Mínítear sa bhileog eolais seo ról tacaíochta an Aontais i réimse beartais an óige. Déantar Straitéis Óige an Aontais Eorpaigh 2019-2027 agus na trí cholún di – Rannpháirtíocht, Nascadh, Cumhachtú – a chur in iúl sa bhileog eolais, rudaí a shaothraítear trí chláir shuaitheanta amhail Erasmus+, an Cór Dlúthpháirtíochta Eorpach, agus an Ráthaíocht don Aos Óg. Ina theannta sin, leagtar amach inti ról Pharlaimint na hEorpa i múnlú bearta cosanta leanaí, sábháilteacht mionaoiseach ar líne agus na sásraí lena dtugtar guth díreach do dhaoine óga i gceapadh beartais an Aontais.

Bunús Dlí

Is iad Airteagail 6, 165 agus 166 den Chonradh ar Fheidhmiú an Aontais Eorpaigh (CFAE) an bunús dlí atá le gníomhaíocht an Aontais i réimse na hóige.

  • Sonraítear in Airteagal 6 de CFAE ‘Beidh inniúlacht ag an Aontas gníomhaíochtaí a chur i gcrích chun tacú le gníomhaíochtaí na mBallstát agus chun iad a chomhordú nó a fhorlíonadh Is iad réimsí na gníomhaíochta sin ar leibhéal Eorpach: ... oideachas, gairmoiliúint, óige agus spórt’.
  • Déantar foráil in Airteagal 165 CFAE maidir le gníomhaíocht an Aontais chun spreagadh a thabhairt do mhalartuithe idir daoine óga agus malartuithe idir oibrithe don óige, agus chun spreagadh a thabhairt do rannpháirtíocht daoine óga sa saol daonlathach san Eoraip.
  • Le hAirteagal 166 CFAE, is féidir leis an Aontas beartas gairmoiliúna a chur chun feidhme chun tacú le gníomhaíocht na mBallstát agus chun an ghníomhaíocht sin a fhorlíonadh.
  • Déantar foráil sa Chairt um Chearta Bunúsacha an Aontais Eorpaigh maidir le daoine óga a chosaint.

    • Aithnítear in Airteagal 24 cearta an linbh, lena n-áirítear an ceart chun cosanta agus cúraim, mar aon leis an gceart chun a dtuairimí a chur in iúl gan bhac maidir le gach ábhar a dhéanann difear dóibh.
    • Cumhdaítear in Airteagal 32 toirmeasc ar shaothar leanaí agus cosaint daoine óige ag an obair.
    • Cuspóirí

      Is réimse beartais náisiúnta í an óige. Dá bhrí sin, tá sé mar aidhm le gníomhaíocht an Aontais tacú agus cur le gníomhaíochtaí na mBallstáit. Leagtar amach i Straitéis Óige reatha an Aontais liosta cuspóirí atá le baint amach sa tréimhse 2019-2027:

