Fast fashion: przepisy UE o zrównoważonej konsumpcji tekstyliów
Tania odzież niskiej jakości spowodowała gwałtowny wzrost ilości produkowanych i wyrzucanych ubrań. Dowiedz się więcej o jej wpływie na środowisko i rozwiązaniach UE w tym zakresie.
Zużycie tekstyliów w UE wzrosło z 17 kg na osobę w 2019 roku do średnio 19 kg na osobę w 2022 roku – co wystarczyłoby na wypełnienie dużej walizki. Jednocześnie w UE wyrzuca się rocznie około 12 kg odzieży na osobę.
Unia Europejska przyjmuje przepisy dla zmniejszenia ilości odpadów tekstylnych oraz wydłużenie cyklu życia i zwiększenie recyklingu tekstyliów. Poprawa zrównoważonego rozwoju przemysłu modowego jest częścią planu osiągnięcia gospodarki o obiegu zamkniętym do 2050 roku.
Fast fashion - co to jest?
Tania odzież niskiej jakości - tzw. „fast fashion" („szybka moda") - nieustannie dostarcza ubrania w nowym stylu po bardzo niskich cenach.
Jej rozwój mocno przyczynił się do znacznego wzrostu konsumpcji odzieży, napędzanego częściowo przez media społecznościowe i przemysł odzieżowy, który szybciej niż w przeszłości dostarcza trendy w modzie większej liczbie konsumentów.
Nowe strategie mające pomóc rozwiązać ten problem obejmują: opracowanie nowych modeli biznesowych w zakresie wypożyczania odzieży, projektowanie produktów w sposób ułatwiający ich ponowne wykorzystanie i recykling (moda cyrkularna), przekonywanie konsumentów do kupowania ubrań lepszej jakości, które są trwalsze („slow fashion" - „moda ekologiczna").
Wpływ szybkiej mody na środowisko – kluczowe statystyki
Nadmierna eksploatacja zasobów naturalnych
Produkcja tekstyliów wymaga dużo wody, a także gruntów pod uprawę bawełny i innych włókien. Szacuje się, że produkcja jednej bawełnianej koszulki pochłania 2700 litrów wody słodkiej, czyli tyle, ile średnio wystarcza jednej osobie do picia przez 2,5 roku.
Sektor tekstylny był trzecim co do wielkości powodem degradacji wody i użytkowania gruntów w 2020 roku.
W 2022 r. przeciętne zużycie tekstyliów na osobę w UE wymagało średnio:
- 323 m2 gruntów
- 12 m3 wody
- 523 kg surowców.
Zanieczyszczenie wody
Według szacunków, produkcja tekstyliów odpowiada za ok. 20% globalnego zanieczyszczenia czystej wody, głównie z powodu farbowania produktów.
Podczas jednego prania ubrań z poliestru może dojść do uwolnienia 700 000 mikrowłókien, które mogą się dostać do łańcucha żywnościowego.
Większość mikrodrobin plastiku z tekstyliów uwalnia się podczas pierwszych kilku prań. Szybka moda opiera się na masowej produkcji, niskich cenach i dużych wolumenach sprzedaży, co sprzyja wielu pierwszym praniom.
Pranie produktów syntetycznych prowadzi do nagromadzenia na dnie oceanów ponad 0,5 miliona ton mikrodrobin plastiku każdego roku. Oprócz tego globalnego problemu, zanieczyszczenie generowane przez produkcję odzieży ma druzgocący wpływ na zdrowie lokalnych mieszkańców, zwierzęta i ekosystemy, w których znajdują się fabryki.
Przeciętny Europejczyk i Europejka kupują co roku prawie 26 kg i usuwają około 11 kg tekstyliów. Używane ubrania mogą być eksportowane poza UE, ale są głównie spalane lub składowane (87%).
Rozwój szybkiej mody miał kluczowe znaczenie dla wzrostu konsumpcji, napędzanej częściowo przez media społecznościowe i branżę, która dostarcza trendy większej liczbie konsumentów w szybszym tempie niż w przeszłości.
Nowe strategie rozwiązania tego problemu obejmują opracowanie nowych modeli biznesowych dla wypożyczania odzieży, projektowanie produktów w sposób ułatwiający ponowne użycie i recykling (moda o obiegu zamkniętym), przekonanie konsumentów do kupowania mniejszej ilości ubrań lepszej jakości (slow fashion) i ogólnie skierowanie zachowań konsumentów w stronę bardziej zrównoważonych opcji.
Emisja gazów cieplarnianych
Produkcja i konsumpcja tekstyliów przyczyniają się również do kryzysu klimatycznego.
