Cabhair dhaonnúil
Mínítear sa bhileog eolais seo conas agus cén fáth a gcuireann an tAontas cabhair dhaonnúil ar fáil ar fud an domhain mar fhreagairt ar riachtanais i gcás tubaistí de dhéantús an duine nó tubaistí nádúrtha. Maoiníonn an Ard-Stiúrthóireacht um Chosaint Shibhialta Eorpach agus Oibríochtaí um Chabhair Dhaonnúil sa Choimisiún oibríochtaí fóirithinte agus comhordaíonn sí beartais agus gníomhachtaí na mBallstát. Gníomhaíonn an Pharlaimint agus an Chomhairle mar chomhreachtóirí chun beartas an Aontais i réimse na cabhrach daonnúla a mhúnlú agus chun páirt a ghlacadh sa díospóireacht dhomhanda ar ghníomhaíocht dhaonnúil níos éifeachtaí.
An Bunús dlí
- Leagann Airteagal 21 den Chonradh ar an Aontas Eorpach (CAE) amach na prionsabail le haghaidh gach uile ghníomhaíocht sheachtrach de chuid an Aontais (cludaíonn Airteagal 21(2)(g) cabhair dhaonnúil).
- Is é Airteagal 214 den Chonradh ar Fheidhmiú an Aontais Eorpaigh (CFAE) an bunús dlí don chabhair dhaonnúil.
- Is é Airteagal 214(5) CFAE an bunús dlí chun an Cór Saorálach Eorpach um Chabhair Dhaonnúil a chruthú.
- Cruthaithe ar dtús in 2001, tá Ballstáit AE agus sé stát rannpháirteacha eile páirteach sa Sásra Aontais um Chosaint Shibhialta anois: an Mhacadóin Thuaidh, an Íoslainn, Montainéagró, an Iorua, an tSeirbia agus Türkiye. Déanann an sásra Aontais forbairt ar shraith uirlisí: (1) an Díorma Eorpach um Chosaint Shibhialta, a sholáthraíonn stór deonach de shócmhainní freagartha réamhgheallta ó na stáit rannpháirteacha agus próiseas struchtúrtha chun bearnaí ó thaobh acmhainneachta de a shainaithint; (2) an Lárionad Comhordúcháin Práinnfhreagartha, a fheidhmíonn mar an croílár oibríochtúil, ag éascú comhordúcháin in idirghabhálacha cosanta 24/7; (3) an Comhchóras Cumarsáide agus Faisnéise Éigeandála, a fhéachann le cumarsáid éigeandála a fheabhsú trí fheidhmchlár foláirimh agus fógra gréasáin agus (4) líonra saineolaithe oilte a bheadh ar fáil ar gearrfhógra. Neartaíodh SACS in 2019 trí chruthú rescEU, cúlchiste nua acmhainneachtaí a bhí ag oibriú cheana féin le linn shéasúr dóiteáin foraoise 2019. Is cúltaca straitéiseach é d’acmhainneachtaí freagartha agus de stoc-chairn freagartha do thubaistí na hEorpa, atá maoinithe go hiomlán ag an Aontas. Tá sé comhdhéanta d’fhlít eitleán agus héileacaptar comhraic dóiteáin, eitleán aslonnaithe leighis agus roinnt stoc-chairn riachtanacha. Áirítear orthu sin ospidéil mhachaire, sócmhainní iompair, earraí fuinnimh agus dídine, soláthairtí leighis criticiúla, agus trealamh chun freagairt d’éigeandálaí ceimiceacha, bitheolaíocha, raideolaíocha agus núicléacha. Tá acmhainneachtaí rescEU agus an Lárionaid Chomhordaithe Práinnfhreagartha le leathnú faoi straitéis nua an Aontais maidir le hullmhacht.