      • Daoine óga a chumasú an saol a leagan amach mar a oireann dóibh féin, tacaíocht a thabhairt dá bhforbairt phearsanta agus an teacht aniar atá iontu a neartú. Cuireann an tAontas leis an gcuspóir seo a bhaint amach trína chláir shuaitheanta, a bhfuil sé mar aidhm leo rochtain ar shoghluaisteacht a thabhairt do dhaoine óga ar mhaithe le deiseanna saorálaíochta agus foghlama, deiseanna lena gcothaítear féinstiúradh agus lena gcuirtear bunús le foghlaim fadsaoil.
      • Daoine óga a spreagadh agus na hacmhainní riachtanacha a thabhairt dóibh chun bheith ina saoránaigh ghníomhacha. Déanann an tAontas rannpháirtíocht shibhialta agus rannpháirtíocht dhaonlathach a chur chun cinn i measc daoine óga, go háirithe trí shásraí lena gcothaítear idirphlé, foghlaim neamhfhoirmiúil agus tionscnaimh faoi stiúir na hóige ar an leibhéal áitiúil, ar an leibhéal náisiúnta agus ar an leibhéal Eorpach. Tá céimeanna glactha ag an Aontas chun an cuspóir seo a bhaint amach, mar shampla, trína thacaíocht d’fhorbairt an 11 Sprioc Eorpacha don Óige trí mheán Idirphlé an Aontais leis an Óige.
      • Feabhas a chur ar bheartais a bhfuil tionchar acu ar dhaoine óga, go háirithe i ndáil le fostaíocht, oideachas, sláinte agus ionchuimsiú sóisialta. Déanann an tAontas an méid sin trí chur chuige trasearnála a chur chun cinn, lena ndéantar saincheisteanna maidir leis an óige a phríomhshruthú i ngach réimse beartais ábhartha.
      • Cuidiú a thabhairt le bochtaineacht i measc na hóige agus idirdhealú de gach cineál a dhíothú, agus le hionchuimsiú sóisialta a chur chun cinn. Trína chláir chistiúcháin, cuireann an tAontas tacaíocht ar fáil do na Ballstáit cur chuige cuimsitheach a ghlacadh ar chóir, mar shampla, tacaíocht don fhostaíocht, oideachas ionchuimisitheach, agus gníomhaíochtaí spriocdhírithe do dhaoine óga ar lú na deiseanna atá acu a bheith san áireamh ann, ar mhaithe le neamhionannais a laghdú agus páirtíocht chomhionann sa tsochaí a áirithiú.
      • Éachtaí

        A. Creat Straitéiseach

        Tá Straitéis Óige an Aontais Eorpaigh 2019-2027 bunaithe ar rún 2018 ón gComhairle den ainm céanna. Dírítear sa straitéis ar na trí phríomhréimse seo a leanas:

        • Rannpháirtíocht: trí rannpháirtíocht ghníomhach daoine óga sa saol sibhialta agus daonlathach a chothú, go príomha trí Idirphlé an Aontais Eorpaigh leis an Aos Óg, lena gcumasaítear malartuithe struchtúrtha idir daoine óga, eagraíochtaí óige agus lucht ceaptha beartas ar gach leibhéal;
        • Nascadh: trí dhaoine óga a nascadh ar fud an Aontais agus níos faide i gcéin trí shaorálaíocht, soghluaisteacht foghlama, agus gníomhaíochtaí lena ndéantar dlúthpháirtíocht agus tuiscint idirchultúrtha a chur chun cinn, go príomha trí na cláir shuaitheanta Erasmus+ agus an Cór Dlúthpháirtíochta Eorpach;
        • Cumhachtú: trí thacaíocht a thabhairt do chumhachtú na hóige trí cháilíocht agus nuálaíocht san obair óige agus trí aitheantas a thabhairt don obair óige, faoi mar atá leagtha amach sa Chlár Oibre Eorpach don Obair Óige.
        • I mí an Mheithimh 2021, mar chuid den straitéis sin, cheap an Coimisiún an chéad Chomhordaitheoir Óige AE a bhfuil an ról aige chun comhar trasearnála laistigh den Choimisiún a neartú. Ina theannta sin, le Bord na nÓg um Chomhairliú an Uachtaráin, a sheol an Coimisiún i mí Iúil 2025, tugtar ról díreach do dhaoine óga maidir le comhairle a thabhairt i dtaobh phríomhthionscnaimh an Aontais, lena n-áirítear gníomhú ar son na haeráide, an claochlú digiteach agus an t-ionchuimsiú sóisialta.

          B. Cistiú ón Aontas do chláir don óige

          1. Erasmus+

          Is é Erasmus+ clár suaitheanta cistiúcháin an Aontais lena dtacaítear le hoideachas, oiliúint, an óige agus spórt, lena dtugtar deis do dhaoine óga staidéar, oiliúint agus saorálaíocht a dhéanamh thar lear. Don tréimhse 2021-2027, déantar 10.3 % de bhuiséad Erasmus+ – arb ionann é agus os cionn EUR 2.5 billiún – a leithdháileadh ar ghníomhaíochtaí a bhaineann leis an óige.

