An clár PEACEPLUS i dTuaisceart Éireann

Mínítear sa bhileog eolais seo cuspóir an chláir trasteorann PEACEPLUS de chuid an Aontais. Ionstraim chistiúcháin atá ann a thacaíonn leis an tsíocháin agus le hathmhuintearas agus a chuireann comhar réigiúnach, eacnamaíoch agus sóisialta chun cinn i dTuaisceart Éireann agus i Réigiún Teorann na hÉireann. Déantar cur síos ar chúlra, cuspóirí agus maoiniú an chláir, agus mar chlabhsúr, pléitear ról na Parlaiminte maidir leis an ionstraim a neartú.

An bunús dlí

  • le Rialachán Interreg (Rialachán (AE) 2021/1059), leagtar síos rialacha sonracha maidir le cláir thrasteorann agus thrasnáisiúnta, lena n-áirítear PEACEPLUS freisin;
  • le Rialachán na bhForálacha Coiteanna (Rialachán (AE) 2021/1060), leagtar síos rialacha comhchoiteanna le haghaidh roinnt ionstraimí cistiúcháin de chuid an Aontais, a bhfuil feidhm acu freisin maidir le cur chun feidhme PEACEPLUS.
  • Cúlra

    Tá tacaíocht airgeadais ón Aontas á cur ar fáil don phróiseas síochána i dTuaisceart Éireann ó 1989, trí bheartas réigiúnach an Aontais agus trí ranníocaíochtaí AE leis an gCiste Idirnáisiúnta d’Éirinn.

    Bhí cúig leagan den chlár PEACE ann go dtí seo:

    • PEACE I, ó 1995 go 1999;
    • PEACE II, ó 2000 go 2006;
    • PEACE III, ó 2007 go 2013;
    • PEACE IV, ó 2014 go 2020;
    • PEACEPLUS, ó 2021 go 2027 (ar siúl faoi láthair).
    • In 1995, cheadaigh an Coimisiún an chéad chlár PEACE (1995-1999). In 1999, chinn an Chomhairle Eorpach gur cheart go leanfaí leis an gclár speisialta go dtí 2004 faoin ainm PEACE II. Cuireadh síneadh leis an gclár ina dhiaidh sin go dtí 2006. Tháinig PEACE III agus PEACE IV i ndiaidh an dá chlár sin, lenar cumhdaíodh na clárthréimhsí 2007-2013 agus 2014-2020, faoi seach.

      I reifreann a reáchtáladh an 23 Meitheamh 2016 sa Ríocht Aontaithe, vótáil tromlach (51.9%) i bhfabhar an Ríocht Aontaithe an tAontas Eorpach a fhágáil. An 31 Eanáir 2020, d’fhág an Ríocht Aontaithe an tAontas Eorpach go foirmiúil. Bhain Tuaisceart Éireann tairbhe shuntasach as cistiú ón Aontas fad is a bhí an Ríocht Aontaithe ina cuid den Aontas Eorpach, agus d’ardaigh tarraingt siar na Ríochta Aontaithe ábhair imní fhadtéarmacha maidir le raon earnálacha i dTuaisceart Éireann, chomh maith le hábhair imní maidir leis an bpróiseas síochána agus comhar trasteorann tar éis 2020 (is é Tuaisceart Éireann an t-aon réigiún den Ríocht Aontaithe a bhfuil teorainn talún aige le Ballstát den Aontas: go praiticiúil, is ann anois do theorainn sheachtrach de chuid an Aontais ar oileán na hÉireann).

      Tugadh an-aird ar na cláir PEACE IV agus Interreg le linn na caibidlíochta ar théarmaí tharraingt siar na Ríochta Aontaithe. Cuireadh gealltanas san áireamh sa Chomhaontú um Tharraingt Siar idir an Ríocht Aontaithe agus an tAontas Eorpach chun a chinntiú go leanfaí leo go dtí go dtabharfaí i gcrích iad in 2023. Sa chomhthéacs sin, glacadh an rialachán chun go bhféadfar leanúint de na cláir um chomhar críochach PEACE IV (Éire-an Ríocht Aontaithe) agus An Ríocht Aontaithe-Éire (Éire-Tuaisceart Éireann agus Albain) (Rialachán (AE) 2019/491) an 25 Márta 2019.

      Cuspóirí

      Is clár trasteorann de chuid an Aontais é an clár PEACEPLUS chun síocháin, athmhuintearas agus comhar trasteorann a neartú idir Éire agus Tuaisceart Éireann. Comhcheanglaíonn sé na sraitheanna cistiúcháin Interreg agus PEACE a bhí ann roimhe seo i gclár nua don chlárthréimhse 2021-2027.

      Dírítear leis an gclár PEACEPLUS ar infheistíocht i sé phríomhréimse théamacha:

      • Pobail shíochánta agus rathúla a thógáil;
      • Athghiniúint agus claochlú socheacnamaíoch a chur ar fáil;
      • Cumhacht a thabhairt dár ndaoine óga agus infheistíocht a dhéanamh iontu;
      • Pobail shláintiúla agus chuimsitheacha;
      • Tacú le todhchaí inbhuanaithe a bheidh nasctha le chéile ar bhealach níos fearr;
      • Comhpháirtíocht agus comhoibriú a thógáil agus a neadú.
      • Laistigh de gach réimse téamach, tá roinnt réimsí infheistíochta ann a bhfuil fócas níos sainiúla acu nó a dhíríonn ar eagraíochtaí ar leith amhail údaráis áitiúla nó grúpaí pobail. Tá 22 limistéar infheistíochta ann san iomlán.

