Jak UE dba o prawa pracownicze i warunki pracy?
Dowiedz się, jak UE poprawia prawa pracowników i warunki pracy w całej Europie, od godzin pracy i urlopu rodzicielskiego po bezpieczeństwo i higienę pracy.
Unia Europejska wprowadziła zbiór przepisów dotyczących pracy dla zapewnienia silnej ochrony socjalnej. Zawierają one minimalne wymagania dotyczące warunków pracy, takich jak wynagrodzenia, czas pracy, praca w niepełnym wymiarze godzin, prawo pracowników do informacji o istotnych aspektach ich zatrudnienia i delegowanie pracowników. Tworzą one jeden z filarów wymiaru społecznego UE.
Warunki pracy
Czas pracy
UE wprowadziła minimalne standardy dotyczące czasu pracy, obowiązujące w całej wspólnocie. Prawodawstwo UE w zakresie czasu pracy ustanawia indywidualne prawa dla wszystkich pracowników, takie jak tydzień pracy wynoszący maksymalnie 48 godzin; płatny, corocznym urlop wynoszący co najmniej 4 tygodnie rocznie; ustalone okresy odpoczynku od pracy; zasady dotyczące pracy w nocy, pracy zmianowej i elastycznej.
Ochrona nowych form zatrudnienia
Europejski rynek pracy bardzo się zmienił przez ostatnie lata, m.in. dzięki cyfryzacji, rozwojowi nowych technologii, coraz większej elastyczności i fragmentaryzacji pracy. To spowodowało powstanie nowych form zatrudnienia i coraz powszechniejszą pracę tymczasową lub na niestandardowych warunkach.
Aby chronić wszystkich pracowników w Europie i poprawić prawa pracowników zatrudnionych na podstawie nietradycyjnych umów o pracę, Parlament zatwierdził w 2019 r. nowe przepisy wprowadzające nowe minimalne prawa w zakresie warunków pracy.
Przepisy wprowadzają środki ochronne takie jak:
- ograniczenie okresu próbnego do 6 miesięcy
- prawo do bezpłatnego, obowiązkowego szkolenia
- zakaz klauzul wyłączności w umowach.
W kwietniu 2024 r. Parlament przyjął nowe przepisy, aby poprawić warunki pracy pracowników platform cyfrowych, takich jak Uber i Deliveroo. Przepisy mają:
- poprawić status zatrudnienia pracowników, którzy mogą być błędnie klasyfikowani jako osoby samozatrudnione,
- uregulować wykorzystywanie algorytmów i sztucznej inteligencji do śledzenia lub zarządzania pracownikami, tak aby nie mogli oni zostać zwolnieni na podstawie decyzji podejmowanej przez AI lub algorytmy,
- polepszyć ochronę danych pracowników - wymiana informacji ze współpracownikami oraz dane osobowe nie mogą być przetwarzane.
Praca zdalna
Chociaż praca zdalna zwiększyła wydajność i elastyczność pracodawców i pracowników, zatarła również granice między pracą a życiem prywatnym. Aby zapewnić, że coraz powszechniejsze wykorzystywanie narzędzi cyfrowych nie będzie ograniczać praw pracowników, Parlament wzywa do wprowadzenia unijnego prawa umożliwiającego im rozłączenie się po godzinach pracy bez konsekwencji. Posłowie i posłanki chcą też minimalnych standardów pracy zdalnej.
Płace minimalne
W 2017 r. UE potwierdziła swoje zaangażowanie dla zapewnienia godziwego dochodu wszystkim pracownikom. We wrześniu 2022 r. posłowie do PE przyjęli pierwsze przepisy UE dotyczące odpowiednich płac minimalnych.
Kraje mogą stosować różne kryteria, aby ocenić, czy płace są na odpowiednim poziomie - np. mogą porównywać płace z krajowym koszykiem towarów i usług lub z powszechnie stosowanymi wzorcowymi wartościami odniesienia, takimi jak 60% mediany wynagrodzenia brutto lub 50% średniej płacy brutto. Przepisy mają również na celu promowanie i egzekwowanie porozumień zbiorowych oraz ochronę praw pracowniczych.
Zdrowie i bezpieczeństwo pracowników
Unia Europejska przyjmuje prawodawstwo w dziedzinie bezpieczeństwa i higieny pracy aby uzupełnić i wesprzeć działania państw członkowskich.
Dyrektywa w sprawie wprowadzenia środków w celu poprawy bezpieczeństwa i zdrowia pracowników w miejscu pracy określa ogólne zasady dotyczące minimalnych wymagań w zakresie ochrony zdrowia i bezpieczeństwa. Dotyczy prawie wszystkich sektorów działalności publicznej i prywatnej oraz określa obowiązki pracodawców i pracowników.
Ponadto istnieją szczegółowe przepisy dotyczące narażenia na niebezpieczne substancje, grup pracowników (kobiet w ciąży, młodych pracowników, etc.), określonych zadań (podnoszenie ciężarów, etc.) i miejsc pracy (statki rybackie, etc.).
Np. dyrektywa dotycząca ochrony pracowników przed czynnikami rakotwórczymi w miejscu pracy ustala limity narażenia na określone substancje. W 2022 r. posłom i posłankom udało się włączyć substancje szkodliwe dla zdrowia reprodukcyjnego do najnowszej aktualizacji dyrektywy. Parlament przyjął także przepisy ograniczające narażenie na działanie azbestu w miejscu pracy. W 2024 r. Parlament przyjął nowe dopuszczalne wartości ekspozycji na ołów i inne substancje, które mogą być niebezpieczne.