          Bhí Discover EU ina dhlúthchuid de shraith óige Erasmus+ in 2021. Tríd an tionscnamh seo, tugtar deis do dhaoine atá 18 mbliana d’aois taisteal ar fud na hEorpa ar feadh suas le mí amháin, rud a chuireann an fhoghlaim chun cinn trí thaisteal agus trí mhalartú idirchultúrtha. Le haghaidh 2021-2027, tá buiséad tiomnaithe EUR 700 milliún ann mar thacaíocht don tionscnamh.

          2. An Cór Dlúthpháirtíochta Eorpach

          Seoladh an Cór Dlúthpháirtíochta Eorpach i mí Dheireadh Fómhair 2018 agus is tionscnamh é atá dírithe ar an dlúthpháirtíocht, an tsaorálaíocht agus an rannpháirtíocht shibhialta a chur chun cinn i measc daoine óga. Tugann sé deis do dhaoine óga páirt a ghlacadh i dtionscadail phobalbhunaithe ar fud na hEorpa, agus aghaidh á tabhairt ar dhúshláin shóisialta amhail ionchuimsiú, gníomhú ar son na haeráide agus cabhair dhaonnúil. Don tréimhse 2021-2027, tá buiséad EUR 1 bhilliún mar thaca leis, lena dtacaítear le tionscadail aonair saorálaíochta agus dlúthpháirtíochta araon arna dtionscnamh ag eagraíochtaí don óige nó ag grúpaí neamhfhoirmiúla.

          C. Tionscnaimh eile de chuid an Aontais

          1. Ráthaíocht threisithe don Aos Óg

          Cruthaíodh an Ráthaíocht don Aos Óg in 2013 agus is scéim í chun a áirithiú go bhfaigheann daoine óga tairiscint ardcháilíochta ar fhostaíocht, oideachas leanúnach, printíseacht nó cúrsa oiliúna laistigh de cheithre mhí tar éis dóibh a bheith dífhostaithe nó tar éis dóibh oideachas foirmiúil a fhágáil. I bhfianaise a ratha, neartaíodh an scéim seo in 2020 tríd an Moladh ón gComhairle dar teideal ‘Nasc leis an bhFostaíocht – An Ráthaíocht Threisithe don Aos Óg’.

          2. An óige agus na meáin

          Is féidir le teicneolaíochtaí ar líne a bheith ina mbealach iontach do leanaí agus do dhaoine óga tairbhe a bhaint as an bhfoghlaim dhigiteach agus páirt a ghlacadh sa díospóireacht phoiblí. Mar sin féin, tá leanaí an-leochaileach i leith na ndíobhálacha a d’fhéadfadh a bheith ag teicneolaíochtaí nua-aimseartha. Áirithítear le Treoir Sheirbhísí na Meán Closamhairc, go ndéantar mionaoisigh a chosaint ar inneachar a d’fhéadfadh díobháil a dhéanamh dá bhforbairt, cibé acu is craoltóirí traidisiúnta nó seirbhísí ar éileamh a thairgeann an t-ábhar sin (féach bileog eolais 4.3.2 i dtaca leis an mbeartas maidir leis an gclosamharc agus na meáin).

          3. Tairseach Eorpach na hÓige

          Is suíomh gréasáin é Tairseach Eorpach na hÓige lena gcuidítear le daoine óga ar fud na hEorpa eolas a chur ar an iliomad deiseanna a chuireann an tAontas ar fáil i réimsí éagsúla amhail an tsaorálaíocht, an obair, an fhoghlaim, an cultúr agus an chruthaitheacht.

          4. Seachtain Eorpach na hÓige

          Gach dara bliain, déanann an Coimisiún, i gcomhar leis an bParlaimint, Seachtain Eorpach na hÓige a eagrú, arb é an cuspóir atá léi imeachtaí agus gníomhaíochtaí óige a cheiliúradh ar fud na dtíortha go léir a ghlacann páirt sa chlár Erasmus agus na deiseanna éagsúla soghluaisteachta de chuid an Aontais atá ar fáil do dhaoine óga a chur i láthair.

          5. Bliain Eorpach na hÓige 2022

          An 22 Nollaig 2021, ghlac an Pharlaimint agus an Chomhairle Cinneadh (AE) 2021/2316 maidir le Bliain Eorpach na hÓige (2022). Ba é an cuspóir foriomlán borradh a chur faoi iarrachtaí an Aontais, na mBallstát agus na n-údarás réigiúnach agus áitiúil, in éineacht le gníomhaithe na sochaí sibhialta, chun daoine óga, lena n-áirítear iad siúd ar lú deiseanna atá acu, a chumhachtú, a urramú, tacú leo agus dul i dteagmháil leo. I rún uaithi an 24 Samhain 2022 maidir le hoidhreacht Bhliain Eorpach na hÓige 2022, d’áitigh an Pharlaimint go ndéanfaí dearcthaí daoine óga a phríomhshruthú ar fud na réimsí beartais uile agus go leanfadh a rannpháirtíocht de bheith ina tosaíocht i gcinnteoireacht an Aontais. I mí Eanáir 2024, sheol an Coimisiún ‘seiceáil óige’, uirlis atá ceaptha chun a áirithiú ar bhealach córasach go ndéanfar éifeachtaí bheartais an Aontais ar dhaoine óga a mheas go cúramach.

          6. Príomhchathair Óige na hEorpa

          Is tionscnamh é Príomhchathair Óige na hEorpa a cruthaíodh in 2009 ag Fóram Eorpach na nÓg. Gach bliain, roghnaítear cathair Eorpach mar Phríomhchathair Óige na hEorpa agus tugtar an deis di béim a leagan ar thionscnaimh nuálacha arna seoladh ag daoine óga agus do dhaoine óga.

          7. An comórtas ‘Youth4Regions’

          Tá an comórtas Youth4Regions dírithe ar iriseoirí óga a bhfuil spéis acu i bpolaitíocht réigiúnach an Aontais Eorpaigh. Is féidir le buaiteoirí an chomórtais oiliúint a fháil ar shaincheisteanna a bhaineann leis an Eoraip mar aon le meantóireacht ó iriseoirí sinsearacha agus bíonn an deis acu chomh maith páirt a ghlacadh i dturais phreasa chuig na Ballstáit arna n-eagrú ag an gCoimisiún.

          8. Plean Gníomhaíochta don Óige

          An 4 Deireadh Fómhair 2022, chuir an Coimisiún agus Ardionadaí an Aontais do Ghnóthaí Eachtracha agus don Bheartas Slándála an Plean Gníomhaíochta don Óige 2022-2027 in iúl, arb é is aidhm dó go mbeadh páirt ag daoine óga ar fud an domhain i ngníomhaíocht sheachtrach an Aontais. An 28 Samhain 2022, ghlac an Chomhairle a conclúidí maidir leis an bplean chun tacú le rannpháirtíocht daoine óga ar fud an domhain i gceapadh beartas trí bhorradh a chur faoina rannpháirtíocht i bhfóraim idirnáisiúnta agus trí na hacmhainní is gá a leithdháileadh, agus béim á leagan ar ghníomhaithe óga, cumhachtú na hóige, cúram sláinte agus soghluaisteacht a chosaint.

          9. Beartais cosanta leanaí

          An 15 Feabhra 2011, ghlac an Coimisiún teachtaireacht dar teideal ‘Clár Oibre AE maidir le Cearta an Linbh’, lena n-athdhearbhaítear tiomantas institiúidí uile an Aontais agus na mBallstát cearta an linbh a chur chun cinn, a chosaint agus a chomhlíonadh i mbeartais ábhartha uile an Aontais, agus gníomhaíochtaí nithiúla a dhéanamh den ghealltanas sin. Ó shin i leith, tá comhordaitheoir um chearta leanaí ceaptha ag an bParlaimint chun a áirithiú go gcuirtear iad san áireamh i mbeartais agus reachtaíocht an Aontais. Ar thosaíochtaí an chomhordaitheora tá:

          • sábháilteacht bréagán;
          • feabhsú ar shábháilteacht físchluichí;
          • idirlíon níos sábháilte do leanaí agus mí-úsáid ghnéasach leanaí ar líne a chosc;
          • nósanna cothaithe sláintiúla ar scoil;
          • an Ráthaíocht Eorpach do Leanaí chun rochtain ar chúram sláinte agus oideachas a áirithiú;
          • saothar leanaí a dhíothú;
          • an gháinneáil ar dhaoine a chomhrac;
          • meabhairshláinte agus sláinte mhothúchánach leanaí.
          • In 2016, ghlac Parlaimint na hEorpa agus an Chomhairle treoir maidir le coimircí nóis imeachta do leanaí a bhfuil drochamhras fúthu nó atá cúisithe in imeachtaí coiriúla, arb é is aidhm di a áirithiú gur féidir le leanaí imeachtaí dlíthiúla a thuiscint agus a leanúint, a gceart chun triail chóir a fheidhmiú agus tairbhe a bhaint as bearta lena gcuirtear cosc ar athchiontú agus lena dtacaítear lena lánpháirtiú sóisialta.

            Tugtar tacaíocht freisin do chearta leanaí agus do chosc ar fhoréigean ina n-aghaidh agus in aghaidh grúpaí leochaileacha eile faoin gclár um Shaoránaigh, Comhionannas, Cearta agus Luachanna do 2021-2027.

            An 24 Márta 2021, ghlac an Coimisiún teachtaireacht dar teideal ‘Straitéis an Aontais maidir le cearta an linbh’, ina leagtar amach uaillmhian an Aontais na dálaí is fearr is féidir a áirithiú d’fhorbairt agus d’fholláine leanaí, laistigh den Aontas agus níos faide i gcéin araon.

            Tacaítear le cur chun feidhme bheartais cosanta leanaí an Aontais trí shásraí amhail an Fóram Eorpach maidir le Cearta an Linbh, Ardán an Aontais um Rannpháirtíocht Leanaí, agus Líonra an Aontais Eorpaigh um Chearta an Linbh, agus trí roinnt ionstraimí cistiúcháin a úsáidtear chun cearta an linbh a chosaint agus a chur chun cinn.

            Ról Pharlaimint na hEorpa

            Tacaíonn an Pharlaimint le tionscnaimh a spreagann daoine óga chun tabhairt faoi thionscadail Eorpacha. I gcomhar leis an bhFondúireacht um Dhuais Idirnáisiúnta Charlemagne Aachen, sheol an Pharlaimint Duais Eorpach Charlemagne don Óige in 2008, a bhronntar gach bliain ar thionscadail a chuireann tuiscint Eorpach agus idirnáisiúnta chun cinn. Ar an gcuma chéanna, reáchtálann Parlaimint na hEorpa na cláir oideachais Scoil an Ambasadóra agus Euroscola chun cabhrú le heolas daoine óga ar dhaonlathas agus luachanna AE a fheabhsú.

            Chun saoránacht ghníomhach a spreagadh agus chun páirt a thabhairt do dhaoine óga ina cuid gníomhaíochtaí, chruthaigh an Pharlaimint an Cruinniú Eorpach um an Óige (EYE) in 2014, a reáchtáiltear gach dhá bhliain in Strasbourg. Den mheon céanna, forbraíodh suíomh gréasáin an Mhoil Óige mar ardán chun daoine óga a nascadh, smaointe a roinnt agus tionscnaimh faoi stiúir na hóige a thaispeáint, lena gcuirtear spás ar fáil le haghaidh idirphlé leanúnach agus chun deiseanna a chur i láthair lasmuigh de EYE é féin.

            Thug an Pharlaimint aghaidh ar thionchar phaindéim COVID-19 ar an óige agus ar an spórt, agus ghlac sí rún an 10 Feabhra 2021 inar leagadh béim ar na dúshláin atá roimh dhaoine óga. An 13 Meán Fómhair 2022, ghlac an Pharlaimint rún maidir leis an tionchar atá ag dúnadh gníomhaíochtaí óige de bharr COVID-19 ar leanaí agus ar dhaoine óga ar fud an Aontais. Leag sí béim ar an gcaoi ar tháinig meath ar mheabhairshláinte agus ar fholláine daoine óga le linn na paindéime agus d’iarr sí go mbeadh cur chuige iomlánaíoch ag an Aontas, lena n-áirítear infheistíochtaí i bhfeasacht agus i rochtain ar sheirbhísí tacaíochta síceolaíochta.

            An 18 Bealtaine 2021, ghlac Parlaimint na hEorpa agus an Chomhairle clár an Chóir Dlúthpháirtíochta Eorpaigh don tréimhse 2021-2027. Le buiséad tiomnaithe os cionn EUR 1 bhilliún, beidh thart ar 350 000 duine óg in ann páirt a ghlacadh. D’áitigh an Pharlaimint go ndéanfaí an clár níos inrochtana agus níos ionchuimsithí do dhaoine óga, lena n-áirítear iad siúd a bhfuil deiseanna teoranta acu.

            An 21 Samhain 2023, ina measúnú meántéarma ar chlár an Chóir Dlúthpháirtíochta Eorpaigh, d’iarr an Pharlaimint go ndéanfaí a chistiú a dhúbailt don chéad timthriall eile chun freastal ar an éileamh ar rannpháirtíocht. Ina theannta sin, leag na Feisirí béim ar an ngá atá le níos mó feasachta a mhúscailt faoin gclár, ós rud é go bhfuil a infheictheacht fós teoranta. Le haghaidh bhuiséad 2028-2034 an Aontais Eorpaigh, mhol an Coimisiún go ndéanfaí an Cór Dlúthpháirtíochta Eorpach agus Erasmus+ a chumasc, le buiséad iomlán molta de thart ar EUR 40 billiún.

            An 5 Deireadh Fómhair 2023, ghlac an Pharlaimint rún maidir leis an straitéis Eorpach nua maidir le hidirlíon níos fearr do leanaí (BIK+). Cinntítear leis an straitéis sin go ndéantar leanaí agus daoine óga a chosaint, a urramú agus a chumhachtú ar líne le linn na deacáide nua digití. Leag an Pharlaimint béim ar an tábhacht a bhaineann le hoideachas digiteach do shábháilteacht ar líne agus d’iarr sí go mbeadh straitéis Eorpach ann chun dul i ngleic le bulaíocht agus cibearbhulaíocht i scoileanna.

            Ina theannta sin, tá tuarascálacha cur chun feidhme ar Straitéis Óige an Aontais Eorpaigh agus ar an Ráthaíocht don Aos Óg á réiteach ag an bParlaimint, a bhfuiltear ag súil leo faoi lár 2026. De réir na réamhthorthaí, tá dul chun cinn nithiúil déanta i dtaca le rannpháirtíocht na hóige, go háirithe trí 28 nIdirphlé Beartais leis an Aos Óg a eagrú, seoladh ardáin um rannpháirtíocht ar líne, agus bunú bhord na n-óg um chomhairliú. Amach anseo, beidh comhordú níos dlúithe idir spriocanna don óige, seiceálacha óige agus beartais earnáilsonracha ríthábhachtach, mar aon le hiarrachtaí chun cur le hionchuimsiú lena ndíreofar ar dhaoine óga ó cheantair tuaithe; daoine óga le cúlraí imirce; daoine óga nach nglacann páirt i ngníomhaíochtaí eagraithe, ar nós grúpaí óige, clubanna óige nó gníomhaíochtaí seach-churaclaim; agus daoine óga nach bhfuil i mbun oideachais, fostaíochta ná oiliúna (NEETanna).

            Tá an Coiste um Chultúr agus um Oideachas ag obair faoi láthair ar thuarascáil féintionscnaimh dar teideal ‘Tionchar na meán sóisialta agus na timpeallachta ar líne ar dhaoine óga’, a bhfuiltear ag súil léi in 2026.

            Is í an Roinn Beartais um Shaoránaigh, Comhionannas agus Cultúr i bParlaimint na hEorpa a d’ullmhaigh an bhileog eolais seo. Chun tuilleadh eolais a fháil, féach suíomh gréasáin an Choiste um Chultúr agus um Oideachas.

             

            Léanne Emma Clara COSTES / Denise CHIRCOP