Według Europejskiej Agencji Środowiska zakupy tekstyliów w UE w 2022 r. wygenerowały około 355 kg emisji CO2 na osobę - czyli tyle, ile generuje standardowy samochód benzynowy po przejechaniu 1800 km.
Odpady odzieżowe na wysypiskach i niskie wskaźniki recyklingu
Od 4% do 9% wszystkich wyrobów tekstylnych wprowadzanych na rynek europejski ulega zniszczeniu bez wykorzystania. Używana odzież może być eksportowana poza UE, ale w większości (87%) jest spalana lub składowana na wysypiskach.
Zmienił się też sposób pozbywania się niechcianych ubrań, które ludzie raczej wyrzucają niż oddają na cele charytatywne. Mniej niż połowa noszonej odzieży jest zbierana w celu ponownego wykorzystania lub recyklingu, a tylko 1% tej odzieży poddaje się recyklingowi na nowe ubrania, ponieważ dopiero teraz zaczynają pojawiać się technologie, które umożliwiłyby recykling odzieży na włókna pierwotne.
Tylko 1%
odzieży poddaje się recyklingowi na nowe ubrania
Przepisy UE na rzecz bardziej zrównoważonej mody
Strategia UE na rzecz zrównoważonych wyrobów włókienniczych w obiegu zamkniętym
W ramach planu działania na rzecz gospodarki o obiegu zamkniętym Komisja Europejska przedstawiła w marcu 2022 r. nową strategię, dzięki której tekstylia mają stać się trwalsze, naprawialne, nadające się do ponownego użycia i recyklingu. Strategia ma też przeciwdziałać szybkiej modzie i stymulować innowacje w sektorze.
W oparciu o tę europejską strategię przyjęto szereg nowych aktów ustawodawczych.
Rozwiązania UE dla walki z odpadami tekstylnymi
We wrześniu 2025 r. Parlament Europejski zatwierdził nowe przepisy, na mocy których państwa UE powinny ustanowić programy zapewniające, że producenci odzieży, akcesoriów, nakryć głowy, obuwia, koców, pościeli, zasłon i opcjonalnie materacy pokryją koszty zbiórki, sortowania i recyklingu swoich produktów.
Zwiększona odpowiedzialność producentów powinna również obejmować produkty sprzedawane online lub przez producentów zarejestrowanych poza UE. Mikroprzedsiębiorstwa otrzymują dodatkowy rok na spełnienie wymogów.
Te przepisy zmieniają obowiązującą dyrektywę ramową w sprawie odpadów. Od stycznia 2025 roku kraje UE są zobowiązane do oddzielnej zbiórki tekstyliów w celu ich ponownego użycia i recyklingu.
Rozporządzenie ws. ekoprojektu
W 2024 roku Parlament Europejski zatwierdził nowe rozporządzenie w sprawie tzw. ekoprojektu. Ekoprojekt to uwzględnienie aspektów środowiskowych w procesie rozwoju produktu, mające na celu tworzenie produktów o jak najmniejszym wpływie na środowisko w ich całym cyklu życia.
Nowe prawo dotyczy różnych branż, w tym branży modowej. Wprowadza wymogi i minimalne standardy dotyczące trwałości, możliwości naprawy, efektywności energetycznej oraz recyklingu produktów.
Zakaz niszczenia niesprzedanej odzieży
Nowe rozporządzenie ws. ekoprojektu dla zrównoważonych produktów nakłada również na duże firmy obowiązek raportowania liczby niesprzedanych przedmiotów wyrzucanych rocznie oraz powodów, dla których było to konieczne. Od 2026 roku niszczenie niesprzedanych ubrań, butów i akcesoriów będzie w UE zakazane.
Zakaz pseudoekologicznego marketingu
Pseudoekologiczny marketing (greenwashing) to praktyka marketingowa polegająca na tworzeniu fałszywego wrażenia na temat dobrego wpływu produktu na środowisko lub korzyści płynących z jego stosowania. W 2024 roku posłowie i posłanki do Parlamentu Europejskiego przyjęli ustawę zakazującą umieszczania na produktach nieuzasadnionych, ogólnych twierdzeń dotyczących ekologiczności.
Oznakowanie ekologiczne UE - certyfikat ekologiczny
Unia posiada oznakowanie ekologiczne, które producenci mogą umieszczać na swoich produktach jeśli przestrzegają one kryteriów ekologicznych. Daje to większą rozpoznawalność produktom, które zawierają mniej szkodliwych substancji i powodują mniejsze zanieczyszczenie wody i powietrza.
Więcej na temat odpadów w UE:
