Clár Oibre Digiteach don Eoraip

Tugtar tuairisc sa bhileog eolais seo ar an éabhlóid atá tagtha ar chlár oibre digiteach an Aontais agus ar an gcaoi ar aistrigh an tAontas an fócas, ó 2024 i leith, ó leagan amach an chláir oibre go dtí an cur chun feidhme trí chreataí dlíthiúla a thabhairt isteach, amhail an Gníomh um an Intleacht Shaorga. Mínítear inti freisin an chaoi a bhfuil rialacha nua an Aontais maidir le hardáin, sonraí, céannacht dhigiteach, an intleacht shaorga agus an chibearshlándáil ag cothú spásanna digiteacha slána, iomaíocht chothrom agus flaitheas digiteach i gcomhréir leis an aistriú glas.

An bunús dlí

Cé nach bhfuil forálacha sonracha sna Conarthaí maidir le teicneolaíochtaí faisnéise agus cumarsáide (TFC), féadfaidh an tAontas gníomhú i réimsí beartais amhail na cinn seo a leanas, ar bhonn an Chonartha ar Fheidhmiú an Aontais Eorpaigh (CFAE): tionsclaíocht, iomaíocht, trádáil, gréasáin thras-Eorpacha, taighde, fuinneamh, bunú an mhargaidh aonair, saorghluaiseacht earraí, gluaiseacht daoine agus seirbhísí, oideachas agus cultúr.

Cuspóirí

Leis an gclár oibre digiteach atá aige, is é is aidhm don Aontas claochlú digiteach duinelárnach, slán agus inbhuanaithe a chumasú. Ar bhonn na straitéise don mhargadh aonair digiteach agus Chompás Digiteach 2030, cuirtear sreafaí sonraí iontaofa chun cinn leis an gclár oibre digiteach, mar aon le céannacht dhigiteach idirinoibritheach, margaí ardán ar líne atá cóir, intleacht shaorga fhreagrach agus cibearshlándáil láidir. Leis an gClár Beartais 2030 don Deacáid Dhigiteach, déantar na haidhmeanna seo a thiontú ina spriocanna le haghaidh scileanna, bonneagair, digitiú gnóthas agus seirbhísí poiblí.

A bhfuil bainte amach

A. An chéad chlár oibre digiteach don Eoraip: 2010-2020

Bhí an chéad chlár oibre digiteach dírithe ar nascacht a fheabhsú, ar chostais a laghdú agus ar chosaint an tomhaltóra a neartú. Áiríodh ar na príomhghnóthais a bhí aige:

  • deireadh a chur le táillí fánaíochta (‘fánaíocht ar tháillí baile’);
  • rochtain ar leathanbhanda a leathnú;
  • na príomhrialacha maidir le cosaint sonraí a thabhairt isteach, go háirithe an Rialachán Ginearálta maidir le Cosaint Sonraí.
  • Cuireadh fás digiteach chun cinn leis freisin trí thacaíocht a thabhairt chun scileanna a fheabhsú, an tionscal a dhigitiú agus seirbhísí poiblí a sholáthar, mar aon le rialacha maidir le geobhlocáil agus iniomparthacht thrasteorann seirbhísí inneachair ar líne a thabhairt isteach.

    Chun tacú le geilleagar atá bunaithe ar shonraí, ghlac an tAontas bearta maidir le saorghluaiseacht sonraí neamhphearsanta, an chibearshlándáil agus sonraí oscailte, agus neartaíodh an comhordú rialála trí Chomhlacht na Rialálaithe Eorpacha um Chumarsáid Leictreonach.