- Is í an Acmhainneacht Eorpach um Fhreagairt Dhaonnúil (EHRC) an uirlis is nuaí atá ag an Aontas do chabhair dhaonnúil. Go bunúsach, cuireann EHRC borradh faoi acmhainneacht an tSásra um Chosaint Shibhialta. Is é an Coimisiún a mhol EHRC den chéad uair in 2021 agus bunaíodh é in 2022. Tá sé comhdhéanta de shraith uirlisí oibríochtúla chun cúnamh tapa a sholáthar i ngéarchéimeanna, go háirithe i gcás ina bhféadfadh seacadadh daonnúil traidisiúnta trí chomhpháirtithe an Aontais nó a n-acmhainneachtaí a bheith neamhéifeachtach nó neamhleor. Tá trí uirlis ag EHRC: na seirbhísí lóistíochta coiteanna, stoc-chairn réamhshuite de sholáthairtí cabhrach daonnúla, agus saineolaithe sláinte agus lóistíochta. Déantar iad a shlógadh tríd an Lárionad Comhordúcháin Práinnfhreagartha bunaithe ar mheastóireacht agus measúnú a dhéanamh roimh ré ar ghéarchéimeanna. Ó bunaíodh é, d’fhreagair EHRC do níos mó ná dosaen géarchéimeanna.
- Is clár é an Cór Dlúthpháirtíochta Eorpach (2021 go 2027) lena gcruthaítear deiseanna saorálaíochta i réimse na cabhrach daonnúla. Áirítear ann an Tionscnamh maidir le Saorálaithe Cabhrach AE a bhí ann roimhe seo, a seoladh i mí an Mhárta 2014. Cuireann an Coimisiún maoiniú ar fáil i bhfoirm deontas d’eagraíochtaí a roghnaíonn daoine óga (idir 18 agus 30 bliana d’aois) le haghaidh deiseanna saorálaíochta trí thairseach an Chóir Dlúthpháirtíochta Eorpaigh. An buiséad atá ann don tréimhse ó 2021 go 2027 ná EUR 1 bhilliún.
- Ghlac an Chomhairle rialachán nua maidir le tacaíocht éigeandála a chur ar fáil san Aontas an 15 Márta 2016 d’fhonn freagairt don chruachás daonnúil atá ann mar thoradh ar an ngéarchéim dídeanaithe a rinne difear don Aontas Eorpach an tráth sin. Leis an rialachán seo, tá an tAontas in ann cúnamh a thabhairt do na Ballstáit lena mbaineann chun aghaidh a thabhairt ar riachtanais dhaonnúla na ndídeanaithe. D’fhéadaí an rialachán a úsáid amach anseo freisin chun dul i ngleic le géarchéimeanna eisceachtúla nó tubaistí a mbíonn torthaí tromchúiseacha daonnúla ag gabháil leo, amhail timpistí núicléacha nó ionsaithe sceimhlitheoireachta. Tá ECHO freagrach as a chur chun feidhme.
Creat rialála agus beartais
Leagann an Rialachán maidir le Cabhair Dhaonnúil (Rialachán (CE) Uimh. 1257/96 ón gComhairle) amach na rialacha maidir le soláthar na cabhrach daonnúla, lena n-áirítear a hionstraimí airgeadais. Níor leasaíodh an rialachán sin nuair a leasaíodh ionstraimí eile ó bhonn mar ullmhúchán do chreat airgeadais ilbhliantúil 2007-2013 (buiséad fadtéarmach an Aontais).
Tá an creat beartais foriomlán maidir le cabhair dhaonnúil leagtha amach sa Chomhdhearcadh Eorpach maidir le Cabhair Dhaonnúil (2007), atá sínithe ag trí phríomhinstitiúid an Aontais Eorpaigh (an Coimisiún, an Chomhairle agus an Pharlaimint). Sainítear sa Chomhdhearcadh fís choiteann, cuspóirí beartais agus prionsabail an Aontais maidir le roinnt ábhar, lena n-áirítear comhar daonnúil idirnáisiúnta, dea-dheontóireacht, laghdú riosca agus ullmhacht, cosaint shibhialta agus caidreamh míleata sibhialta. Athdhearbhaíonn an Comhdhearcadh na ceithre phrionsabal um chabhair dhaonnúil: daonnacht, neodracht, neamhchlaontacht agus neamhspleáchas. Forálann an téacs do chur chuige níos comhordaithe agus níos seasmhaí maidir le cabhair a sholáthar, ag nascadh cabhair dhaonnúil agus cabhair um fhorbairt chun go mbeidh an tAontas in ann freagairt ar bhealach níos éifeachtaí do na riachtanais atá ag dul i méid.
