Mínítear sa bhileog eolais seo an chaoi ina ndéantar san Aontas comhlíonadh na rialacha faoin gcomhbheartas iascaigh (CBI) a áirithiu trína chóras rialaithe iascaigh. Ní mór don chóras sin feidhmiú i gceart chun go mbeidh rialacha CBI éifeachtach. Tá na Ballstáit freagrach as a ngníomhaíochtaí iascaireachta agus a ngníomhaíochtaí gaolmhara a rialú, agus déanann an Coimisiún an chaoi a gcomhlíonann na Ballstáit a gcuid freagrachtaí a fhíorú.

Bunús dlí

  • An Conradh ar Fheidhmiú an Aontais Eorpaigh, Airteagail 3-4, 38-44, 218;
  • An Rialachán maidir leis an gcomhbheartas iascaigh (Rialachán (AE) Uimh. 1380/2013 an 11 Samhain 2013, an ‘Bunrialachán’);
  • An Rialachán lena mbunaítear córas rialaithe Comhphobail chun comhlíonadh rialacha an chomhbheartais iascaigh a áirithiú (Rialachán (CE) Uimh. 1224/2009 an 20 Samhain 2009 – ’An Rialachán um Rialú’;
  • An Rialachán lena leasaítear córas rialaithe iascaigh (Rialachán (AE) 2023/2842 an 22 Samhain 2023);
  • An Rialachán maidir le bainistiú inbhuanaithe a dhéanamh ar chabhlaigh iascaireachta sheachtracha (Rialachán (AE) 2017/2403 an 12 Nollaig 2017 – ‘an Rialachán SMEFF’);
  • An Rialachán lena mbunaítear córas Comhphobail chun iascaireacht neamhdhleathach, neamhthuairiscithe agus neamhrialáilte a chosc, a dhíspreagadh agus a dhíothú (Rialachán (CE) Uimh. 1005/2008 an 29 Meán Fómhair 2008 – ‘an Rialachán maidir le hIascaireacht NNN’);
  • An Rialachán maidir leis an nGníomhaireacht Eorpach um Rialú ar Iascach (Rialachán (AE) 2019/473 an 19 Márta 2019);
  • Cuspóirí

    Is é is cuspóir foriomlán do chóras rialaithe iascaigh an Aontais comhlíonadh rialacha an chomhbheartais iascaigh (CBI) a áirithiú. Cé gur ceapadh é chun tacú le CBI, a bhfuil a phríomhchúram ar cheann den bheagán inniúlachtaí eisiacha atá ag an Aontas, ceapadh an córas rialaithe mar inniúlacht náisiúnta. Dá bhrí sin, tá na Ballstáit freagrach as a ngníomhaíochtaí iascaireachta agus a ngníomhaíochtaí gaolmhara a rialú chun a áirithiú go gcomhlíonann oibritheoirí an dlí náisiúnta ag gach céim den táirgeadh. Ní mór dóibh bearta iomchuí a ghlacadh chun rialú, cigireacht agus forfheidhmiú gníomhaíochtaí a dhéantar faoi raon feidhme CBI a áirithiú, lena n-áirítear pionóis éifeachtacha, comhréireacha agus athchomhairleacha a bhunú. Is é ról an Choimisiúin faireachán agus meastóireacht a dhéanamh ar an dóigh a gcuireann na Ballstáit na rialacha rialaithe i bhfeidhm.

    Cúlra

    Cuireadh tús le córas rialaithe iascaigh an Aontais mar chuid den phróiseas chun CBI a bhunú, le rialachán tosaigh a glacadh in 1982. Leasaíodh é roinnt uaireanta agus rinneadh athrú ó bhonn air nuair a glacadh an Rialachán um Rialú, a tháinig i bhfeidhm an 1 Eanáir 2010 agus a tháinig chun bheith ina chuid lárnach de chóras rialaithe an Aontais. Tar éis an athbhreithnithe ar na rialacha um rialú iascaigh, a seoladh i mí na Bealtaine 2018 agus a tugadh chun críche ag deireadh 2023, tá Rialachán (AE) 2023/2842 lena leasaítear an Rialachán um Rialú i bhfeidhm anois.