    B. An dara clár oibre digiteach don Eoraip: Compás Digiteach 2030

    Díríodh sa dara clár oibre digiteach ar na hathruithe a tugadh isteach le teicneolaíochtaí digiteacha, ar an ról bunriachtanach atá ag seirbhísí agus margaí digiteacha, agus ar spriocanna teicneolaíocha agus geopholaitiúla nua an Aontais. Sna teachtaireachtaí uaithi maidir le todhchaí dhigiteach na hEorpa a mhúnlú agus maidir le Clár Beartais na Deacáide Digití, leag an Coimisiún amach gníomhaíochtaí le haghaidh seirbhísí agus margaí digiteacha slána. Tugadh tús áite inti don ríomhaireacht chandamach, do straitéisí blocshlabhra, don intleacht shaorga, do leathsheoltóirí (an Gníomh Eorpach um Shliseanna), don fhlaitheas digiteach, do cheanglais chothrománacha cibearshlándála le haghaidh táirgí a bhfuil eilimintí digiteacha acu (Rialachán (AE) 2019/1020, arna leasú le Rialachán (AE) 2024/2847), do líonraí 5G agus 6G, do spásanna sonraí Eorpacha agus do chaighdeáin dhomhanda teicneolaíochta.

    I mí an Mhárta 2021, thug an tAontas Compás Digiteach isteach ina leagtar amach ceithre sprioc do 2030.

    • Scileanna: ba cheart bunscileanna digiteacha a bheith ag 80 % ar a laghad de na daoine fásta ar fad agus ba cheart 20 milliún saineolaí TFC a bheith fostaithe san Aontas, agus ba cheart do níos mó ban glacadh le poist den sórt sin;
    • Gnólachtaí: Ba cheart do 75 % de chuideachtaí seirbhísí néalríomhaireachta, mórshonraí agus IS a úsáid; ba cheart leibhéal bunúsach déine digití a bheith bainte amach ag níos mó ná 90 % d’fhiontair bheaga agus mheánmhéide san Aontas; agus ba cheart líon na n-aonbheannach san Aontas (gnólachtaí nuathionscanta ardluacha) a dhúbailt;
    • Bonneagar: ba cheart go mbeadh rochtain ag gach teaghlach san Aontas ar an idirlíon ag luas gigighiotáin, agus ba cheart go mbeadh gach ceantar ina bhfuil daonra faoi chumhdach 5G; ba cheart go ndéanfaí 20 % de leathsheoltóirí an domhain a tháirgeadh san Aontas; ba cheart 10 000 imeall-nód aeráidneodrach ar ardchaighdeán slándála a imlonnú san Aontas; agus ba cheart go mbeadh a céad ríomhaire candamach ag an Eoraip.
    • Seirbhísí poiblí: ba cheart gach príomhsheirbhís phoiblí a bheith ar fáil ar líne; ba cheart rochtain a bheith ag saoránaigh uile an Aontais ar a dtaifid ríomhleighis; agus ba cheart do 80 % de shaoránaigh réiteach céannachta leictreonaí a úsáid.
    • Is tionscnamh de chuid an Aontais é an Clár don Eoraip Dhigiteach, a tugadh isteach le Rialachán (AE) 2021/694, lena leithdháiltear EUR 7,5 billiún (2021-2027) ar thionscadail teicneolaíochta digití i réimsí amhail an tsár-ríomhaireacht, an intleacht shaorga, an chibearshlándáil, ardscileanna digiteacha agus comhtháthú na teicneolaíochta digití, a fhaigheann tacaíocht ó mhoil nuálaíochta digití.

      Luaitear i gClár Beartais 2030 don Deacáid Dhigiteach spriocanna atá ceangailteach ó thaobh dlí de amhail ó mhí Mheán Fómhair 2022, lena ndéantar an Compás Digiteach a athrú ó straitéis go huirlis cur chun feidhme lena ngabhann tuairisciú bliantúil agus sásraí comhair de chuid na mBallstát.

      1. Sonraí

      Tá comhroinnt sonraí lárnach d’fhís dhigiteach na hEorpa. Ós rud é go gcuireann an tAontas nuálaíocht shonraíbhunaithe chun cinn, féachann sé le cothromaíocht a choinneáil ó thaobh príobháideachais, slándála, eitice agus sábháilteachta de, agus féachaint ag an am céanna ar úsáid agus ar chomhroinnt sonraí neamhphearsanta le haghaidh teicneolaíochtaí nua agus paraidímí gnó.

