Ανθρωπιστική βοήθεια
Το παρόν ενημερωτικό δελτίο εξηγεί πώς και γιατί η ΕΕ παρέχει ανθρωπιστική βοήθεια σε παγκόσμιο επίπεδο για την αντιμετώπιση αναγκών σε περίπτωση ανθρωπογενών ή φυσικών καταστροφών. Η Γενική Διεύθυνση Ευρωπαϊκής Πολιτικής Προστασίας και Ανθρωπιστικής Βοήθειας της Επιτροπής χρηματοδοτεί επιχειρήσεις παροχής βοήθειας και συντονίζει τις πολιτικές και τις δραστηριότητες των κρατών μελών. Το Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο ενεργούν ως συννομοθέτες στη διαμόρφωση της πολιτικής της ΕΕ στον τομέα της ανθρωπιστικής βοήθειας και συμμετέχουν στην παγκόσμια συζήτηση για μια πιο αποτελεσματική ανθρωπιστική βοήθεια.
Νομική βάση
- Το άρθρο 21 της Συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση (ΣΕΕ) ορίζει τις αρχές για όλες τις εξωτερικές δράσεις της ΕΕ (το άρθρο 21 παράγραφος 2 στοιχείο ζ) καλύπτει την ανθρωπιστική βοήθεια).
- Το άρθρο 214 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΣΛΕΕ) συνιστά τη νομική βάση για την ανθρωπιστική βοήθεια.
- Το άρθρο 214 παράγραφος 5 ΣΛΕΕ αποτελεί τη νομική βάση για τη δημιουργία του Ευρωπαϊκού Σώματος Εθελοντών Ανθρωπιστικής Βοήθειας.
- Ο Μηχανισμός Πολιτικής Προστασίας της ΕΕ, ο οποίος δημιουργήθηκε το 2001, περιλαμβάνει αυτή τη στιγμή τα κράτη μέλη της ΕΕ συν έξι ακόμα συμμετέχοντα κράτη: τη Βόρεια Μακεδονία, την Ισλανδία, το Μαυροβούνιο, τη Νορβηγία, τη Σερβία και την Τουρκία. Ο Μηχανισμός της ΕΕ στηρίζεται σε μια σειρά από μέσα: 1) την Ευρωπαϊκή Δεξαμενή Πολιτικής Προστασίας, η οποία παρέχει ένα εθελοντικής βάσης σύνολο προ-δεσμευμένων μέσων αντιμετώπισης από τα συμμετέχοντα κράτη μέλη και μια δομημένη διαδικασία για τον εντοπισμό πιθανών ελλείψεων από πλευράς ικανοτήτων· 2) το Κέντρο Συντονισμού Αντιμετώπισης Έκτακτων Αναγκών, το οποίο λειτουργεί ως βασικό επιχειρησιακό κέντρο, διευκολύνοντας τον συντονισμό σε επεμβάσεις προστασίας σε 24ωρη βάση όλη την εβδομάδα· 3) το Κοινό Σύστημα Επικοινωνίας και Πληροφόρησης Εκτάκτων Αναγκών, σκοπός του οποίου είναι να βελτιώσει την επικοινωνία σε καταστάσεις έκτακτης ανάγκης μέσω μιας διαδικτυακής εφαρμογής συναγερμού και ειδοποίησης, καθώς και 4) ένα δίκτυο άμεσα διαθέσιμων εκπαιδευμένων εμπειρογνωμόνων. Ο Μηχανισμός Πολιτικής Προστασίας ενισχύθηκε το 2019 με τη δημιουργία του rescEU, ενός νέου επιχειρησιακού αποθέματος που ήταν ήδη λειτουργικό κατά την περίοδο των δασικών πυρκαγιών του 2019. Πρόκειται για ένα στρατηγικό απόθεμα ευρωπαϊκών ικανοτήτων και αποθεμάτων αντιμετώπισης καταστροφών, το οποίο χρηματοδοτείται πλήρως από την ΕΕ. Περιλαμβάνει έναν στόλο πυροσβεστικών αεροσκαφών και ελικοπτέρων, ένα αεροσκάφος υγειονομικής εκκένωσης και διάφορα βασικά αποθέματα. Σε αυτά περιλαμβάνονται κινητά νοσοκομεία, μεταφορικά μέσα, ενέργεια και είδη καταφυγίου, ιατρικά εφόδια κρίσιμης σημασίας και εξοπλισμός για την αντιμετώπιση χημικών, βιολογικών, ραδιολογικών και πυρηνικών καταστάσεων έκτακτης ανάγκης. Οι ικανότητες του rescEU και του Κέντρου Συντονισμού Αντιμετώπισης Έκτακτων Αναγκών πρόκειται να επεκταθούν στο πλαίσιο της νέας στρατηγικής της ΕΕ για την Ένωση Ετοιμότητας.
