Hoe wil de EU uiterlijk in 2050 een circulaire economie tot stand brengen?

Lees meer over het EU-Actieplan voor de circulaire economie en welke aanvullende maatregelen de leden van het EP willen nemen om afval te verminderen en producten duurzamer te maken.

Een stapel kleding met een label waarop "100% gerecycleerd" staat ©AdobeStock/HollyHarry
Gerecycleerde kleding

Vanwege beperkte hulpbronnen en klimaatkwesties moeten we uiterlijk in 2050 van een “nemen-gebruiken-wegdoen”-maatschappij overgaan tot een koolstofneutrale, ecologisch duurzame, gifvrije en volledig circulaire economie.

De Covid-pandemie heeft enkele tekortkomingen op het gebied van hulpbronnen en waardeketens aan het licht gebracht, die negatieve gevolgen hebben voor kmo’s en de industrie. Een circulaire economie zorgt voor minder CO2-uitstoot en meer economische groei en banen.

Het EU-Actieplan voor de circulaire economie


In overeenstemming met de doelstelling van de EU om uiterlijk in 2050 klimaatneutraliteit te realiseren, zoals opgenomen in de Green Deal, diende de Europese Commissie in maart 2022 het eerste pakket maatregelen in om de overgang naar een circulaire economie te versnellen, zoals aangekondigd in het EU-Actieplan voor de circulaire economie. De voorstellen omvatten een uitbreiding van het toepassingsgebied van regels voor ecologisch ontwerp, consumenten in hun kracht te zetten voor de groene transitie en een strategie voor duurzaam textiel.

In november 2022 heeft de Commissie een tweede pakket voorgesteld, inclusief nieuwe EU-regels voor verpakkingen en een voorstel voor EU-certificering voor koolstofverwijdering.


In maart 2023 werd een derde pakket gepresenteerd, met een voorstel om groene beweringen van bedrijven te reguleren en het recht op reparatie van producten te garanderen.


In juli 2023 stelde de Commissie een herziening van de kaderrichtlijn afvalstoffen voor om het duurzame beheer van textiel- en voedselafval te bevorderen.


In oktober 2022 heeft het Parlement een herziening van de regels inzake persistente organische verontreinigende stoffen (POP's) goedgekeurd om de hoeveelheid gevaarlijke chemische stoffen in afval en productieprocessen te verminderen. De nieuwe regels zullen strengere grenswaarden invoeren, bepaalde chemische stoffen verbieden en verontreinigende stoffen uit de recyclingketens houden.


In april 2024 heeft het Parlement zijn goedkeuring gegeven aan een EU-brede certificeringsregeling voor koolstofverwijdering. Dit zal ervoor zorgen dat koolstofverwijderingsactiviteiten op een nauwkeurige manier worden gemeten, terwijl koolstof zo lang mogelijk wordt opgeslagen.

Op weg naar duurzame producten


Het productieproces begint met grondstoffen, en wereldwijde toeleveringsketens werden hard getroffen door de Covid-19- pandemie. In 2021 vroegen Europarlementariërs naar een uitgebreide EU-strategie voor kritieke grondstoffen op basis van duurzame aankoop en hoge milieu-, sociale en mensenrechtennormen. Europarlementariërs wilden de afhankelijkheid van de EU van een paar niet-EU-landen verminderen en wilden recycling en terugwinning van kritieke grondstoffen stimuleren. De Wet kritieke grondstoffen, die deze doelstellingen moet nastreven, werd in december 2023 aangenomen.


Om een EU-markt met duurzame, klimaatneutrale en hulpbronnenefficiënte producten tot stand te brengen, heeft de Commissie voorgesteld om het toepassingsgebied van de richtlijn inzake ecologisch ontwerp uit te breiden dat niet-energiegerelateerde producten er ook onder vallen en om digitale productpaspoorten te maken, met als doel alle relevante informatie te delen gedurende de levenscyclus van het product. Het Parlement en de Raad hebben een akkoord bereikt over de nieuwe regels, die het Parlement in april 2024 heeft goedgekeurd.


Daarnaast steunen de Europarlementariërs ook initiatieven om vroegtijdige slijtage van producten tegen te gaan, de duurzaamheid en repareerbaarheid van producten te verbeteren en de consumentenrechten aan te vullen met het recht op reparatie. Het Parlement heeft de richtlijn in april 2024 aangenomen. De nieuwe regels moeten ervoor zorgen dat het makkelijker en goedkoper wordt om producten te repareren, in plaats van nieuwe te kopen.


In januari 2024 keurden de Europarlementariërs een akkoord met de Raad goed om de EU-consumentenregels te actualiseren, om greenwashing te verbieden en consumenten meer informatie zouden verschaffen over de duurzaamheid van producten.


Het Parlement heeft in maart 2024 ook een standpunt ingenomen over een systeem voor de verificatie van milieugerelateerde claims van bedrijven. Het nieuwe Parlement zal verder werken aan de wetgeving.

Het circulair maken van cruciale sectoren

Om een volledig circulaire economie tot stand te brengen, moet in alle stadia van een waardeketen aandacht worden besteed aan circulariteit en duurzaamheid: van ontwerp tot productie, en in het hele traject tot bij de consument. Het actieplan van de Commissie is gericht op zeven gebieden die cruciaal zijn om een circulaire economie te bereiken. Het gaat om: kunststoffen; textiel; elektronisch afval; levensmiddelen, water en voedingsstoffen; verpakkingen; batterijen en voertuigen; en gebouwen en bouwmaterialen.


Kunststoffen

De leden van het Europees Parlement steunen de Europese strategie voor kunststoffen in een circulaire economie, waarmee het gebruik van microplastics geleidelijk wordt afgeschaft.

Textiel

Voor textiel worden veel grondstoffen en water gebruikt en minder dan 1 % van alle kleiding wordt gerecycled als kleding.

De EU-strategie voor duurzaam en circulair textiel die de Commissie in maart 2022 heeft gepresenteerd, moet ervoor zorgen dat textielproducten die in 2030 op de EU-markt worden gebracht een lange levensduur hebben, recycleerbaar zijn, zoveel mogelijk van gerecycleerde vezels zijn gemaakt en vrij zijn van gevaarlijke stoffen.

Elektronica en ICT

Elektrisch en elektronisch afval, oftewel e-afval, is de snelst groeiende afvalstroom in de EU. De leden van het Europees Parlement willen dat de EU een langere levensduur van producten bevordert door ervoor te zorgen dat producten herbruikbaar en repareerbaar zijn.

Levensmiddelen, water en voedingsstoffen

Naar schatting gaat ongeveer 10% van al het beschikbare voedsel in de EU verloren of wordt het verspild. De leden van het Europees Parlement pleiten er in het kader van de 'van boer tot bord'-strategie voor om de hoeveelheid voedselverspilling tegen 2030 te halveren.

Verpakkingsmateriaal

Het verpakkingsafval in Europa groeit. Elke persoon in de EU produceerde in 2021 gemiddeld 189 kg verpakkingsafval. In april 2024 heeft het Parlement het akkoord goedgekeurd dat met Raad bereikt was, om de EU-regels voor verpakkingen en verpakkingsafval te herzien, om de hoeveelheid te verminderen en de situatie te verbeteren.

Batterijen en voertuigen

De leden van het Europees Parlement hebben voorstellen goedgekeurd met vereisten voor de productie en grondstoffen van alle batterijen op de EU-markt, met als doel een kleine koolstofvoetafdruk en de eerbiediging van de mensenrechten en sociale en milieunormen te waarborgen.

Bouwmaterialen & gebouwen

Meer dan 35 % van al het afval in de EU bestaat uit bouwmaterialen. De Commissie heeft de herziening van de verordening bouwproducten aangekondigd om de regels die sinds 2011 van kracht zijn, te moderniseren. De EP-leden willen dat de levensduur van gebouwen wordt verlengd, dat er doelstellingen komen voor de verkleining van de koolstofvoetafdruk van grondstoffen, en dat er minimumeisen voor hulpbronnen- en energie-efficiëntie worden gesteld.

In maart 2024 keurde het Parlement een herziening goed van de regels voor de energieprestaties van gebouwen, die tot doel hebben om tegen 2050 een klimaatneutrale bouwsector te creëren.

Afvalbeheer en overbrenging van afvalstoffen

De EU genereert jaarlijks 2,1 miljard ton afval. De EU-uitvoer van afvalstoffen naar niet-EU-landen bedroeg in 2022 32,1 miljoen ton. Het grootste deel van het verscheepte afval bestaat uit ijzerhoudend metaalschroot (ijzer en staal) waarvan een groot deel naar Turkije gaat. De EU exporteerde ook veel papierafval (15%), met India als belangrijkste bestemming.

In februari 2024 keurde het Parlement strengere regels goed voor afvaltransport naar niet-EU-landen. De regels verbieden de uitvoer van plastic afval naar niet-OESO-landen en voeren strengere voorwaarden in voor de uitvoer naar OESO-landen. Alleen in uitzonderlijke omstandigheden zal het mogelijk zijn om afval naar een ander EU-land te transporteren.