Państwa członkowskie mogą ustalić bardziej rygorystyczne normy przy wprowadzaniu dyrektyw UE do praw krajowych.
Wraz ze starzeniem się siły roboczej i wyższym wiekiem emerytalnym wzrosło ryzyko wystąpienia problemów zdrowotnych. W 2018 r. Parlament Europejski przyjął sprawozdanie, w którym zaproponował środki dla ułatwienia powrotu do pracy po długotrwałym zwolnieniu chorobowym oraz lepszą integrację osób przewlekle chorych i niepełnosprawnych do siły roboczej.
W lipcu 2022 r., w związku ze wzrostem problemów ze zdrowiem psychicznym w UE, Parlament wezwał instytucje i kraje UE do zwrócenia uwagi na wysoki poziom problemów ze zdrowiem psychicznym związanych z pracą i znalezienia sposobów na zapobieganie problemom ze zdrowiem psychicznym.
Równowaga między życiem zawodowym a prywatnym
Parlament Europejski od zawsze stoi na straży równouprawnienia kobiet i mężczyzn. Aby wyrównać szanse dla kobiet i mężczyzn oraz zachęcić do bardziej sprawiedliwego podziału obowiązków opiekuńczych, Parlament przyjął w 2019 r. nowe przepisy ułatwiające rodzicom i pracownikom opiekującym się poważnie chorymi krewnymi godzenie aktywności zawodowej i życia prywatnego..
Dyrektywa ustala minimum w postaci 10 dni roboczych urlopu ojcowskiego, przynajmniej 4 miesięcy urlopu rodzicielskiego dla każdego rodzica (w tym 2 miesiące niepodlegające przeniesieniu) i 5 dni roboczych urlopu opiekuńczego w roku; wzmacnia również prawo do korzystania z elastycznych warunków pracy.
Prawa macierzyńskie określa dyrektywa w sprawie ochrony pracownic w ciąży i młodych matek. Określony w niej minimalny okres urlopu macierzyńskiego to 14 tygodni, z 2 tygodniami obowiązkowego urlopu przed porodem i/lub po nim.
Równouprawnienie kobiet i mężczyzn
Parlament nieustannie naciska również na zwiększenie środków wspierających zmniejszanie zróżnicowania wynagrodzenia ze względu na płeć oraz zróżnicowania emerytur ze względu na płeć. Wezwał też do wprowadzenia przez UE przepisów dotyczących zwalczania mobbingu i molestowania seksualnego.
Nowe przepisy przyjęte przez Parlament i Radę w marcu 2023 r. zmuszJą filrmy do ujawniania informacji o wynagrodzeniach, ułatwiając pracownikom porównywanie wynagrodzeń i ujawniając różnice w wynagrodzeniach kobiet i mężczyzn.
Mobilność pracowników wewnątrz UE
Przepisy UE dotyczące koordynacji systemów ubezpieczeń społecznych państw członkowskich gwarantują, że obywatele i obywatelki UE mogą w pełni korzystać z prawa do przemieszczania się do innego kraju UE w celu studiowania, pracy lub osiedlenia się, otrzymując jednocześnie przysługujące im świadczenia socjalne i zdrowotne. Przepisy UE obejmują świadczenia z tytułu choroby, urlop macierzyński / ojcowski, świadczenia rodzinne, zasiłek dla bezrobotnych i tym podobne świadczenia oraz są obecnie poddawane analizie.
Decyzja o utworzeniu nowej agencji UE, Europejskiego Urzędu ds. Pracy, została podjęta w 2019 r.. Jego zadaniem jest wspieranie państw członkowskich i Komisji Europejskiej w stosowaniu i egzekwowaniu prawa UE w zakresie mobilności pracowników i koordynacji systemów ubezpieczeń społecznych.
Firmy mogą wysyłać swoich pracowników tymczasowo do innego państwa członkowskiego by wykonywali określone zadania. W 2018 r. prawo UE dotyczące pracowników delegowanych zostało zmienione w myśl zasady równej płacy za jednakową pracę w tym samym miejscu.
Aby przeciwdziałać bezrobociu i lepiej dopasować podaż i popyt na rynku pracy w Europie, Parlament zatwierdził w 2016 r. nowelizację przepisów mającą na celu usprawnienie Sieci Europejskich Ofert Pracy (EURES) przez wyposażenie jej w ogólnounijną bazę danych osób poszukujących pracy i wolnych miejsc pracy.
Dialog społeczny
Partnerzy społeczni - związki zawodowe i organizacje pracodawców - uczestniczą w kształtowaniu europejskiej polityki społecznej i zatrudnienia poprzez tzw. dialog społeczny, poprzez konsultacje i opinie, a także mogą negocjować umowy ramowe w określonych obszarach.
UE chce również, aby pracownicy byli zaangażowani w podejmowanie decyzji w swoich firmach i ustanowiła ogólne ramy praw pracowników do informacji i konsultacji.
Unijne przepisy wymagają, aby w przypadku zwolnień masowych pracodawcy negocjowali z przedstawicielami pracowników.
Na poziomie ponadnarodowym pracownicy są reprezentowani przez europejskie rady zakładowe. Za pośrednictwem tych organów, kierownictwo informuje pracowników i konsultuje się z nimi w sprawie wszelkich istotnych decyzji na poziomie UE, które mogą mieć wpływ na zatrudnienie lub warunki pracy. Posłowie i posłanki chcą aktualizacji przepisów, aby wzmocnić rolę europejskich rad zakładowych.
Więcej na temat polityki społecznej UE:
