Το παρόν θεματολογικό δελτίο εξηγεί τις σχέσεις ΕΕ-Ρωσίας, οι οποίες έχουν επιδεινωθεί βαθιά μετά την παράνομη προσάρτηση της Κριμαίας από τη Ρωσία το 2014, την εισβολή και κατοχή τμημάτων της περιοχής Ντονμπάς της Ουκρανίας, τις πολιτικές αποσταθεροποίησης στην ευρύτερη περιοχή, τις επιχειρήσεις παραπληροφόρησης και παρέμβασης και τις παραβιάσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Η πλήρης, παράνομη εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία το 2022 οδήγησε στην αναστολή κάθε εναπομένουσας πολιτικής, πολιτιστικής και επιστημονικής συνεργασίας και σε πρωτοφανείς κυρώσεις από την ΕΕ και διεθνείς κυρώσεις.

Νομική βάση

  • Συνθήκη για την Ευρωπαϊκή Ένωση: Τίτλος V «Εξωτερική δράση»·
  • Συνθήκη για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης: άρθρα 206-207 (εμπόριο) και άρθρα 216-219 (διεθνείς συμφωνίες)·
  • Συμφωνίες εταιρικής σχέσης και συνεργασίας (διμερείς σχέσεις).
  • Σχέσεις ΕΕ-Ρωσίας

    Μέχρι τις διαδηλώσεις του κινήματος Maidan στην Ουκρανία τον Νοέμβριο του 2013, η ΕΕ και η Ρωσία συνέχισαν μια στρατηγική εταιρική σχέση με βάση τον πολιτικό διάλογο, την οικονομική ολοκλήρωση και τη συνεργασία σε παγκόσμιες υποθέσεις. Οι διαπραγματεύσεις που ξεκίνησαν το 2008 αποσκοπούσαν στη σύναψη νέας συμφωνίας που θα κάλυπτε το εμπόριο, την ενέργεια, τη δράση για το κλίμα, την έρευνα, τον πολιτισμό και την ασφάλεια, ενώ η εταιρική σχέση του 2010 για τον εκσυγχρονισμό σχεδιάστηκε με σκοπό την προώθηση των μεταρρυθμίσεων, της καινοτομίας και των στενότερων οικονομικών δεσμών. Η ΕΕ υπήρξε επίσης υποστηρικτής της προσχώρησης της Ρωσίας στον Παγκόσμιο Οργανισμό Εμπορίου (ΠΟΕ), η οποία ολοκληρώθηκε το 2012.

    Η πορεία αυτή έληξε απότομα το 2014, όταν η Ρωσία ξεκίνησε την αρχική εισβολή της στην Ουκρανία, προσαρτώντας παράνομα την Κριμαία και εισβάλλοντας σε τμήματα της ανατολικής περιοχής Ντονμπάς της Ουκρανίας. Αυτές οι επιθετικές ενέργειες υπονόμευσαν θεμελιωδώς τη βάση της εταιρικής σχέσης και πυροδότησαν μια συνολική επαναξιολόγηση της πολιτικής της ΕΕ έναντι της Ρωσίας.

    Ως απάντηση, η ΕΕ θέσπισε τα πρώτα περιοριστικά μέτρα κατά της Ρωσίας, συμπεριλαμβανομένων της δέσμευσης περιουσιακών στοιχείων και των ταξιδιωτικών απαγορεύσεων σε Ρώσους αξιωματούχους και πληρεξούσιους που εμπλέκονται στην υπονόμευση της κυριαρχίας της Ουκρανίας. Οι σύνοδοι κορυφής ΕΕ-Ρωσίας ανεστάλησαν, οι διαπραγματεύσεις για μια νέα συμφωνία συνεργασίας διακόπηκαν και η συμμετοχή της Ρωσίας στην G8 ανακλήθηκε. Ακολούθησαν ευρύτερες τομεακές κυρώσεις με στόχο το εμπόριο, τον χρηματοπιστωτικό τομέα, την ενέργεια και την άμυνα.

    Το 2016, η παγκόσμια στρατηγική ασφάλειας της ΕΕ όρισε τη Ρωσία ως «βασική στρατηγική πρόκληση», γεγονός που ώθησε το Συμβούλιο να εγκρίνει πέντε κατευθυντήριες αρχές: (1) εφαρμογή των συμφωνιών του Μινσκ για κατάπαυση του πυρός στη σύγκρουση στην ανατολική Ουκρανία ως βασική προϋπόθεση για κάθε ουσιαστική αλλαγή της στάσης της ΕΕ έναντι της Ρωσίας· (2) ενίσχυση των σχέσεων με τους ανατολικούς εταίρους της ΕΕ και άλλες γειτονικές χώρες, μεταξύ άλλων και στην Κεντρική Ασία· (3) ενίσχυση της θέσης της ΕΕ (για παράδειγμα στους τομείς της ενεργειακής ασφάλειας, των υβριδικών απειλών ή της στρατηγικής επικοινωνίας)· (4) επιλεκτική συνεργασία με τη Ρωσία σε θέματα που ενδιαφέρουν την ΕΕ· (5) ανάγκη συμμετοχής σε διαπροσωπικές επαφές και στήριξης της ρωσικής κοινωνίας πολιτών.

    Η ολομέτωπη εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία στις 24 Φεβρουαρίου 2022 αποτέλεσε ένα ακόμη σημείο καμπής στις σχέσεις ΕΕ-Ρωσίας και πυροδότησε τον εκ βάθρων επαναπροσδιορισμό της πολιτικής ασφάλειας της Ευρώπης. Η ΕΕ έχει καταδικάσει απερίφραστα τον παράνομο, απρόκλητο και αδικαιολόγητο επιθετικό πόλεμο της Ρωσίας κατά της Ουκρανίας, τις εσκεμμένες επιθέσεις της κατά αμάχων και μη στρατιωτικών υποδομών και τις προσπάθειές της να προσαρτήσει ουκρανικό έδαφος μέσω εικονικών δημοψηφισμάτων στις κατεχόμενες περιοχές. Εξακολουθεί να απαιτεί την άμεση και άνευ όρων απόσυρση όλων των ρωσικών δυνάμεων από ολόκληρη την επικράτεια της Ουκρανίας εντός των διεθνώς αναγνωρισμένων συνόρων της, υπογραμμίζοντας ότι η Ρωσία φέρει την πλήρη ευθύνη για την κατάφωρη παραβίαση του Χάρτη των Ηνωμένων Εθνών και των θεμελιωδών αρχών του διεθνούς δικαίου. Η ΕΕ καταδίκασε την χρησιμοποίηση των τροφίμων ως όπλων από τη Ρωσία στον πόλεμο κατά της Ουκρανίας και, ως εκ τούτου, με την οποία η Ρωσία έχει πυροδοτήσει μια παγκόσμια κρίση επισιτιστικής ασφάλειας.

    Τον Μάρτιο του 2022, η ΕΕ ενέκρινε τη Στρατηγική πυξίδα της για την ασφάλεια και την άμυνα, χαρακτηρίζοντας τη Ρωσία ως «μακροπρόθεσμη και άμεση απειλή για την ευρωπαϊκή ασφάλεια». Το γεγονός αυτό σηματοδότησε μια αποφασιστική διακοπή των σχέσεων ΕΕ-Ρωσίας από το 2016. Η στρατηγική αντίληψη του ΝΑΤΟ, που εγκρίθηκε τον Ιούνιο του 2022, συμφώνησε στο ότι «η Ρωσική Ομοσπονδία αποτελεί τη σημαντικότερη και άμεση απειλή για την ασφάλεια των συμμάχων και για την ειρήνη και τη σταθερότητα στην ευρωατλαντική ζώνη». Κατά συνέπεια, από το 2022 η προσέγγιση της ΕΕ έναντι της Ρωσίας διέπεται από τις ακόλουθες κατευθυντήριες αρχές: (1) Η Ρωσία πρέπει να απομονωθεί σε διεθνές επίπεδο και να της επιβληθούν κυρώσεις προκειμένου να αποτραπεί από το να ξεκινά πολέμους· (2) η διεθνής κοινότητα πρέπει να διασφαλίσει τη λογοδοσία καθιστώντας το ρωσικό κράτος, μεμονωμένους δράστες και συνεργούς υπόλογους για παραβιάσεις του διεθνούς δικαίου και εγκλήματα πολέμου που διαπράχθηκαν στην Ουκρανία· (3) οι γείτονες της ΕΕ πρέπει να υποστηριχθούν, μεταξύ άλλων μέσω της πολιτικής διεύρυνσης της ΕΕ, και οι εταίροι παγκοσμίως να βοηθηθούν στην αντιμετώπιση των συνεπειών του επιθετικού πολέμου της Ρωσίας κατά της Ουκρανίας· (4) θα πρέπει να υποστηριχθεί η στενή συνεργασία με το ΝΑΤΟ και τους εταίρους παγκοσμίως, για την προάσπιση της βασιζόμενης σε κανόνες διεθνούς τάξης· (5) πρέπει να ενισχυθεί η ανθεκτικότητα της ΕΕ, ιδίως όσον αφορά την ενεργειακή ασφάλεια και τις υποδομές ζωτικής σημασίας, και να καταπολεμηθούν οι κυβερνοαπειλές και οι υβριδικές απειλές, η χειραγώγηση των πληροφοριών και οι παρεμβάσεις της Ρωσίας· (6) η κοινωνία των πολιτών, οι υπερασπιστές των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και τα ανεξάρτητα μέσα ενημέρωσης πρέπει να υποστηρίζονται εντός και εκτός της Ρωσίας, και παράλληλα αντιμετωπίζονται οι απειλές κατά της ασφάλειας και της δημόσιας τάξης στην ΕΕ.

    Ως απάντηση στην εισβολή της Ρωσίας, τα κράτη μέλη της ΕΕ θέσπισαν ταχέως αυστηρές κυρώσεις σε στενή συνεργασία με εταίρους, συμπεριλαμβανομένων των Ηνωμένων Πολιτειών, του Ηνωμένου Βασιλείου, του Καναδά, της Αυστραλίας και της Ιαπωνίας. Από τις 24 Φεβρουαρίου 2022, η ΕΕ έχει επεκτείνει μαζικά τα περιοριστικά τομεακά μέτρα με 20 διαδοχικές δέσμες κυρώσεων κατά της Ρωσίας(έως τον Μάιο του 2026) και έχει προσθέσει σημαντικό αριθμό ατόμων και οντοτήτων στον κατάλογο κυρώσεων με σκοπό να ενταθεί περαιτέρω η πίεση που ασκείται στη Ρωσία για τον τερματισμό του πολέμου. Τα περιοριστικά μέτρα αποσκοπούν στην αποδυνάμωση των οικονομικών βάσεων της Ρωσίας, στερώντας την από βασικές τεχνολογίες και αγορές και μειώνοντας σημαντικά την ικανότητά της να διεξάγει πόλεμο.

    Η ταχεία διαδοχή 20 δεσμών κυρώσεων της ΕΕ κατά της Ρωσίας, που έχουν ήδη χαρακτηριστεί «επανάσταση κυρώσεων», είχε ως αποτέλεσμα ένα άνευ προηγουμένου σύνολο μέτρων με στόχο τους βασικούς τομείς της ρωσικής οικονομίας και τις πολιτικές ελίτ της χώρας. Κάθε δέσμη κυρώσεων έχει τροποποιήσει και διευρύνει σταδιακά το πεδίο εφαρμογής των καθεστώτων κυρώσεων που θεσπίστηκαν από το 2014 και μετά, με την προσθήκη ενός νέου καθεστώτος που απαγορεύει τις εισαγωγές εμπορευμάτων που προέρχονται από τα παρανόμως προσαρτηθέντα εδάφη Ντονέτσκ, Λουχάνσκ, Χερσώνας και Ζαπορίζια στην ΕΕ. Οι δέσμες κυρώσεων έχουν σχεδιαστεί για να πλήξουν σοβαρά και να έχουν ευρείες επιπτώσεις στους τομείς της οικονομίας, της μεταφοράς ενέργειας, της τεχνολογίας, των υπηρεσιών συμβούλευσης, της ραδιοτηλεοπτικής μετάδοσης, καθώς επίσης των μετάλλων, των ειδών πολυτελείας και άλλων αγαθών. Οι απαγορεύσεις εξαγωγών επηρεάζουν περίπου το 54 % των προπολεμικών εξαγωγών προς τη Ρωσία, ενώ οι απαγορεύσεις εισαγωγών καλύπτουν το 58 % των προπολεμικών εισαγωγών. Επιπλέον, η ΕΕ επέβαλε δασμούς σε γεωργικά προϊόντα και λιπάσματα από τη Ρωσία και τη Λευκορωσία τον Μάρτιο του 2025. Στην κατάταξη των κύριων εμπορικών εταίρων της ΕΕ, η Ρωσία μειώθηκε από την 5η θέση το 2021 στην 15η το 2024. Εκτός από τις ατομικές και οικονομικές κυρώσεις, επιβλήθηκαν επακόλουθες διπλωματικές κυρώσεις, συμπεριλαμβανομένης της αναστολής της απλούστευσης της έκδοσης θεωρήσεων μεταξύ της ΕΕ και της Ρωσίας. Από κοινού με άλλα μέλη του Παγκόσμιου Οργανισμού Εμπορίου (ΠΟΕ), η ΕΕ συμφώνησε να αρνηθεί τη μεταχείριση του μάλλον ευνοούμενου κράτους για τα ρωσικά προϊόντα και υπηρεσίες στις αγορές της ΕΕ. Οι προετοιμασίες για την 21η δέσμη κυρώσεων βρίσκονται σε εξέλιξη. Αυτή η επικείμενη δέσμη μέτρων αναμένεται να στοχεύσει περαιτέρω τον «σκιώδη στόλο» της Ρωσίας, τα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα, τις στρατιωτικοβιομηχανικές επιχειρήσεις και τις εταιρείες που συμμετέχουν στο εμπόριο κλεμμένων ουκρανικών σιτηρών.

    Από το τέλος Μαΐου του 2026, οι κατάλογοι των κυρώσεων καλύπτουν περισσότερα από 2 700 πρόσωπα και οντότητες. Μεταξύ των ατόμων στα οποία έχουν επιβληθεί κυρώσεις περιλαμβάνονται ο Πρόεδρος της Ρωσικής Ομοσπονδίας, Βλαντιμίρ Πούτιν, ο Υπουργός Εξωτερικών της Ρωσίας, Σεργκέι Λαβρόφ, τα 351 μέλη της Κρατικής Δούμας που ενέκριναν την αναγνώριση των προσωρινά κατεχόμενων εδαφών των περιοχών Ντόνετσκ και Λουγκάνσκ, υψηλόβαθμοι αξιωματούχοι και στρατιωτικό προσωπικό, παράγοντες παραπληροφόρησης, όσοι είναι υπεύθυνοι για πυραυλικές επιθέσεις εναντίον αμάχων και κρίσιμων πολιτικών υποδομών και για την παράνομη απέλαση, την αναγκαστική μεταφορά και την παράνομη υιοθεσία Ουκρανών παιδιών, καθώς και για τη στρατιωτικοποίησή τους και την ιδεολογική τους κατήχηση. Στον κατάλογο των κυρώσεων έχουν συμπεριληφθεί διάφορα υψηλόβαθμα μέλη της μισθοφορικής οργάνωσης του ομίλου Βάγκνερ.

    Μετά τον θάνατο του Ρώσου ηγέτη της αντιπολίτευσης και του βραβευθέντος με το Βραβείο Ζαχάρωφ Alexei Navalny σε φυλακή της Σιβηρίας τον Φεβρουάριο του 2024, και ως απάντηση στην αυξανόμενη πολιτική καταστολή στη Ρωσία, στις 27 Μαΐου 2024 το Συμβούλιο θέσπισε νέο καθεστώς κυρώσεων κατά ατόμων και οντοτήτων που ευθύνονται για παραβιάσεις και καταπατήσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, καταστολή της κοινωνίας των πολιτών και της δημοκρατικής αντιπολίτευσης και υπονόμευση της δημοκρατίας και του κράτους δικαίου στη Ρωσία. Το νέο καθεστώς συμπληρώνει το παγκόσμιο καθεστώς κυρώσεων της ΕΕ για τα ανθρώπινα δικαιώματα, επιτρέποντας στην ΕΕ να αποφασίζει περαιτέρω ειδικά για τη Ρωσία μέτρα για την αντιμετώπιση των παραβιάσεων των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και της εσωτερικής καταστολής στη χώρα. Από τον Μάιο του 2026, έχουν επιβληθεί κυρώσεις σε 135 άτομα και 37 οντότητες, συμπεριλαμβανομένων δικαστών, εισαγγελέων και μελών του δικαστικού σώματος που έπαιξαν βασικό ρόλο στη φυλάκιση και τη δολοφονία του Αλεξέι Ναβάλνι.

    Στις 8 Οκτωβρίου 2024 το Συμβούλιο ενέκρινε νέο καθεστώς κυρώσεων ως απάντηση στις αποσταθεροποιητικές προσπάθειες της Ρωσίας στην ΕΕ και παγκοσμίως να υπονομεύσει τις δημοκρατικές διαδικασίες, να υποκινήσει ή να στηρίξει βίαιες διαδηλώσεις, να εκφοβίσει επικριτές, να χειραγωγήσει πληροφορίες και να πραγματοποιήσει κυβερνοεπιθέσεις ή δολιοφθορά κατά υποδομών ζωτικής σημασίας.

    Τον Μάιο του 2025 το Συμβούλιο επέκτεινε το πεδίο εφαρμογής των αυτόνομων περιοριστικών μέτρων του ώστε να καλύπτει υλικά περιουσιακά στοιχεία, όπως σκάφη, αεροσκάφη, ακίνητα και συνιστώσες δικτύων επικοινωνιών, καθώς και συναλλαγές στις οποίες συμμετέχουν πάροχοι χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών και υπηρεσιών κρυπτοστοιχείων. Ο κατάλογος κυρώσεων περιλαμβάνει 69 άτομα και 19 οντότητες.

    Η ΕΕ ενέτεινε επίσης την επιβολή για να αποτρέψει την καταστρατήγηση των κυρώσεων μέσω χωρών εκτός ΕΕ. Τα μέτρα στοχεύουν στην επανεξαγωγή αγαθών διπλής χρήσης, κρίσιμων κατασκευαστικών στοιχείων και προηγμένων τεχνολογιών. Εκτός από το κλείσιμο του εναέριου χώρου της ΕΕ σε όλα τα ρωσικά αεροσκάφη και των λιμένων της ΕΕ σε όλα τα ρωσικά σκάφη, ειδικές διατάξεις αφορούν τον επεκτεινόμενο «σκιώδη στόλο» σκαφών της Ρωσίας που χρησιμοποιούνται για την αποφυγή κυρώσεων, συμπεριλαμβανομένων απαγορεύσεων εισόδου σε λιμένες, περιορισμών στην παροχή υπηρεσιών και αυστηρότερης παρακολούθησης των πωλήσεων σκαφών σε τρίτες χώρες. Συνολικά έχουν επιβληθεί κυρώσεις σε πάνω από 600 σκάφη.

    Για την ενίσχυση της επιβολής, το Συμβούλιο πρόσθεσε την παραβίαση των κυρώσεων της ΕΕ στον κατάλογο των εγκλημάτων της ΕΕ στις 9 Ιουνίου 2023. Αυτό επέτρεψε στα κράτη μέλη να εναρμονίσουν τις ποινικές κυρώσεις και να βελτιώσουν τη συνεργασία για τη διερεύνηση και τη δίωξη των παραβιάσεων των κυρώσεων,

    Τον Σεπτέμβριο του 2022, τα κράτη μέλη της ΕΕ ανέστειλαν πλήρως τη συμφωνία ΕΕ-Ρωσίας του 2007 για την απλούστευση της έκδοσης θεωρήσεων. Ενώ εκδόθηκαν κατευθυντήριες γραμμές σχετικά με την εφαρμογή της αναστολής των θεωρήσεων, διασφαλίζοντας ότι η αναστολή δεν επηρέασε όσους χρήζουν προστασίας και τα άτομα που ταξιδεύουν για βασικούς σκοπούς, όπως δημοσιογράφοι, αντιφρονούντες και εκπρόσωποι της κοινωνίας των πολιτών, τον Νοέμβριο του 2025 η Επιτροπή θέσπισε αυστηρότερους κανόνες για τις θεωρήσεις λόγω των αυξημένων κινδύνων για την ασφάλεια που απορρέουν από τον επιθετικό πόλεμο της Ρωσίας κατά της Ουκρανίας, συμπεριλαμβανομένων της χρήσης της μετανάστευσης ως όπλου, των πράξεων δολιοφθοράς και της πιθανής κατάχρησης θεωρήσεων.

    Σε αντίποινα, η ρωσική κυβέρνηση χαρακτήρισε όλα τα κράτη μέλη της ΕΕ, το Ηνωμένο Βασίλειο, τις Ηνωμένες Πολιτείες και άλλες χώρες με καθεστώς κυρώσεων κατά της Ρωσίας ως «μη φιλικά κράτη». Τα αντίμετρα περιορίζουν πλέον ένα ευρύ φάσμα επιχειρηματικών και χρηματοοικονομικών συναλλαγών με άτομα και οντότητες από τα εν λόγω έθνη.

    Στις 31 Μαρτίου 2022, οι ρωσικές αρχές επέκτειναν σημαντικά τον «απαγορευτικό κατάλογό» τους ώστε να συμπεριλάβουν «την κορυφαία ηγεσία της ΕΕ, ορισμένους Ευρωπαίους Επιτρόπους και επικεφαλής στρατιωτικών οργάνων της ΕΕ, καθώς και τη συντριπτική πλειοψηφία των μελών του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου», απαγορεύοντάς τους την είσοδο στη ρωσική επικράτεια. Ο κατάλογος αυτός δεν δημοσιεύεται επίσημα, γεγονός που αποκλείει κάθε δυνατή δυνατότητα προσφυγής, σε αντίθεση με την ταξιδιωτική απαγόρευση της ΕΕ. Η ρωσική λίστα απαγόρευσης περιλαμβάνει επίσης υψηλόβαθμα μέλη κυβερνήσεων και κοινοβουλίων από ορισμένες χώρες της ΕΕ, όπως και προσωπικότητες της δημόσιας ζωής και του τύπου.

    Αναγνωρίζοντας ότι η συνεχιζόμενη παραβίαση του διεθνούς δικαίου και των αρχών του Χάρτη των Ηνωμένων Εθνών, η ΕΕ συνεχίζει να στηρίζει διεθνείς προσπάθειες για τη διασφάλιση της λογοδοσίας για εγκλήματα πολέμου, για άλλα σοβαρά εγκλήματα που διαπράχθηκαν, συμπεριλαμβανομένου του εγκλήματος της επίθεσης, καθώς και για τις μαζικές ζημίες που προκλήθηκαν. Τα νομικά θεμέλια για ένα ειδικό δικαστήριο για το έγκλημα της επίθεσης κατά της Ουκρανίας καθορίστηκαν από την Επιτροπή, το Συμβούλιο της Ευρώπης και την Ουκρανία. Το Δικαστήριο, που συστάθηκε επίσημα στις 25 Ιουνίου 2025, θα διερευνήσει και θα ασκήσει δίωξη για τα εγκλήματα επιθετικότητας της Ρωσίας που διαπράττονται από την πολιτική και στρατιωτική ηγεσία της Ρωσικής Ομοσπονδίας και των συμμάχων της, ιδίως της Λευκορωσίας. Τον Μάιο του 2026 η Ευρωπαϊκή Επιτροπή κύρωσε επίσης, εξ ονόματος της ΕΕ, τη σύμβαση για τη σύσταση της Διεθνούς Επιτροπής Αποζημιώσεων για την Ουκρανία, η οποία θα είναι υπεύθυνη για την επανεξέταση, την αξιολόγηση και τον καθορισμό των αξιώσεων αποζημίωσης για τις ζημίες, τις απώλειες και τις ζημίες που προκάλεσε η Ρωσία στην Ουκρανία και στον ουκρανικό λαό. Θα είναι επίσης υπεύθυνη για τον καθορισμό του ποσού της αποζημίωσης που οφείλεται σε κάθε περίπτωση· Το μητρώο ζημιών που προκλήθηκαν από την επίθεση της Ρωσικής Ομοσπονδίας κατά της Ουκρανίας άνοιξε επίσημα στις 2 Απριλίου 2024 για την υποβολή αξιώσεων ως το πρώτο βήμα προς την εφαρμογή του μηχανισμού αποζημίωσης. Από την έναρξη της πλήρους κλίμακας εισβολής έχουν κινηθεί περισσότερες από 140 000 έρευνες για εγκλήματα πολέμου στην Ουκρανία. Η Eurojust έλαβε νέες εξουσίες για τη διατήρηση, την ανάλυση και την αποθήκευση αποδεικτικών στοιχείων, προκειμένου να διευκολύνει την περαιτέρω διερεύνηση εγκλημάτων πολέμου, γενοκτονίας και εγκλημάτων κατά της ανθρωπότητας που διαπράττονται στο έδαφος της Ουκρανίας. Το 2023 εγκαινιάστηκε στην Eurojust το Διεθνές Κέντρο για τη δίωξη του εγκλήματος της επίθεσης κατά της Ουκρανίας (ICPA), με την κοινή ομάδας έρευνας της ΕΕ.

    Στις 17 Μαρτίου 2023 το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο (ΔΠΔ) εξέδωσε ένταλμα σύλληψης εις βάρος του Vladimir Putin και της Maria Lvova-Belova, Επιτρόπου για τα Δικαιώματα του Παιδιού στο Γραφείο του Προέδρου της Ρωσικής Ομοσπονδίας, επιβεβαιώνοντας ότι υπάρχουν βάσιμοι λόγοι να θεωρείται ότι και οι δύο φέρουν ποινική ευθύνη για την παράνομη απέλαση και μεταφορά παιδιών ουκρανικής ιθαγένειας από τις κατεχόμενες περιοχές της Ουκρανίας στη Ρωσική Ομοσπονδία. Στις 5 Μαρτίου 2024 το ΔΠΔ εξέδωσε εντάλματα σύλληψης εις βάρος δύο υψηλόβαθμων διοικητών του ρωσικού στρατού.

    Η ΕΕ συνεργάζεται επίσης στενά με τους εταίρους της G7 για να διασφαλίσει ότι τα έσοδα από δεσμευμένα ρωσικά κρατικά περιουσιακά στοιχεία συμβάλλουν στις προσπάθειες ανασυγκρότησης και στις στρατιωτικές δαπάνες της Ουκρανίας, σύμφωνα με το ενωσιακό και το διεθνές δίκαιο. Από τα 260 δισ. EUR των περιουσιακών στοιχείων της κεντρικής τράπεζας της Ρωσίας παγκοσμίως, τα 210 δισ. EUR έχουν ακινητοποιηθεί εντός της ΕΕ. Τον Μάιο του 2024, το Συμβούλιο ενέκρινε ένα νομικό πλαίσιο ενέκρινε ένα νομικό πλαίσιο που επιτρέπει τη χρήση εσόδων που παράγονται από αυτά τα περιουσιακά στοιχεία για την υποστήριξη της Ουκρανίας. Τον Οκτώβριο του 2024 οι χώρες της G7 κατέληξαν σε συμφωνία σχετικά με τη χρήση των έκτακτων εσόδων που προκύπτουν από τα περιουσιακά στοιχεία για την εξυπηρέτηση και την αποπληρωμή δανείου επιτάχυνσης έκτακτων εσόδων (ERA) ύψους 50 δισ. USD προς την Ουκρανία, στο οποίο η συνεισφορά της ΕΕ θα ανέλθει σε 18,1 δισ. EUR. Παράλληλα, η πολύπλοκη συζήτηση σχετικά με τη νομιμότητα και τους συναφείς κινδύνους όσον αφορά τη χρήση του κύριου κεφαλαίου συνεχίζεται μεταξύ των κρατών μελών. Αντ’ αυτού, τον Απρίλιο του 2026 η ΕΕ ενέκρινε δάνειο στήριξης ύψους 90 δισ. EUR για την Ουκρανία για την περίοδο 2026-2027, το οποίο πρόκειται να χρηματοδοτηθεί μέσω κοινού δανεισμού από τις κεφαλαιαγορές και να υποστηριχθεί από τον προϋπολογισμό της ΕΕ. Η Ουκρανία υπέχει νομική υποχρέωση να αποπληρώσει το κεφάλαιο του δανείου μόνο εάν της καταβληθούν πολεμικές αποζημιώσεις από τη Ρωσία.

    Κατά τη θητεία του Βλαντιμίρ Πούτιν, ιδίως από το 2012 και μετά, ο χώρος για ατομική και συλλογική δράση μειώθηκε σταδιακά αλλά συστηματικά, μέσω νομοθετικών περιορισμών και στοχευμένου εκφοβισμού των επικριτών. Με την πάροδο των ετών, οι ρωσικές αρχές έχουν θεσπίσει σαρωτικούς νομικούς περιορισμούς για τους «ξένους πράκτορες» και τις «ανεπιθύμητες» και «εξτρεμιστικές» οργανώσεις, στοχεύοντας εκατοντάδες μη κυβερνητικές οργανώσεις (ΜΚΟ), ενώ η λογοκρισία των μέσων ενημέρωσης, του διαδικτύου και των μέσων κοινωνικής δικτύωσης έχει αυξηθεί σημαντικά. Παράγοντες της κοινωνίας των πολιτών, υπερασπιστές των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, ακαδημαϊκοί και ανεξάρτητοι δημοσιογράφοι έχουν χαρακτηριστεί ως «ξένοι πράκτορες», με αποτέλεσμα να παρενοχλούνται και να φυλακίζονται, ενώ οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων έχουν κλείσει και οι ελευθερίες της έκφρασης, της ειρηνικής συνάθροισης και του συνεταιρίζεσθαι έχουν περιοριστεί. Η ερευνητική δημοσιογραφία και η δημοσιογραφία που βασίζεται στα δεδομένα έχουν επίσης αποτελέσει στόχο, ενώ τα κρατικά ελεγχόμενα μέσα ενημέρωσης προωθούν αδιάκοπα την εικόνα ενός «πολιορκημένου φρουρίου» που δέχεται επίθεση συλλογικά από τη «Δύση». Η ακαδημαϊκή ελευθερία έχει επίσης περιοριστεί δραστικά.

    Επιπλέον, τόσο το 2016 όσο και το 2021 οι κοινοβουλευτικές εκλογές και οι περιφερειακές και τοπικές εκλογές τον Σεπτέμβριο 2022 διεξάχθηκαν σε ένα περιοριστικό πολιτικό και επικοινωνιακό περιβάλλον, με αποτέλεσμα να καταγάγει σημαντική νίκη το Κόμμα της Ενωμένης Ρωσίας, του Πούτιν. Οι εκλογικοί παρατηρητές και τα ανεξάρτητα μέσα ενημέρωσης διαπίστωσαν ότι οι εκλογές εξακολουθούν να μην ανταποκρίνονται στα διεθνή πρότυπα, και πλήττονται από τη νοθεία, την κινητοποίηση στον χώρο εργασίας, τον συστηματικό αποκλεισμό της αντιπολίτευσης και άλλες παρατυπίες. Τον Σεπτέμβριο του 2023, η Ρωσική Ομοσπονδία διεξήγαγε περιφερειακές εκλογές, μεταξύ άλλων στα κατεχόμενα εδάφη της Ουκρανίας, οι οποίες καταδικάστηκαν από την ΕΕ και κρίθηκαν παράνομες και αθέμιτες. Οι εκλογικοί παρατηρητές στις οργανώσεις δικαιωμάτων των ψηφοφόρων Ρώσος Παρατηρητής Εκλογών και Γκόλος δήλωσαν ότι ήταν ακόμη λιγότερο δίκαιες και ελεύθερες από τις προηγούμενες εκλογές. Τα δικαιώματα ψήφου των Ρώσων πολιτών έχουν επιδεινωθεί σε σημείο που οι εκλογές αυτές μπορούν να θεωρηθούν ως στερούμενες γνήσιων δημοκρατικών αρχών.

    Μετά την τέταρτη προεδρική θητεία του το 2018, ο Βλαντιμίρ Πούτιν ενορχήστρωσε συνταγματικές τροποποιήσεις το 2020, επιτρέποντας του να παραμείνει στην εξουσία μετά το 2024, ημερομηνία λήξης της τρέχουσας θητείας του (θεωρητικά έως το 2036). Τον Μάρτιο του 2024, ο Βλαντιμίρ Πούτιν κέρδισε την πέμπτη προεδρική του θητεία, αποκτώντας το 87,28 % με συμμετοχή 77,44 % των επιλέξιμων ψηφοφόρων, σε εκλογές που κρίθηκαν αντιδημοκρατικές. Αυτές οι προεδρικές «εκλογές» διεξήχθησαν σε ένα εξαιρετικά περιοριστικό περιβάλλον και υπό σκληρή προπαγάνδα. Η ΕΕ εξέδωσε δήλωση σχετικά με τις προεδρικές εκλογές στη Ρωσία στην οποία επισημαίνει ότι δεν αναγνωρίζει και δεν πρόκειται να αναγνωρίσει ούτε τη διεξαγωγή αυτών των δήθεν «εκλογών» στα ουκρανικά εδάφη, ούτε τα αποτελέσματά τους. Ο Josep Borrell, Ύπατος Εκπρόσωπος της Ένωσης για Θέματα Εξωτερικής Πολιτικής και Πολιτικής Ασφαλείας/Αντιπρόεδρος της Επιτροπής (ΥΕ/ΑΠ) την περίοδο εκείνη, δήλωσε ότι οι εκλογές βασίζονταν σε κατασταλτικούς νόμους, χαρακτηρίστηκαν από την απουσία αξιόπιστου ανταγωνισμού και ανεξάρτητων μέσων ενημέρωσης, από αυθαίρετες συλλήψεις ηγετών της αντιπολίτευσης, εκπροσώπων της κοινωνίας των πολιτών και δημοσιογράφων και σημαδεύτηκαν επίσης από τον αιφνίδιο θάνατο του Alexei Navalny κατά την κράτησή του σε ένα από τα πιο σκληρά στρατόπεδα κρατουμένων της Ρωσίας. Επιπλέον, είναι η δεύτερη συνεχής φορά που ο Οργανισμός για την Ασφάλεια και τη Συνεργασία στην Ευρώπη (ΟΑΣΕ) δεν μπόρεσε να παρακολουθήσει εκλογές Ρωσική Ομοσπονδία (μετά τις βουλευτικές εκλογές του 2021).

    Μετά από μια δεκαετία συρρίκνωσης της δημόσιας σφαίρας υπό τον Βλαντιμίρ Πούτιν, ξεκίνησε ένας νέος φαύλος κύκλος εγχώριας πολιτικής καταστολής μετά την επιστροφή του Αλεξέι Ναβάλνι στη Ρωσία τον Ιανουάριο του 2021, και έχει αυξηθεί δραματικά από την πλήρη εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία τον Φεβρουάριο του 2022. Κάθε διαφωνία ή απόκλιση από την επίσημη εκδοχή των γεγονότων τιμωρείται και οι επικριτικές φωνές στην κοινωνία έχουν περιθωριοποιηθεί περαιτέρω. O δείκτης δημοκρατίας της EIU για το 2024 χαρακτηρίζει τη Ρωσία ως «αυταρχικό καθεστώς», κατατάσσοντάς την στην 150ή θέση μεταξύ 167 χωρών. Στον Παγκόσμιο Δείκτη Ελευθερίας του Τύπου για το 2026, η Ρωσία κατατάχθηκε στη 172η θέση μεταξύ 180 χωρών με σχεδόν όλα τα ανεξάρτητα μέσα ενημέρωσης είτε να έχουν απαγορευθεί είτε να έχουν υποβληθεί σε στρατιωτική λογοκρισία. Η ειδική εισηγήτρια των Ηνωμένων Εθνών για την κατάσταση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων στη Ρωσική Ομοσπονδία, Μαριάνα Κατζάροβα, τόνισε επανειλημμένα ότι η κατάσταση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων στη Ρωσία είχε επιδεινωθεί σημαντικά μετά την εισβολή στην Ουκρανία, με μοτίβο καταστολής των ατομικών και πολιτικών δικαιωμάτων.

    Από τις 24 Φεβρουαρίου 2022, 20 000 αντιπολεμικοί διαδηλωτές κρατούνται στη Ρωσία και σήμερα υπάρχουν περισσότεροι από 6 500 πολιτικοί κρατούμενοι σύμφωνα με την OVD-Info. Η ΕΕ καταδίκασε τη συστηματική καταστολή των ΜΚΟ, των οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών, των υπερασπιστών των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και των ανεξάρτητων δημοσιογράφων τόσο εντός όσο και εκτός της Ρωσίας και εξακολουθεί να στηρίζει τους Ρώσους που εκφράζονται ή διαμαρτύρονται κατά του πολέμου στην Ουκρανία. Η ΕΕ έχει επανειλημμένα επιβεβαιώσει την αλληλεγγύη της προς όλους τους Ρώσους που έχουν διωχθεί, φυλακιστεί ή εκφοβιστεί επειδή συνέχισαν να αγωνίζονται για τα ανθρώπινα δικαιώματα και να λένε την αλήθεια για τις παράνομες ενέργειες του καθεστώτος.

    Κατά την περίοδο 2024-2025, η εξάρθρωση των πολιτικών ελευθεριών συνεχίστηκε και επεκτάθηκε με νέους νόμους που επιτρέπουν τη δίωξη ανηλίκων έως και 14 ετών για εγκλήματα «δολιοφθοράς», τη δήμευση περιουσιακών στοιχείων για αντιπολεμικές δηλώσεις, αυστηρότερες ποινές για προδοσία, χαλκευμένες ποινικές υποθέσεις με χρήση βασανιστηρίων, απειλών και προκλήσεων, τη δίωξη ιδιωτικών εκφράσεων, κυρίως στο διαδίκτυο, την απαγόρευση σε όλους τους «ξένους πράκτορες» να συμμετέχουν σε οποιαδήποτε εκπαιδευτική δραστηριότητα, συμπεριλαμβανομένης της έκδοσης βιβλίων και της διδασκαλίας. Από το 2026, η λογοκρισία του διαδικτύου έχει φτάσει σε πρωτοφανή επίπεδα, με αυξημένο κρατικό έλεγχο των διαδικτυακών υποδομών που εμποδίζει την πρόσβαση σε παγκόσμιες εφαρμογές ανταλλαγής μηνυμάτων και πλατφόρμες μέσων κοινωνικής δικτύωσης, ποινικοποιώντας σταδιακά τη χρήση VPN, αναγκάζοντας τους χρήστες να χρησιμοποιούν εφαρμογές που ελέγχονται από το κράτος, καθώς και επιβάλλοντας εκτεταμένες διαταραχές και διακοπές λειτουργίας του κινητού διαδικτύου.

    Ισχύουσες συμφωνίες

    Η συμφωνία εταιρικής σχέσης και συνεργασίας (ΣΕΣΣ), που υπεγράφη τον Ιούνιο του 1994, παραμένει η νομική βάση για τις σχέσεις ΕΕ-Ρωσίας. Αρχικά είχε δεκαετή ισχύ και ανανεώνεται αυτομάτως κάθε χρόνο με σιωπηρή συμφωνία. Η ΣΕΣΣ θέσπισε ένα πλαίσιο πολιτικού διαλόγου και συνεργασίας, συμπεριλαμβανομένων τακτικών διαβουλεύσεων για τα ανθρώπινα δικαιώματα και εξαμηνιαίων προεδρικών συνόδων κορυφής. Ωστόσο, όλοι οι θεσμικοί διάλογοι στο πλαίσιο της ΣΕΣΣ έχουν ανασταλεί από το 2014.

    Στη σύνοδο κορυφής της Αγίας Πετρούπολης το 2003, η ΕΕ και η Ρωσία συμφώνησαν να εμβαθύνουν τη συνεργασία τους με τη δημιουργία τεσσάρων «κοινών χώρων» καλύπτοντας: 1) την οικονομία 2) την Ελευθερία, την ασφάλεια και τη δικαιοσύνη 3) την Εξωτερική ασφάλεια Και 4 ) την έρευνα, την εκπαίδευση και τον πολιτισμό Παράλληλα, η πολιτική για τη Βόρεια Διάσταση μεταξύ της ΕΕ, της Ρωσίας, της Νορβηγίας και της Ισλανδίας ανανεώθηκε το 2007 και προώθησε τη διασυνοριακή συνεργασία στις περιοχές της Βαλτικής και της Θάλασσας του Μπάρεντς. Το 2008 ξεκίνησαν διαπραγματεύσεις για μια νέα συμφωνία ΕΕ-Ρωσίας, η οποία επρόκειτο να περιλαμβάνει «νομικά δεσμευτικές υποχρεώσεις» σε τομείς όπως ο πολιτικός διάλογος, η δικαιοσύνη, η ελευθερία, η ασφάλεια, η οικονομική συνεργασία, η έρευνα, η εκπαίδευση, ο πολιτισμός, το εμπόριο, οι επενδύσεις και η ενέργεια. Το 2010 εγκαινιάστηκε η «Εταιρική Σχέση για τον Εκσυγχρονισμό». Οι διαπραγματεύσεις για τη συμφωνία διευκόλυνσης των διαδικασιών χορήγησης θεώρησης ολοκληρώθηκαν το 2011. Ωστόσο η εισβολή της Ρωσίας στην Κριμαία είχε ως αποτέλεσμα τη διακοπή όλων αυτών των συνομιλιών και διαδικασιών. Το 2014 το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο ανέστειλε τη συνεργασία με τη Ρωσία (με εξαίρεση τη διασυνοριακή συνεργασία καθώς και τις διαπροσωπικές επαφές) καθώς και της νέα χρηματοδότηση της ΕΕ μετά την ολοκληρωτική εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία τον Φεβρουάριο του 2022. Τυχόν εναπομένουσα συνεργασία ανεστάλη.

    Ο ρόλος του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου

    Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ενέκρινε τη ΣΕΣ το 1997 στο πλαίσιο της «διαδικασίας σύμφωνης γνώμης».

    Το Κοινοβούλιο έχει εγκρίνει σειρά ψηφισμάτων σχετικά με την Ουκρανία, τα οποία καταδικάζουν την παράνομη προσάρτηση της Κριμαίας από τη Ρωσία το 2014, και τον ρόλο της στην αποσταθεροποίηση της ανατολικής Ουκρανίας. Στα ψηφίσματά του της 11ης Ιουνίου 2015 σχετικά με τη στρατηγική στρατιωτική κατάσταση στη λεκάνη του Εύξεινου Πόντου μετά την παράνομη προσάρτηση της Κριμαίας από τη Ρωσία και της 12ης Μαρτίου 2019 σχετικά με την κατάσταση των πολιτικών σχέσεων ΕΕ-Ρωσίας, το Κοινοβούλιο υποστήριξε τις κυρώσεις της ΕΕ και τόνισε την ανάγκη να παρασχεθεί πιο φιλόδοξη χρηματοδοτική βοήθεια από την ΕΕ στη ρωσική κοινωνία των πολιτών και να προωθηθούν οι διαπροσωπικές επαφές παρά τις δύσκολες σχέσεις. Το ψήφισμα σχετικά με την κατάσταση των πολιτικών σχέσεων ΕΕ-Ρωσίας του 2019 εκφράζει μεγάλη ανησυχία για τη διεθνή συμπεριφορά της Ρωσίας, ιδίως στις χώρες της Ανατολικής Εταιρικής Σχέσης. Το ψήφισμα επικρίνει επίσης την επιδείνωση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και των θεμελιωδών ελευθεριών στη Ρωσία και προτείνει να μη θεωρείται πλέον η Ρωσία «στρατηγικός εταίρος» της ΕΕ. Τον Σεπτέμβριο του 2021, το Κοινοβούλιο ενέκρινε σύσταση σχετικά με την κατεύθυνση των πολιτικών σχέσεων ΕΕ-Ρωσίας, απαιτώντας από την ΕΕ να «διασφαλίσει ότι οποιαδήποτε περαιτέρω συνεργασία με το Κρεμλίνο θα εξαρτηθεί από την υπόσχεση του τελευταίου να τερματίσει την εγχώρια επίθεση κατά του λαού του, να σταματήσει τη συστημική καταστολή της αντιπολίτευσης και... των πολιτικών κρατουμένων, των οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών, να καταργήσει ή να τροποποιήσει όλους τους νόμους που είναι ασύμβατοι με τα διεθνή πρότυπα, όπως οι νόμοι για τους «ξένους πράκτορες»... και να τερματίσει την εξωτερική του επίθεση κατά γειτονικών χωρών». Καλεί την ΕΕ να έχει σαφώς καθορισμένες κόκκινες γραμμές και να απέχει από τη συνέχιση της συνεργασίας με τη Ρωσία μόνο και μόνο για λόγους διατήρησης ανοικτών διαύλων διαλόγου. Ζητεί επίσης ένα όραμα και μια στρατηγική για το μέλλον των σχέσεων της ΕΕ με μια ελεύθερη, ευημερούσα, ειρηνική και δημοκρατική Ρωσία.

    Πριν το 2014 το Κοινοβούλιο ήταν υπέρ μιας νέας, ευρείας συμφωνίας με τη Ρωσία που να βασίζεται σε κοινές αξίες και κοινά συμφέροντα. Ωστόσο, το Κοινοβούλιο έχει επανειλημμένα εκφράσει έντονες ανησυχίες σχετικά με τον σεβασμό των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, το κράτος δικαίου και την κατάσταση της δημοκρατίας στη Ρωσία, για παράδειγμα όσον αφορά τη νομοθεσία κατά της «προπαγάνδας» των ΛΟΑTKI+, την αποποινικοποίηση της μη διακεκριμένης άσκησης ενδοοικογενειακής βίας, την καταστολή των ανεξάρτητων ΜΚΟ ή όσων λαμβάνουν χρηματοδότηση προερχόμενη εκτός Ρωσίας κ.λπ. Το Κοινοβούλιο έχει, πιο συγκεκριμένα, καταδικάσει τις άνευ προηγουμένου παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων εις βάρος κατοίκων της Κριμαίας, ιδίως των Τατάρων. Το 2018 ζήτησε την αποφυλάκιση του Ουκρανού σκηνοθέτη Ολέγκ Σεντσόφ, ο οποίος αντιτάχθηκε στην παράνομη προσάρτηση της Κριμαίας, και του απένειμε το Βραβείο Ζαχάρωφ. Ο Σεντσόφ αφέθηκε ελεύθερος το 2019 στο πλαίσιο ανταλλαγής αιχμαλώτων μεταξύ Ρωσίας και Ουκρανίας. Το Κοινοβούλιο καταδίκασε απερίφραστα την απόπειρα δολοφονίας του Αλεξέι Ναβάλνι το 2020.

    Από την έναρξη του επιθετικού πολέμου της Ρωσίας κατά της Ουκρανίας, το Κοινοβούλιο έχει εγκρίνει πολυάριθμα ψηφίσματα που καταδικάζουν τη ρωσική επίθεση και τα εγκλήματα που διαπράχθηκαν και έχει εκφράσει τη σθεναρή υποστήριξή του στην ανεξαρτησία, την κυριαρχία και την εδαφική ακεραιότητα της Ουκρανίας εντός των διεθνώς αναγνωρισμένων συνόρων της.

    Κατά τη διάρκεια της περιόδου μετά από τη μεγάλης κλίμακας ρωσική εισβολή στην Ουκρανία, το Κοινοβούλιο υπήρξε ένθερμος υποστηρικτής ισχυρών και αποτελεσματικών κυρώσεων της ΕΕ ως κρίσιμου μέσου κατά της Ρωσικής Ομοσπονδίας, της Λευκορωσίας και συμμάχων της Ρωσικής Ομοσπονδίας. Έχει ζητήσει τη δήμευση ρωσικών περιουσιακών στοιχείων που έχουν παγώσει από την ΕΕ, και τη χρήση τους για την αντιμετώπιση της ανασυγκρότησης της Ουκρανίας και την αποζημίωση των θυμάτων της ρωσικής επίθεσης Όσον αφορά τη συνεργασία για την επιβολή κυρώσεων σε ολόκληρο τον κόσμο, το Κοινοβούλιο κάλεσε τους εταίρους να ευθυγραμμιστούν με τις κυρώσεις αυτές και εκφράζει την ανησυχία του για το γεγονός ότι αρκετές τρίτες χώρες συνεργάζονται με τη Ρωσία για να την βοηθήσουν να τις παρακάμψει.

    Στο ψήφισμά του της 23ης Νοεμβρίου 2022, το Κοινοβούλιο αναγνώρισε τη Ρωσία ως κρατικό χορηγό της τρομοκρατίας και κράτος που χρησιμοποιεί τρομοκρατικά μέσα, καλώντας τη διεθνή κοινότητα να είναι ενωμένη στην καθιέρωση λογοδοσίας για τα εγκλήματα πολέμου, τα εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας και το έγκλημα της επίθεσης. Σε διάφορα ψηφίσματά του, το Κοινοβούλιο έχει ζητήσει να λογοδοτήσουν ο Πρόεδρος Πούτιν, άλλοι Ρώσοι ηγέτες και οι σύμμαχοί τους στη Λευκορωσία για το έγκλημα επίθεσης που έχουν διαπράξει. Στο ψήφισμά του της 19ης Ιανουαρίου 2023 το Κοινοβούλιο υποστήριξε τη δημιουργία ειδικού διεθνούς δικαστηρίου για τη δίωξη του εγκλήματος της επίθεσης κατά της Ουκρανίας που διαπράττεται από την πολιτική και στρατιωτική ηγεσία της Ρωσικής Ομοσπονδίας και των συμμάχων της, ιδίως της Λευκορωσίας. Εκφράζει επίσης την πλήρη υποστήριξή του στην εν εξελίξει έρευνα του εισαγγελέα του ΔΠΔ όσον αφορά την κατάσταση στην Ουκρανία και τα εικαζόμενα εγκλήματα πολέμου, τα εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας και τη γενοκτονία· Το Κοινοβούλιο επιδοκίμασε επίσης την έκδοση ενταλμάτων σύλληψης από το ΔΠΔ για τον Βλαντιμίρ Πούτιν και τη Μαρία Λβόβα Μπέλοβα, Επίτροπο για τα Δικαιώματα του Παιδιού του Προέδρου της Ρωσίας, σχετικά με τις παράνομες απελάσεις παιδιών από την Ουκρανία στο ρωσικό έδαφος. Τον Μάιο του 2025, το Κοινοβούλιο καταδίκασε απερίφραστα τη «στρατηγική γενοκτονίας» που εφάρμοσε η Ρωσία, με την υποστήριξη της Λευκορωσίας, η οποία σχεδιάστηκε για τη διαγραφή της ουκρανικής ταυτότητας, με την αναγκαστική μεταφορά και απέλαση παιδιών από την Ουκρανία, την παράνομη υιοθεσία τους, τη δολοφονία και την αναγκαστική ρωσοποίηση και στρατιωτικοποίηση. Τον Μάρτιο του 2026, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο καταδίκασε την αναγκαστική στρατολόγηση αλλοδαπών υπηκόων από τη Ρωσία, ιδίως από την Αφρική, ως σοβαρή παραβίαση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και του διεθνούς δικαίου.

    Το Κοινοβούλιο καταδικάζει επίσης τη συστηματική παραποίηση της ιστορίας από το ρωσικό καθεστώς για να δικαιολογήσει τον παράνομο πόλεμο κατά της Ουκρανίας, την αδυναμία του να θεμελιώσει λογοδοσία για τα σοβιετικά εγκλήματα, την εξύμνηση του σταλινικού ολοκληρωτισμού, καθώς και την εσκεμμένη παρεμπόδιση της ιστορικής έρευνας, και απορρίπτει τις προσπάθειες υπονόμευσης της ιστορίας και της ταυτότητας της Ουκρανίας.

    Στη σύστασή του, της 8ης Ιουνίου 2022, με τίτλο «Η εξωτερική πολιτική και πολιτική ασφάλειας και άμυνας της ΕΕ μετά τον επιθετικό πόλεμο της Ρωσίας κατά της Ουκρανίας», το Κοινοβούλιο κάλεσε τον ΑΠ/ΥΕ Josep Borrell να ακολουθήσει μια ολιστική προσέγγιση έναντι της Ρωσικής Ομοσπονδίας και να εγκαταλείψει κάθε επιλεκτική συνεργασία με τη Μόσχα ενόψει των φρικαλεοτήτων και των εγκλημάτων πολέμου που ενορχηστρώθηκαν από τις ρωσικές πολιτικές ελίτ και διαπράχθηκαν από ρωσικά στρατεύματα, τους πληρεξούσιους και τους μισθοφόρους τους στην Ουκρανία και αλλού.

    Στο ψήφισμά του της 16ης Φεβρουαρίου 2023, το Κοινοβούλιο αναγνώρισε ότι ο ρωσικός επιθετικός πόλεμος άλλαξε ριζικά τη γεωπολιτική κατάσταση στην Ευρώπη και, ως εκ τούτου, κάλεσε την ΕΕ να λάβει τολμηρές, γενναίες και ολοκληρωμένες πολιτικές αποφάσεις, καθώς και αποφάσεις για την ασφάλεια και τη χρηματοδότηση, και να συνεχίσει τη διεθνή απομόνωση της Ρωσικής Ομοσπονδίας.

    Ταυτόχρονα, όπως ανέφερε το Κοινοβούλιο στο ψήφισμά του της 6ης Οκτωβρίου 2022 σχετικά με την κλιμάκωση από τη Ρωσία του επιθετικού πολέμου της κατά της Ουκρανίας, πιστεύει επίσης ότι η Επιτροπή, η Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Εξωτερικής Δράσης και τα κράτη μέλη θα πρέπει να αρχίσουν να εξετάζουν τον τρόπο συνεργασίας με τη Ρωσία στο μέλλον και τον τρόπο παροχής βοήθειας για την επιτυχή μετάβαση από ένα αυταρχικό καθεστώς σε μια δημοκρατική χώρα που αποποιείται αναθεωρητικές και ιμπεριαλιστικές πολιτικές.

    Πριν από την έναρξη του επιθετικού πολέμου, το Κοινοβούλιο είχε ήδη από χρόνια καταδικάσει την εγχώρια καταστολή που εφαρμόζει το ρωσικό καθεστώς και την εντεινόμενη επιδείνωση της κατάστασης των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Όταν η Ρωσία ξεκίνησε τον πόλεμο κατά της Ουκρανίας, το Κοινοβούλιο επανέλαβε την απερίφραστη καταδίκη του, ιδίως για τους σοβαρούς περιορισμούς που επιβλήθηκαν στην ελευθερία της γνώμης και της έκφρασης, το δικαίωμα του συνέρχεσθαι ειρηνικώς και του συνεταιρίζεσθαι, καθώς και τη συστηματική καταστολή των οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών, των υπερασπιστών των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, των ανεξάρτητων μέσων ενημέρωσης, των δικηγόρων και της αντιπολίτευσης. Εξέφρασε επίσης τη λύπη του για τους σαρωτικούς και την καταστολή που προβλέπει η ρωσική νομοθεσία, μεταξύ άλλων σχετικά με τους «ξένους πράκτορες» και τις «ανεπιθύμητες οργανώσεις», τις αλλαγές στον ποινικό κώδικα και τον νόμο για τα μέσα μαζικής ενημέρωσης, που χρησιμοποιούνται για την άσκηση δικαστικής παρενόχλησης κατά διαφωνούντων φωνών στη χώρα και στο εξωτερικό και για την υπονόμευση των ανεξάρτητων μέσων ενημέρωσης, Επιπλέον, κατήγγειλε τη συνεχή και αυξανόμενη λογοκρισία στη Ρωσία.

    Ειδικότερα, το Κοινοβούλιο έχει επανειλημμένα καταδικάσει τη Ρωσία για την καταδίκη του Alexei Navalny στον οποίο απονεμήθηκε το Βραβείο Ζαχάρωφ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου το 2021. Καθώς συνελήφθησαν και φυλακίστηκαν περισσότεροι ακτιβιστές, το Κοινοβούλιο ενέκρινε το ψήφισμά του στις 7 Απριλίου 2022 σχετικά με την αυξανόμενη καταστολή στη Ρωσία και άλλο ένα ψήφισμα στις 20 Απριλίου 2023 καταδικάζοντας την αυξανόμενη καταστολή στη Ρωσία, ιδίως τις περιπτώσεις των Vladimir Kara-Murza και Alexei Navalny. Στο πλαίσιο της εκστρατείας «Free Navalny Campaign», τον Ιούνιο του 2023, το Κοινοβούλιο εγκατέστησε πλήρες αντίγραφο του κελιού απομόνωσης (Shizo), όπου ο Αλεξέι Ναβάλνι εξέτιε την ποινή των 19 ετών μπροστά από το κτίριο του Κοινοβουλίου στις Βρυξέλλες. Στις 29 Φεβρουαρίου 2024, το Κοινοβούλιο ενέκρινε ψήφισμα μετά τον ξαφνικό θάνατο του Alexei Navalny χαρακτηρίζοντάς τον ως «δολοφονία» για την οποία η ρωσική κυβέρνηση και ο Βλαντιμίρ Πούτιν φέρουν προσωπικά ποινική και πολιτική ευθύνη και κατήγγειλε την κλιμάκωση των παραβιάσεων των ανθρωπίνων δικαιωμάτων από το ρωσικό καθεστώς. 

    Το Κοινοβούλιο έχει εκφράσει την αλληλεγγύη και την υποστήριξή του προς τον λαό της Ρωσίας και της Λευκορωσίας που διαμαρτύρεται για τον επιθετικό πόλεμο της Ρωσίας κατά της Ουκρανίας και έχει ζητήσει από τα κράτη μέλη να προστατεύουν και να χορηγούν άσυλο σε Ρώσους και Λευκορώσους που διώκονται για να μιλήσουν κατά του πολέμου, καθώς και σε Ρώσους και Λευκορώσους λιποτάκτες και αντιρρησίες συνείδησης. Έχει επίσης ζητήσει από τα θεσμικά όργανα της ΕΕ να συνεργαστούν με τους Ρώσους δημοκρατικούς ηγέτες και την κοινωνία των πολιτών και υποστηρίζει τη δημιουργία ενός κόμβου δημοκρατίας για τη Ρωσία, ο οποίος θα φιλοξενείται από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο. Ο Πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου συναντήθηκε με εκπροσώπους της ρωσικής αντιπολίτευσης το 2022 και η υποεπιτροπή για τα ανθρώπινα δικαιώματα πραγματοποιεί τακτικές ανταλλαγές απόψεων με Ρώσους ανεξάρτητους δημοσιογράφους, εκπροσώπους της κοινωνίας των πολιτών και της αντιπολίτευσης. Μεμονωμένοι βουλευτές του ΕΚ διοργάνωσαν επίσης συζήτηση στρογγυλής τραπέζης τον Ιούνιο του 2023 σχετικά με το μέλλον μιας δημοκρατικής Ρωσίας, στην οποία συμμετείχαν εκπρόσωποι των θεσμικών οργάνων της ΕΕ, βουλευτές του ΕΚ και εξέχοντες εκπρόσωποι όλων των ρευμάτων των ρωσικών ελεύθερων μέσων ενημέρωσης και της αντιπολίτευσης.

    Στις 14 Φεβρουαρίου 2024, η Ομάδα Στήριξης της Δημοκρατίας και Συντονισμού των Εκλογών και η αντιπροσωπεία του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου για τις σχέσεις με τη Ρωσία διοργάνωσαν από κοινού διάσκεψη καλώντας εκπροσώπους της ρωσικής αντιπολίτευσης και δικηγόρους για τα ανθρώπινα δικαιώματα να συζητήσουν σχετικά με τη σημασία των πρόσφατων προεδρικών εκλογών.

    Στις 25 Απριλίου 2024, πριν από τις διακοπές του, το Κοινοβούλιο διεξήγαγε σημαντική ψηφοφορία καταλήγοντας στο συμπέρασμα ότι οι αποκαλούμενες προεδρικές εκλογές στη Ρωσία από τις 15 έως τις 17 Μαρτίου ήταν παράνομες και αντιδημοκρατικές, και καταδίκασε απερίφραστα τις παράνομες αποκαλούμενες εκλογές που διεξήχθησαν στα προσωρινά κατεχόμενα εδάφη της Ουκρανίας. Το Κοινοβούλιο καλεί επίσης τα κράτη μέλη της ΕΕ και τη διεθνή κοινότητα να μην αναγνωρίσουν το αποτέλεσμα των προεδρικών εκλογών ως νόμιμο, δεδομένου ότι δεν ήταν ούτε ελεύθερες ούτε δίκαιες, ούτε πληρούσαν τα βασικά διεθνή εκλογικά πρότυπα και, ως εκ τούτου, στερούνταν δημοκρατικής νομιμότητας.

    Από την έναρξη της 10ης κοινοβουλευτικής περιόδου τον Ιούλιο του 2024, Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο επιβεβαιώνει εκ νέου τη συνεχή υποστήριξή του προς την Ουκρανία και καταδικάζει την επίθεση της Ρωσίας μέσω σειράς ψηφισμάτων.

    Οι σχέσεις με τα ρωσικά νομοθετικά όργανα πραγματοποιήθηκαν κυρίως στο πλαίσιο της Επιτροπής Κοινοβουλευτικής Συνεργασίας (ΕΚΣ), ενός διακοινοβουλευτικού φόρουμ το οποίο είχε συσταθεί στο πλαίσιο της ΣΕΣΣ ΕΕ-Ρωσίας. Από το 1997 έως το 2014, η ΕΚΣ λειτούργησε ως σταθερή βάση για την ανάπτυξη της συνεργασίας και του διαλόγου μεταξύ των αντιπροσωπειών του Κοινοβουλίου και της Ρωσικής Ομοσπονδιακής Συνέλευσης. Από τον Μάρτιο του 2014 ωστόσο το Κοινοβούλιο έχει διακόψει αυτές τις διακοινοβουλευτικές συναντήσεις, στο πλαίσιο των περιοριστικών μέτρων που έλαβε η ΕΕ συνεπεία της κρίσης στην Ουκρανία. Πάντως, η αντιπροσωπεία του Κοινοβουλίου στην ΕΚΣ ΕΕ-Ρωσίας εξακολουθεί να συνεδριάζει τακτικά για να αναλύσει και να διεξαγάγει συζητήσεις σχετικά με τον αντίκτυπο του επιθετικού πολέμου της Ρωσίας κατά της Ουκρανίας στον κόσμο και στο εσωτερικό της χώρας, και ιδίως σχετικά με την κλιμακούμενη καταστολή της ρωσικής κοινωνίας των πολιτών από τις ρωσικές αρχές. Στο πλαίσιο αυτό, η αντιπροσωπία πραγματοποιεί τακτικά ανταλλαγές απόψεων με εκπροσώπους της ρωσικής αντιπολίτευσης, υπερασπιστές των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, την κοινωνία των πολιτών, μη κυβερνητικές οργανώσεις και ανεξάρτητους δημοσιογράφους, καθώς και με διεθνείς ειδικούς. Τον Ιούνιο του 2025, η αντιπροσωπεία πραγματοποίησε κοινή συνεδρίαση με την Επιτροπή Εξωτερικών Υποθέσεων με τη συμμετοχή της Iulia Navalnaya και δύο πρώην πολιτικών κρατουμένων, του Vladimir Kara-Murza και του Ilya Yashin.

    Από το 1999, το Κοινοβούλιο δεν προσκαλείται πλέον από τη Ρωσία για την παρατήρηση των εκλογών.

     

    DG EXPO