Program PEACEPLUS dla Irlandii Północnej

Ta nota tematyczna wyjaśnia cel programu transgranicznego UE PEACEPLUS. Ten instrument finansowania wspiera pokój i pojednanie oraz promuje społeczną, gospodarczą i regionalną stabilność i współpracę w Irlandii Północnej i Regionie Granicznym Irlandii. W nocie opisano kontekst, cele i finansowanie programu, a także rolę Parlamentu we wzmacnianiu tego instrumentu.

Podstawa prawna

  • w rozporządzeniu w sprawie Interreg (rozporządzenie (UE) 2021/1059) ustanowiono przepisy szczegółowe dotyczące programów transgranicznych i transnarodowych, co obejmuje również program PEACEPLUS;
  • w rozporządzeniu w sprawie wspólnych przepisów (rozporządzenie (UE) 2021/1060) ustanowiono wspólne zasady dotyczące kilku unijnych instrumentów finansowania, mają one również zastosowanie do wdrażania programu PEACEPLUS.
  • Kontekst

    Unijne wsparcie finansowe procesu pokojowego w Irlandii Północnej udzielane jest od 1989 r., zarówno za pośrednictwem polityki regionalnej UE, jak i wkładów UE do Międzynarodowego Funduszu na rzecz Irlandii.

    Do tej pory odbyło się pięć kolejnych cyklów programu PEACE:

    • PEACE I, 1995–1999;
    • PEACE II, 2000–2006;
    • PEACE III, 2007–2013;
    • PEACE IV, 2014–2020;
    • PEACEPLUS, 2021–2027 (w toku).
    • W 1995 r. Komisja zatwierdziła pierwszy program PEACE (1995–1999). W 1999 r. Rada Europejska zadecydowała, że specjalny program powinien być kontynuowany do 2004 r. pod nazwą PEACE II. Następnie program został przedłużony do 2006 r. Po tych dwóch programach nastąpiły programy PEACE III i PEACE IV, obejmujące odpowiednio okresy programowania 2007–2013 i 2014–2020.

      W przeprowadzonym 23 czerwca 2016 r. w Zjednoczonym Królestwie referendum większość głosujących (51,9 %) opowiedziała się za wystąpieniem Zjednoczonego Królestwa z UE. 31 stycznia 2020 r. Zjednoczone Królestwo oficjalnie wystąpiło z UE. Irlandia Północna w dużej mierze korzystała ze środków UE, kiedy Zjednoczone Królestwo należało do UE, a jego wystąpienie wzbudziło obawy w perspektywie długoterminowej w odniesieniu do szeregu sektorów w Irlandii Północnej, a także procesu pokojowego i współpracy transgranicznej po 2020 r. (Irlandia Północna to jedyny region Zjednoczonego Królestwa, który ma granicę lądową z innym państwem członkowskim UE: w praktyce na wyspie Irlandii znajduje się obecnie zewnętrzna granica UE).

      Podczas negocjacji w sprawie warunków wystąpienia Zjednoczonego Królestwa z UE dużą uwagę poświęcono programom PEACE IV i Interreg. Zobowiązanie do zapewnienia ich kontynuacji do czasu ich zamknięcia w 2023 r. zostało włączone do umowy o wystąpieniu między Zjednoczonym Królestwem a UE. W tym kontekście 25 marca 2019 r. przyjęto rozporządzenie w celu umożliwienia kontynuacji programów współpracy terytorialnej PEACE IV (Irlandia – Zjednoczone Królestwo) i Zjednoczone Królestwo – Irlandia (Irlandia – Irlandia Północna – Szkocja) (rozporządzenie (UE) 2019/491).

      Cele

      Program PEACEPLUS to transgraniczny program UE mający na celu wzmocnienie pokoju, pojednania i współpracy transgranicznej między Irlandią a Irlandią Północną. Łączy on poprzednie komponenty finansowania Interreg i PEACE w nowy program na okres programowania 2021–2027.

      Program PEACEPLUS jest ukierunkowany na inwestycje w sześciu kluczowych obszarach tematycznych:

      • budowanie pokojowych i dobrze prosperujących społeczności;
      • rewitalizacja i transformacja społeczno-gospodarcza,
      • wzmocnienie pozycji młodych ludzi i inwestowanie w nich;
      • zdrowe i integracyjne społeczności;
      • wspieranie zrównoważonej i lepiej połączonej przyszłości;
      • budowanie i ugruntowywanie partnerstwa i współpracy.
      • W ramach każdego obszaru tematycznego istnieje kilka obszarów inwestycyjnych, które są bardziej ukierunkowane lub skierowane do konkretnych organizacji, takie jak władze lokalne lub grupy społeczne. Łącznie istnieją 22 obszary inwestycji.

        Finansowanie

        W latach 1995–2020 wdrożono cztery programy PEACE, w ramach których wkład finansowy wyniósł 1,6 mld EUR. Podczas gdy PEACE I i PEACE II otrzymywały finansowanie ze wszystkich funduszy strukturalnych, PEACE III i PEACE IV finansowane były wyłącznie z Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego (EFRR).

        W latach 2021–2027 UE finansuje program PEACEPLUS na kwotę 235 mln EUR ze środków przydzielonych z EFRR na Europejską współpracę terytorialną. Wraz z wkładem finansowym Zjednoczonego Królestwa i dodatkowym krajowym współfinansowaniem z Irlandii i Irlandii Północnej program PEACEPLUS zapewnia inwestycje o łącznej wartości 1,1 mld EUR.

        Zarządzanie

        Obszary zakwalifikowane do pomocy w ramach programu PEACEPLUS to Irlandia Północna i Region Graniczny Irlandii (obejmujący hrabstwa Louth, Monaghan, Cavan, Leitrim, Sligo i Donegal).

        PEACEPLUS jest zarządzany w sposób zintegrowany, a wkład Zjednoczonego Królestwa jest włączony do programu jako zewnętrzne dochody przeznaczone na określony cel. Specjalny Organ ds. Programów UE jest instytucją zarządzającą programem PEACEPLUS i jednym z sześciu organów transgranicznych ustanowionych na mocy porozumienia z Belfastu.

        Osiągnięcia

        Programy PEACE stworzyły możliwości w zakresie uczestnictwa i dialogu oraz umożliwiły przybliżenie obywatelom procesu decyzyjnego i odpowiedzialności za rozwój wspólnot dzięki zastosowaniu podejścia oddolnego. W ramach tych programów sfinansowano szeroką gamę projektów, a wśród nich projekty w zakresie wsparcia dla ofiar i osób ocalałych, projekty dotyczące młodych ludzi, małych i średnich przedsiębiorstw oraz projekty infrastrukturalne i projekty rewitalizacji obszarów miejskich, a także projekty, dzięki którym udziela się wsparcia imigrantom i zwraca uwagę na wartość różnorodności etnicznej społeczeństwa jako całości.

        Co istotne, programy te są obecnie postrzegane jako przykłady polityki budowania pokoju, która powinna być rozpowszechniania w całej Europie i w innych rejonach.

        Rola Parlamentu Europejskiego

        Parlament zawsze popierał finansowy wkład UE w program PEACE. W związku z wynikiem referendum w Wielkiej Brytanii Parlament, w rezolucji z 5 kwietnia 2017 r. w sprawie negocjacji ze Zjednoczonym Królestwem w związku ze złożoną przezeń notyfikacją o zamiarze wystąpienia z Unii Europejskiej, wyraził zaniepokojenie konsekwencjami wystąpienia Zjednoczonego Królestwa z UE i podkreślił konieczność zabezpieczenia pokoju w Irlandii Północnej i Irlandii.

        W rezolucji z 11 września 2018 r. w sprawie wpływu polityki spójności UE na Irlandię Północną Parlament zwrócił uwagę na propozycję Komisji, aby kontynuować programy PEACE i Interreg, oraz na dokument z kwietnia 2018 r. przedstawiający stanowisko Zjednoczonego Królestwa w sprawie przyszłości polityki spójności, w którym Zjednoczone Królestwo wyraziło gotowość do zbadania potencjalnego następcy PEACE IV z władzami Irlandii Północnej, rządem Irlandii i z UE. Parlament uznał, że należy kontynuować wsparcie UE na rzecz współpracy terytorialnej, zwłaszcza w odniesieniu do projektów transgranicznych i dotyczących kontaktów między społecznościami, z uwagi na osiągnięcia specjalnych unijnych programów spójności na rzecz Irlandii Północnej, a mianowicie programów PEACE i Interreg, które są szczególnie istotne dla stabilności regionu.

        Jako współprawodawca w zakresie pakietu dotyczącego polityki spójności (w tym kontekście w ramach rozporządzenia w sprawie wspólnych przepisów oraz rozporządzenia w sprawie przepisów szczegółowych dotyczących wsparcia z Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego w ramach celu „Europejska współpraca terytorialna” (rozporządzenie (UE) nr 1299/2013)) Parlament zdecydowanie poparł kontynuację programu PEACE w okresie 2021–2027.

        Tę notę tematyczną przygotował Departament Tematyczny ds. Rozwoju Regionalnego, Rolnictwa i Rybołówstwa. Więcej informacji na ten temat na stronie Komisji Rozwoju Regionalnego.

         

        Kelly Schwarz / JOHANNA CHLÖÉ LYOR TIRINELLI