      Leis an straitéis Eorpach maidir le sonraí tugadh an smaoineamh maidir le cruthú spásanna coiteanna sonraí Eorpach isteach, lena gcumhdaítear naoi n-earnáil, lena n-áiritheofaí go mbeadh níos mó sonraí ar fáil le húsáid sa gheilleagar agus sa tsochaí, ach lena dtugtar níos mó smachta do chuideachtaí agus do dhaoine aonair ar na sonraí atá á nginiúint acu. Is éard atá i gcreat rialála an Aontais maidir le sonraí:

      • an Rialachán Ginearálta maidir le Cosaint Sonraí (Rialachán (AE) 2016/679);
      • an Treoir maidir le Cosaint Sonraí i Réimse Fhorfheidhmiú an Dlí (Treoir (AE) 2016/680);
      • an Gníomh Eorpach um Rialachas Sonraí (Rialachán (AE) 2022/868) maidir le hinfhaighteacht sonraí agus iontaoibh sonraí;
      • an Gníomh Eorpach um Shonraí (Rialachán (AE) 2023/2854) maidir le rochtain chothrom agus cearta úsáideoirí agus cosaint sonraí pearsanta á háirithiú ag an am céanna.
      • 2. An Intleacht Shaorga

        Sa Pháipéar Bán maidir leis an Intleacht Shaorga ó mhí Feabhra 2020, leagadh béim ar ról ríthábhachtach na hintleachta saorga sa tsochaí nua-aimseartha agus ar na tairbhí sochaíocha agus eacnamaíocha a bhaineann léi a bhfuiltear ag súil leo in earnálacha éagsúla. Ghlac an Pharlaimint an Gníomh um an Intleacht Shaorga i mí an Mhárta 2024. Áirítear an méid seo a leanas ar a phríomhfhorálacha:

        • coimircí maidir le húsáid na hintleachta saorga ginearálta;
        • teorainneacha ar úsáid córas sainaitheanta bithmhéadracha ag údaráis forfheidhmithe dlí;
        • toirmisc ar scóráil shóisialta agus ar an intleacht shaorga a úsáid chun leochaileachtaí úsáideoirí a ionramháil nó a dhúshaothrú;
        • ceart tomhaltóirí gearáin a thíolacadh agus mínithe bríocha a fháil.
        • Tá an Gníomh um an Intleacht Shaorga i bhfeidhm ón 1 Lúnasa 2024 i leith; déanfar é a chur i bhfeidhm de réir a chéile thar thréimhse 36 mhí, agus is í an Oifig Eorpach um an Intleacht Shaorga a chomhordóidh an forfheidhmiú ar leibhéal an Aontais.

          I mí Mheán Fómhair 2022, thug an Coimisiún togra le haghaidh treoir maidir le dliteanas IS isteach, lena n-áiritheofaí cosaint chomhionann dóibh siúd a ndearna IS díobháil dóibh, cé gur tarraingíodh siar é seo ó shin. Ina theannta sin, tá Treoir nua maidir le dliteanas i leith táirgí lochtacha (Treoir (AE) 2024/2853) foilsithe chun aghaidh a thabhairt ar tháirgí digiteacha amhail intleacht shaorga.

