|
Ludzie uciekają ze swoich krajów z wielu przyczyn, takich jak prześladowania, wojny, głód lub zwykła chęć poprawy warunków życia. Unia Europejska, jako stabilny i zamożny region, jest dla uchodźców naturalnym magnesem. Rządy państw Unii, przekonawszy się, że w pojedynkę nie poradzą sobie z tym problemem, przystąpiły do tworzenia wspólnej polityki azylowej i uchodźców. Parlament Europejski zgadza się z tym że, ciężar przyjmowania uchodźców trzeba rozłożyć bardziej sprawiedliwie pomiędzy państwa członkowskie, jednakże pragnie zapewnienia, że będą oni traktowani humanitarnie.
W ostatnich latach do Europy dotarły fale uchodźców z Bośni, Kosowa i Afganistanu. W ciągu pierwszych sześciu miesięcy 2003 roku najwięcej uchodźców przyjęła Wielka Brytania (33 133), Niemcy (26 512) i Francja (24 378). Najmniej uchodźców przyjęła Portugalia (62). W liczbach względnych najwięcej uchodźców przyjęły Austria (1 na 555 mieszkańców) i Szwecja (1 na 629 mieszkańców), najmniej zaś Hiszpania (1 na 15 356 mieszkańców).
Rządy europejskie stopniowo zdały sobie sprawę z konieczności wspólnego podejścia do tego problemu. Prawo europejskie zajmowało się do tej pory trybem rozpatrywania wniosków o azyl, definicją uchodźców i ich traktowaniem w momencie przekroczenia granicy. Nie należy się dziwić, że sprawa rozdziału wniosków o azyl pomiędzy państwami członkowskimi znalzała się na wysokiej pozycji w hierarchii kwestii do uzgodnienia, ale są również inne kluczowe zagadnienia, jak objęcie uchodźców i azylantów systemem opieki społecznej, mieszkań socjalnych i ich dostęp do rynku pracy.
Traktat Amsterdamski przewidywał przyjęcie wspólnej polityki azylowej Unii Europejskiej do 2004 roku, ale postęp w tej dziedzinie był powolny ze względu na niechęć rządów państw członkowskich do zrzeczenia się kompetencji w tym zakresie. Deputowaniu do Parlamentu nie mają jeszcze decydującego głosu w dziedzinie prawodawstwa regulującego sprawy azylu, chociaż - w myśl Traktatu - sytuacja ma się zmienić w 2004 roku.
Ujednolicone procedury azylowe
Wspólna polityka azylowa państw członkowskich może funkcjonować jedynie w oparciu o ujednolicone procedury rozpatrywania wniosków. Gdy w 1999 roku Komisja Europejska wysunęła pierwsze propozycje w tym zakresie, Parlament Europejski, pragnąc od samego początku współkształtować proces legislacyjny, nie zwlekał z wysunięciem własnych sugestii.
Gdy w 2001 roku Komisja przedłożyła ostatecznie projekt ustawy o rozpatrywaniu wniosków o azyl, Parlament zażądał szeregu zmian. Deputowanym zależało na zapewnieniu, że państwa członkowskie nie odejdą od litery Konwencji Genewskiej i Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka. Proponowali, by państwom członkowskim, jeśli sobie tego zażyczą, wolno było stosować politykę łagodniejszą niż proponowana przez Komisję. Deputowaniu wzywali również do ułatwienia dostępu do procedur azylowych, objęcia osób składających wnioski lepszą opieką prawną, zagwarantowania im pełnej informacji i włączenia wywiadu osobistego do procedury rozpatrywania wniosku. Parlament postulował też ograniczenie listy przypadków uzasadniających pozbawienie wolności i zaostrzenia kryteriów określających "bezpieczne kraje", do których można deportować uchodźców. Deputowaniu uważali, że należy utrudnić władzom odrzucanie wniosków o azyl pod pretekstem, że są one "w sposób oczywisty nieuzasadnione".
Komisja wyszła na przeciw wnioskom Parlamentu i rządów państw członkowskich przedkładając nowy projekt ustawy, który daje uchodźcom szersze gwarancje proceduralne. Prace nad tą ustawą trwają jednak nadal.
Kto jest uchodźcą?
Procedury są bez wątpienia ważne, ale rzeczą jeszcze ważniejszą jest jasne zdefiniowanie, kto jest uchodźcą, a kto nim nie jest. Nie można również przeoczyć nowej kategorii uchodźców: osób nie będących uchodźcami politycznymi w myśl Konwencji Genewskiej, jednak nie mogących powrócić do swoich krajów ze względu na niebezpieczną sytuację. Pomoc udzielaną tym ludziom określono nowym terminem "ochrony uzupełniającej".
W październiku 2002 roku Parlament Europejski wypowiedział się na temat projektu dyrektywy o minimalnych wymogach potrzebnych do przyznania statusu uchodźcy lub osoby objętej ochroną uzupełniającą. Deputowani domagali się szerszych gwarancji i możliwości integracji osób ubiegających się o azyl ze społeczeństwami krajów udzielających im schronienia. Posłowie stanęli również na stanowisku, że nie można odmawiać statusu uciekiniera politycznego osobom znajdującym się pod opieką agencji ONZ tylko z tego powodu, że już znajdują się pod ochroną Narodów Zjednoczonych (wyjątkiem byliby jedynie uchodźcy pod ochroną Wysokiego Komisarza Narodów Zjednoczonych ds. Uchodźców, który dysponuje środkami koniecznymi do udzielenia pomocy). Deputowani uznali również, że oceniając lęk uchodźców przed prześladowaniami, należy wziąć pod uwagę ich płeć, tożsamość i orientację seksualną oraz stan zdrowia (np. AIDS).
Deputowani poświęcili wiele uwagi szczegółom dotyczącym "ochrony uzupełniającej" i wyrazili pogląd, że należy nią objąć nie tylko osoby zagrożone torturami, lecz również te, którym grozi kara śmierci lub okaleczenie genitalne. Prawo pobytu w ramach ochrony uzupełniającej powinno być przyznawane na okres co najmniej pięciu lat, jak ma to miejsce w przypadku uchodźców. Podejmując decyzję o ewentualnym cofnięciu prawa pobytu, władze powinny brać pod uwagę związki łączące uchodźcę z krajem jego pobytu. Nie ma również powodów do traktowania w wielu dziedzinach osób objętych ochroną uzupełniającą w sposób różniący się znacznie od traktowania uchodźców. Dotyczy to również prawa do podejmowania pracy, nauczania języka kraju udzielającego schronienia, kursów szkolenia zawodowego, opieki nad dziećmi i programów socjalnych.
Rada nadal rozważa projekt tej ustawy i poprawki zgłoszone przez Parlament.
Traktowanie osób ubiegających się azyl
W kwietniu 2002 roku deputowani do Parlamentu wydali szereg zaleceń dotyczących projektu dyrektywy dotyczącej podstawowych norm traktowania osób ubiegających się o azyl. Rada zgodziła się z sugestią Parlamentu, że jeśli któreś z państw członkowskich oferuje więcej świadczeń niż minimum określone w dyrektywie, dyrektywa ta nie powinna być wykorzystana do ich ograniczenia. Deputowani domagali się, by osoby ubiegające się o azyl otrzymały dostęp do systemu edukacyjnego nie później niż 21 dni od daty złożenia wniosku o azyl; Rada przystała na termin trzymiesięczny. Oprócz tego Rada przyjęła propozycję Parlamentu sugerującą, że jeśli osoby ubiegające się o azyl mają niepełnoletnie dzieci, lub same są niepełnoletnie, należy im zapewnić dostęp do systemu szkolnego państwa udzielającego schronienia na warunkach zbliżonych do warunków dotyczących obywateli tego państwa. Rada przyjęła tę dyrektywę w styczniu 2003 roku.
|
