Begrotingscontrole
In deze infopagina wordt uitgelegd wat de begrotingscontrole in de EU inhoudt en waarom dit van belang is. Er wordt ingegaan op het rechtskader voor de begrotingscontrole van de EU en er wordt geschetst hoe de begrotingscontrole in de EU wordt uitgeoefend op nationaal, institutioneel en politiek niveau. De kwijtingsprocedure en de rol van het Europees Parlement worden toegelicht en er worden recente voorbeelden gegeven van het begrotingstoezicht en van enkele actuele kwesties.
Rechtsgrond
De begrotingscontrole wordt uitgevoerd op basis van verschillende juridische documenten.
- Het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie (VWEU): de artikelen 287, 317, 318, 319, 322 en 325 vormen de rechtsgrondslag voor de uitvoering en de controle van de EU-begroting en voor de bescherming tegen fraude.
- Verordening (EU, Euratom) 2024/2509, oftewel het Financieel Reglement, bevat gedetailleerde regels voor de vaststelling, uitvoering en controle van de EU-begroting, waarbij goed financieel beheer en transparantie worden gewaarborgd.
- Het Interinstitutioneel Akkoord betreffende begrotingsdiscipline, samenwerking en goed financieel beheer heeft tot doel de samenwerking tussen de EU-instellingen te verbeteren en een strikte naleving van de begrotingsregels te waarborgen.
- In het Reglement van het Europees Parlement, met name de artikelen 101, 102, 106 en 139 en bijlage V, worden de interne procedures voor begrotingstoezicht, kwijtingsprocedures en toezicht op financiële aangelegenheden uiteengezet.
- wettig zijn,
- correct zijn,
- naar behoren worden geregistreerd,
- en efficiënt, doeltreffend en zuinig worden beheerd.
- het verstrekken van verklaringen waarin de betrouwbaarheid van de rekeningen en de wettigheid en regelmatigheid van de onderliggende verrichtingen worden bevestigd (ook bekend als de “DAS”);
- het opstellen van een jaarverslag over de uitvoering van de algemene begroting, met inbegrip van de begrotingen van alle instellingen en gespecialiseerde organen;
- het opstellen van specifieke jaarverslagen over de agentschappen en organen van de EU;
- het opstellen van speciale verslagen over doelmatigheid en naleving;
- het evalueren van beleidsterreinen of specifieke kwesties.
- de uitvoering van de EU-begroting en het Europees Ontwikkelingsfonds evalueert op basis van het jaarverslag van de ERK en andere documenten;
- kwijtingsbesluiten voorbereidt;
- de rekeningen en balansen van de EU, haar instellingen en alle door haar gefinancierde organen afsluit, presenteert en controleert;
- de financiële activiteiten van de Europese Investeringsbank onderzoekt;
- beoordeelt of de EU-financiering kosteneffectief is geweest bij de uitvoering van het beleid;
- maatregelen neemt om fraude en financiële onregelmatigheden te voorkomen en overtreders te vervolgen; en gevallen van fraude en onregelmatigheden opvolgt;
- samenwerkt met de ERK, het Europees Bureau voor fraudebestrijding en het Europees Openbaar Ministerie;
- betrokken is bij de goedkeuring van benoemingen bij de ERK en het Europees Bureau voor fraudebestrijding.
- de jaarlijkse activiteitenverslagen van de directoraten-generaal van de Europese Commissie en van de andere instellingen, agentschappen en organen van de EU;
- het jaarlijkse beheers- en prestatieverslag van de Europese Commissie;
- een evaluatieverslag over de resultaten van EU-programma’s, overeenkomstig artikel 318 VWEU;
- het jaarverslag van de ERK;
- antwoorden van de instellingen op de vragen van het Europees Parlement, overeenkomstig artikel 319 VWEU.
- Van 1958 tot 1970 werd het Europees Parlement alleen op de hoogte gebracht van de kwijtingsbesluiten van de Raad van de EU.
- In 1971 kreeg het Parlement dezelfde kwijtingsbevoegdheid als de Raad.
- Sinds 1977 verleent alleen het Parlement kwijting, op aanbeveling van de Raad.
- Ook houdt het Parlement hoorzittingen met de voorgedragen commissarissen en houdt de Commissie begrotingscontrole hoorzittingen met de voorgedragen leden van de ERK, de kandidaten voor de functie van directeur-generaal van OLAF en de leden van het comité van toezicht van OLAF. Deze functies kunnen pas worden vervuld nadat er een hoorzitting in het Parlement heeft plaatsgevonden.
- de controlevereisten van de herstel- en veerkrachtfaciliteit (COVID-19-herstelfondsen) en de noodzaak om een evenwicht te vinden tussen streng toezicht en vereenvoudigde procedures, met name voor kleine en middelgrote ondernemingen;
- hoge foutenpercentages voor uitgavenprogramma’s (met name programma’s ter versterking van de economische en sociale cohesie van de EU);
- overheidsopdrachten en transparantie, met inbegrip van de behoefte aan informatie over eindbegunstigden van middelen, en toegang voor niet-gouvernementele organisaties tot EU-financiering;
- ethiek en integriteit met betrekking tot de eigen begroting van het Europees Parlement.
Doelstellingen
Het doel van de begrotingscontrole is ervoor te zorgen dat alle EU-uitgaven:
Wat houdt begrotingscontrole in?
De begrotingscontrole in de Europese Unie dient om ervoor te zorgen dat geld uit de EU-begroting op wettige, efficiënte en doeltreffende wijze wordt geïnd en besteed.
De eerste controles vinden vaak plaats op nationaal niveau, waar de lidstaten toezien op de wijze waarop de middelen worden geïnd en besteed. Op EU-niveau controleert elke instelling haar eigen uitgaven intern, en voert de Europese Rekenkamer (ERK) een onafhankelijke, externe controle uit. De ERK controleert of de uitgaven van de EU wettig zijn en of ze voldoen aan de doelstellingen, en brengt jaarlijks verslag uit van haar bevindingen. Het Europees Parlement beoordeelt vervolgens of de begroting correct en in overeenstemming met de regels is uitgevoerd.
Deze controles kunnen ook helpen om fraude te voorkomen en ervoor te zorgen dat EU-financiering echte voordelen oplevert voor de burgers.
Hoe werkt de begrotingscontrole?
A. Controle op nationaal niveau
De nationale autoriteiten in de lidstaten voeren de eerste controles uit op de wijze waarop een groot deel van de middelen wordt geïnd en besteed. Op deze manier zijn zij verantwoordelijk voor bepaalde aspecten van de begrotingscontrole, met name voor traditionele eigen middelen zoals douanerechten, die zij namens de EU innen en controleren. Zij nemen ook het voortouw bij het opsporen en aanpakken van fraude en andere onregelmatigheden met betrekking tot de EU-begroting.
De lidstaten voeren ook de eerste controle uit van uitgaven onder gedeeld beheer: fondsen waarbij de Europese Commissie begrotingsuitvoeringstaken delegeert aan nationale autoriteiten in de lidstaten. Het gaat onder meer om fondsen zoals het Europees Fonds voor regionale ontwikkeling en het Europees Sociaal Fonds (samen bekend als de structuurfondsen), alsook het Europees Landbouwgarantiefonds en het Europees Landbouwfonds voor plattelandsontwikkeling.
B. Controle op EU-niveau
Op EU-niveau bestaan er drie soorten controles: interne controle, externe controle en controle op politiek niveau, of politiek toezicht.
1. Interne controle
Elke EU-instelling houdt toezicht op haar eigen begroting. Ordonnateurs, accountants en interne controleurs voeren controles uit om ervoor te zorgen dat de middelen correct en in overeenstemming met de regels worden besteed.
2. Externe controle
De ERK controleert, ondersteund door nationale controle-instanties, de rekeningen en uitgaven van de EU en dient elk jaar gedetailleerde verslagen in bij het Europees Parlement en de Raad van de EU (die samen de begrotingsautoriteit van de EU vormen), overeenkomstig artikel 287 VWEU. De werkzaamheden van de ERK omvatten:
Tot 2021 publiceerde de ERK ook een jaarverslag over de algemene prestaties van de begroting. Zij brengt ook verslag uit over de opgenomen en verstrekte leningen en over het Europees Ontwikkelingsfonds, dat nu is opgenomen in het uitgavenplan voor de lange termijn van de EU, het meerjarig financieel kader.
3. Politiek toezicht
Het Europees Parlement controleert de uitvoering van de begroting, met name via zijn Commissie begrotingscontrole, die:
De kwijtingsprocedure
In het VWEU is alleen sprake van kwijting aan de Europese Commissie. Het Europees Parlement verleent echter ook afzonderlijke kwijting aan de andere instellingen, organen en agentschappen.
De Commissie begrotingscontrole van het Europees Parlement evalueert de uitvoering van de begroting van twee jaar eerder (jaar n-2). Zij beoordeelt:
Deze parlementaire controle waarborgt de wettigheid, de naleving van de regelgeving en een goed financieel beheer. Op basis hiervan stelt de Commissie begrotingscontrole haar aanbeveling op om al dan niet kwijting te verlenen. Het Europees Parlement stemt vervolgens over het kwijtingsbesluit in de vorm van een resolutie met opmerkingen en aanbevelingen over de uitvoering van de begroting.
Als de Commissie begrotingscontrole tevreden is, stelt zij voor kwijting te verlenen, overeenkomstig artikel 266 van het Financieel Reglement. Kwijting wordt vervolgens verleend, gewoonlijk medio mei, als een meerderheid van de leden van het Europees Parlement vóór het voorstel stemt. Het Europees Parlement kan zijn besluit tot het verlenen van kwijting ook uitstellen tot oktober als het niet tevreden is met bepaalde aspecten van het beheer van de begroting.
Als kwijting wordt geweigerd of uitgesteld, stelt het Europees Parlement de betrokken instellingen, organen of agentschappen in kennis van de redenen daarvoor. Zij moeten dan de belemmeringen voor de kwijting onverwijld aanpakken (zoals vereist op grond van artikel 319, lid 3, VWEU en artikel 268 van het Financieel Reglement). Voor het verlenen van kwijting aan de Europese Commissie moeten de lidstaten de Commissie op de hoogte stellen van de maatregelen die zij naar aanleiding van de opmerkingen van het Europees Parlement hebben genomen, en de Europese Commissie moet hier bij het opstellen van haar eigen follow-upverslag rekening mee houden.
Zodra de belemmeringen voor de kwijting zijn weggenomen, brengt de Commissie begrotingscontrole binnen zes maanden een nieuw verslag uit en doet zij een voorstel om al dan niet kwijting te verlenen.
Een weigering om kwijting te verlenen kan een krachtig signaal afgeven. In 1998 weigerde het Europees Parlement kwijting te verlenen aan de Commissie, waarna een groep van vijf onafhankelijke deskundigen werd aangesteld die verslag uitbracht over tegen de Europese Commissie geuite beschuldigingen van fraude, wanbeheer en nepotisme. De bevindingen van de deskundigengroep hebben ertoe geleid dat de hele Europese Commissie in 1999 ontslag heeft genomen.
Het Europees Parlement weigert sinds 2009 kwijting te verlenen aan de secretaris-generaal van de Raad vanwege het gebrek aan medewerking van de Raad in de kwijtingsprocedure.
De rol van het Europees Parlement
A. Uitbreiding van de bevoegdheden
De bevoegdheden van het Europees Parlement op het gebied van begrotingscontrole zijn in de loop der tijd toegenomen.
B. Recente kwijtingsprocedures
1. Frontex (Europees Grens- en kustwachtagentschap)
In 2021 heeft het Europees Parlement de kwijting voor de begroting van Frontex uitgesteld wegens tekortkomingen in het begrotings- en financieel beheer. Later dat jaar keurde het Parlement de kwijting goed, maar hield het 90 miljoen EUR in totdat aan specifieke voorwaarden was voldaan. In 2022 stelde het Parlement het kwijtingsbesluit opnieuw uit op grond van onopgeloste bezwaren, waaronder de negatieve bevindingen van een onderzoek door het Europees Bureau voor fraudebestrijding naar intimidatie, wangedrag en pushbacks van migranten. De kwijting voor 2022 werd verleend zodra de verbeteringen waren bevestigd.
2. Andere aandachtsgebieden
Uit recente kwijtingsprocedures is gebleken dat er bezorgdheid bestaat over:
Naar aanleiding van een onderzoek van het Europees Bureau voor fraudebestrijding werd de kwijting aan het Asielagentschap van de Europese Unie (EUAA) in april 2025 uitgesteld. Hoewel er nog steeds enkele punten van zorg zijn, heeft het Europees Parlement het EUAA in oktober 2025 kwijting verleend, nadat het EUAA enkele verbeteringen had doorgevoerd (zoals het beëindigen van de praktijk van het aanwijzen van interim-managers en het wijzigen van de beoordelingsprocedures voor het personeel). Aan toekomstige beslissingen over de kwijting kan echter de voorwaarde worden verbonden dat het EUAA verdere hervormingen doorvoert.
De kwijtingsprocedure voor het begrotingsjaar 2024 loopt nog: in maart 2026 heeft de Commissie begrotingscontrole van het Europees Parlement een verslag aangenomen waarin het Parlement wordt aanbevolen kwijting te verlenen aan de Commissie, de EU-agentschappen en andere instellingen. De commissie wees echter ook op een aantal punten van zorg, waaronder de achteruitgang van de rechtsstaat in sommige lidstaten, twijfels over de vraag of lagere foutenpercentages noodzakelijkerwijs leiden tot beter financieel beheer, een gebrek aan transparantie met betrekking tot de uitgaven in het kader van de herstel- en veerkrachtfaciliteit van de EU (het herstelfonds van de EU na de pandemie) en bezorgdheid over de overschatting door de Commissie van de klimaatuitgaven — een kwestie die ook door de Rekenkamer is opgemerkt.
C. Toezicht en samenwerking
De instellingen, organen en agentschappen moeten gevolg geven aan de opmerkingen en aanbevelingen die het Europees Parlement in zijn kwijtingsresoluties formuleert.
De gespecialiseerde commissies van het Europees Parlement streven ernaar te waarborgen dat de middelen van de EU op efficiënte wijze worden besteed, in het belang van de Europese belastingbetaler.
De Commissie begrotingscontrole van het Europees Parlement voert doorlopend overleg met haar tegenhangers in de nationale parlementen en met nationale rekenkamers en douane-instanties.
Deze infopagina is opgesteld door de afdeling Begrotingsondersteuning van het Europees Parlement. Meer informatie over dit onderwerp vindt u op de website van de Commissie begrotingscontrole.
Diána Haase