekorten aan kritieke geneesmiddelen te voorkomen?
Kritieke geneesmiddelen zijn geneesmiddelen die essentieel zijn voor het behandelen van serieuze of levensbedreigende aandoeningen en waarvoor slechts enkele of geen geschikte alternatieven bestaan. De ononderbroken bevoorrading van kritieke geneesmiddelen is een prioriteit van de EU.
EU-lijst van kritieke geneesmiddelen
De eerste EU-lijst van kritieke geneesmiddelen werd in december 2023 gepubliceerd.
Deze lijst van kritieke geneesmiddelen wordt regelmatig bijgewerkt. Als een geneesmiddel op die lijst staat, betekent dit niet dat er binnenkort een tekort van dreigt te ontstaan; het betekent juist dat het heel belangrijk is om een tekort te voorkomen, zodat patiënten toegang blijven hebben tot dat geneesmiddel en zij geen ernstige schade oplopen.
De lijst bevat momenteel meer dan 270 werkzame stoffen, waaronder antibiotica, insuline, vaccins en geneesmiddelen voor chronische en zeldzame ziekten.
Verordening kritieke geneesmiddelen: meer productiecapaciteit voor de EU
Om bestaande maatregelen aan te vullen en de beschikbaarheid van kritieke geneesmiddelen in de EU te verbeteren, heeft de Europese Commissie in maart 2025 een nieuwe wet voorgesteld: de verordening kritieke geneesmiddelen.
Deze toekomstige wet heeft tot doel investeringen te stimuleren in de Europese farmaceutische productiecapaciteit via zogenoemde strategische projecten. Dat zijn industriële projecten die in aanmerking komen voor gemakkelijkere toegang tot financiering. De wet zou ook een verbeterd kader bieden voor de EU-landen om hun krachten te bundelen en hun koopkracht te versterken.
Als belangrijke speler bij het aannemen van EU-wetgeving voert het Europees Parlement momenteel gesprekken met de regeringen van de EU-landen over hoe de verordening kritieke geneesmiddelen er moet uitzien. In hun onderhandelingspositie pleiten de Parlementsleden voor:
- een specifiek fonds voor de voorzieningszekerheid van kritieke geneesmiddelen in de volgende EU-begroting;
- een “koop Europees”-benadering die nationale aanbestedende diensten in staat zou stellen de voorkeur te geven aan producenten die een aanzienlijk deel van deze kritieke geneesmiddelen in de EU produceren;
- de mogelijkheid om nationale voorraden te herverdelen om EU-landen die met tekorten kampen te ondersteunen.
Ontdek wat de EU nog doet om onze gezondheid te beschermen:
LINKS Meer te weten over wat de EU doet om geneesmiddelentekorten aan te pakken
-
Details van het voorstel voor een verordening kritieke geneesmiddelen
wordt in een nieuw venster geopend
- Beschrijving van de wetgevingsprocedure van de verordening kritieke geneesmiddelen
- Briefing van de Onderzoeksdienst van het Europees Parlement: Critical medicines act (Verordening kritieke geneesmiddelen)
- Commissie volksgezondheid van het Europees Parlement