- Η Ευρωπαϊκή Ικανότητα Ανθρωπιστικής Δράσης (EHRC) είναι το πλέον πρόσφατο εργαλείο ανθρωπιστικής βοήθειας της ΕΕ. Η EHRC, κατ’ ουσίαν, ενισχύει την ικανότητα του Μηχανισμού Πολιτικής Προστασίας. Η EHRC, που προτάθηκε για πρώτη φορά από την Επιτροπή το 2021 και ιδρύθηκε το 2022, αποτελείται από ένα σύνολο επιχειρησιακών εργαλείων για παροχή ταχείας βοήθειας σε κρίσεις, ιδίως σε περιπτώσεις όπου οι παραδοσιακοί μηχανισμοί παροχής ανθρωπιστικής βοήθειας μέσω εταίρων της ΕΕ ή οι ικανότητές τους μπορεί να είναι αναποτελεσματικοί ή ανεπαρκείς. Η EHRC διαθέτει τρία εργαλεία: κοινές υπηρεσίες εφοδιαστικής, προκαθορισμένα αποθέματα προμηθειών ανθρωπιστικής βοήθειας και εμπειρογνώμονες στον τομέα της υγείας και της εφοδιαστικής. Κινητοποιούνται μέσω του Κέντρου Συντονισμού Αντιμετώπισης Εκτάκτων Αναγκών βάσει προηγούμενης αξιολόγησης και εκτίμησης κρίσεων. Από την ίδρυσή της, η EHRC έχει ανταποκριθεί σε περισσότερες από δώδεκα κρίσεις.
- Το Ευρωπαϊκό Σώμα Αλληλεγγύης (2021 ως 2027) είναι ένα πρόγραμμα που δημιουργεί ευκαιρίες εθελοντισμού στον τομέα της ανθρωπιστικής βοήθειας. Περιλαμβάνει την προηγούμενη Πρωτοβουλία Εθελοντών Ανθρωπιστικής Βοήθειας της ΕΕ, η οποία δρομολογήθηκε τον Μάρτιο του 2014. Η Επιτροπή παρέχει χρηματοδότηση με τη μορφή επιχορηγήσεων σε φορείς, οι οποίοι στη συνέχεια επιλέγουν νέους (ηλικίας 18 έως 30 ετών) για ευκαιρίες εθελοντισμού μέσω της διαδικτυακής πύλης του Ευρωπαϊκού Σώματος Αλληλεγγύης. Ο προϋπολογισμός του για την περίοδο 2021-2027 ανέρχεται σε 1 δισεκατομμύριο EUR.
- Στις 15 Μαρτίου 2016, το Συμβούλιο εξέδωσε νέο κανονισμό για την πρόβλεψη παροχής στήριξης έκτακτης ανάγκης εντός της Ένωσης με σκοπό την αντιμετώπιση της δυσχερούς ανθρωπιστικής κατάστασης που προκλήθηκε από την προσφυγική κρίση που επηρέαζε την ΕΕ εκείνη την περίοδο. Ο κανονισμός παρέχει στην ΕΕ τη δυνατότητα να βοηθήσει πληττόμενα κράτη μέλη να αντιμετωπίσουν τις ανθρωπιστικές ανάγκες των προσφύγων. Ο κανονισμός θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί και μελλοντικά για την αντιμετώπιση άλλων έκτακτων κρίσεων ή καταστροφών με σοβαρές ανθρωπιστικές συνέπειες, όπως πυρηνικά ατυχήματα ή τρομοκρατικές επιθέσεις. Υπεύθυνη για την υλοποίησή του είναι η ECHO.