Rialaíonn cinneadh 2019 maidir le Sásra Aontais um Chosaint Shibhialta (SACS) gníomhaíocht AE sa réimse sin. Déanann sé mionathrú ar chinneadh ó 2013 a bhain le cosc, ullmhacht, freagairt agus forálacha airgeadais. Bunaíonn an Rialachán maidir le tacaíocht éigeandála a sholáthar laistigh den Aontas (Rialachán ón gComhairle (AE) 2016/369) na cúinsí faoinar féidir leis na Ballstáit iarratas a dhéanamh ar thacaíocht ó AE. Leagann sé amach freisin na gníomhaíochtaí ar féidir tacaíocht a fháil lena n-aghaidh agus na cineálacha idirghabhála airgeadais. An 17 Iúil 2025, mhol an Coimisiún go ndéanfaí nuashonrú ar an Rialachán maidir le SACS chun a bhuiséad a neartú, creat cosanta sibhialta a thabhairt isteach agus maoiniú a leithdháileadh chun aghaidh a thabhairt ar bhagairtí sláinte.
Is é is aidhm leis an teachtaireacht ón gCoimisiún in 2021 dar teideal The EU’s humanitarian action:new challenges, same principles [Gníomhaíocht dhaonnúil an Aontais:dúshláin nua, na prionsabail chéanna] tionchar daonnúil domhanda an Aontais a neartú chun freastal ar an éileamh méadaitheach ar chabhair dhaonnúil, ar fadhb í atá imithe in olcas mar gheall ar phaindéim COVID-19.
An Ard-Stiúrthóireacht um Chosaint Shibhialta Eorpach agus Oibríochtaí um Chabhair Dhaonnúil (ECHO) sa Choimisiún
A. Forléargas agus tionchar
Faoin gcreat airgeadais ilbhliantúil, leithdháileadh EUR 11.6 billiún ar ionstraim um chabhair dhaonnúil an Aontais don tréimhse 2021-2027. Mar sin, is é an tAontas Eorpach ceann de na deontóirí cabhrach daonnúla is mó ar domhan agus is é a thugann formhór an chistiúcháin dhomhanda le haghaidh faoiseamh éigeandála do dhaoine atá buailte ag tubaistí de dhéantús an duine agus tubaistí nádúrtha. Tagann cuid den mhaoiniú sin ó na Ballstáit, ach tagann sciar suntasach de ó bhuiséad an Aontais.
Sa Choimisiún, is í an Ard-Stiúrthóireacht um Chosaint Shibhialta Eorpach agus Oibríochtaí um Chabhair Dhaonnúil (ECHO) atá freagrach as cúnamh daonnúil agus as cosaint shibhialta. Faoi láthair is í Hadja Lahbib Coimisinéir an Aontais um Ullmhacht agus Bainistíocht Ghéarchéime. Faoina cúram, déanann ECHO cabhair dhaonnúil an Aontais a dhíriú ar bhia agus cothú, foscadh, cúram sláinte, uisce agus sláintíocht agus oideachas i gcásanna éigeandála. Tá fás suntasach tagtha ar ECHO ó bunaíodh in 1992 é, agus tá a shainordú á chomhlíonadh aige anois trí líonra de bhreis is 400 saineolaí i mbreis agus 40 oifig allamuigh ar fud an domhain.
Úsáidtear an chuid is mó de bhuiséad cabhrach daonnúla an Aontais go hindíreach. Ní chuireann ECHO cláir um chúnamh daonnúil chun feidhme é féin, ina ionad sin, maoiníonn sé oibríochtaí a chuireann a chomhpháirtithe chun feidhme, eadhon eagraíochtaí neamhrialtasacha (ENRanna), gníomhaireachtaí de chuid na Náisiún Aontaithe agus eagraíochtaí idirnáisiúnta amhail Gluaiseacht Idirnáisiúnta na Croise Deirge agus an Chorráin Dheirg. Is iad na príomhchúraimí atá ar ECHO ná maoiniú a chur ar fáil, a dheimhniú go bhfuil bainistiú fónta á dhéanamh ar airgeadas agus a áirithiú go bhfuil earraí agus seirbhísí a chomhpháirtithe ag dul chomh fada leis na pobail lena mbaineann ar bhealach éifeachtach agus tapa chun freagairt do na fíor-riachtanais.
Tar éis do thubaiste nádúrtha tarlú, nó aon eachtra eile a dteastaíonn cúnamh daonnúil ina leith, déanann saineolaithe cabhrach daonnúla in ECHO measúnú tosaigh ar an staid mar atá ar an láthair. Ansin, déantar na cistí a íoc amach go mear ar bhonn an mheasúnaithe sin – seo é an ‘cur chuige bunaithe ar riachtanais’ a shainíonn obair ECHO. Cuirtear cabhair ar fáil trí níos mó ná 200 comhpháirtí a bhfuil comhaontuithe conarthacha ex ante sínithe ag ECHO leo. Áirithíonn struchtúr ECHO go n-úsáidtear na cistí go trédhearcach agus go mbíonn na comhpháirtithe freagrach i gcónaí. Cé go leanfaidh comhpháirtithe daonnúla an Aontais de chabhair dhaonnúil an Aontais a chur ar fáil i gcoitinne, cuireann SACS agus an Acmhainneacht Eorpach um Fhreagairt Dhaonnúil ar chumas ECHO cabhair dhíreach theoranta a thairiscint do thíortha atá i ngátar tar éis tubaistí nuair a d’fhéadfadh sásraí seachadta daonnúla traidisiúnta trí chomhpháirtithe an Aontais nó a n-acmhainneachtaí a bheith neamhleor nó neamhéifeachtach.
Le haghaidh 2026, is féidir le ECHO EUR 1.9 billiún a thiomnú chun aghaidh a thabhairt ar na riachtanais arda dhomhanda. Le blianta beaga anuas, ardaíodh buiséad daonnúil tosaigh an Aontais go rialta trí aistrithe breise, agus airgead ag teacht go príomha ó Chúlchiste an Aontais um Dhlúthpháirtíocht agus Cabhair Éigeandála (SEAR) agus ó ath-imscaradh ó línte buiséid eile.
Sa teachtaireacht uaidh maidir le gníomhaíocht dhaonnúil an Aontais in 2021, thug an Coimisiún rabhadh go bhfuil an bhearna ag leathnú idir leibhéal méadaitheach na riachtanas daonnúil agus na hacmhainní airgeadais atá ar fáil ar fud an domhain. Measann ECHO go bhfuil cúnamh daonnúil de dhíth ar thimpeall 239 milliún duine in 2026. I mí na Nollag 2025, d’iarr na Náisiúin Aontaithe USD 33 bhilliún i gcistí chun aghaidh a thabhairt ar na riachtanais sin in 2026. Fadhb a dhéanann soláthar an chúnaimh dhaonnúil níos casta is ea an bonn deontóirí an-teoranta ar fud an domhain. In 2023, ba iad na -Stáit Aontaithe, an Ghearmáin agus an tAontas Eorpach- na trí príomhdheontóirí, arbh ionann iad agus 54% de na cistí a bhí ar fáil ar domhan.
B. Tosaíochtaí beartais
Oibríonn ECHO chun a fhreagra ar chásanna éigeandála a fheabhsú agus chun cúnamh a thabhairt do thíortha nach bhfuil san Aontas a gcuid acmhainneachtaí féin a neartú chun dul i ngleic le géarchéimeanna agus chun rannchuidiú le forbairt fhadtéarmach. Tá sé mar chuspóir lárnach ag an Aontas comhordú a dhéanamh ar chabhair dhaonnúil agus ar chabhair um fhorbairt, agus fáinne fí an athraithe aeráide, an ocrais, agus na bochtaineachta a bhriseadh.
Tá gníomhaíochtaí a bhaineann le hullmhacht i gcomhair tubaistí mar chuid den bhéim a chuireann ECHO ar athléimneacht freisin. Is gníomhaire suntasach é AE ó thaobh iarrachtaí an phobail idirnáisiúnta a mhúnlú maidir le bainistiú rioscaí i gcás tubaistí. Tacaíonn an tAontas le Creat Sendai 2015 um Laghdú Rioscaí Tubaiste agus d’eisigh sé Plean Gníomhaíochta Sendai chun rioscaí tubaiste a laghdú in 2016. Moltar ann go nglacfaí cur chuige bunaithe ar fheasacht ar rioscaí tubaiste i leith ceapadh beartas agus go ndéanfaí gníomhaíochtaí nithiúla a bhaineann le feasacht ar rioscaí, infheistíochtaí riosca, ullmhacht i gcomhair tubaistí agus athléimneacht. D’eisigh an Coimisiún teachtaireacht maidir le hathléimneacht in 2012, a ndearnadh athbhreithniú uirthi in 2017. Tá sé mar aidhm léi cur chuige straitéiseach i leith na hathléimneachta a shainiú ar féidir leis tionchar ghníomhaíocht sheachtrach an Aontais a mhéadú. Rinneadh an cur chuige sin a threisiú tuilleadh faoi straitéis nua an Aontais Eorpaigh um ullmhacht, a foilsíodh in 2025. Sonraítear sa straitéis gur cheart ullmhacht agus athléimneacht a chomhtháthú go córasach i gcomhpháirtíochtaí seachtracha an Aontais.
I bhfianaise líon mór na ndídeanaithe agus na ndaoine easáitithe, ar cásanna fadtréimhseacha iad go minic, thoiligh an tAontas in 2016 cur chuige níos láidre atá dírithe ar an bhforbairt a cheapadh i leith easáitiú éigeantais. Cuireann an tAontas níos mó béime ar thacaíocht a thabhairt do chuimsiú socheacnamaíoch daoine atá easáitithe go héigeantach agus aghaidh a thabhairt ar bhunchúiseanna an easáitithe fhadtéarmaigh i gcomhréir leis an gCreat Cuimsitheach Freagartha do Dhídeanaithe de chuid Ard-Choimisinéir na Náisiún Aontaithe le haghaidh Dídeanaithe agus cur chuige an Bhainc Dhomhanda maidir le heasáitiú éigeantais.
Bhí ról tábhachtach ag an Aontas agus ag a Bhallstáit ag an gCruinniú Mullaigh Domhanda maidir le Cúrsaí Daonnúla a tionóladh i mí na Bealtaine 2016 in Iostanbúl. Thug an tAontas féin 100 gealltanas chun rannchuidiú leis an ‘gClár Oibre don Chine Daonna’, a ndearna Ardrúnaí na Náisiún Aontaithe é a chur i láthair ag an gCruinniú Mullaigh, agus chun an ‘Margadh Mór’ a chur chun feidhme, ar comhaontú nua nuálach é idir gníomhairí daonnúla éagsúla chun éifeachtúlacht agus éifeachtacht airgeadais a mhéadú. Mionathraíodh a ainm go ‘Margadh Mór 2.0’ sa bhliain 2021, agus go ‘Margadh Mór 3.0’ sa bhliain 2023. Leagtar béim sa chomhaontú ar a thábhachtaí atá comhpháirtíochtaí cothroma agus prionsabálta le heagraíochtaí áitiúla agus cuntasacht na cabhrach do dhaoine lena mbaineann.
Maidir le lánpháirtiú inscne agus an comhrac in aghaidh foréigean bunaithe ar inscne, leanann siad de bheith ina dtosaíochtaí ag ECHO, a thug isteach marcóir inscne maidir le hoibríochtaí cabhrach daonnúla. I gcomhréir leis an ngá atá le tús áite a thabhairt do na grúpaí is leochailí, is réimse fócais eile é tacú le hoideachas leanaí i gcásanna éigeandála.
C. Uirlisí eile
Tá trí struchtúr bhreise san áireamh le cúnamh an Aontais: Sásra an Aontais um Chosaint Shibhialta (SACS), an Cór Dlúthpháirtíochta Eorpach agus creat dlíthiúil nua chun tacaíocht éigeandála a thabhairt laistigh den Aontas.
Ba phríomhfhócas é de chabhair dhaonnúil an Aontais cúnamh a chur ar fáil don Úcráin chun aghaidh a thabhairt ar chuid den chruatan a d’eascair as ionradh na Rúise in 2022. Ó mhí Feabhra 2022, tá breis agus EUR 1.4 bhilliún do chláir um chúnamh daonnúil san Úcráin leithdháilte ag an Aontas chun cabhrú le sibhialtaigh atá buailte ag an gcogadh. Baineadh úsáid as na cistí sin chun freastal ar bhunriachtanais daoine, lena n-áirítear bia, dídean agus seirbhísí sláinte. Is é an cúnamh éigeandála don Úcráin an oibríocht is mó a ndearna SACS comhordú air go dtí seo, agus breis is 155 000 tona cabhrach arna sheachadadh faoi 2025.
Ról Pharlaimint na hEorpa
I réimse an bheartais maidir le cabhair dhaonnúil, gníomhaíonn an Pharlaimint mar chomhreachtóir leis an gComhairle. I ndáil le bunús dlí an bheartais maidir le cabhair dhaonnúil a mholann an Coimisiún (i bhfoirm rialachán), déantar é sin a chaibidliú leis an gComhairle agus leis an bParlaimint agus déanann siad é a fhaomhadh -nó a dhiúltú-, i gcomhréir le gnáthnós imeachta reachtach an Aontais Eorpaigh. Déantar bearta cur chun feidhme an Choimisiúin a chur faoi bhráid na Parlaiminte freisin, a bhfuil cumhachtaí formhaoirseachta aici. Sa Pharlaimint, tagann an chabhair dhaonnúil faoi chúram an Choiste um Fhorbairt (DEVE), agus tagann an chosaint shibhialta faoi chúram an Choiste um an gComhshaol, um an Aeráid agus um Shábháilteacht Bia (ENVI).
Lena chois sin, déanann an Pharlaimint faireachán ar an gcabhair dhaonnúil atá á tabhairt agus féachann sí lena áirithiú gur fearr a dhéanann na forálacha buiséadacha freastal ar riachtanais dhaonnúla dhomhanda. Tá béim leagtha go rialta ag an bParlaimint ar an ngá atá leis an gciste cabhrach daonnúla a mhéadú agus d’éiligh sí go ndúnfaí an bhearna atá ag dul i méid idir riachtanais dhaonnúla dhomhanda agus an cistiú a bhíonn ar fáil, agus is i mí na Feabhra 2026 an uair dheireanach a rinne sí amhlaidh ina rún ar chabhair dhaonnúil tráth il-ghéarchéime: ár bprionsabail a athdhearbhú chun freagairt níos éifeachtaí agus níos uaillmhianaí a thabhairt ar ghéarchéimeanna daonnúla.
Tá Coiste DEVE, agus an Pharlaimint go ginearálta - trí thuairimí agus rúin, lena n-áirítear tuarascálacha féintionscnaimh - , tar éis féachaint le tionchar a bheith acu ar chinntí straitéiseacha agus ar chlaonadh beartas an Choimisiúin, ar nós rannchuidiú AE leis an gCruinniú Mullaigh Domhanda maidir le Cúrsaí Daonnúla, oideachas i gcásanna éigeandála agus an fhreagairt don ráig Ebola. Déanann an Pharlaimint athbreithniú ar chlár oibre bliantúil an Choimisiúin agus ar stráitéis oibríochtúil ECHO. Iarrtar go rialta ar an gCoimisinéir um Ullmhacht agus Bainistíocht Ghéarchéime tuairimí a mhalartú le Coiste DEVE. Na seasaimh dhiongbháilte a ghlac an Pharlaimint, d’imir siad tionchar nach beag ar an gComhdhearcadh Eorpach maidir le Cabhair Dhaonnúil, a glacadh in 2007. Is gníomhaí láidir í an Pharlaimint ar son beartais ghinearálta eile, amhail athléimneacht, slándáil an tsoláthair bia agus nascadh an chúnaimh dhaonnúil leis an gcúnamh um fhorbairt.
Chun formhaoirseacht na Parlaiminte ar chabhair dhaonnúil a neartú, bíonn Buanrapóirtéir don chabhair dhaonnúil á cheapadh ag Coiste DEVE gach dhá bhliain go leith ó 2006. Is í Leire Pajín (S&D, an Spáinn) an Rapóirtéir atá ann faoi láthair. Mar chuid dá sainchúram, tá leasanna maidir leis an mbuiséad cabhrach daonnúla a chosaint, faireachán a dhéanamh ar chláir cabhrach daonnúla agus dlúthchaidreamh a choinneáil leis an bpobal cabhrach daonnúla.
Is é Aonad Pharlaimint na hEorpa um Anailís ar Bheartais Sheachtracha agus um Chur Chun Cinn a d’ullmhaigh an bhileog eolais seo. Le tuilleadh faisnéise a fháil, féach suíomh gréasáin an Choiste um Fhorbairt.
Malte Frederik Hergaden