        Maoiniú

        Cuireadh ceithre chlár PEACE i bhfeidhm idir 1995 agus 2020, a raibh ranníocaíocht airgeadais EUR 1.6 billiún ag gabháil leo. Cé go bhfuair PEACE I agus PEACE II cistiú ó na cistí struchtúracha uile, rinneadh PEACE III agus PEACE IV a mhaoiniú go hiomlán as an gCiste Eorpach um Fhorbairt Réigiúnach (CFRE).

        Don tréimhse 2021-2027, tá an clár PEACEPLUS á mhaoiniú ag an Aontas le EUR 235 mhilliún ó leithdháileadh an Chomhair Chríochaigh Eorpaigh de CFRE. In éineacht le ranníocaíocht airgeadais na Ríochta Aontaithe agus cómhaoiniú náisiúnta breise ó Éirinn agus ó Thuaisceart Éireann, cuireann an clár PEACEPLUS infheistíocht iomlán EUR 1.1 billiún ar fáil.

        Bainistiú

        Tá Tuaisceart Éireann agus Réigiún Teorann na hÉireann (áirítear Lú, Muineachán, an Cabhán, Liatroim, Sligeach agus Dún na nGall leis an réigiún sin) faoin limistéar atá incháilithe le háireamh sa clár PEACEPLUS.

        Tá PEACEPLUS á bhainistiú ar mhodh comhtháite agus tá ranníocaíocht na Ríochta Aontaithe á chomhtháthú sa chlár mar ioncam sannta seachtrach. Is é Comhlacht na gClár Speisialta de chuid AE an t-údarás bainistíochta don chlár PEACEPLUS agus tá sé ar cheann de shé chomhlacht trasteorann a bunaíodh faoi Chomhaontú Bhéal Feirste.

        A bhfuil bainte amach

        Leis na cláir PEACE, tá deiseanna curtha ar fáil maidir le rannpháirtíocht agus idirphlé, agus tá an chinnteoireacht agus an fhreagracht as forbairt pobail tugtha níos cóngaraí don phobal trí bhíthin cur chuige ón mbun aníos. Tá siad tar éis réimse leathan tionscadal a mhaoiniú, lena n-áirítear tionscadail chun tacú le híospartaigh agus le daoine a tháinig slán ón gcoinbhleacht agus le daoine óga, le fiontair bheaga agus mheánmhéide (FBManna), agus le tionscadail maidir le hathghiniúint uirbeach agus bonneagar, chomh maith le tionscadail lena dtacaítear le hinimircigh agus lena ndéantar ceiliúradh ar éagsúlacht eitneach na sochaí ina hiomláine.

        Tá sé tábhachtach a rá go bhféachtar ar na cláir seo mar eiseamláirí de bheartas chun síocháin a chothú anois ar cheart é a úsáid ar fud na hEorpa agus i réigiúin eile.

        Ról Pharlaimint na hEorpa

        Thacaigh an Pharlaimint i gcónaí le ranníocaíochtaí airgeadais AE leis na cláir PEACE. Tar éis thoradh reifreann na Ríochta Aontaithe, rinne an Pharlaimint, ina rún an 5 Aibreán 2017 maidir le caibidlíocht leis an Ríocht Aontaithe tar éis a fógra a thabhairt go bhfuil sé ar intinn aici tarraingt siar ón Aontas Eorpach, a léiriú gur chúis imní di na hiarmhairtí a bhaineann le tarraingt siar na Ríochta Aontaithe ón Aontas agus leag sí béim ar an ngá a bhí ann an tsíocháin a chosaint i dTuaisceart Éireann agus in Éirinn.

        I rún uaithi an 11 Meán Fómhair 2018 maidir le tionchar bheartas comhtháthaithe AE i ndáil le Tuaisceart Éireann, thug an Pharlaimint dá haire gur mhol an Coimisiún go leanfaí leis na cláir PEACE agus Interreg, mar aon le páipéar seasaimh na Ríochta Aontaithe ó mhí Aibreáin 2018 i ndáil le todhchaí an bheartais comhtháthaithe, inar luaigh an Ríocht Aontaithe go bhfuil sí toilteanach clár a cheapadh a thiocfadh i gcomharbacht ar an gclár PEACE IV i gcomhar le Feidhmeannas Thuaisceart Éireann, Rialtas na hÉireann agus an tAontas. Mheas Parlaimint na hEorpa, gur cheart go leanfaí de thacaíocht de chuid an Aontais a thabhairt le haghaidh comhar críochach, go háirithe maidir le tionscadail trasteorann agus trasphobail, i bhfianaise a bhfuil bainte amach ag cláir chomhtháthaithe speisialta de chuid an Aontais do Thuaisceart Éireann, eadhon an clár PEACE agus an clár Interreg, a bhfuil tábhacht ar leith leo maidir le cobhsaíocht an réigiúin.

        Ina ról mar chomhreachtóir maidir leis an bpacáiste comhtháthaithe (sa chomhthéacs seo, maidir le Rialachán na bhForálacha Coiteanna agus an Rialachán maidir le forálacha sonracha le haghaidh tacaíocht ó Chiste na hEorpa um Fhorbairt Réigiúnach do sprioc chomhar críochach na hEorpa (Rialachán (AE) Uimh. 1299/2013), bhí an Pharlaimint go mór ina fhabhar go leanfaí leis an gclár PEACE don tréimhse 2021-2027.

        Is í an Roinn Beartais um Fhorbairt Réigiúnach, um Thalmhaíocht agus um Iascach i bParlaimint na hEorpa a d’ullmhaigh an bhileog eolais seo. Le tuilleadh faisnéise a fháil, féach suíomh gréasáin an Choiste um Fhorbairt.

         

        Kelly Schwarz / JOHANNA CHLÖÉ LYOR TIRINELLI