    Áirítear sa chóras rialaithe freisin Rialachán SMEFF lena gcuirtear creat ar fáil chun soithí ón Aontas a bhíonn ag iascaireacht in uiscí lasmuigh de dhlínse náisiúnta na mBallstát a údarú, agus chun soithí nach soithí de chuid an Aontais iad a oibríonn in uiscí an Aontais a údarú freisin. Ina theannta sin, tá ionstraim forbartha ag an Aontas le haghaidh gníomhaíocht i gcoinne iascaireacht dhomhanda neamhdhleathach, neamhthuairiscithe agus neamhrialáilte (NNN): Rialachán (CE) Uimh. 1005/2008, (an Rialachán maidir le hIascaireacht NNN), arb é is aidhm leis cosc a chur ar allmhairiú táirgí a ghabhtar mar gheall ar iascaireacht NNN chuig an Aontas. I dteannta a chéile, is pacáiste cuimsitheach rialaithe iad an Rialachán um Rialú, Rialachán NNN agus Rialachán SMEFF lena gcumhdaítear freagrachtaí na mBallstát i ngach ceann dá róil mar stáit bhrataí, stáit chósta, stáit an chalafoirt agus stáit mhargaidh.

    In 2005, bhunaigh an tAontas an Ghníomhaireacht Eorpach um Rialú ar Iascach (EFCA), atá lonnaithe in Vigo na Spáinne, chun comhordú ghníomhaíochtaí rialaithe na mBallstát a fheabhsú. Le Rialachán (AE) 2019/473, códaíodh na forálacha maidir le feidhmiú EFCA.

    A bhfuil bainte amach

    A. An Rialachán um Rialú

    Tá feidhm ag an Rialachán um Rialú maidir le gach gníomhaíocht a bhaineann le CBI a dhéantar ar uiscí an Aontais nó ar chríoch na mBallstát, nó gníomhaíochtaí a dhéanann soithí iascaireachta de chuid an Aontais agus náisiúnaigh den Aontas i ngach áit a oibríonn siad. Bunaítear leis an Rialachán sin na coinníollacha i gcomhair rochtain ar uiscí agus acmhainní, agus na rialacha rialaithe i gcomhair gach beart um bainistiú iascaigh, lena n-áirítear úsáid deiseanna iascaireachta, acmhainneacht an chabhlaigh iascaireachta agus margú táirgí iascaigh. Cumhdaítear ann freisin faireachas ar ghníomhaíochtaí iascaireachta agus cigireacht, agus i gcás sáruithe, na smachtbhannaí a bheidh le cur i bhfeidhm. Tá roinnt de na príomhrialacha rialaithe, arna n-athbhreithniú le déanaí, mionsonraithe thíos.

    1. Rochtain ar acmhainní agus rianú

    Ní mór do gach soitheach iascaireachta de chuid an Aontais ceadúnas bailí iascaireachta a shealbhú. Le haghaidh gníomhaíochtaí atá faoi réir coinníollacha sonracha, ní mór do shoithigh údarú iascaireachta sonrach a shealbhú. Ní mór do gach soitheach iascaireachta a bheith feistithe le gaireas lena gcumasaítear iad a aimsiú agus a shainaithint go huathoibríoch trí chóras saitilítbhunaithe um fhaireachán soithí (VMS) nó trí líonra talamhbhunaithe. Tá soithí iascaireachta cósta ar mhionscála áirithe atá níos giorra ná 9 m ar fad díolmhaithe go sealadach go dtí an 31 Nollaig 2029, áfach. Ní mór do shoithí iascaireachta de chuid an Aontais atá níos faide ná 15 m córas uathoibríoch sainaitheanta a úsáid, arb uirlis é a forbraíodh go príomha ar mhaithe leis an tsábháilteacht mhuirí. Ní mór do na Ballstáit rialú a áirithiú ar an oibleagáid gabhálacha a thabhairt i dtír trí chórais chianfhaireacháin leictreonacha, lena n-áirítear ceamaraí ar bord, le haghaidh soithí atá níos faide ná 18 m ar fad a bhfuil ardriosca neamhchomhlíonta ag baint leo.

