An Ciste Dlúthpháirtíochta
Mínítear sa bhileog eolais seo Ciste Dlúthpháirtíochta an Aontais Eorpaigh, príomhionstraim an Aontais chun tacaíocht airgeadais a chur ar fáil do na Ballstáit nó do thíortha aontachais i gcás mórthubaiste nádúrtha. Déantar cur síos ann ar chuspóirí, ar bhuiséad agus ar chur chun feidhme an chiste. I ndeireadh na bileoige, tugtar forléargas ar ról na Parlaiminte chun an ionstraim a mhúnlú agus a neartú.
An bunús dlí
- Is iad Airteagail 175(3) agus 212(3) den Chonradh ar Fheidhmiú an Aontais Eorpaigh (CFAE) an bunús dlí atá le bearta dlúthpháirtíochta AE.
- Rialachán 2002 lena mbunaítear an Ciste Dlúthpháirtíochta (Rialachán (CE) Uimh. 2012/2002 ón gComhairle).
- Rialachán 2014 lena leasaítear an Ciste Dlúthpháirtíochta (Rialachán (AE) Uimh. 661/2014, lenar tugadh Rialachán Uimh. 2012/2002 ón gComhairle cothrom le dáta). Leis sin, déantar na rialacha a shimpliú, feabhsaítear aga freagartha an Chiste, soiléirítear na critéir incháilitheachta agus leagtar béim nua ar thubaistí a chosc agus ar bhainistiú riosca.
- Rialachán 2020 lena leathnaítear an Ciste Dlúthpháirtíochta chuig éigeandálaí sláinte poiblí (Rialachán (AE) 2020/461), mar fhreagairt ar phaindéim COVID-19.
- Bonneagar agus áiseanna trína soláthraítear fuinneamh, uisce óil, diúscairt fuíolluisce, teileachumarsáid, iompar, cúram sláinte agus oideachas a thabhairt ar ais chun feidhme láithreach;
- Lóistín sealadach a sholáthar agus seirbhisí tarrthála a mhaoiniú chun freastal ar riachtanais an daonra atá buailte;
- Bonneagar coisctheach a chomhdhlúthú láithreach agus laithreáin oidhreachta cultúrtha a chosaint;
- Limistéir ar bhuail tubaiste iad a ghlanadh suas, lena n-áirítear criosanna nádúrtha; agus
- Cúnamh mear, lena n-áirítear tacaíocht leighis, don phobal atá thíos le móréigeandáil sláinte poiblí agus an pobal atá i mbaol a chosaint.
- Ní mór don tír atá buailte a hiarratas a chur isteach laistigh de 12 sheachtain ón tubaiste.
- Ansin, déanann an Coimisiún measúnú ar an iarratas agus molann sé méid cabhrach airgeadais.
- An nós imeachta maidir le deontas a leithdháileadh, agus nós imeachta buiséadach ina dhiaidh (formheas ón bParlaimint agus ón gComhairle), is féidir roinnt míonna a bheith i gceist leo.
- A thúisce a bhíonn na leithdháiltí curtha ar fáil, tugann an Coimisiún comhaontú i gcrích leis an stát is tairbhí agus soláthraíonn sé an deontas.
- Ní mór an deontas a chaitheamh laistigh de 18 mí ón dáta a leithdháileadh é.
- Ní mór aon chodanna den deontas nár úsáideadh a aisíoc.
-
Sé mhí tar éis don tréimhse 18 mí dul in éag, ní mór tuarascáil cur chun feidhme a thíolacadh don Choimisiún. Tá an méid seo a leanas sa doiciméad sin:
- Sonraí maidir leis an gcaiteachas atá incháilithe chun tacaíocht a fháil ón gCiste Dlúthpháirtíochta agus maidir leis an maoiniú eile uile a fuarthas, lena n-áirítear socraíochtaí árachais agus cúiteamh ó thríú páirtithe.
- Sonraí maidir le bearta coisctheacha a glacadh nó atá beartaithe, lena n-áirítear úsáid Chistí Struchtúracha agus Infheistíochta na hEorpa chun na críche sin.
- Faisnéis faoi thaithí a fuarthas ón tubaiste nó ón éigeandáil.
- An staid atá ann maidir le cur chun feidhme reachtaíocht ábhartha an Aontais maidir le riosca tubaiste a chosc agus a bhainistiú.
- Aon fhaisnéis ábhartha eile maidir leis na bearta coisctheacha agus maolaithe a glacadh.
- Ní féidir bearta a mhaoiniú faoi dhó, agus is gá don stát is tairbhí a áirithiú nach ndéanfar na costais a chumhdaítear faoin gCiste Dlúthpháirtíochta a chumhdach le hionstraimí cistiúcháin eile de chuid an Aontais (go háirithe le hionstraimí beartais comhtháthaithe, talmhaíochta agus iascaigh).
- Leanúint dá chuid oibre chun an nós imeachta iarratais a shimpliú agus a bhrostú do na Ballstáit, chun freagairt níos tapúla a áirithiú do thubaistí agus d’éigeandálaí;
- Aghaidh a thabhairt ar thubaistí ar scála réigiúnach ar bhealach níos éifeachtaí;
- Measúnú a dhéanamh ar na tionchair shonracha a bhaineann le triomaigh agus aghaidh a thabhairt orthu sa rialachán a bheidh ann amach anseo;
- Díriú, a mhéid is féidir, ar na réigiúin is mó atá i mbaol mórthubaistí nó tubaistí réigiúnacha nádúrtha nó móréigeandálaí sláinte poiblí, go háirithe na réigiúin is forimeallaí, oileáin, réigiúin shléibhtiúla, agus réigiúin atá i mbaol dianghníomhaíochta seismí nó bolcánaí nó géarchéimeanna sláinte poiblí sa todhchaí;
- Na sineirgí idir an Ciste Dlúthpháirtíochta agus cistí an bheartais chomhtháthaithe a neartú agus a shimpliú, chomh maith leis an Sásra Aontais um Chosaint Shibhialta (uirlis arb é is aidhm di comhar idir na Ballstáit agus grúpa de 10 dtír nach Ballstáit den Aontas iad maidir le cosaint shibhialta a neartú chun feabhas a chur ar chosc, ullmhacht agus freagairt ar thubaistí);
- Aird níos mó a thabhairt ar na prionsabail is déanaí maidir le rioscaí a chosc agus incháilitheacht tionscadal á cinneadh agus an prionsabal ‘Atógáil chun Feabhais’ a chomhtháthú sa rialachán;
- Iallach a chur ar na stáit is tairbhí na saoránaigh a chur ar an eolas faoi thacaíocht airgeadais an Aontais.
Cuspóirí
Is é Ciste Dlúthpháirtíochta an Aontais Eorpaigh príomhionstraim an Aontais chun cabhrú leis na Ballstáit agus le tíortha is iarrthóirí ar bhallraíocht san Aontas agus le tíortha aontachais téarnamh ó mhórthubaistí nádúrtha nó ó éigeandálaí sláinte poiblí.
Cuireann sé cúnamh airgeadais ar fáil don atógáil tar éis tuilte, dóiteáin foraoise, creathanna talún, stoirmeacha agus triomaigh. Ó 2020 i leith, tá géarchéimeanna móra sláinte amhail paindéim COVID-19 cumhdaithe aige freisin. Ós rud é go bhfuil méadú ag teacht ar mhinicíocht agus ar dhéine na dteagmhas adhaimsire mar gheall ar an athrú aeráide, tá ról an Chiste mar phríomhléiriú ar dhlúthpháirtíocht na hEorpa ag éirí níos tábhachtaí, agus tá mearfhreagairt ar ghéarchéimeanna fós mar chúram ar an gCúlchiste um Chabhair Éigeandála.
Bunaíodh an Ciste Dlúthpháirtíochta in 2002 mar fhreagairt ar na tuilte tubaisteacha a bhuail lár na hEorpa i samhradh na bliana sin.
An Buiséad
Ó shin i leith, tá tacaíocht curtha ar fáil ag an gCiste Dlúthpháirtíochta níos mó ná 130 uair (do thubaistí nádúrtha agus d’idirghabhálacha mar fhreagairt ar éigeandálaí sláinte poiblí). Go dtí seo, fuair 24 Bhallstát (móide an Ríocht Aontaithe sular tharraing sí siar as an Aontas) agus ceithre thír aontachais (an Albáin, Montainéagró, an tSeirbia agus an Tuirc) tacaíocht ón gCiste Dlúthpháirtíochta. Íocadh amach breis agus EUR 8.6 billiún san iomlán.
Ó 2021 i leith, tá an Ciste Dlúthpháirtíochta agus an Cúlchiste um Chabhair Éigeandála á mhaoiniú mar aon ionstraim amháin, ar a dtugtar an Cúlchiste um Dhlúthpháirtíocht agus Cabhair Éigeandála (SEAR). Is é EUR 1.2 billiún an buiséad bliantúil uasta do SEAR (i bpraghsanna 2018).
I mí Feabhra 2024, rinneadh athbhreithniú ar chreat airgeadais ilbhliantúil 2021-2027, agus méadaíodh an buiséad bliantúil uasta do SEAR faoi EUR 1,5 billiún chun feabhas a chur ar chumas an Aontais aghaidh a thabhairt ar ghéarchéimeanna agus ar staideanna éigeandála.
I mí na Nollag 2024, glacadh an Rialachán maidir le Tacaíocht Éigeandála Réigiúnach don Atógáil (RESTORE) (Rialachán (AE) 2024/3236). Thug sé cúnamh breise do Bhallstáit a bhí buailte ag tubaistí nádúrtha a tharla in 2024 agus 2025 trína chur ar chumas na mBallstát cistí ó Chiste Forbraíochta Réigiúnaí na hEorpa (CFRE), ón gCiste Comhtháthaithe agus ó Chiste Sóisialta na hEorpa Plus (CSE+) a athchlárú. Cuireadh uasteorainn 10 % den leithdháileadh náisiúnta iomlán tosaigh le haghaidh CFRE agus CSE+ leis na hacmhainní foriomlána atá ar fáil le haghaidh athchlárú faoi RESTORE. Chuir sé acmhainní ar fáil chun bonneagar a bhfuil damáiste déanta dó a dheisiú, trí bhia agus cúnamh ábhartha bunúsach agus tacaíocht shóisialta agus cúram sláinte a sholáthar.
Cur chun feidhme
Is é is foirm do chúnamh ón gCiste Dlúthpháirtíochta ná deontas chun an caiteachas poiblí arna dhéanamh ag an stát is tairbhí a fhorlíonadh agus tá sé mar aidhm leis bearta riachtanacha éigeandála agus téarnaimh a mhaoiniú chun maolú a dhéanamh ar dhamáiste, atá, i bprionsabal, neamh-inárachaithe.
I measc na ngníomhaíochtaí práinneacha incháilithe tá:
A. Próiseas chun cabhair airgeadais a fháil
Is féidir leis an Aontas cabhair airgeadais a dheonú d’aon Bhallstát nó d’aon tír is iarrthóir a iarrann í tar éis mórthubaiste nádúrtha. Is é seo a leanas an próiseas iarratais:
Ó rinneadh athchóiriú 2014, is féidir leis na Ballstáit réamhíocaíochtaí a iarraidh. Féadfaidh an Coimisiún cinneadh a dhéanamh ansin iad a dheonú má tá acmhainní leordhóthanacha ar fáil. Is ionann an t-uasmhéid agus 25% de shuim ionchais iomlán na ranníocaíochta airgeadais ón gCiste Dlúthpháirtíochta, agus tá uasteorainn EUR 100 milliún leis.
B. Freagrachtaí na dtíortha maidir leis na deontais a úsáid
Ról Pharlaimint na hEorpa
I rún uaithi ó 2013 maidir le Ciste Dlúthpháirtíochta an Aontais Eorpaigh, leag an Pharlaimint béim ar thábhacht an Chiste Dlúthpháirtíochta mar an phríomhionstraim lena leomhtar do AE freagairt do thubaistí tromchúiseacha. Ag an am céanna, cháin sí an t-achar fada ama do-ghlactha a ghlactar chun cúnamh a thabhairt do réigiúin nó Ballstáit atá buailte, agus d’éiligh sí go laghdófaí na moilleanna sin trí shimpliú a dhéanamh ar na nósanna imeachta ábhartha agus trí chead a thabhairt réamhíocaíochtaí a dhéanamh. Cuireadh na gnéithe sin san áireamh sa togra reachtach nua ó mhí Iúil 2013. Rinneadh moltaí eile ón bParlaimint a ionchorprú sa togra ón gCoimisiún freisin, amhail an sainmhíniú níos soiléire agus níos cruinne ar an gcoincheap maidir le tubaistí, agus ar raon feidhme na hidirghabhála.
I rún 2016 uaithi maidir lena measúnú ar Chiste Dlúthpháirtíochta an Aontais Eorpaigh, chuir an Pharlaimint i bhfios ‘tábhacht athbhreithniú 2014, a ndearnadh an bac sa Chomhairle a shárú trína bhíthin, agus a bhí ina fhreagairt dhéanach don iliomad éileamh ón bParlaimint go gcuirfí feabhas ar an bhfreagrúlacht agus ar an éifeachtacht i dtaca le cúnamh de, chun freagairt mhear agus thrédhearcach a áirithiú mar thacaíocht do phobail atá buailte ag tubaistí nádúrtha’.
I rún uaithi ó 2021 maidir leis an athbhreithniú ar Chiste Dlúthpháirtíochta an Aontais Eorpaigh, d’iarr an Pharlaimint ar an gCoimisiún, i gcomhthéacs athchóiriú amach anseo:
Creideann an Pharlaimint go bhféadfadh go mbeadh gá le hathmheasúnú ar bhuiséad an Chiste Dlúthpháirtíochta amach anseo chun a áirithiú go mbeidh an buiséad sách mór chun déileáil go héifeachtach le mórthubaistí agus tubaistí réigiúnacha nádúrtha agus le móréigeandálaí sláinte poiblí.
Léirítear freisin an gá atá le hathchóiriú ar an gCiste Dlúthpháirtíochta i rún uaithi ó 2022 maidir le hoileáin an Aontais agus maidir leis an mbeartas comhtháthaithe. Iarrann an Pharlaimint go dtabharfaí freagairt níos fearr ar na dúshláin atá roimh oileáin an Aontais agus leagann sí béim ar an ngá atá leis an gCiste Dlúthpháirtíochta a fheabhsú chun é a chur in oiriúint do bhagairtí amhail tubaistí nádúrtha nó éifeachtaí an athraithe aeráide.
Is í an Roinn Beartais um Fhorbairt Réigiúnach, um Thalmhaíocht agus um Iascach i bParlaimint na hEorpa a d’ullmhaigh an bhileog eolais seo. Le tuilleadh faisnéise a fháil, féach an suíomh gréasáin don Choiste um Fhorbairt Réigiúnach.
Kelly Schwarz / JOHANNA CHLÖÉ LYOR TIRINELLI