Jeugd
Deze infopagina gaat over de ondersteunende rol die de EU speelt op het gebied van jeugdbeleid. Zo wordt er ingegaan op de EU-strategie voor jongeren voor de periode 2019-2027 en de drie pijlers ervan, namelijk betrekken, verbinden en versterken. Deze strategie wordt uitgevoerd aan de hand van belangrijke programma’s zoals Erasmus+, het Europees Solidariteitskorps en de jongerengarantie. Verder wordt toegelicht welke rol het Europees Parlement speelt bij de ontwikkeling van maatregelen op het gebied van kinderbescherming, onlineveiligheid voor minderjarigen en de mechanismen die jongeren een rechtstreekse stem geven in de beleidsvorming van de EU.
Rechtsgrond
De artikelen 6, 165 en 166 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie (VWEU) vormen de rechtsgrond voor EU-maatregelen op het gebied van jeugdzaken.
- In artikel 6 is het volgende bepaald: “De Unie is bevoegd om het optreden van de lidstaten te ondersteunen, te coördineren of aan te vullen. Dit geldt voor de volgende gebieden wat hun Europese dimensie betreft: […] onderwijs, beroepsopleiding, jongeren en sport”.
- In artikel 165 is bepaald dat het optreden van de EU de ontwikkeling van uitwisselingsprogramma’s voor jongeren en jongerenwerkers en de deelname van jongeren aan het democratisch leven in Europa moet stimuleren.
- Op grond van artikel 166 heeft de EU de bevoegdheid om een beleid voor beroepsopleiding uit te voeren ter ondersteuning en aanvulling van het optreden van de lidstaten.
- In artikel 24 van het Handvest worden de rechten van kinderen erkend, waaronder het recht op bescherming en zorg, en het recht om vrijelijk hun mening te uiten in aangelegenheden die hen aangaan.
- In artikel 32 is het verbod op kinderarbeid en de bescherming van jongeren op het werk vastgelegd.
- Jongeren in staat stellen hun eigen leven vorm te geven, hun persoonlijke ontwikkeling ondersteunen en hun veerkracht verstevigen. De EU draagt bij tot deze doelstelling via haar vlaggenschipprogramma’s, die tot doel hebben jongeren toegang te bieden tot mobiliteit voor vrijwilligerswerk en leermogelijkheden die hun zelfstandigheid bevorderen en de basis leggen voor een leven lang leren.
- Jongeren aanmoedigen en hen voorzien van de nodige middelen om actieve burgers te worden. De EU stimuleert maatschappelijke betrokkenheid en democratische participatie onder jongeren. Dat doet ze met name via mechanismen ter bevordering van dialoog, niet-formeel leren en door jongeren geleide initiatieven op lokaal, nationaal en Europees niveau. De EU heeft stappen ondernomen om deze doelstelling te bereiken, bijvoorbeeld door de ontwikkeling van de elf Europese jeugddoelstellingen te ondersteunen via de EU-jongerendialoog.
- Beleid verbeteren dat een impact heeft op jongeren, met name op het gebied van werkgelegenheid, onderwijs, gezondheidszorg en sociale inclusie. De EU doet dit door een sectoroverschrijdende aanpak te bevorderen, waarbij jongerenkwesties worden geïntegreerd in alle relevante beleidsdomeinen.
- Helpen armoede onder jongeren en alle vormen van discriminatie uit te bannen en sociale inclusie stimuleren. Via haar financieringsprogramma’s helpt de EU de lidstaten een alomvattende aanpak te hanteren die bijvoorbeeld steun voor werkgelegenheid, inclusief onderwijs en gerichte maatregelen voor kansarme jongeren moet omvatten. Zo wil de EU ongelijkheden verminderen en ervoor zorgen dat iedereen op gelijke voet aan de samenleving kan deelnemen.
- betrekken: door de actieve deelname van jongeren aan het maatschappelijk en democratisch leven te bevorderen, voornamelijk via de EU-jongerendialoog, die gestructureerde uitwisselingen tussen jongeren, jongerenorganisaties en beleidsmakers op alle niveaus mogelijk maakt;
- verbinden: door jongeren in de hele EU en daarbuiten met elkaar in contact te brengen via vrijwilligerswerk, leermobiliteit en ervaringen die solidariteit en intercultureel begrip bevorderen, vooral door deel te nemen aan belangrijke programma’s zoals Erasmus+ en het Europees Solidariteitskorps;
- versterken: door de empowerment van jongeren te ondersteunen door in te zetten op kwaliteit, innovatie en erkenning van jeugdwerk, zoals in de Europese jeugdwerkagenda is uiteengezet.
- veiligheid van speelgoed;
- verbetering van de veiligheid van videogames;
- veiliger internet voor kinderen en de voorkoming van online seksueel misbruik van kinderen;
- gezonde eetgewoonten op school;
- de Europese kindergarantie om toegang tot gezondheidszorg en onderwijs te garanderen;
- uitbanning van kinderarbeid;
- bestrijding van mensenhandel; en
- de geestelijke en emotionele gezondheid van kinderen.
Het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie voorziet in de bescherming van jongeren.
Doelstellingen
Jeugd is een nationaal beleidsgebied. Het optreden van de EU is er dan ook op gericht het optreden van de lidstaten te ondersteunen en aan te vullen. De huidige EU-strategie voor jongeren bevat een lijst van doelstellingen die in de periode 2019-2027 moeten worden bereikt:
Resultaten
A. Strategisch kader
De EU-strategie voor jongeren 2019-2027 bouwt voort op de resolutie van de Raad van 2018 met dezelfde naam. De strategie berust op de volgende drie pijlers:
In juni 2021 heeft de Commissie in het kader van deze strategie voor het eerst een EU-jeugdcoördinator aangesteld om de samenwerking tussen sectoren binnen de Commissie te versterken. Daarnaast krijgen jongeren via de in juli 2025 door de Commissie opgerichte jongerenadviesraad van de voorzitter de kans om rechtstreeks advies te geven over belangrijke EU-initiatieven. Denk bijvoorbeeld aan klimaatactie, digitale transformatie en sociale inclusie.
B. EU-financiering voor jongerenprogramma’s
1. Erasmus+
Erasmus+ is het belangrijkste financieringsprogramma van de EU ter ondersteuning van onderwijs, opleiding, jeugd en sport. Het biedt jongeren de mogelijkheid om in het buitenland te studeren, een opleiding te volgen of vrijwilligerswerk te doen. Voor de periode 2021-2027 gaat 10,3 % van de Erasmus+-enveloppe — goed voor meer dan 2,5 miljard euro — naar initiatieven voor jongeren.
DiscoverEU werd in 2021 volledig opgenomen in het jongerenluik van Erasmus+. Dit initiatief biedt 18-jarigen de kans om tot één maand door Europa te reizen en stimuleert op die manier leren via reizen en interculturele uitwisseling. Hiervoor wordt voor de periode 2021-2027 een specifieke begroting van 700 miljoen euro uitgetrokken.
2. Europees Solidariteitskorps
Het Europees Solidariteitskorps, dat in oktober 2018 in het leven werd geroepen, is een initiatief dat tot doel heeft solidariteit, vrijwilligerswerk en maatschappelijke betrokkenheid onder jongeren te bevorderen. Het biedt jongeren de kans om deel te nemen aan gemeenschapsprojecten in heel Europa, waarbij sociale uitdagingen zoals inclusie, klimaatactie en humanitaire hulp aan bod komen. Voor de periode 2021-2027 is er in totaal een miljard euro beschikbaar gesteld om zowel individueel vrijwilligerswerk als solidariteitsprojecten van jongerenorganisaties en informele groepen te ondersteunen.
C. Overige EU-initiatieven
1. Versterkte jongerengarantie
De jongerengarantie, die in 2013 tot stand is gekomen, heeft tot doel ervoor te zorgen dat jongeren binnen vier maanden nadat zij werkloos zijn geworden of het formele onderwijs hebben verlaten een deugdelijk aanbod krijgen voor een baan, vervolgonderwijs, een leer-werktraject of een stage. Deze regeling bleek een succes en werd daarom in 2020 uitgebreid op basis van de aanbeveling van de Raad getiteld “Een brug naar banen – Versterking van de jongerengarantie”.
2. Jongeren en media
Onlinetechnologieën kunnen kinderen en jongeren een uitstekende kans bieden om digitaal te leren en deel te nemen aan het publieke debat. Kinderen zijn echter bijzonder kwetsbaar voor de mogelijke nadelen van moderne technologieën. De richtlijn audiovisuele mediadiensten voorziet in de bescherming van minderjarigen tegen inhoud die schadelijk kan zijn voor hun ontwikkeling, ongeacht of deze inhoud door traditionele omroepen of diensten op aanvraag wordt aangeboden (zie infopagina 4.3.2 over audiovisueel en mediabeleid).
3. Europese Jongerensite
De Europese Jongerensite is een webpagina die gericht is op jongeren in heel Europa en tot doel heeft hen wegwijs te maken in de vele mogelijkheden die de EU te bieden heeft op uiteenlopende gebieden die voor jongeren van belang zijn. Denk bijvoorbeeld aan vrijwilligerswerk, werk, opleiding, cultuur en creativiteit.
4. Europese Jongerenweek
Om de twee jaar organiseert de Europese Commissie samen met het Europees Parlement de Europese Jongerenweek om de jongerenactiviteiten in alle landen die deelnemen aan het Erasmus+-programma onder de aandacht te brengen; tijdens deze week worden de verschillende mobiliteitsmogelijkheden voorgesteld die voor jongeren in de EU beschikbaar zijn.
5. Europees Jaar van de Jeugd 2022
Op 22 december 2021 hebben het Parlement en de Raad Besluit (EU) 2021/2316 over een Europees Jaar van de Jeugd (2022) aangenomen. Het doel was om de inspanningen van de EU, de lidstaten en de regionale en plaatselijke autoriteiten, samen met het maatschappelijk middenveld, te ondersteunen om zo jongeren, waaronder kansarme jongeren, te empoweren, eer te bewijzen, te ondersteunen en met hen in dialoog te treden. In een resolutie van 24 november 2022 over de erfenis van het Europees Jaar van de Jeugd 2022 drong het Parlement erop aan dat de perspectieven van jongeren in alle beleidsterreinen worden geïntegreerd en dat de deelname van jongeren aan de besluitvorming van de EU een prioriteit blijft. Daarnaast lanceerde de Commissie in januari 2024 de “jongerentoets”, een instrument waarmee systematisch en zorgvuldig wordt gekeken naar de effecten van het EU-beleid op jongeren.
6. Europese Jongerenhoofdstad
De Europese Jongerenhoofdstad is een initiatief dat in 2009 in het leven is geroepen door het Europees Jeugdforum. Elk jaar wordt een Europese stad tot Europese Jongerenhoofdstad gekozen, waarna die stad de kans krijgt innovatieve initiatieven door en voor jongeren onder de aandacht te brengen.
7. Wedstrijd Youth4Regions
De wedstrijd Youth4Regions is bedoeld voor jonge journalisten die interesse hebben in het regionaal beleid van de EU. De winnaars van de wedstrijd kunnen opleidingen volgen over Europese thema’s, begeleiding krijgen van ervaren journalisten en deelnemen aan persreizen van de Commissie naar EU-lidstaten.
8. Jongerenactieplan
Op 4 oktober 2022 hebben de Commissie en de hoge vertegenwoordiger van de Unie voor buitenlandse zaken en veiligheidsbeleid het Jongerenactieplan voor de periode 2022-2027 aangekondigd. Het doel hiervan is om jongeren van over de hele wereld te betrekken bij het externe optreden van de EU. De Raad heeft op 28 november 2022 zijn conclusies aangenomen over het plan om jongeren van over de hele wereld te betrekken bij de beleidsvorming. Dit moet gebeuren door hun deelname aan en betrokkenheid bij internationale fora te stimuleren en de nodige middelen toe te wijzen, waarbij de nadruk ligt op de bescherming van jonge activisten, de empowerment van jongeren, gezondheidszorg en mobiliteit.
9. Beleid op het gebied van kinderbescherming
In haar mededeling van 15 februari 2011, getiteld “Een EU-agenda voor de rechten van het kind”, bevestigt de Commissie dat de EU-instellingen en -lidstaten zich zullen inzetten voor de bevordering, bescherming en eerbiediging van de rechten van het kind in alle relevante beleidsterreinen van de EU, en dat zij deze toezegging in concrete acties zullen omzetten. Het Parlement heeft sindsdien een coördinator Kinderrechten aangesteld om ervoor te zorgen dat de rechten van kinderen in het EU-beleid en de EU-wetgeving worden meegenomen. De prioriteiten die in de agenda zijn opgenomen, zijn onder andere de volgende:
In 2016 hebben het Parlement en de Raad hun goedkeuring gehecht aan een richtlijn over procedurele waarborgen voor kinderen die verdachte of beklaagde zijn in een strafprocedure. Het doel hiervan is ervoor te zorgen dat kinderen de gerechtelijke procedure kunnen begrijpen en volgen en hun recht op een eerlijk proces kunnen uitoefenen. Ook moeten kinderen op basis van deze richtlijn gebruik kunnen maken van maatregelen die erop gericht zijn hun sociale integratie te bevorderen en recidive — het opnieuw plegen van een strafbaar feit — te voorkomen.
In het kader van het programma “Burgers, gelijkheid, rechten en waarden” voor de periode 2021-2027 wordt ook ondersteuning geboden voor de rechten van kinderen en de voorkoming van geweld tegen kinderen en andere kwetsbare groepen.
Op 24 maart 2021 heeft de Commissie een mededeling aangenomen met als titel “EU-strategie voor de rechten van het kind”, waarin de ambitie van de EU is vastgelegd om te zorgen voor de best mogelijke omstandigheden voor de ontwikkeling en het welzijn van kinderen, zowel binnen de EU als daarbuiten.
De uitvoering van het EU-beleid op het gebied van kinderbescherming wordt ondersteund door mechanismen zoals het Europees Forum voor de rechten van het kind, de EU-site voor jongereninspraak en het EU-netwerk voor kinderrechten, en via een aantal financieringsinstrumenten die worden gebruikt om de rechten van kinderen te beschermen en te bevorderen.
De rol van het Europees Parlement
Het Europees Parlement steunt initiatieven die jongeren aanmoedigen om deel te nemen aan Europese projecten. In 2008 heeft het Parlement samen met de Stichting Internationale Karel de Grote-prijs Aken de Europese Karel de Grote-prijs voor jongeren in het leven geroepen. Deze prijs wordt elk jaar uitgereikt aan projecten die het onderling begrip op Europees en internationaal niveau bevorderen. Ook organiseert het Parlement de onderwijsprogramma’s Ambassador School en Euroscola, met als doel jongeren meer kennis bij te brengen over de democratie en de waarden van de EU.
In 2014 heeft het Parlement het Europees Jongerenevenement (EYE) opgezet om actief burgerschap te stimuleren en jongeren bij de werkzaamheden van het Parlement te betrekken. Dit evenement vindt om de twee jaar plaats in Straatsburg. In dezelfde geest is het platform Youth Hub ontwikkeld om jongeren met elkaar in contact te brengen, ideeën uit te wisselen en door jongeren geleide initiatieven onder de aandacht te brengen, waarbij een ruimte wordt geboden voor permanente dialoog en om mogelijkheden naast het EYE voor te stellen.
Het Parlement heeft zich ook gebogen over de gevolgen van COVID-19 voor jongeren en sport, en heeft op 10 februari 2021 hierover een resolutie aangenomen waarin wordt gewezen op de uitdagingen waarmee jongeren te maken hebben. Op 13 september 2022 heeft het Parlement een resolutie over de impact van het stopzetten van onderwijs-, culturele, jeugd- en sportactiviteiten op kinderen en jongeren wegens COVID-19, in de EU aangenomen. Daarin benadrukt het Parlement dat de geestelijke gezondheid en het welzijn van jongeren tijdens de pandemie zijn verslechterd en roept het op tot een holistische aanpak op EU-niveau, met onder meer investeringen in bewustmaking en toegang tot psychologische ondersteuningsdiensten.
Op 18 mei 2021 hebben het Parlement en de Raad het programma “Europees Solidariteitskorps” voor de periode 2021-2027 goedgekeurd, waarvoor meer dan een miljard euro is uitgetrokken. Hierdoor kunnen zo’n 350 000 jongeren deelnemen. Het Parlement heeft erop aangedrongen dat het programma toegankelijker en inclusiever wordt voor jongeren, ook voor kansarme jongeren.
Op 21 november 2023 heeft het Parlement er in zijn tussentijdse evaluatie van het Europees Solidariteitskorps voor gepleit om de financiering van het programma voor de periode na 2027 te verdubbelen om zo tegemoet te komen aan de vraag naar deelname. De leden van het Europees Parlement hebben bovendien benadrukt dat er meer bekendheid aan het programma moet worden gegeven, aangezien veel mensen het nog steeds niet kennen. Wat de EU-begroting voor de periode 2028-2034 betreft, heeft de Commissie voorgesteld om het Europees Solidariteitskorps samen te voegen met Erasmus+, met een voorgestelde begroting van zo’n 40 miljard euro in totaal.
Op 5 oktober 2023 heeft het Parlement een resolutie over de nieuwe Europese strategie voor een beter internet voor kinderen (BIK+) aangenomen. Deze strategie zorgt ervoor dat kinderen en jongeren online worden beschermd en gerespecteerd en sterk in hun schoenen staan in het nieuwe digitale tijdperk. In de resolutie benadrukt het Parlement hoe belangrijk digitaal onderwijs is om onlineveiligheid te waarborgen. Ook roept het op tot een Europese strategie om pesten en cyberpesten op school aan te pakken.
Daarnaast werkt het Parlement momenteel aan uitvoeringsverslagen over de EU-strategie voor jongeren en de jongerengarantie, die naar verwachting halverwege 2026 afgerond zullen zijn. Uit de eerste bevindingen blijkt dat er concrete vooruitgang is geboekt op het gebied van jongerenparticipatie, met name door de organisatie van 28 dialogen over jeugdbeleid, de lancering van een onlineplatform voor betrokkenheid en de oprichting van een adviesraad voor jongeren. Met het oog op de toekomst zal een betere coördinatie tussen jongerendoelstellingen, jongerentoetsen en sectorspecifiek beleid cruciaal zijn. Dat geldt ook voor inspanningen om de inclusie te vergroten van onder meer jongeren uit plattelandsgebieden, jongeren met een migratieachtergrond, jongeren die niet deelnemen aan georganiseerde activiteiten, zoals jeugdgroepen en -clubs of buitenschoolse activiteiten, en jongeren die niet werken of geen onderwijs of opleiding volgen.
Tot slot houdt de Commissie cultuur en onderwijs van het Parlement zich momenteel bezig met een initiatiefverslag getiteld “De impact van sociale media en de onlinewereld op jongeren”, dat naar verwachting in 2026 wordt gepubliceerd.
Deze infopagina is opgesteld door de beleidsondersteunende afdeling Burgers, Gelijkheid en Cultuur van het Europees Parlement. Meer informatie is te vinden op de website van de Commissie cultuur en onderwijs.
Léanne Emma Clara COSTES / Denise CHIRCOP