    2. Úsáid deiseanna iascaireachta

    Déantar úsáid deiseanna iascaireachta a rialú ar bhonn sraith ceanglas chun gníomhaíochtaí agus gabhálacha a chlárú agus a dhearbhú. Ní mór do mháistrí gach soithigh iascaireachta logleabhar leictreonach iascaireachta a choinneáil, ina dtaifeadtar faisnéis amhail gabhálacha gach speicis (agus logleabhar simplithe le haghaidh soithí atá níos giorra ná 12 m ar fad). Ní mór dóibh dearbhú maidir le gabhálacha a thabhairt i dtír a chomhlánú agus, má bhogtar na gabhálacha ó shoitheach amháin go soitheach eile, dearbhú trasloingsithe a chur i gcrích, ar dearbhuithe leictreonacha iad araon.

    3. Acmhainneacht an chabhlaigh iascaireachta

    Ní mór do na Ballstáit a áirithiú nach sáraíonn a gcabhlaigh an t-uasleibhéal atá socraithe do gach Ballstát. Dá réir sin, tá siad freagrach as faireachán a dhéanamh ar acmhainneacht a soithí, agus as a fhíorú go gcomhfhreagraíonn siad don tonnáiste agus don chumhacht innill atá luaite go hoifigiúil. Ní mór soithí móra áirithe a bhfuil ardriosca neamhchomhlíonta ag baint leo a fheistiú le gairis a dhéanann faireachán ar an gcumhacht innill ar bhonn leanúnach.

    4. Iascaigh áineasa

    Ní mór do na Ballstáit chósta córas leictreonach a bheith i bhfeidhm chun gabhálacha muirí ó iascaigh áineasa a thaifeadadh agus a thuairisciú. Tá cosc ar mhargú nó díol a ngabhálacha.

    5. Margú

    Tá na Ballstáit freagrach as rialú agus margú na dtáirgí iascaigh agus dobharshaothraithe ina gcríocha ag gach céim, ó na chéad díolacháin go hiompar agus miondíol na dtáirgí. Ní mór dóibh inrianaitheacht dhigiteach iomlán táirgí úra agus reoite a áirithiú atá bunaithe ar lipéadú leormhaith tríd an slabhra táirgeachta iomlán. Beidh feidhm ag inrianaitheacht dhigiteach i gcomhair táirgí próiseáilte tar éis 2029.

    6. Faireachas

    Ní mór do na Ballstáit faireachas ar ghníomhaíochtaí iascaireachta ina n-uiscí a áirithiú, trí bhíthin amhairc dhíreacha ó shoithí nó aerárthaí cigireachta agus cianbhrath ó anailís ar shonraí VMS. Ní mór cigirí a bheith acu chun cigireachtaí a dhéanamh ar muir, ar chalafoirt, le linn iompair, ar áitribh phróiseála agus le linn margú táirgí iascaigh. Ní mór do na cigirí seiceáil a dhéanamh, go háirithe, ar dhlíthiúlacht na ngabhálacha, an trealaimh iascaireachta agus innill na soithí, agus ar chruinneas na ndoiciméad agus na ndearbhuithe uile is gá.

    7. Smachtbhannaí

    Tar éis dóibh sáruithe a shainaithint, ní mór do na Ballstáit a áirithiú go gcuirfear smachtbhannaí iomchuí i bhfeidhm. Ní mór do na smachtbhannaí sin a bheith éifeachtach, comhréireach agus athchomhairleach agus ní mór gníomhaíocht riaracháin agus/nó imeachtaí coiriúla a bheith i gceist leo. Tá gníomhaíochtaí áirithe sainithe mar sháruithe tromchúiseacha i ngach Ballstát. Cuireann siad córas pointí i bhfeidhm lena sanntar pointí pionóis do shealbhóir/máistir soithigh iascaireachta ag a bhfuil sárú tromchúiseach déanta, a bhféadfadh a bheith mar thoradh air an ceadúnas iascaireachta atá ag an duine sin a chur ar fionraí agus a bhaint de ar deireadh.

    B. Rialachán SMEFF

    Tá soithí de chuid an Aontais a bhíonn ag iascaireacht in uiscí lasmuigh de dhlínse na mBallstát, chomh maith le soithí nach soithí de chuid an Aontais iad a oibríonn in uiscí an Aontais, faoi réir nós imeachta údaraithe sonrach. Maidir leis an gcóras chun údaruithe iascaireachta a eisiúint agus a bhainistiú, ar sainíodh é roimhe seo i Rialachán (CE) Uimh. 1006/2008 (an Rialachán maidir le hÚdarú Iascaireachta), rinneadh athbhreithniú ar an gcóras sin le Rialachán SMEFF.

    Le Rialachán SMEFF, cuirtear feabhas ar fhaireachán agus ar thrédhearcacht chabhlach iascaireachta seachtrach an Aontais, bunaithe ar an bprionsabal nach mór do Bhallstát brataí aon soitheach dá chuid a bhíonn ag iascaireacht lasmuigh d’uiscí an Aontais a údarú agus faireachán a dhéanamh air, gan beann ar an limistéar agus ar an gcreat ina n-oibríonn sé. Leathnaíodh leis an Rialachán sin raon feidhme an chórais údaraithe chun go n-áireofaí ann cleachtais amhail comhaontuithe príobháideacha idir cuideachtaí ón Aontas agus tíortha nach bhfuil san Aontas, cairtfhostú soithí iascaireachta de chuid an Aontais agus soithí a fhilleann ar chlár cabhlaigh an Aontais tar éis dóibh oibriú faoi bhratach tíre nach Ballstát den Aontas í (athrú brataí). Ceanglaítear ar na Ballstáit soithí iascaireachta a údarú agus critéir chomhchoiteanna incháilitheachta á n-úsáid acu, arna gcomhlánú le coinníollacha sonracha ag brath ar chineál an údaraithe. Le Rialachán SMEFF, rinneadh cuid de chlár leictreonach na n-údaruithe iascaireachta a chur ar fáil go poiblí, ar clár é a léiríonn cé a dhéanann iascaireacht ar cén cineál éisc agus an áit a mbíonn sé ag iascaireacht.

    C. An Rialachán maidir le hIascaireacht NNN

    Aithnítear go forleathan gur fadhb shuntasach chomhshaoil, eacnamaíoch agus shóisialta í iascaireacht NNN. Mar fhreagairt ar an tsaincheist dhomhanda sin, bhunaigh an tAontas an Rialachán maidir le hIascaireacht NNN, ar rialachán é atá fós ina phíosa suntasach reachtaíochta iascaigh ar fud an domhain. Tháinig an Rialachán maidir le hIascaireacht NNN i bhfeidhm i mí Eanáir 2010, arna fhorlíonadh le Rialachán (CE) Uimh. 1010/2009 ón gCoimisiún, ina dtugtar mionsonrú ar chur chun feidhme an Rialacháin maidir le hIascaireacht NNN. Tá feidhm aige maidir le gach soitheach a úsáideann acmhainní iascaigh atá ceaptha do mhargadh an Aontais agus maidir le náisiúnaigh uile an Aontais a bhfuil baint acu le gníomhaíochtaí iascaireachta. Níl sé beartaithe, áfach, go dtiocfadh an Rialachán in ionad phríomhfhreagracht na stát brataí smacht a choinneáil ar a gcuid soithí, nó phríomhfhreagracht na stát cósta faireachán a dhéanamh ar a n-uiscí. Ní dhéantar idirghabháil leis ach amháin i gcás nach n-oibríonn an dá shásra sin agus i gcás nach n-éiríonn leis an stát brataí nó an stát cósta pionós a ghearradh i leith sáruithe tromchúiseacha.