          3. an Gníomh um Sheirbhísí Digiteacha agus an Gníomh um Margaí Digiteacha

          Ar cheann de bhunchlocha na straitéise digití, tá bunú margaidh aonair dhigitigh atá níos sábháilte agus níos oscailte, margadh lena n-áirithítear cearta na n-úsáideoirí agus iomaíocht chóir idir gnóthais. Tacaítear leis an aidhm sin trí dhá cholún reachtacha: an Gníomh um Sheirbhísí Digiteacha (DSA) agus an Gníomh um Margaí Digiteacha (DMA), lena ndéantar leo araon nuachóiriú ar na rialacháin maidir le seirbhísí digiteacha san Aontas. Arna nglacadh ag Parlaimint na hEorpa agus ag an gComhairle in 2022 agus i bhfeidhm ó mhí na Bealtaine 2023 i leith, sraith rialacha aontaithe don Aontas ina iomláine atá iontu. Leagtar síos sa Ghníomh um Sheirbhísí Digiteacha freagrachtaí maidir le seirbhísí idirmheánacha, go háirithe maidir le hardáin ar líne. Tá ardáin mhóra faoi réir treoirlínte sonracha mar gheall ar na rioscaí a chothaíonn siad ó thaobh ábhar atá neamhdhleathach agus díobhálach a scaipeadh. Leagtar amach sa Ghníomh um Margaí Digiteacha rialacha do chuideachtaí a bhfuil stádas ‘geatóra’ acu, lena ndírítear ar na cuideachtaí sin is soghabhálaí i leith cleachtais éagóracha. Cuimsíonn sé sin seirbhísí ar nós idirghabháil ar líne, líonraí sóisialta agus néalríomhaireacht. Agus é ag cur leis an nGníomh um Sheirbhísí Digiteacha, mhol an Coimisiún rialachán chun cuíchóiriú a dhéanamh ar bhailiú agus comhroinnt sonraí le haghaidh cóiríocht ar chíos gearrthéarmach. Tá GSD i bhfeidhm go hiomlán ón 17 Feabhra 2024 i leith. Treisíodh forfheidhmiú an Ghnímh um Margaí Digiteacha in 2025 leis na chéad fhíneálacha i gcoinne geatóirí, agus tá forfheidhmiú agus faireachán anois ina bpríomhfhócas d’obair an Choimisiúin.

          4. Ríomhrialtas, ríomh-shainaitheantas agus an euro digiteach

          Leagtar béim sa chlár oibre digiteach ar thábhacht seirbhísí ríomhrialtais agus ar an gcomhar trasteorann san earnáil phoiblí. I mí an Mhárta 2024, tar éis an togra ón gCoimisiún lena leagtar síos bearta le haghaidh ardleibhéal idir-inoibritheachta san earnáil phoiblí ar fud an Aontais i mí na Samhna 2022, ghlac an Chomhairle an Gníomh um Eoraip Idir-inoibritheach (Rialachán (AE) 2024/903) chun seirbhísí poiblí san Aontas a fheabhsú. Bunaítear leis sin Bord Idir-inoibritheach don Eoraip ina mbeidh ionadaithe ó na Ballstáit, ón gCoimisiún agus ó chomhlachtaí eile de chuid an Aontais.

          Tá sé ríthábhachtach muinín a chothú ar líne ar mhaithe le fás sochaíoch agus eacnamaíoch. Leis an Rialachán maidir le ríomh-shainaitheantas (Rialachán (AE) Uimh. 910/2014), cuirtear creat ar fáil le haghaidh idirghníomhaíochtaí digiteacha slána i measc saoránach, gnólachtaí agus údarás. Chun na haidhmeanna sin a shaothrú, i mí an Feabhra 2024, ghlac Parlaimint na hEorpa creat le haghaidh Céannacht Dhigiteach Eorpach (Rialachán (AE) 2024/1183, eIDAS 2.0) arb é is aidhm dó a chumasú do 80 % de shaoránaigh an Aontais rochtain a fháil go slán ar sheirbhísí poiblí ríthábhachtacha le céannacht dhigiteach faoi 2030. Tháinig Rialachán eIDAS 2.0 i bhfeidhm an 20 Bealtaine 2024, agus tá na Ballstáit ag ullmhú le haghaidh Tiachóga Eorpacha Céannachta Digití de chuid an Aontais a chur chun feidhme.

          5. Cibearshlándáil

          An 10 Samhain 2022, mar fhreagairt ar fhogha na Rúise in aghaidh na hÚcráine, thug an Coimisiún agus Ardionadaí an Aontais do Ghnóthaí Eachtracha agus don Bheartas Slándála beartas de chuid an Aontais maidir leis an gcibearchosaint agus plean gníomhaíochta maidir leis an tsoghluaisteacht mhíleata 2.0 isteach, arb é is aidhm dóibh: