Mínítear an caidreamh idir an tAontas agus an Rúis sa bhileog eolais seo, a bhfuil brú orthu ó ionghabháil neamhdhleathach na Rúise in 2014 ar an gCrimé, a hionradh agus a forghabháil ar chodanna de réigiún Donbas na hÚcráine, a beartais dhíchobhsaithe sa réigiún máguaird, a hoibríochtaí bréagaisnéise agus trasnaíochta agus a sáruithe ar chearta an duine. Mar thoradh ar ionradh iomlán neamhdhleathach na Rúise ar an Úcráin in 2022, cuireadh an comhar polaitiúil, cultúrtha agus eolaíoch uile a bhí fós ann ar fionraí agus glacadh smachtbhannaí de chuid an Aontais agus smachtbhannaí idirnáisiúnta nach bhfacthas a leithéid riamh roimhe seo.

An bunús dlí

  • An Conradh ar an Aontas Eorpach: Teideal V ‘gníomhaíocht sheachtrach’
  • Conradh ar Fheidhmiú an Aontais Eorpaigh: Airteagail 206-207 (trádáil) agus Airteagail 216-219 (comhaontuithe idirnáisiúnta);
  • Comhaontú Comhpháirtíochta agus Comhair (caidreamh déthaobhach).
  • An caidreamh idir an tAontas agus an Rúis

    Go dtí agóidí ghluaiseacht Maidan san Úcráin i mí na Samhna 2013, lean an tAontas agus an Rúis le comhpháirtíocht straitéiseach bunaithe ar idirphlé polaitiúil, comhtháthú eacnamaíoch, agus comhar i ngnóthaí domhanda. Leis an gcaibidlíocht a seoladh in 2008 féachadh le comhaontú nua a thabhairt i gcrích lena gcumhdaítear trádáil, fuinneamh, gníomhú ar son na haeráide, taighde, cultúr agus slándáil, agus ceapadh Comhpháirtíocht 2010 don Nuachóiriú chun athchóiriú, nuálaíocht agus naisc eacnamaíocha níos dlúithe a chur chun cinn. Thacaigh an tAontas freisin le haontachas na Rúise leis an Eagraíocht Dhomhanda Trádála (EDT), a tugadh chun críche in 2012.

    Tháinig deireadh tobann leis an gconair sin in 2014, nuair a sheol an Rúis a hionradh tosaigh ar an Úcráin, nuair a rinne sí an Chrimé a ionghabháil go neamhdhleathach agus nuair a rinne sí ionradh ar chodanna de réigiún thoir Donbas na hÚcráine. Bhain na gníomhartha foghacha sin an bonn go bunúsach ón mbonn don chomhpháirtíocht agus spreag siad athmheasúnú cuimsitheach ar bheartas an Aontais i leith na Rúise.

    Mar fhreagairt air sin, thug an tAontas isteach a chéad bhearta sriantacha i gcoinne na Rúise, lena n-áirítear reo sócmhainní agus toirmisc thaistil ar oifigigh agus ionadaithe Rúiseacha a bhfuil baint acu leis an mbonn a bhaint ó cheannasacht na hÚcráine. Cuireadh cruinnithe mullaigh idir an tAontas agus an Rúis ar fionraí, cuireadh deireadh leis an gcaibidlíocht maidir le comhaontú nua comhair, agus cúlghaireadh rannpháirtíocht na Rúise sa G8. Lean smachtbhannaí earnála níos leithne, a dhírigh ar thrádáil, airgeadas, fuinneamh agus cosaint.

    In 2016, sainíodh an Rúis mar ‘príomhdhúshlán straitéiseach’ i Straitéis Slándála Dhomhanda an Aontais, rud a spreag an Chomhairle chun cúig threoirphrionsabal a ghlacadh: (1) comhaontuithe Mhionsc maidir le sos comhraic sa choinbhleacht in oirthear na hÚcráine a chur chun feidhme mar an príomhchoinníoll le haghaidh aon athrú suntasach ar sheasamh an Aontais i leith na Rúise; (2) caidreamh neartaithe le Comhpháirtithe an Aontais san Oirthear agus le comharsana eile, lena n-áirítear an Áise Láir; (3) athléimneacht an Aontais a neartú (e.g. slándáil fuinnimh, bagairtí hibrideacha nó cumarsáid straitéiseach); (4) rannpháirtíocht roghnach leis an Rúis maidir le saincheisteanna ar díol spéise iad don Aontas; (5) an gá a bheith rannpháirteach i dteagmhálacha idirphearsanta agus tacú le sochaí shibhialta na Rúise.

    Bhí ionradh iomlán na Rúise ar an Úcráin an 24 Feabhra 2022 ina chor cinniúnach eile sa chaidreamh idir an tAontas agus an Rúis agus spreag sé athshainiú bunúsach ar bheartas slándála na hEorpa. Cháin an tAontas go láidir cogadh foghach neamhdhleathach, gan chúis agus gan údar na Rúise i gcoinne na hÚcráine, na hionsaithe a rinne sí d’aon ghnó ar shibhialtaigh agus ar bhonneagar sibhialtach, agus na hiarrachtaí atá á ndéanamh aici críoch na hÚcráine a ionghabháil trí reifrinn bhréige sna limistéir atá faoi fhorghabháil. Leanann sé de bheith ag éileamh go dtarraingeofaí fórsaí uile na Rúise siar láithreach agus gan choinníoll ó chríoch iomlán na hÚcráine laistigh dá teorainneacha a aithnítear go hidirnáisiúnta, agus cuireann sé i bhfios go láidir go bhfuil freagracht iomlán ar an Rúis as a sárú neamhnáireach ar Chairt na Náisiún Aontaithe agus ar bhunphrionsabail an dlí idirnáisiúnta. Cháin an tAontas an Rúis as úsáid an bhia mar uirlis chogaidh sa chogadh i gcoinne na hÚcráine agus as an ngéarchéim dhomhanda slándála a thionscain sí dá bharr sin.

    I mí an Mhárta 2022, ghlac an tAontas a Chompás Straitéiseach um Shlándáil agus Cosaint, inar sainaithníodh an Rúis mar ‘bagairt fhadtéarmach dhíreach ar shlándáil na hEorpa’. Briseadh cinntitheach a bhí ann ón gcaidreamh idir an tAontas agus an Rúis ó 2016 i leith. D’aontaigh Coincheap Straitéiseach ECAT, a glacadh i mí an Mheithimh 2022, go dtabharfaí ‘an bhagairt is suntasaí agus is dírí ar shlándáil na gComhghuaillithe agus ar an tsíocháin agus ar an gcobhsaíocht sa limistéar Eora-Atlantach’ ar Chónaidhm na Rúise. Dá bhrí sin, ó 2022 i leith, tá cur chuige an Aontais i leith na Rúise á threorú ag na prionsabail seo a leanas: (1) nach mór don Rúis a bheith scoite amach go hidirnáisiúnta agus nach mór smachtbhannaí a fhorchur chun cogadh a chosc; (2) nach mór don chomhphobal idirnáisiúnta cuntasacht a áirithiú tríd an bhfreagracht a chur ar stát na Rúise, ar dhéantóirí aonair agus ar chomhchoirithe as sáruithe ar an dlí idirnáisiúnta agus as coireanna cogaidh a rinneadh san Úcráin; (3) nach mór tacaíocht a thabhairt do chomharsana an Aontais, lena n-áirítear trí bheartais an Aontais um méadú, agus cuidiú le comhpháirtithe ar fud an domhain chun aghaidh a thabhairt ar iarmhairtí chogadh foghach na Rúise i gcoinne na hÚcráine; (4) nach mór tacú le dlúthchomhar le ECAT agus le comhpháirtithe ar fud an domhain chun an t-ord idirnáisiúnta riailbhunaithe a chosaint; (5) nach mór athléimneacht an Aontais a fheabhsú, go háirithe maidir le slándáil fuinnimh agus bonneagar criticiúil, agus cibearbhagairtí agus bagairtí hibrideacha, ionramháil faisnéise agus trasnaíocht na Rúise a chomhrac; (6) nach mór tacaíocht a thabhairt don tsochaí shibhialta, do chosantóirí chearta an duine agus do na meáin neamhspleácha laistigh agus lasmuigh den Rúis, agus aghaidh á tabhairt ag an am céanna ar bhagairtí ar an tslándáil agus ar an ord poiblí san Aontas.

    Mar fhreagairt ar ionradh na Rúise, ghlac Ballstáit an Aontais smachtbhannaí diana nach bhfacthas a leithéid riamh roimhe i ndlúthchomhar le comhpháirtithe, lena n-áirítear na Stáit Aontaithe, an Ríocht Aontaithe, Ceanada, an Astráil agus an tSeapáin. Ón 24 Feabhra 2022, tá méadú ollmhór déanta ag an Aontas ar na bearta sriantacha earnála trí 20 pacáiste smachtbhannaí i ndiaidh a chéile i gcoinne na Rúise (chomh fada le Bealtaine 2026) agus tá líon suntasach daoine agus eintiteas curtha leis an liosta smachtbhannaí agus é mar aidhm leis sin dlús a chur leis an mbrú atá ar an Rúis deireadh a chur leis an gcogadh. Tá sé i gceist leis na bearta sriantacha bunús eacnamaíoch na Rúise a lagú, teicneolaíochtaí agus margaí fíor-riachtanacha a bhaint di agus a hacmhainneacht feartha cogaidh a laghdú go mór.

    Mar thoradh ar theacht i gcomharbas tapa 20 pacáiste de smachtbhannaí ón Aontas i gcoinne na Rúise, ar tugadh ‘réabhlóid smachtbhannaí’ air cheana féin, tá sraith beart ann nach bhfacthas a leithéid riamh atá dírithe ar phríomhearnálacha gheilleagar na Rúise agus ar scothaicme pholaitiúil na tíre. Le gach pacáiste smachtbhannaí, rinneadh raon feidhme na gcóras smachtbhannaí a glacadh ó 2014 ar aghaidh a leasú agus a leathnú go hincriminteach, agus cuireadh córas nua isteach lena gcuirtear cosc ar earraí de thionscnamh chríocha Donetsk, Luhansk, Kherson agus Zaporizhzhia a bhí ionghafa go neamhdhleathach a allmhairiú isteach san Aontas. Tá beartaithe go mbeidh na pacáistí smachtbhannaí dian agus go mbeidh éifeachtaí fadréimseacha acu ar fud earnálacha an airgeadais, an fhuinnimh, an iompair agus an aerspáis, na teicneolaíochta, an chomhairliúcháin, na craoltóireachta chomh maith le hearnálacha an mhiotail, na só-earraí agus na n-earraí eile. Déanann toirmisc ar onnmhairí difear do thart ar 54 % d’onnmhairí réamhchogaidh chuig an Rúis, agus cumhdaíonn toirmisc ar allmhairí 58 % d’allmhairí réamhchogaidh. Thairis sin, d’fhorchuir an tAontas taraifí ar tháirgí talmhaíochta agus ar leasacháin ón Rúis agus ón mBealarúis i mí an Mhárta 2025. Agus príomh-chomhpháirtithe trádála an Aontais á rangú, thit an Rúis ón 5ú háit in 2021 go dtí an 15ú háit in 2024. Anuas ar na smachtbhannaí eacnamaíocha agus na smachtbhannaí ar dhaoine aonair, forchuireadh smachtbhannaí taidhleoireachta ina dhiaidh sin, lena n-áirítear éascú víosaí idir an tAontas agus an Rúis a chur ar fionraí. In éineacht le baill eile de EDT, d’aontaigh an tAontas cóireáil an náisiúin barrfhabhair a dhiúltú do tháirgí agus do sheirbhísí na Rúise ar mhargaí an Aontais. Tá ullmhúcháin á ndéanamh don 21ú pacáiste smachtbhannaí. Leis an bpacáiste seo atá le teacht, táthar ag dréim leis go ndíreofar tuilleadh ar ‘scáthchabhlach’ na Rúise, ar institiúidí airgeadais, ar fhiontair thionsclaíocha mhíleata, agus ar chuideachtaí a bhfuil baint acu le trádáil ghrán goidte na hÚcráine.

    Ó dheireadh mhí na Bealtaine 2026, cumhdaíonn na liostuithe smachtbhannaí níos mó ná 2 700 duine aonair agus eintiteas. Áirítear ar na daoine a bhfuil smachtbhannaí curtha orthu Uachtarán Chónaidhm na Rúise, Vladimir Putin, Aire Gnóthaí Eachtracha na Rúise, Sergey Lavrov, na 351 chomhalta de Dhúma an Stáit a d’fhormhuinigh aitheantas do na críocha faoi fhorghabháil sealadach, is iad sin Donetsk agus Luhansk, oifigigh ardleibhéil agus pearsanra míleata, gníomhaithe bréagaisnéise, iad siúd atá freagrach as ionsaithe diúracán i gcoinne sibhialtach agus bonneagar sibhialtach criticiúil agus as díbirt neamhdhlíthiúil, aistriú éigeantais agus uchtú neamhdhleathach leanaí na hÚcráine, chomh maith lena míleatú agus a síolteagasc ídé-eolaíoch. Áiríodh roinnt comhaltaí ardchéime d’eagraíocht amhais Ghrúpa Wagner ar an liosta smachtbhannaí.

    Tar éis bhás cheannaire freasúra na Rúise agus bhuaiteoir Dhuais Sakharov Alexei Navalny i bpríosún Sibéarach i mí Feabhra 2024, agus mar fhreagairt ar an gcos ar bolg polaitiúil atá ag dul i méid sa Rúis, bhunaigh an Chomhairle, an 27 Bealtaine 2024, córas nua smachtbhannaí i gcoinne daoine aonair agus eintitis atá freagrach as sáruithe agus mí-úsáidí ar chearta an duine, as cos ar bolg a imirt ar an tsochaí shibhialta agus ar an bhfreasúra daonlathach agus an bonn a bhaint den daonlathas agus den smacht reachta sa Rúis. Comhlánaíonn an córas nua córas domhanda smachtbhannaí an Aontais i ndáil le cearta an duine, rud a chuireann ar chumas an Aontais cinneadh a dhéanamh maidir le bearta breise a bhaineann go sonrach leis an Rúis mar fhreagairt ar sháruithe ar chearta an duine agus ar an gcos ar bolg inmheánach sa tír. Amhail ó mhí Bealtaine 2026, tá smachtbhannaí curtha ar 135 dhuine aonair agus 37 n-eintiteas, lena n-áirítear breithiúna, ionchúisitheoirí agus comhaltaí den bhreithiúnacht a raibh ról lárnach acu i bpríosúnacht agus i ndúnmharú Alexei Navalny.

    An 8 Deireadh Fómhair 2024, ghlac an Chomhairle córas nua smachtbhannaí mar fhreagairt ar iarrachtaí díchobhsaitheacha na Rúise san Aontas agus ar fud an domhain an bonn a bhaint ó phróisis dhaonlathacha, léirsithe foréigneacha a ghríosú nó tacú leo, lucht cáinte a imeaglú, faisnéis a chúbláil agus cibirionsaithe nó sabaitéireacht a dhéanamh ar bhonneagar criticiúil.

    I mí na Bealtaine 2025, leathnaigh an Chomhairle raon feidhme a beart sriantach uathrialach chun sócmhainní inláimhsithe amhail soithí, aerárthaí, réadmhaoin agus comhpháirteanna líonraí cumarsáide a chumhdach, chomh maith le hidirbhearta a bhaineann le soláthraithe seirbhísí airgeadais agus cripteashócmhainní. Áirítear ar liosta na smachtbhannaí 69 nduine aonair agus 19 n-eintiteas.

    Chuir an tAontas dlús freisin leis an bhforfheidhmiú chun cosc a chur ar theacht timpeall ar smachtbhannaí trí thíortha nach de chuid an Aontais iad. Díríonn bearta ar earraí dé-úsáide, comhpháirteanna criticiúla agus ardteicneolaíochtaí a ath-onnmhairiú. Chomh maith le haerspás an Aontais a dhúnadh d’aerárthaí uile na Rúise agus dúnadh chalafoirt uile an Aontais do shoithí uile na Rúise, tugtar aghaidh le forálacha sonracha ar ‘scáthchabhlach’ soithí na Rúise atá ag leathnú agus a úsáidtear chun smachtbhannaí a sheachaint, lena n-áirítear toirmisc ar theacht isteach i gcalafort, srianta ar sholáthar seirbhísí, agus faireachán níos déine ar dhíolacháin soithí le tríú tíortha. Is é 600 soitheach an líon iomlán soithí atá faoi smachtbhannaí.

    Chun an forfheidhmiú a neartú, chuir an Chomhairle an sárú ar smachtbhannaí an Aontais le liosta choireanna an Aontais an 9 Meitheamh 2023. Chuir sé sin ar chumas na mBallstát pionóis choiriúla a chomhchuibhiú agus feabhas a chur ar an gcomhar maidir le sáruithe ar smachtbhannaí a imscrúdú agus a ionchúiseamh.

    I mí Mheán Fómhair 2022, chuir Ballstáit an Aontais comhaontú 2007 um eisiúint víosaí a éascú idir an tAontas agus an Rúis ar fionraí go hiomlán. Cé gur eisíodh treoirlínte maidir le cur chun feidhme fionraí víosaí lena n-áirithítear nach ndearna an fhionraí difear dóibh siúd a bhfuil cosaint de dhíth orthu agus do dhaoine atá ag taisteal chun críoch fíor-riachtanach, amhail iriseoirí, easaontóirí agus ionadaithe na sochaí sibhialta, i mí na Samhna 2025, ghlac an Coimisiún rialacha níos déine maidir le víosaí mar gheall ar na rioscaí slándála méadaithe a eascraíonn as cogadh foghach na Rúise i gcoinne na hÚcráine, lena n-áirítear úsáid na himirce mar uirlis troda, gníomhartha sabaitéireachta agus mí-úsáid fhéideartha víosaí.

    Mar fhrithbheart, d’ainmnigh Rialtas na Rúise Ballstáit uile an Aontais, an Ríocht Aontaithe, na Stáit Aontaithe agus tíortha eile a bhfuil scéim smachtbhannaí acu i gcoinne na Rúise mar ‘stáit neamhchairdiúla’. Cuireann frithbhearta srian anois ar raon leathan idirbheart gnó agus airgeadais le daoine aonair agus le heintitis ó na náisiúin sin.

    An 31 Márta 2022, leathnaigh údaráis na Rúise a ‘stopliosta’ go suntasach chun ‘ardcheannaireacht an Aontais, roinnt coimisinéirí Eorpacha agus ceannairí chomhlachtaí míleata an Aontais, chomh maith le tromlach mór na bhFeisirí de Pharlaimint na hEorpa’ a chuimsiú, agus an ceart chun dul isteach i gcríoch na Rúise á dhiúltú dóibh. Níl an liosta sin foilsithe go hoifigiúil, rud a chuireann as an áireamh aon bhealach a d’fhéadfadh a bheith ann chun achomharc dlíthiúil a dhéanamh, seachas toirmeasc taistil an Aontais. Áirítear ar stopliosta na Rúise freisin oifigigh ardleibhéil ó rialtais roinnt Ballstát de chuid an Aontais agus comhaltaí de pharlaimintí náisiúnta, chomh maith le pearsana poiblí agus na meán.

    Agus aitheantas á thabhairt aige do shárú leanúnach na Rúise ar an dlí idirnáisiúnta agus ar Chairt na Náisiún Aontaithe, leanann an tAontas de thacaíocht a thabhairt d’iarrachtaí idirnáisiúnta chun cuntasacht a áirithiú as coireanna cogaidh, as coireanna tromchúiseacha eile a rinneadh, lena n-áirítear coir an fhogha, agus as an damáiste ollmhór a rinneadh. Leag an Coimisiún, Comhairle na hEorpa agus an Úcráin síos an bunús dlí don Bhinse Speisialta um Choir an Fhogha faoin Úcráin i mí Feabhra 2025. Déanfaidh an Binse, a bunaíodh go foirmiúil an 25 Meitheamh 2025, coireanna foghacha na Rúise i gcoinne na hÚcráine, arna ndéanamh ag ceannaireacht pholaitiúil agus mhíleata Chónaidhm na Rúise agus a comhghuaillithe, go háirithe an Bhealarúis, a imscrúdú agus a ionchúiseamh. I mí na Bealtaine 2026, dhaingnigh an Coimisiún Eorpach freisin, thar ceann an Aontais, an Coinbhinsiún lena mbunaítear an Coimisiún Éileamh Idirnáisiúnta don Úcráin, a bheidh freagrach as athbhreithniú, measúnú agus cinneadh a dhéanamh ar éilimh ar chúiteamh as an damáiste, an caillteanas agus an díobháil a rinne an Rúis don Úcráin agus do mhuintir na hÚcráine. Beidh sé freagrach freisin as méid an chúitimh atá dlite i ngach cás a chinneadh. Osclaíodh Clár an Damáiste arna dhéanamh ag Fogha Chónaidhm na Rúise faoin Úcráin go hoifigiúil an 2 Aibreán 2024 chun éilimh a chur isteach mar an chéad chéim i dtreo chur chun feidhme an tsásra cúitimh. Osclaíodh os cionn 140 000 imscrúdú coireachta cogaidh san Úcráin ó thús an ionraidh iomláin. Tugadh cumhachtaí nua do Eurojust chun fianaise a chaomhnú, a anailísiú agus a stóráil chun imscrúdú breise ar choireanna cogaidh, ar chinedhíothú agus ar choireanna in aghaidh an chine dhaonna a dhéantar ar chríoch na hÚcráine a éascú. In 2023, seoladh an Lárionad Idirnáisiúnta um Ionchúiseamh Choir an Fhogha faoin Úcráin (ICPA) in Eurojust, le Foireann Chomhpháirteach Imscrúdaithe an Aontais.

    An 17 Márta 2023, d’eisigh an Chúirt Choiriúil Idirnáisiúnta barántas gabhála i gcoinne an Uachtaráin Vladimir Putin agus Maria Lvova-Belova, an Coimisinéir um Chearta Leanaí in Oifig Uachtarán Chónaidhm na Rúise, inar deimhníodh go bhfuil forais réasúnacha ann lena chreidiúint go bhfuil freagracht choiriúil orthu beirt as leanaí Úcránacha a dhíbirt agus a aistriú go neamhdhleathach ó limistéir atá faoi fhorghabháil san Úcráin chuig Cónaidhm na Rúise. An 5 Márta 2024, d’eisigh an Chúirt Choiriúil Idirnáisiúnta barántais ghabhála i gcoinne beirt cheannasaithe mhíleata ardchéimiúla Rúiseacha.

    Tá an tAontas ag obair freisin i ndlúthchomhar le comhpháirtithe G7 chun a áirithiú go rannchuideoidh ioncam ó shócmhainní ceannasacha reoite na Rúise le hiarrachtaí atógála agus speansais mhíleata na hÚcráine, i gcomhréir le dlí an Aontais agus leis an dlí idirnáisiúnta. As an EUR 260 billiún de shócmhainní bainc ceannais na Rúise ar fud an domhain, tá EUR 210 mbilliún blocáilte laistigh den Aontas. I mí na Bealtaine 2024, ghlac an Chomhairle creat dlíthiúil lenar féidir ioncam a ghintear ó na sócmhainní sin a úsáid chun tacú leis an Úcráin. I mí Dheireadh Fómhair 2024, tháinig tíortha G7 ar chomhaontú maidir le húsáid na n-ioncam urghnách a ghintear leis na sócmhainní chun iasacht USD 50 billiún lena nGéaraítear an tIoncam Urghnách a sheirbhísiú agus a aisíoc leis an Úcráin, a mbeidh ranníocaíocht an Aontais cothrom le EUR 18.1 billiún ina leith. Ag an am céanna, leanann an díospóireacht chasta ar dhlíthiúlacht agus rioscaí gaolmhara maidir le húsáid an phríomhchaipitil ar aghaidh i measc na mBallstát. Ina ionad sin, i mí Aibreáin 2026, ghlac an tAontas iasacht tacaíochta EUR 90 billiún don Úcráin le haghaidh 2026-2027, atá le maoiniú trí iasachtaíocht chomhpháirteach ar na margaí caipitil agus le tacaíocht ó bhuiséad an Aontais. Níl an Úcráin faoi dhliteanas dlíthiúil príomhshuim na hiasachta a aisíoc ach amháin má íocann an Rúis cúiteamh cogaidh léi.

    Faoi Vladimir Putin, go háirithe ó 2012 ar aghaidh, tá an spás le haghaidh gníomhaíocht aonair agus comhghníomhaíochta tar éis laghdú de réir a chéile ach go córasach, trí shrianta reachtacha agus trí imeaglú spriocdhírithe ar cháinteoirí. Le himeacht na mblianta, tá srianta fairsinge dlí tugtha isteach ag údaráis na Rúise ar ‘ghníomhairí eachtracha’ agus ar eagraíochtaí ‘neamh-inmhianaithe’ agus ‘antoisceacha’, lena ndírítear ar na céadta eagraíochtaí neamhrialtasacha (ENRanna), agus tá méadú suntasach tagtha ar chinsireacht na meán, an idirlín agus na meán sóisialta. Tá gníomhaithe sochaí sibhialta, cosantóirí chearta an duine, acadóirí agus iriseoirí neamhspleácha á n-ainmniú mar ‘gníomhairí eachtracha’, agus bá bharr sin rinneadh a chiapadh agus a chur i bpríosún, agus dúnadh eagraíochtaí um chearta an duine, agus cuireadh srian leis an tsaoirse chun tuairimí a nochtadh, saoirse comhthionóil shíochánta agus saoirse comhlachais. Díríodh freisin ar iriseoireacht imscrúdaitheach agus iriseoireacht de réir sonraí, agus tá na meáin atá faoi rialú an stáit tar éis íomhá de ‘dhúnfort faoi léigear’ atá faoi ionsaí ón ‘Iarthar comhchoiteann’ a chur chun cinn gan staonadh. Laghdaíodh an tsaoirse acadúil go mór freisin.

    Ina theannta sin, reáchtáladh toghcháin pharlaiminteacha 2016 agus 2021 agus toghcháin réigiúnacha agus áitiúla mhí Mheán Fómhair 2022 i dtimpeallacht shriantach pholaitiúil agus meán, agus, mar thoradh air sin, bua suntasach a bhí ann do pháirtí Putin, an Rúis Aontaithe. Fuair breathnóirí toghcháin (go dtí 2016) agus na meáin neamhspleácha nach raibh caighdeáin idirnáisiúnta á gcomhlíonadh ag toghcháin arís agus arís eile agus gur chuir calaois, slógadh san ionad oibre, eisiamh córasach an fhreasúra agus neamhrialtachtaí eile ó mhaith iad. I mí Mheán Fómhair 2023, reáchtáil Cónaidhm na Rúise toghcháin réigiúnacha, lena n-áirítear i gcríocha na hÚcráine faoi fhorghabháil, a cháin an tAontas agus a measadh a bheith neamhdhleathach agus neamhdhlisteanach. Dúirt breathnóirí toghcháin ag na heagraíochtaí um chearta vótálaithe Russian Election Monitor agus Golos nach raibh siad fiú chomh cothrom agus chomh saor agus a bhí na toghcháin roimhe seo. Tá cearta vótála shaoránaigh na Rúise imithe in olcas go dtí an pointe inar féidir a mheas nach bhfuil aon fhíorphrionsabal daonlathach ag na toghcháin sin.

    Tar éis dó a cheathrú téarma uachtaránachta a fháil in 2018, d’eagraigh Vladimir Putin leasuithe bunreachtúla in 2020, a ligeann dó fanacht i gcumhacht tar éis 2024 (go teoiriciúil go dtí 2036). I mí an Mhárta 2024, bhuaigh Vladimir Putin a chúigiú téarma uachtaránachta, ag fáil 87,28% le vótáil 77,44% de na vótálaithe incháilithe, i dtoghchán a measadh a bheith neamhdhaonlathach. Reáchtáladh na ‘toghcháin’ uachtaránachta sin i dtimpeallacht an-srianta agus dianbholscaireacht ar siúl. D’eisigh an tAontas ráiteas maidir le toghcháin uachtaránachta na Rúise inar athdhearbhaigh sé nach n-aithníonn sé agus nach n-aithneoidh sé choíche gur reáchtáladh na ‘toghcháin’ sin, mar a thugtar orthu, i gcríocha na hÚcráine ná torthaí na dtoghchán sin. Dhearbhaigh Josep Borrell, Leas-Uachtarán an Choimisiúin / Ardionadaí an Aontais do Ghnóthaí Eachtracha agus don Bheartas Slándála (VP/HR) ag an am, go raibh an toghchán bunaithe ar dhlíthe diansmachtúla, mar gheall ar easpa iomaíochta inchreidte agus meán neamhspleách, coinneáil threallach, géarleanúint ar cheannairí polaitiúla an fhreasúra, ar ionadaithe na sochaí sibhialta agus ar iriseoirí agus go bhfuair Alexei Navalny bás go tobann agus é faoi choimeád i gceann de na coilíneachtaí pionósacha is déine sa Rúis. Ina theannta sin, leis an toghchán, ba é seo an dara huair as a chéile nach raibh an Eagraíocht um Shlándáil agus Comhar san Eoraip (ESCE) in ann breathnóireacht a dhéanamh ar thoghcháin i gCónaidhm na Rúise (tar éis thoghcháin pharlaiminteacha 2021).

    Tar éis 10 mbliana de laghdú ar an réimse poiblí faoi Vladimir Putin, cuireadh tús le fáinne fí nua de bhrú faoi chois polaitiúil intíre tar éis do Alexei Navalny filleadh ar an Rúis i mí Eanáir 2021, agus tá méadú suntasach tagtha air ó ionradh iomlán na Rúise ar an Úcráin i mí Feabhra 2022. Gearrtar pionós ar aon easaontú nó imeacht ó leagan oifigiúil na n-imeachtaí agus rinneadh guthanna criticiúla sa tsochaí a choiriúlú tuilleadh. In Innéacs Daonlathais EIU 2024 sainaithnítear an Rúis mar ‘réimeas forlámhach’, agus í rangaithe sa 150ú háit as 167 dtír. In Innéacs Domhanda de Shaoirse an Phreasa 2026, bhí an Rúis rangaithe sa 172ú háit as 180 tír agus cuireadh toirmeasc ar bheagnach gach meán neamhspleách nó cuireadh faoi chinsireacht mhíleata iad. Thug Mariana Katzarova, Rapóirtéir Speisialta na Náisiún Aontaithe maidir le staid chearta an duine i gCónaidhm na Rúise, chun suntais go mion minic go raibh staid chearta an duine sa Rúis imithe in olcas go mór ó rinneadh ionradh ar an Úcráin, agus gur cuireadh cearta sibhialta agus polaitiúla faoi chois mar gheall air sin.

    Ón 24 Feabhra 2022, tá 20 000 agóideoir frithchogaidh faoi choinneáil sa Rúis agus tá os cionn 6 500 príosúnach polaitiúil ann faoi láthair de réir OVD-Info. Cháin an tAontas an chniogbheartaíocht chórasach atá á déanamh ar ENRanna, ar eagraíochtaí na sochaí sibhialta, ar chosantóirí chearta an duine agus ar iriseoirí neamhspleácha laistigh agus lasmuigh den Rúis agus leanann sé de thacaíocht a thabhairt do Rúisigh atá ag labhairt amach nó ag agóid i gcoinne an chogaidh san Úcráin. D’athdhearbhaigh an tAontas arís agus arís eile a dhlúthpháirtíocht leis na Rúisigh uile a ionchúisíodh, a cuireadh i bpríosún nó a imeaglaíodh as leanúint de bheith ag troid ar son chearta an duine agus as an bhfírinne a insint faoi ghníomhaíochtaí neamhdhleathacha an réimis.

    In 2024-2025, leanadh de shaoirsí sibhialta a dhíchóimeáil agus leathnaíodh é le dlíthe nua lenar féidir mionaoisigh atá chomh hóg le 14 bliana d’aois a ionchúiseamh as coireanna ‘sabaitéireachta’, maoin a choigistiú le haghaidh ráitis frithchogaidh, pionóis níos déine as tréas, cásanna coiriúla bréagacha ina n-úsáidtear céasadh, bagairtí agus briogadh, géarleanúint ar léirithe príobháideacha, go príomha ar an idirlíon, toirmeasc ar gach ‘gníomhaire eachtrach’ dul i mbun aon ghníomhaíocht oideachais, lena n-áirítear leabhair a fhoilsiú agus léachtanna a thabhairt. Ó 2026 ar aghaidh, tá leibhéil nach bhfacthas a leithéid riamh roimhe seo bainte amach ag cinsireacht idirlín, agus tá méadú tagtha ar smacht an stáit ar bhonneagar idirlín lena gcuirtear cosc ar rochtain ar aipeanna teachtaireachta domhanda agus ar ardáin na meán sóisialta, lena ndéantar úsáid LPFanna a choiriúlú de réir a chéile, lena gcuirtear iallach ar úsáideoirí feidhmchláir atá faoi rialú an stáit a úsáid, chomh maith le cur isteach forleathan ar an idirlíon móibíleach agus múchadh forleathan an idirlín mhóibíligh a fhorfheidhmiú.

    Na comhaontuithe atá i bhfeidhm

    Is é an Comhaontú Comhpháirtíochta agus Comhair (CCC), a síníodh i mí an Mheithimh 1994, an bunús dlí i gcónaí don chaidreamh idir an tAontas agus an Rúis. Bhí sé bailí ar feadh 10 mbliana ar dtús, agus rinneadh é a athnuachan go bliantúil trí chomhaontú intuigthe. Le CCC, bunaíodh creat le haghaidh idirphlé agus comhar polaitiúil, lena n-áirítear comhairliúcháin rialta maidir le cearta an duine agus cruinnithe mullaigh uachtaránachta dhá uair sa bhliain. Mar sin féin, cuireadh gach idirphlé institiúideach faoin gComhaontú Comhpháirtíochta agus Comhair ar fionraí ó bhí 2014 ann.

    Ag cruinniú mullaigh Chathair Pheadair 2003, chomhaontaigh an tAontas agus an Rúis a gcomhar a dhoimhniú trí cheithre ‘Spás Choiteanna’ a chruthú lena gcumhdaítear an méid seo a leanas: 1) an geilleagar; 2) an tsaoirse, an tslándáil agus an ceartas; 3) an tslándáil sheachtrach; agus 4) taighde, oideachas agus cultúr. Ag an am céanna, rinneadh beartas Dhiminsean an Tuaiscirt idir an tAontas, an Rúis, an Iorua agus an Íoslainn a athnuachan in 2007, agus cuireadh comhar trasteorann chun cinn i réigiúin Mhuir Bhailt agus Barents. In 2008, cuireadh tús le caibidlíocht le haghaidh comhaontú nua idir an tAontas agus an Rúis chun ‘gealltanais atá ceangailteach ó thaobh an dlí de’ i réimsí amhail idirphlé polaitiúil, ceartas, saoirse, slándáil, comhar eacnamaíoch, taighde, oideachas, cultúr, trádáil, infheistíocht agus fuinneamh a bheith ar áireamh ann. Seoladh ‘Comhpháirtíocht um Nuachóiriú’ in 2010. In 2011, cuireadh an chaibidlíocht i gcrích maidir le comhaontú um éisiúint víosaí a éascú. Ba é a bhí mar thoradh ar ionradh na Rúise ar an gCrimé, áfach, gur cuireadh na cainteanna agus na próisis sin go léir ar fionraí. In 2014, chuir an Chomhairle Eorpach an comhar leis an Rúis ar fionraí (seachas maidir le comhar trasteorann agus teagmhálacha idirphearsanta), chomh maith le maoiniú nua ón Aontas tar éis ionradh iomlán na Rúise ar an Úcráin i mí Feabhra 2022. Cuireadh aon chomhar a bhí fágtha ar fionraí.

    Ról Pharlaimint na hEorpa

    D’fhormhuinigh Parlaimint na hEorpa CCC in 1997 faoi ‘nós imeachta an aontaithe’.

    Ghlac an Pharlaimint sraith rún maidir leis an Úcráin, ar rúin iad ina gcáintear ionghabháil neamhdhleathach na Rúise ar an gCrimé in 2014 agus a ról i dtaca le hoirthear na hÚcráine a dhíchobhsú. Ina rúin an 11 Meitheamh 2015 maidir leis an staid mhíleata straitéiseach in imchuach na Mara Duibhe tar éis ionghabháil neamhdhleathach na Crimé ag an Rúis agus an 12 Márta 2019 maidir le staid an chaidrimh pholaitiúil idir AE agus an Rúis, thacaigh an Pharlaimint le smachtbhannaí an Aontais agus leag sí béim ar an ngá atá le cúnamh airgeadais níos uaillmhianaí ón Aontas a chur ar fáil do shochaí shibhialta na Rúise agus teagmhálacha idirphearsanta a chur chun cinn in ainneoin caidreamh deacair. I rún 2019 maidir le staid an chaidrimh pholaitiúil idir an tAontas agus an Rúis, cuireadh in iúl gur cúis mhór imní dó iompar idirnáisiúnta na Rúise, go háirithe i dtíortha Chomhpháirtíocht an Oirthir. Rinneadh cáineadh freisin sa rún ar an meath ar chearta an duine agus ar shaoirsí bunúsacha sa Rúis agus moladh ann nach measfaí an Rúis a thuilleadh a bheith ina ‘páirtí straitéiseach’ de chuid an Aontais. I mí Mheán Fómhair 2021, ghlac an Pharlaimint moladh maidir le treo an chaidrimh pholaitiúil idir AE agus an Rúis lena gceanglaítear ar an Aontas ‘a áirithiú go mbeidh aon teagmháil bhreise leis an gCreimil ag brath ar ghealltanas na Creimile deireadh a chur leis an ionsaí baile i gcoinne a muintire féin, deireadh a chur leis an gcos ar bolg sistéamach ar an bhfreasúra agus... príosúnaigh pholaitiúla, eagraíochtaí na sochaí sibhialta, na dlíthe go léir nach bhfuil ag teacht le caighdeáin idirnáisiúnta a aisghairm nó a leasú, amhail na dlíthe maidir le ‘gníomhairí eachtracha’... agus deireadh a chur lena ionsaí seachtrach i gcoinne na dtíortha comharsanachta’. Iarrann sí línte dearga atá sainithe go soiléir a bheith ag an Aontas agus staonadh ón gcomhar leis an Rúis a shaothrú ach amháin ar mhaithe le bealaí idirphlé a choinneáil ar oscailt. Iarrann sí freisin go mbeadh fís agus straitéis ann maidir lena mbeidh i ndán don chaidreamh idir an tAontas agus an Rúis, ar tír í a bheidh saor, rathúil, síochánta agus daonlathach.

    Roimh 2014, bhí an Pharlaimint i bhfabhar comhaontú nua cuimsitheach leis an Rúis, bunaithe ar luachanna agus leasanna coiteanna. Tá curtha in iúl ag an bParlaimint, arís is arís eile, áfach, go bhfuil imní mhór uirthi i ndáil le cearta an duine, an smacht reachta agus staid an daonlathais sa Rúis, mar shampla i ndáil leis na dlíthe i gcoinne ‘bholscaireacht’ LADTIA+, díchoiriúlú a dhéanamh ar fhoréigean teaghlaigh forthromaithe, cniogbheartaíocht i gcoinne eagraíochtaí neamhrialtasacha neamhspleácha nó i gcoinne eagraíochtaí a fhaigheann cistiú ó lasmuigh den Rúis, etc. Cháin an Pharlaimint, go háirithe, na leibhéil nach bhfacthas a leithéid riamh de sháruithe ar chearta an duine atá á ndéanamh i gcoinne áitritheoirí na Crimé, go háirithe Tataraigh na Crimé. In 2018, d’éiligh sí go scaoilfí saor an stiúrthóir scannán Oleh Sentsov, a chuir i gcoinne ionghabháil neamhdhleathach na Crimé, agus bronnadh Duais Sakharov air. Scaoileadh Sentsov saor in 2019 mar chuid de mhalartú príosúnach idir an Rúis agus an Úcráin. Rinne an Pharlaimint cáineadh láidir ar an iarracht a rinneadh ar Alexei Navalny a fheallmharú in 2020.

    Ó thús chogadh fogha na Rúise i gcoinne na hÚcráine, ghlac an Pharlaimint go leor rún ina gcáintear fogha na Rúise agus na coireanna a rinneadh ina dhiaidh sin agus chuir sí in iúl go dtacaíonn sí go diongbháilte le neamhspleáchas, ceannasacht agus iomláine chríochach na hÚcráine laistigh dá teorainneacha a aithnítear go hidirnáisiúnta.

    Le linn na tréimhse tar éis ionradh mórscála na Rúise ar an Úcráin, thacaigh Parlaimint na hEorpa go láidir le smachtbhannaí láidre agus éifeachtacha ón Aontas mar phríomhionstraim i gcoinne Chónaidhm na Rúise, na Bealarúise agus chomhghuaillithe eile Chónaidhm na Rúise. D’iarr sí go ndéanfaí sócmhainní Rúiseacha arna reo ag an Aontas a choigistiú agus go n-úsáidfí iad chun cabhrú le hatógáil na hÚcráine agus ar chúiteamh d’íospartaigh ionsaí na Rúise. Maidir leis an gcomhar i leith smachtbhannaí ar fud an domhain, d’iarr an Pharlaimint ar chomhpháirtithe ailíniú leis na smachtbhannaí sin agus is cúis imní di go bhfuil roinnt tríú tíortha ag comhoibriú leis an Rúis chun cabhrú léi dul timpeall orthu.

    Ina rún an 23 Samhain 2022, d’aithin an Pharlaimint an Rúis mar urraitheoir stáit ar an sceimhlitheoireacht agus mar stát a úsáideann modhanna sceimhlitheoireachta, agus d’iarr sí ar an gcomhphobal idirnáisiúnta a bheith aontaithe maidir le cuntasacht as coireanna cogaidh, coireanna in aghaidh an chine dhaonna agus coir an ionsaithe a bhunú. I roinnt rún, d’iarr an Pharlaimint go dtabharfaí an tUachtarán Putin, ceannairí eile na Rúise agus a gcomhghuaillithe Bealarúiseacha chun cuntais as an gcoir fogha a rinne siad. I rún uaithi an 19 Eanáir 2023, thug an Pharlaimint tacaíocht le binse idirnáisiúnta speisialta a chruthú chun coir an ionsaithe i gcoinne na hÚcráine a ionchúiseamh, arb ionsaí é a rinne ceannaireacht pholaitiúil agus mhíleata Chónaidhm na Rúise agus a comhghuaillithe, go háirithe an Bhealarúis. Tacaíonn sí go hiomlán freisin leis an imscrúdú atá ar bun faoi láthair ag Ionchúisitheoir na Cúirte Coiriúla Idirnáisiúnta ar an staid san Úcráin agus ar na coireanna cogaidh, na coireanna in aghaidh an chine dhaonna agus an cinedhíothú a líomhnaíodh. Ba dhíol sásaimh don Pharlaimint freisin barántais ghabhála na Cúirte Coiriúla Idirnáisiúnta a eisíodh do Vladimir Putin agus Maria Lvova-Belova, an Coimisinéir um Chearta Leanaí d’Uachtarán na Rúise, i ndáil le leanaí Úcránacha a dhíbirt go neamhdhleathach chuig críoch na Rúise. I mí na Bealtaine 2025, cháin an Pharlaimint go láidir an ‘straitéis chinedhíothaithe’ a rinne an Rúis, le tacaíocht ón mBealarúis, a ceapadh chun féiniúlacht na hÚcráine a scriosadh, le haistriú agus díbirt éigeantach leanaí Úcránacha, a n-uchtú neamhdhleathach, a ndúnmharú agus a Rúisiú agus a míleatú éigeantach. I mí an Mhárta 2026, cháin Parlaimint na hEorpa earcú comhéigneach na Rúise ar náisiúnaigh eachtracha, go háirithe ón Afraic, mar shárú tromchúiseach ar chearta an duine agus ar an dlí idirnáisiúnta.

    Cháin an Pharlaimint freisin falsú córasach réimeas na Rúise ar an stair chun údar a thabhairt lena cogadh neamhdhleathach i gcoinne na hÚcráine, a mhainneachtain cuntasacht a bhunú as coireanna Sóivéadacha, ollsmachtachas Stailíneach a ghlóiriú chomh maith leis an mbac a chuir sí d’aon ghnó ar thaighde stairiúil, agus diúltaíonn sí d’iarrachtaí an bonn a bhaint ó stair agus d’fhéiniúlacht na hÚcráine.

    I moladh uaithi an 8 Meitheamh 2022 maidir le ‘Beartas Eachtrach, Slándála agus Cosanta AE tar éis chogadh foghach na Rúise i gcoinne na hÚcráine’, d’áitigh an Pharlaimint ar an Leas-Uachtarán/Ardionadaí Josep Borrell a bhí ann ag an am cur chuige iomlánaíoch a shaothrú i leith Chónaidhm na Rúise agus deireadh a chur le haon rannpháirtíocht roghnaitheach le Moscó i bhfianaise na n-ainghníomhartha agus na gcoireanna cogaidh arna n-eagrú ag scothaicmí polaitiúla na Rúise agus arna ndéanamh ag trúpaí na Rúise, a seach-ionadaithe agus amhais san Úcráin agus in áiteanna eile.

    I rún uaithi an 16 Feabhra 2023, d’admhaigh an Pharlaimint go raibh athrú ó bhonn déanta ag cogadh foghach na Rúise ar an staid gheopholaitiúil san Eoraip, agus dá bhrí, sin d’iarr sí ar an Aontas cinntí polaitiúla, slándála agus airgeadais ceannasacha, cróga agus cuimsitheacha a dhéanamh agus leanúint le leithlisiú idirnáisiúnta Chónaidhm na Rúise.

    Ag an am céanna, mar a dúirt an Pharlaimint ina rún an 6 Deireadh Fómhair 2022 maidir le géarú na Rúise ar a cogadh foghach i gcoinne na hÚcráine, creideann sí freisin gur cheart don Choimisiún, don tSeirbhís Eorpach Gníomhaíochta Seachtraí agus do na Ballstáit tosú ar mhachnamh a dhéanamh ar conas dul i dteagmháil leis an Rúis amach anseo agus ar conas cabhrú léi aistriú rathúil a dhéanamh ó réimeas forlámhach go tír dhaonlathach a thréigeann beartais athbhreithnitheacha agus impiriúlacha.

    Sular cuireadh tús leis an gcogadh foghach, bhí cos ar bolg intíre réimeas na Rúise agus an meath méadaitheach ar staid chearta an duine sa tír á gcáineadh ag an bParlaimint le blianta anuas. Nuair a sheol an Rúis a cogadh foghach i gcoinne na hÚcráine, d’athdhearbhaigh an Pharlaimint go gcáineann sí go láidir go háirithe na srianta tromchúiseacha a chuirtear ar an tsaoirse tuairimíochta agus an tsaoirse chun tuairimí a nochtadh, an ceart chun comhthionóil shíochánta agus chun comhlachais, agus an chniogbheartaíocht chórasach ar eagraíochtaí na sochaí sibhialta, ar chosantóirí chearta an duine, ar na meáin neamhspleácha, ar dhlíodóirí agus ar an bhfreasúra polaitiúil. Is olc leis an bParlaimint freisin reachtaíocht fhairsing na Rúise lena ngabhann srian forleathan, lena n-áirítear reachtaíocht maidir le ‘gníomhairí eachtracha’ agus ‘eagraíochtaí neamh-inmhianaithe’, na hathruithe ar an gCód Coiriúil agus ar Dhlí na Mórmheán, a úsáidtear chun gabháil do chiapadh breithiúnach i gcoinne guthanna easaontacha sa tír agus thar lear agus chun an bonn a bhaint de na meáin neamhspleácha. Thairis sin, cháin sí an chinsireacht leanúnach agus mhéadaitheach sa Rúis.

    Go háirithe, cháin an Pharlaimint arís agus arís eile an Rúis as pianbhreith Alexei Navalny ar ar bronnadh Duais Sakharov Pharlaimint na hEorpa in 2021. Ós rud é gur gabhadh níos mó gníomhaithe agus gur cuireadh i bpríosún iad, ghlac an Pharlaimint rún an 7 Aibreán 2022 ina gcáintear an brú faoi chois méadaitheach sa Rúis agus rún eile an 20 Aibreán 2023 ina ndéantar cáineadh ar bhrú faoi chois atá ag dul i méid sa Rúis, go háirithe cásanna Vladimir Kara-Murza agus Alexei Navalny. Mar chuid den ‘Fheachtas Navalny a Shaoradh’, i mí an Mheithimh 2023, rinne an Pharlaimint macasamhail iomlán den chillín pionóis (Shizo), ina raibh Alexei Navalny ag cur pianbhreith 19 mbliana isteach, a shuiteáil os comhair fhoirgneamh na Parlaiminte sa Bhruiséil. An 29 Feabhra 2024, ghlac an Pharlaimint rún tar éis bhás tobann Alexei Navalny lenar cáilíodh é mar ‘dhúnmharú’ a bhfuil freagracht choiriúil agus pholaitiúil ar Rialtas na Rúise agus ar Vladimir Putin go pearsanta ina leith, agus cháin sí an géarú atá tagtha ar sháruithe ar chearta an duine ag réimeas na Rúise. 

    Tá a dlúthpháirtíocht agus a tacaíocht curtha in iúl ag an bParlaimint do mhuintir na Rúise agus na Bealarúise atá ag agóid i gcoinne chogadh foghach na Rúise i gcoinne na hÚcráine agus d’éiligh sí go ndéanfadh na Ballstáit tearmann a dheonú do Rúisigh agus do Bhealarúisigh atá faoi ghéarleanúint as labhairt amach i gcoinne an chogaidh, chomh maith le tréigtheoirí agus agóideoirí coinsiasacha na Rúise agus na Bealarúise, agus na daoine sin a chosaint. D’iarr sí freisin ar institiúidí an Aontais dul i dteagmháil le ceannairí daonlathacha na Rúise agus leis an tsochaí shibhialta agus tacaíonn sí le cruthú moil daonlathais don Rúis, arna óstáil ag Parlaimint na hEorpa. Bhuail Uachtarán Pharlaimint na hEorpa le hionadaithe ó fhreasúra na Rúise in 2022, agus tá malartuithe rialta tuairimí á reáchtáil ag an bhfochoiste um Chearta an Duine le hiriseoirí neamhspleácha Rúiseacha, leis an tsochaí shibhialta agus le hionadaithe ón bhfreasúra. D’eagraigh Feisirí aonair cruinniú comhchéime freisin i Meitheamh 2023 maidir le Rúis a bheidh daonlathach amach anseo, inar tugadh le chéile ionadaithe ó Institiúidí an Aontais, Feisirí agus ionadaithe mór le rá ó gach sruth de na meáin shaora Rúiseacha agus ón bhfreasúra polaitiúil.

    An 14 Feabhra 2024, d’eagraigh an Grúpa Tacaíochta Daonlathais agus Comhordaithe Toghchán agus Toscaireacht Pharlaimint na hEorpa maidir leis an gcaidreamh leis an Rúis comhdháil go comhpháirteach inar iarradh ar ionadaithe ó fhreasúra na Rúise agus ar dhlíodóirí chearta an duine díospóireacht a dhéanamh ar bhrí na dtoghchán uachtaránachta a bhí ann le déanaí.

    An 25 Aibreán 2024, roimh a sos, bhí vóta tábhachtach ag an bParlaimint inar thángthas ar an gconclúid go raibh an toghchán uachtaránachta, mar a thugtar air, sa Rúis ón 15 go dtí an 17 Márta neamhdhlisteanach agus neamhdhaonlathach, aguscháin sí go haonchiallach an toghchán, mar a thugtar air, a reáchtáladh i gcríocha na hÚcráine atá faoi fhorghabháil shealadach. D’áitigh an Pharlaimint freisin ar Bhallstáit an Aontais agus ar an gcomhphobal idirnáisiúnta gan toradh thoghchán na huachtaránachta a aithint mar thoradh dlisteanach, ós rud é nach raibh sé saor ná cothrom, agus nár chomhlíon sé na bunchaighdeáin idirnáisiúnta toghcháin, agus dá bhrí sin go raibh easpa dlisteanachta daonlathaí ann.

    Ó thús an 10ú téarma reachtach i mí Iúil 2024, tá Parlaimint na hEorpa ag athdhearbhú a tacaíochta leanúnaí don Úcráin agus ag cáineadh ionsaí na Rúise trí roinnt rún.

    Rinneadh caidreamh le reachtóirí na Rúise den chuid is mó tríd an gCoiste um Chomhar Parlaiminteach (CCP), ar fóram idirpharlaiminteach é arna bhunú leis an CCC idir an tAontas agus an Rúis. Idir 1997 agus 2014, bhí an CCP ina ardán seasmhach chun comhar agus idirphlé a fhorbairt idir na toscaireachtaí ón bParlaimint agus ó Thionól Chónaidhme na Rúise. Ó bhí mí an Mhárta 2014 ann, áfach, tá deireadh curtha ag an bParlaimint leis na cruinnithe idirpharlaiminteacha sin, i gcomhréir le bearta sriantacha an Aontais arna nglacadh mar fhreagairt ar ghéarchéim na hÚcráine. Mar sin féin, leanann Toscaireacht na Parlaiminte chuig an CCP idir an tAontas agus an Rúis de theacht le chéile go rialta chun anailís a dhéanamh ar thionchar chogadh foghach na Rúise i gcoinne na hÚcráine ar fud an domhain agus ar bhonn intíre, agus go háirithe ar chniogbheartaíocht údaráis na Rúise ar shochaí shibhialta na Rúise, ar cniogbheartaíocht í atá ag dul in olcas, agus díospóireachtaí a reáchtáil maidir leis an tionchar sin. Sa chomhthéacs sin, bíonn malartú tuairimí rialta ag an Toscaireacht le hionadaithe ó fhreasúra na Rúise, cosantóirí chearta an duine, an tsochaí shibhialta, eagraíochtaí neamhrialtasacha agus iriseoirí neamhspleácha, chomh maith le saineolaithe idirnáisiúnta. I mí an Mheithimh 2025, thionóil an Toscaireacht cruinniú comhpháirteach leis an gCoiste um Ghnóthaí Eachtracha le rannpháirtíocht Yulia Navalnaya agus beirt iar-phríosúnach polaitiúil, Vladimir Kara-Murza agus Ilya Yashin.

    Níor iarr an Rúis ar an bParlaimint breathnóireacht a dhéanamh ar na toghcháin ó 1999 i leith.

     

    DG EXPO