    Is é príomhchuspóir an Rialacháin maidir le hIascaireacht NNN allmhairiú táirgí a ghabhtar mar gheall ar iascaireacht NNN chuig an Aontas a chosc, a dhíspreagadh agus a dhíothú. Dá réir sin, is iad na príomhghnéithe atá aige ná bearta a bhaineann leis an margadh: scéim deimhniúcháin gabhála, arb é is aidhm di gan ach éisc a dheimhnítear a bheith dleathach a cheadú ar mhargadh an Aontais, agus nós imeachta cártála le haghaidh tíortha nach bhfuil san Aontas a mheastar a bheith neamh-chomhoibríoch, rud a bhféadfadh bearta sriantacha trádála a bheith mar thoradh air. Tá sraith beart agus forálacha stát an chalafoirt maidir le liosta soithí NNN a fhoilsiú go rialta ag gabháil leis na príomhghnéithe sin, chomh maith le nós imeachta chun pionós a ghearradh ar oibreoirí an Aontais a dhéanann gníomhaíochtaí NNN nó a thacaíonn leo in aon áit ar domhan agus faoi aon bhratach.

    D. An Ghníomhaireacht Eorpach um Rialú ar Iascach

    Curtha ar bun in 2005 agus gníomhach ó 2007 i leith, tá feabhas curtha ag EFCA ar an bhforfheidhmiú agus ar an gcomhordú trí acmhainní an Aontais agus acmhainní náisiúnta a chomhthiomsú i dtaca le rialú, cigireacht agus faireachán a dhéanamh ar ghníomhaíochtaí iascaireachta, trí bhíthin pleananna imlonnaithe comhpháirteacha mar phríomhionstraim aige. Leis an Rialachán um Rialú, dáileadh cumhachtaí nua do EFCA chun a éifeachtacht a fheabhsú. Déantar oibríochtaí EFCA a chistiú le trí fhoinse: buiséad an Aontais, íocaíocht as seirbhísí a sholáthraítear do na Ballstáit agus ioncam ó fhoilseacháin, oiliúint agus seirbhísí eile a sholáthraíonn sé.

    Sainmhínítear misean EFCA i Rialachán (AE) 2019/473. Airítear leis sin, comhar leis an nGníomhaireacht Eorpach um an nGarda Teorann agus Cósta agus leis an nGníomhaireacht Eorpach um Shábháilteacht Mhuirí, laistigh dá sainordú féin, agus é mar aidhm leis éifeachtúlacht fheidhmeanna an gharda cósta a mhéadú, amhail sábháilteacht mhuirí, slándáil, cuardach agus tarrtháil, rialú teorann, rialú ar iascach, forfheidhmiú ginearálta dlí agus cosaint an chomhshaoil. Déanann an Ghníomhaireacht Eorpach um Shábháilteacht Mhuirí seirbhísí muirí comhtháite, atá bunaithe ar chórais tuairiscithe long agus ar uirlisí faireachais eile, a sholáthar don Ghníomhaireacht Eorpach um an nGarda Teorann agus Cósta agus do EFCA. Áirítear ar na seirbhísí faisnéise sin soithí a bhrath, a shainaithint agus a rianú agus faireachán a dhéanamh ar phointí imeachta agus aimhrialtachtaí a bhrath, lena n-éascaítear sainaithint iascaireacht NNN.

    Ról Pharlaimint na hEorpa

    Tá Parlaimint na hEorpa ina comhreachtóir faoin ngnáthnós imeachta reachtach ó glacadh Conradh Liospóin, agus tá ról lárnach aici in athbhreithniú an chórais rialaithe iascaigh. Déanann sí athbhreithniú freisin ar thuarascáil bhliantúil EFCA agus déanann sí formheas ar a bhuiséad.

    Déanann an Pharlaimint grinnscrúdú ar bhearta rialaithe toisc go bhfuil cur chun feidhme éifeachtach agus neamh-idirdhealaitheach na rialacha ar cheann de cholúin bhunúsacha CBI. Glacann sí seasaimh go minic maidir le gnéithe éagsúla den chóras rialaithe. Féach, mar shampla, a rún an 18 Eanáir 2024 maidir le tionchar na hiascaireachta neamhdhleathaí ar an tslándáil bia.

    Áirítear i dtaighde a rinneadh le déanaí don Choiste um Iascach maidir le forbairtí rialaithe: