To Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο
εν δράσει
Τα κυριότερα σημεία 1999-2004

 
Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ως θεσμικό όργανο
Μεταρρύθμιση της ΕΕ
Διεύρυνση
Δικαιώματα των πολιτών
Ευρωπαϊκή ιθαγένεια
Χάρτα των θεμελιωδών δικαιωμάτων
Θεμελιώδη δικαιώματα
Πρόσβαση των πολιτών σε έγγραφα
Εκπαίδευση και κινητικότητα των νέων
Δικαιοσύνη και εσωτερικές υποθέσεις
Εξωτερικές σχέσεις
Περιβάλλον /
Προστασία των καταναλωτών
Μεταφορές /
Περιφερειακή Πολιτική
Γεωργία / Αλιεία
Οικονομική και Νομισματική Πολιτική
Απασχόληση και κοινωνική πολιτική / Δικαιώματα των γυναικών
Εσωτερική αγορά / Βιομηχανία / Ενέργεια / Έρευνα
 

EPP-ED PSE Group ELDR GUE/NGL The Greens| European Free Alliance UEN EDD/PDE


Δικαίωμα ψήφου, αναφορές, Διαμεσολαβητής: μια ενεργός ιθαγένεια

Η ιθαγένεια της Ένωσης προστίθεται στην εθνική ιθαγένεια και δεν την αντικαθιστά: μετά τη Συνθήκη του Άμστερνταμ, η αρχή αυτή περιλαμβάνεται πλέον και σε περίοπτη θέση του σχεδίου Συντάγματος για την Ευρώπη, το οποίο κατάρτισε η Συνέλευση. Αυτή η ιθαγένεια οικοδομήθηκε με το πέρασμα των ετών. Βασικά της στοιχεία είναι το δικαίωμα ψήφου στις δημοτικές και ευρωπαϊκές εκλογές και ο Χάρτης Θεμελιωδών Δικαιωμάτων. Η Επιτροπή Αναφορών του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και ο Διαμεσολαβητής αποτελούν επίσης εργαλεία που αφουγκράζονται και υπηρετούν τους πολίτες, όταν αυτοί κρίνουν ότι τα δικαιώματά τους δεν γίνονται σεβαστά.

Η Συνθήκη του Μάαστριχτ το 1992 ήταν κυρίως αυτή που εισήγαγε την έννοια "ευρωπαϊκή ιθαγένεια". Και πριν υπήρχαν ορισμένα δικαιώματα που αντλούσε κανείς από την ιδιότητά του ως πολίτη της Κοινότητας, όπως το δικαίωμα να κυκλοφορεί και να διαμένει ελεύθερα στο έδαφος των κρατών μελών ή το δικαίωμα να έχει πρόσβαση στις θέσεις του δημόσιου τομέα όταν δεν πρόκειται να ασκήσει δημόσια εξουσία. Υπό τον τίτλο "Η ιθαγένεια της Ένωσης", ο οποίος βρίσκεται στην αρχή του κειμένου, η Συνθήκη του Μάαστριχτ προχωρεί πολύ πιο μακριά και αναγνωρίζει το δικαίωμα του εκλέγειν και του εκλέγεσθαι στις ευρωπαϊκές και δημοτικές εκλογές, τη διπλωματική και προξενική προστασία στις τρίτες χώρες, όπου κάθε πολίτης της ΕΕ μπορεί να επωφελείται των ίδιων παρεμβάσεων τόσο από τους αντιπροσώπους άλλων κρατών μελών όσο και από τους διπλωμάτες του δικού του κράτους. Τέλος, η Συνθήκη του Μάαστριχτ οργανώνει το δικαίωμα αναφοράς και θεσπίζει τον Ευρωπαίο Διαμεσολαβητή.

Το σχέδιο Συντάγματος αναδέχεται όλα αυτά τα κεκτημένα και τα εμπλουτίζει περισσότερο, ιδίως ενσωματώνοντας στη Συνθήκη το Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων - μεταξύ των οποίων και το δικαίωμα για καλή διοίκηση - και διακηρύσσοντας, ήδη από το άρθρο 1, ότι η Ένωση έχει ως "βάση τη βούληση των πολιτών και των κρατών της Ευρώπης να οικοδομήσουν το κοινό τους μέλλον". Αυτή η αρχή της διπλής νομιμότητας, των πολιτών και των κρατών, στην οποία στηρίζεται η Ένωση αποτελεί μάρτυρα της προοδευτικής αλλαγής του χαρακτήρα της. Το δικαίωμα ψήφου και ο Χάρτης εξετάζονται σε άλλα σημειώματα αυτής της σειράς. Εδώ θα ασχοληθούμε ειδικότερα με το δικαίωμα αναφοράς και το ρόλο του Διαμεσολαβητή.

Αναφορές που αλλάζουν τα πράγματα

Οι βουλευτές βρίσκονται εκ φύσεως στο πλευρό των πολιτών που τους επέλεξαν. Επιπλέον, μετά την καθιέρωση του δικαιώματος αναφοράς, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο συγκρότησε Επιτροπή Αναφορών, της οποίας η δραστηριότητα παρουσιάζει συνεχή αύξηση. Κατά την παρούσα κοινοβουλευτική περίοδο έσπασαν όλα τα ρεκόρ: σχεδόν 6.000 αναφορές! Αυτές οι αναφορές στάλθηκαν είτε από ιδιώτες, είτε από ενώσεις, που παραπονούνται για την κακή εφαρμογή του κοινοτικού δικαίου, συχνά από τα κράτη μέλη. Οι αναφέροντες μπορούν επίσης να καταγγείλουν ενδεχόμενα κενά στις ευρωπαϊκές νομοθεσίες. Πρέπει να επισημανθεί ότι το δικαίωμα αναφοράς, όπως και το δικαίωμα παραπομπής ενός θέματος στο Διαμεσολαβητή, το έχει κάθε φυσικό ή νομικό πρόσωπο που διαμένει ή έχει την έδρα του σε κράτος μέλος, χωρίς κάποια προϋπόθεση όσον αφορά την εθνικότητα.

Από τις 6.000 αυτές αναφορές, πολλές δεν κρίνονται παραδεκτές είτε γιατί δεν ανταποκρίνονται στα κριτήρια είτε γιατί υπάγονται στην αρμοδιότητα του Διαμεσολαβητή. Υπάρχουν όμως και πολλές οι οποίες εξετάζονται από τους βουλευτές και οδηγούν σε συγκεκριμένα αποτελέσματα προς όφελος των πολιτών. Σε πενήντα περίπου περιπτώσεις, μετά από πίεση του Κοινοβουλίου που αποτελούσε τον ενδιάμεσο για την προώθηση των καταγγελιών, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή άσκησε προσφυγές ενώπιον του Δικαστηρίου κατά των κρατών μελών που δεν τηρούν τους κανόνες. Πολύ συχνά, η παρέμβαση στις εθνικές διοικητικές υπηρεσίες κατέστησε δυνατή την επίλυση του προβλήματος προς όφελος όλων. Έχει μάλιστα συμβεί, και μια ατομική αναφορά να οδηγήσει σε νέα νομοθεσία, η οποία ισχύει για όλους τους πολίτες της Ένωσης.

Τα προβλήματα που εγείρουν οι πολίτες στις αναφορές τους αφορούν κυρίως το περιβάλλον, την ελεύθερη κυκλοφορία των προσώπων και των αγαθών, την κοινωνική ασφάλιση, την αναγνώριση των διπλωμάτων και των προσόντων, καθώς και τη φορολογία. Αν και οι περισσότερες αναφορές είναι ατομικές, υπάρχουν και άλλες που φέρουν έναν εντυπωσιακό αριθμό υπογραφών. Επί παραδείγματι, μια αναφορά σχετικά με την προστασία και τη διατήρηση των μεγάλων πιθήκων συνοδευόταν από 2 εκατομμύρια υπογραφές!

Κάποιες συγκεκριμένες περιπτώσεις

Οι αναφορές θα πρέπει βεβαίως να αφορούν θέματα τα οποία υπάγονται στην αρμοδιότητα της Ένωσης και αφορούν τους συντάκτες τους. Για παράδειγμα, ένας βρετανός πολίτης έχει ένα εξοχικό στην Τοσκάνη. Θέλει να του δοθεί η δυνατότητα να διαθέτει αυτοκίνητο στη διάρκεια των διακοπών του. Όμως οι ιταλικές αρχές δεν επιτρέπουν την καταχώριση αυτοκινήτων παρά μόνο για τους μόνιμους κατοίκους. Την καταγγελία του εξετάζει το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το οποίο ωθεί την Επιτροπή να αναλάβει δράση, διότι αυτή η κατάσταση είναι αντίθετη στις αρχές της μη διάκρισης και της ελεύθερης παροχής υπηρεσιών. Η Επιτροπή κινεί διαδικασία επί παραβάσει κατά της Ιταλίας. Τελικά, η Ιταλία εγκρίνει εγκύκλιο η οποία δίνει τη δυνατότητα καταχώρισης οχήματος σε όλους τους πολίτες της ΕΕ που έχουν τακτικούς δεσμούς με το ιταλικό έδαφος.

Ένας Ιρλανδός απευθύνει αναφορά στο Κοινοβούλιο. Ένα σχέδιο οδικής διαρρύθμισης, το οποίο συγχρηματοδοτείται από την Ευρωπαϊκή Ένωση, βρίσκεται σε φάση υλοποίησης χωρίς να έχει υποβληθεί πρώτα σε μελέτη περιβαλλοντικών επιπτώσεων. Η Επιτροπή Αναφορών του Κοινοβουλίου και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή παρεμβαίνουν. Τελικά, ο ιρλανδός Υπουργός Περιβάλλοντος αναθέτει την πραγματοποίηση αυτής της μελέτης και στη συνέχεια διατάσσει τη διόρθωση του σχεδίου σε δύο σημεία προκειμένου να μειωθεί η ηχορρύπανση και να ενισχυθεί η ασφάλεια των πεζών.

Ένας Γερμανός πολίτης προσλαμβάνεται από γαλλική διεθνική εταιρεία, αλλά για εργασία στη Γερμανία. Πληρώνει τις κοινωνικές εισφορές του στη Γερμανία. Η γαλλική εταιρεία κηρύσσει πτώχευση. Ούτε οι γερμανικές ούτε οι γαλλικές αρχές θέλουν να του καταβάλουν τις αποζημιώσεις που δικαιούται. Αφού ειδοποιείται από το Κοινοβούλιο, η Επιτροπή θέτει το ερώτημα στο Δικαστήριο, διότι δεν υπάρχει ακόμα σχετικός ευρωπαϊκός κανόνας. Ο αναφέρων έλαβε τελικά την αποζημίωσή του, την οποία κατέβαλαν οι γαλλικές αρχές. Αυτό που έχει όμως μεγαλύτερη σημασία είναι ότι, στη συνέχεια, η Ένωση ενίσχυσε τη νομοθεσία της με στόχο την καλύτερη προστασία των εργαζομένων σε περίπτωση αφερεγγυότητας του εργοδότη, ιδίως όταν πρόκειται για διεθνικές εταιρείες. Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο διαδραμάτισε κεντρικό ρόλο στη σύνταξη αυτής της οδηγίας (βλ. σημείωμά μας για την προστασία των εργαζομένων).

Μερικές φορές οι αναφορές θίγουν τόσο σημαντικά προβλήματα, ώστε που το Κοινοβούλιο κινητοποιείται και αποφασίζει να συντάξει έκθεση πρωτοβουλίας για το συγκεκριμένο θέμα. Για παράδειγμα, χιλιάδες γυναίκες συνυπέγραψαν αναφορές ζητώντας την απαγόρευση των εμφυτευμάτων στήθους με σιλικόνη λόγω των σοβαρών προβλημάτων υγείας που συνεπάγεται. Σε έκθεσή του που ενέκρινε το 2001 βάσει επιστημονικής μελέτης, το Κοινοβούλιο ζήτησε από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να ασχοληθεί με το πρόβλημα. Στη συνέχεια, η Επιτροπή κάλεσε τα κράτη μέλη να λάβουν μέτρα με στόχο την καλύτερη ενημέρωση των γυναικών όσον αφορά τους κινδύνους που συνδέονται με τα εμφυτεύματα αυτά, καθώς και για να διασφαλισθούν η παρακολούθηση και οι έλεγχοι επί των ασθενών που φέρουν τέτοιες προθήκες.

Ο Διαμεσολαβητής καταπολεμά την "κακοδιοίκηση"

Αν ένας πολίτης ή μια επιχείρηση θεωρεί ότι κάποιο θεσμικό ή επικουρικό κοινοτικό όργανο δεν τήρησε τις υποχρεώσεις του και είναι υπεύθυνο για "κακοδιοίκηση", μπορεί να προσφύγει στον Ευρωπαίο Διαμεσολαβητή. "Κακοδιοίκηση" υπάρχει όταν ένας δημόσιος οργανισμός δεν ενεργεί σύμφωνα με κάποιον κανόνα ή με κάποια αρχή που έχει γι' αυτόν υποχρεωτική ισχύ. Μπορεί να πρόκειται, επί παραδείγματι, για διάκριση, για έλλειψη ή άρνηση ενημέρωσης, για καταχρηστικές καθυστερήσεις, για κατάχρηση εξουσίας. Ο Διαμεσολαβητής προσπαθεί να βρει λύσεις στα προβλήματα του καταγγέλλοντος, ζητεί τη γνώμη των ενδιαφερόμενων οργάνων και ενημερώνει το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο.

Ο Ευρωπαίος Διαμεσολαβητής εκλέγεται από το Κοινοβούλιο και έχει την έδρα του στο Στρασβούργο, όμως ενεργεί με πλήρη ανεξαρτησία και αμεροληψία. Ο κ. Νικηφόρος Διαμαντούρος έλαβε τη θέση του Διαμεσολαβητή τον Απρίλιο του 2001, σε αντικατάσταση του πρώτου Ευρωπαίου Διαμεσολαβητή κ. Jacob Söderman. Από τη θέσπιση του οργάνου αυτού στη Συνθήκη του Μάαστριχτ μέχρι σήμερα έχουν υποβληθεί πάνω από 14.000 καταγγελίες. Τις περισσότερες φορές, οι συστάσεις του Διαμεσολαβητή αφορούσαν την Επιτροπή και ενίοτε οδήγησαν σε σημαντικές αποζημιώσεις.

Ο Διαμεσολαβητής είναι ο "φρουρός" της καλής διοίκησης και οι χιλιάδες παρεμβάσεις του συνέβαλαν στο να βελτιωθεί η λειτουργία των θεσμών και να λαμβάνονται καλύτερα υπόψη τα συμφέροντα των πολιτών. Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο έχει υπογραμμίζει επανειλημμένως την ανάγκη να εκπονηθεί κώδικας διοικητικής συμπεριφοράς, ει δυνατόν ο ίδιος για όλα τα θεσμικά όργανα. Τα περισσότερα από αυτά έχουν ήδη εγκρίνει το δικό τους κώδικα καλής συμπεριφοράς.



  
Εισηγητές:
  
Διαμεσολαβητής: κώδικας καλής διοικητικής συμπεριφοράς των υπαλλήλων, σχέσεις με το κοινό: Roy Perry (EPP-ED, UK)
Ο θεσμός της αναφοράς στην αυγή του 21ου αιώνα: Roy Perry (EPP-ED, UK)
Ο θεσμός της αναφοράς στην αυγή του 21ου αιώνα: Margot Keßler (PES, D)
Ευρωπαίος Διαμεσολαβητής - ετήσια έκθεση δραστηριοτήτων 1999: Astrid Thors (ELDR, FIN)
Πρόσβαση στα έγγραφα - ειδική έκθεση του Ευρωπαίου Διαμεσολαβητή: Astrid Thors (ELDR, FIN)
Το δικαίωμα αναφοράς του ευρωπαίου πολίτη: Vitaliano Gemelli (EPP-ED, I)
Εμφυτεύματα στήθους με σιλικόνη: Janelly Fourtou (EPP-DE, E)
Πώς να υποβάλετε αναφορά στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο
Ο Ευρωπαίος Διαμεσολαβητής
  
Επίσημη Εφημερίδα - τελικές πράξεις:
  
Διαμεσολαβητής: κώδικας καλής διοικητικής συμπεριφοράς των υπαλλήλων, σχέσεις με το κοινό - κείμενο που ενέκρινε το Κοινοβούλιο
Ο θεσμός της αναφοράς στην αυγή του 21ου αιώνα - κείμενο που ενέκρινε το Κοινοβούλιο
Ευρωπαίος Διαμεσολαβητής - ετήσια έκθεση δραστηριοτήτων 1999 - κείμενο που ενέκρινε το Κοινοβούλιο
Πρόσβαση στα έγγραφα - ειδική έκθεση του Ευρωπαίου Διαμεσολαβητή - κείμενο που ενέκρινε το Κοινοβούλιο
Το δικαίωμα αναφοράς του ευρωπαίου πολίτη - κείμενο που ενέκρινε το Κοινοβούλιο
Εμφυτεύματα στήθους με σιλικόνη - κείμενο που ενέκρινε το Κοινοβούλιο

 

 

 
  Publishing deadline: 2 April 2004