Κανονιστικό πλαίσιο και πλαίσιο πολιτικής
Οι κανόνες για την παροχή ανθρωπιστικής βοήθειας, συμπεριλαμβανομένων των χρηματοδοτικών της μέσων, καθορίζονται στον κανονισμό σχετικά με την ανθρωπιστική βοήθεια (κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 1257/96 του Συμβουλίου). O κανονισμός αυτός δεν τροποποιήθηκε όταν αναθεωρήθηκαν άλλα μέσα στο πλαίσιο της προετοιμασίας για το πολυετές δημοσιονομικό πλαίσιο 2007-2013 (τον μακροπρόθεσμο προϋπολογισμό της ΕΕ).
Το γενικότερο πλαίσιο πολιτικής για την ανθρωπιστική βοήθεια περιγράφεται στην Ευρωπαϊκή κοινή αντίληψη για την ανθρωπιστική βοήθεια (2007), που υπογράφηκε από τα τρία θεσμικά όργανα της ΕΕ (Επιτροπή, Συμβούλιο και Κοινοβούλιο). Η κοινή αντίληψη καθορίζει το κοινό όραμα, τους στόχους πολιτικής και τις αρχές της ΕΕ σε διάφορα θέματα, μεταξύ των οποίων η διεθνής ανθρωπιστική συνεργασία, η καλή χορηγία, η μείωση των κινδύνων και η ετοιμότητα, η πολιτική προστασία και οι σχέσεις πολιτικού-στρατιωτικού τομέα. Επίσης, η κοινή αντίληψη επιβεβαιώνει εκ νέου τις τέσσερις αρχές της ανθρωπιστικής βοήθειας: τον ανθρωπισμό, την ουδετερότητα, την αμεροληψία και την ανεξαρτησία. Το κείμενο προβλέπει μια πιο συντονισμένη και σταθερή προσέγγιση για την παροχή βοήθειας, και συνδέει την ανθρωπιστική με την αναπτυξιακή βοήθεια, προκειμένου να μπορεί η ΕΕ να ανταποκρίνεται πιο αποτελεσματικά στις αυξανόμενες ανάγκες.
Η απόφαση του 2019 για έναν μηχανισμό πολιτικής προστασίας της Ένωσης διέπει τη δράση της ΕΕ στον εν λόγω τομέα. Τροποποιεί απόφαση του 2013, η οποία αφορούσε την πρόληψη, την ετοιμότητα, την αντιμετώπιση και τις οικονομικές προβλέψεις. Ο κανονισμός για την παροχή στήριξης έκτακτης ανάγκης εντός της Ένωσης (κανονισμός (ΕΕ) 2016/369 του Συμβουλίου) ορίζει τις περιστάσεις υπό τις οποίες τα κράτη μέλη μπορούν να υποβάλουν αίτηση για στήριξη από την ΕΕ. Καθορίζει επίσης τις επιλέξιμες δράσεις και τα είδη των χρηματοδοτικών παρεμβάσεων. Στις 17 Ιουλίου 2025, η Επιτροπή πρότεινε επικαιροποίηση του κανονισμού για τον μηχανισμό πολιτικής προστασίας της Ένωσης με σκοπό την ενίσχυση του προϋπολογισμού του, τη θέσπιση ενός ενισχυμένου πλαισίου πολιτικής προστασίας και τη διάθεση χρηματοδότησης για την αντιμετώπιση απειλών κατά της υγείας.
Η ανακοίνωση της Επιτροπής, του 2021, με τίτλο «Ανθρωπιστική δράση της ΕΕ: νέες προκλήσεις, ίδιες αρχές» έχει σκοπό να ενισχύσει τον παγκόσμιο ανθρωπιστικό αντίκτυπο της ΕΕ, προκειμένου να ανταποκριθεί στην αυξανόμενη ζήτηση για ανθρωπιστική βοήθεια, ένα πρόβλημα το οποίο επιδεινώθηκε λόγω της πανδημίας COVID-19.
ΓΔ Ευρωπαϊκής Πολιτικής Προστασίας και Επιχειρήσεων Ανθρωπιστικής Βοήθειας της Επιτροπής (ECHO)
1. Επισκόπηση και αντίκτυπος
Στο πλαίσιο του πολυετούς δημοσιονομικού πλαισίου, για την περίοδο 2021-2027 διατέθηκαν 11,6 δισεκατομμύρια EUR στο μέσο της ΕΕ που αφορά την ανθρωπιστική βοήθεια. Ως εκ τούτου, η ΕΕ είναι ο μεγαλύτερος πάροχος ανθρωπιστικής βοήθειας στον κόσμο, διαθέτοντας σημαντικό τμήμα της παγκόσμιας χρηματοδότησης για έκτακτη βοήθεια σε θύματα ανθρωπογενών και φυσικών καταστροφών. Μέρος αυτών των πόρων προέρχεται από τα κράτη μέλη, αλλά σημαντικό ποσοστό προέρχεται από τον προϋπολογισμό της ΕΕ.
Στην Επιτροπή, αρμόδια για την ανθρωπιστική βοήθεια και την πολιτική προστασία είναι η Γενική Διεύθυνση Ευρωπαϊκής Πολιτικής Προστασίας και Ανθρωπιστικής Βοήθειας (ECHO). Νυν Επίτροπος Ετοιμότητας και Διαχείρισης Κρίσεων είναι η Hadja Lahbib. Στη διάρκεια της θητείας της, η ECHO εστιάζει την ανθρωπιστική βοήθεια της ΕΕ στα τρόφιμα και τον επισιτισμό, στα καταλύματα, στην υγειονομική περίθαλψη, στην ύδρευση και την αποχέτευση, καθώς και στην εκπαίδευση, σε καταστάσεις έκτακτης ανάγκης. Έχοντας ενισχυθεί σημαντικά από τη δημιουργία της το 1992, η ΓΔ ECHO εκπληρώνει πλέον την εντολή της μέσω ενός δικτύου άνω των 400 εμπειρογνωμόνων σε πάνω από 40 τοπικά γραφεία ανά τον κόσμο.
Το μεγαλύτερο μέρος του προϋπολογισμού ανθρωπιστικής βοήθειας της ΕΕ χρησιμοποιείται έμμεσα. Η ECHO δεν υλοποιεί προγράμματα ανθρωπιστικής βοήθειας η ίδια, αντίθετα, χρηματοδοτεί επιχειρήσεις που υλοποιούνται από εταίρους της, δηλαδή μη κυβερνητικές οργανώσεις (ΜΚΟ), οργανισμούς του ΟΗΕ και διεθνείς οργανισμούς όπως ο Διεθνής Ερυθρός Σταυρός/Ερυθρά Ημισέληνος. Τα κυριότερα καθήκοντα της ECHO είναι να παρέχει πόρους, να εξακριβώνει τη χρηστή οικονομική διαχείριση και να διασφαλίζει ότι τα αγαθά και οι υπηρεσίες των εταίρων της διατίθενται στους πληγέντες πληθυσμούς με τρόπο αποτελεσματικό και γρήγορο, ώστε να καλύπτονται πραγματικές ανάγκες.
Μετά από μια φυσική καταστροφή ή άλλο συμβάν το οποίο απαιτεί ανθρωπιστική βοήθεια, οι εμπειρογνώμονες για θέματα ανθρωπιστικής βοήθειας της ECHO διεξάγουν επί τόπου μια αρχική εκτίμηση της κατάστασης. Κατόπιν, με βάση αυτή την αξιολόγηση διατίθενται με ταχύ ρυθμό πιστώσεις – πρόκειται για την αποκαλούμενη προσέγγιση που βασίζεται στις ανάγκες, η οποία καθορίζει την εργασία της ECHO. Η ενίσχυση διοχετεύεται μέσω 200 και πλέον εταίρων με τους οποίους η ECHO έχει υπογράψει εκ των προτέρων συμβατικές συμφωνίες. Η δομή της ECHO εξασφαλίζει ότι οι πόροι χρησιμοποιούνται με διαφάνεια και ότι όλοι οι εταίροι παραμένουν υπόλογοι. Ενώ, σε γενικές γραμμές, η ανθρωπιστική βοήθεια της ΕΕ θα εξακολουθήσει να παρέχεται από τους ανθρωπιστικούς εταίρους της ΕΕ, ο Μηχανισμός Πολιτικής Προστασίας της Ένωσης και η Ευρωπαϊκή Ικανότητα Ανθρωπιστικής Δράσης επιτρέπουν στην ECHO να προσφέρει περιορισμένη άμεση βοήθεια σε χώρες που την χρειάζονται μετά από καταστροφές, όταν οι παραδοσιακοί μηχανισμοί παροχής ανθρωπιστικής βοήθειας μέσω εταίρων της ΕΕ ή οι ικανότητές τους ενδέχεται να είναι ανεπαρκείς ή αναποτελεσματικοί.
Για το 2026, η ECHO μπορεί να δεσμεύσει 1,9 δισ. ευρώ για την αντιμετώπιση των εξαιρετικά υψηλών παγκόσμιων αναγκών. Τα τελευταία χρόνια, ο αρχικός προϋπολογισμός της ΕΕ για ανθρωπιστική βοήθεια αυξάνεται τακτικά μέσω πρόσθετων μεταφορών πιστώσεων, με χρήματα που προέρχονται κατά κύριο λόγο από το αποθεματικό αλληλεγγύης και επείγουσας βοήθειας (SEAR) της ΕΕ και από την ανακατανομή πόρων από άλλες γραμμές του προϋπολογισμού.
Στην ανακοίνωσή της του 2021 σχετικά με την ανθρωπιστική δράση της ΕΕ, η Επιτροπή προειδοποίησε για τη διεύρυνση του χάσματος μεταξύ του αυξανόμενου επιπέδου των ανθρωπιστικών αναγκών και των χρηματοδοτικών πόρων που είναι διαθέσιμοι σε παγκόσμιο επίπεδο. Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις της ECHO, το 2026 χρειάζονται ανθρωπιστική βοήθεια 239 εκατομμύρια άνθρωποι. Τον Δεκέμβριο του 2025, ο ΟΗΕ απηύθυνε έκκληση για κονδύλια ύψους 33 δισ. δολαρίων ΗΠΑ για την αντιμετώπιση αυτών των αναγκών το 2026. Ένα πρόβλημα που περιπλέκει την παροχή ανθρωπιστικής βοήθειας είναι η πολύ περιορισμένη παγκόσμια βάση χορηγών. Το 2023, οι τρεις μεγαλύτεροι χορηγοί βοήθειας – οι Ηνωμένες Πολιτείες, η Γερμανία και η ΕΕ – αντιπροσώπευαν το 54 % των συνολικά διαθέσιμων κονδυλίων.
2. Προτεραιότητες πολιτικής
Η ECHO προσπαθεί να βελτιώσει την απόκρισή της σε καταστάσεις έκτακτης ανάγκης και παρέχει βοήθεια σε τρίτες χώρες, με στόχο να ενισχύσει την ικανότητά τους να αντιδρούν σε κρίσεις και να συνεισφέρει στη μακροπρόθεσμη ανάπτυξή τους. Ο συντονισμός της ανθρωπιστικής και της αναπτυξιακής βοήθειας, και ο τερματισμός του φαύλου κύκλου της κλιματικής αλλαγής, της πείνας και της φτώχειας αποτελούν βασικούς στόχους για την ΕΕ.
Οι δραστηριότητες στο πλαίσιο της ετοιμότητας για την αντιμετώπιση καταστροφών αποτελούν επίσης μέρος της έμφασης που δίνει η ECHO στην ανθεκτικότητα. Η ΕΕ αποτελεί σημαντικό παράγοντα στη διαμόρφωση των προσπαθειών της διεθνούς κοινότητας για τη διαχείριση του κινδύνου καταστροφών. Η ΕΕ υποστηρίζει το πλαίσιο Σεντάι, του 2015, για τη μείωση του κινδύνου καταστροφών και εξέδωσε το σχέδιο δράσης Σεντάι για τη μείωση του κινδύνου καταστροφών το 2016. Το πρόγραμμα αυτό ενσωματώνει στη χάραξη πολιτικής μια προσέγγιση με βάση τον κίνδυνο καταστροφών και προτείνει συγκεκριμένες δραστηριότητες που σχετίζονται με τη γνώση του κινδύνου, τις επενδύσεις κινδύνου, την ετοιμότητα για την αντιμετώπιση καταστροφών και την ανθεκτικότητα. Το 2012 η Επιτροπή εξέδωσε ανακοίνωση σχετικά με την ανθεκτικότητα, η οποία αναθεωρήθηκε το 2017. Στόχος της ανακοίνωσης είναι να καθοριστεί μια στρατηγική προσέγγιση όσον αφορά την ανθεκτικότητα, η οποία να μπορεί να ενισχύσει τον αντίκτυπο της εξωτερικής δράσης της ΕΕ. Αυτή η προσέγγιση έχει ενισχυθεί περαιτέρω στο πλαίσιο της νέας στρατηγικής της ΕΕ για την Ένωση Ετοιμότητας, η οποία δημοσιεύτηκε το 2025. Η στρατηγική ορίζει ότι η ετοιμότητα και η ανθεκτικότητα θα πρέπει να ενσωματώνονται συστηματικά στις εξωτερικές εταιρικές σχέσεις της ΕΕ.
Δεδομένου του μεγάλου αριθμού προσφύγων και εκτοπισμένων ατόμων σε καταστάσεις που συχνά παρατείνονται επί μακρόν, η ΕΕ συμφώνησε, το 2016, να διαμορφώσει προσέγγιση απέναντι στον αναγκαστικό εκτοπισμό η οποία να προσανατολίζεται ακόμα περισσότερο στην ανάπτυξη. Η ΕΕ δίνει μεγαλύτερη έμφαση στη στήριξη της κοινωνικοοικονομικής ένταξης των βιαίως εκτοπισμένων ατόμων και στην αντιμετώπιση των βαθύτερων αιτιών του μακροχρόνιου εκτοπισμού σύμφωνα με το πλαίσιο ολοκληρωμένης αντιμετώπισης του προσφυγικού του Ύπατου Αρμοστή των Ηνωμένων Εθνών για τους Πρόσφυγες και την προσέγγιση της Παγκόσμιας Τράπεζας για τον αναγκαστικό εκτοπισμό.
Η ΕΕ και τα κράτη μέλη της διαδραμάτισαν σημαντικό ρόλο στην Παγκόσμια Ανθρωπιστική Διάσκεψη Κορυφής που πραγματοποιήθηκε τον Μάιο του 2016 στην Κωνσταντινούπολη. Η ίδια η ΕΕ ανέλαβε 100 δεσμεύσεις, προκειμένου να συνεισφέρει στο «Ανθρωπιστικό Θεματολόγιο» που παρουσιάστηκε στη Διάσκεψη Κορυφής από τον Γενικό Γραμματέα του ΟΗΕ, και προκειμένου να υλοποιήσει τη λεγόμενη «Μεγάλη Συμφωνία», μια νέα, καινοτόμο συνθήκη μεταξύ διαφόρων παραγόντων στον τομέα της ανθρωπιστικής βοήθειας, με στόχο την αύξηση της οικονομικής αποδοτικότητας και αποτελεσματικότητας. Στη συνέχεια, η συμφωνία αυτή τροποποιήθηκε στη «Μεγάλη Συμφωνία 2.0» το 2021 και στη «Μεγάλη Συμφωνία 3.0» το 2023. Η συμφωνία τονίζει τη σημασία των δίκαιων και βασισμένων σε αρχές εταιρικών σχέσεων με τοπικές οργανώσεις και την υποχρέωση λογοδοσίας όσον αφορά τη βοήθεια προς τους πληγέντες.
Η ενσωμάτωση των θεμάτων που αφορούν τη διάσταση του φύλου και την καταπολέμηση της έμφυλης βίας συνεχίζουν να αποτελούν προτεραιότητες της ECHO, η οποία έχει εισαγάγει παράμετρο για το φύλο στις επιχειρήσεις ανθρωπιστικής βοήθειας. Στο επίκεντρο των προσπαθειών βρίσκεται και η στήριξη της εκπαίδευσης των παιδιών σε καταστάσεις έκτακτης ανάγκης, σύμφωνα με την ανάγκη να δοθεί προτεραιότητα στις πιο ευπαθείς ομάδες.
3. Άλλα όργανα
Η βοήθεια της ΕΕ περιλαμβάνει τρεις ακόμη δομές: τον Μηχανισμό Πολιτικής Προστασίας της ΕΕ, το Ευρωπαϊκό Σώμα Αλληλεγγύης, καθώς και ένα νέο νομικό πλαίσιο για την παροχή έκτακτης στήριξης εντός της Ένωσης.
Ένας σημαντικός στόχος της ανθρωπιστικής βοήθειας της ΕΕ ήταν η παροχή βοήθειας στην Ουκρανία για την αντιμετώπιση ορισμένων από τις δυσκολίες που προκλήθηκαν από την εισβολή της Ρωσίας το 2022. Από τον Φεβρουάριο του 2022, η ΕΕ έχει διαθέσει περισσότερα από 1,4 δισ. EUR σε προγράμματα ανθρωπιστικής βοήθειας στην Ουκρανία για να βοηθήσει τους αμάχους που επλήγησαν από τον πόλεμο. Τα κονδύλια αυτά χρησιμοποιήθηκαν για την κάλυψη των βασικών αναγκών των ανθρώπων, συμπεριλαμβανομένων των τροφίμων, της στέγασης και των υπηρεσιών υγείας. Η βοήθεια έκτακτης ανάγκης προς την Ουκρανία είναι η μεγαλύτερη μέχρι σήμερα επιχείρηση που συντονίζεται από τον μηχανισμό πολιτικής προστασίας της ΕΕ, με την παράδοση περισσότερων από 155 000 τόνους ανθρωπιστικής βοήθειας ως τον Ιανουάριο του 2025.
Ο ρόλος του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου
Στον τομέα της πολιτικής για την ανθρωπιστική βοήθεια, το Κοινοβούλιο ενεργεί ως συννομοθέτης, από κοινού με το Συμβούλιο. Η νομική βάση για την πολιτική ανθρωπιστικής βοήθειας που προτείνεται από την Επιτροπή (με τη μορφή κανονισμών) υπόκειται σε διαπραγμάτευση -με έγκριση (ή απόρριψη)- από το Συμβούλιο και το Κοινοβούλιο, σύμφωνα με τη συνήθη νομοθετική διαδικασία της ΕΕ. Τα εκτελεστικά μέτρα της Επιτροπής κατατίθενται επίσης στο Κοινοβούλιο, το οποίο διαθέτει εξουσίες ελέγχου. Εντός του Κοινοβουλίου, η ανθρωπιστική βοήθεια εμπίπτει στις αρμοδιότητες της Επιτροπής Ανάπτυξης (DEVE) και η πολιτική προστασία στις αρμοδιότητες της Επιτροπής Περιβάλλοντος, Κλίματος και Ασφάλειας των Τροφίμων (ENVI).
Επιπλέον, το Κοινοβούλιο ελέγχει τη διάθεση της ανθρωπιστικής βοήθειας και φροντίζει να εξασφαλίσει ότι οι προβλέψεις του προϋπολογισμού αντιστοιχούν περισσότερο στις παγκόσμιες ανθρωπιστικές ανάγκες. Το Κοινοβούλιο έχει υπογραμμίσει επανειλημμένα ότι χρειάζεται να αυξηθεί η χρηματοδότηση για την ανθρωπιστική βοήθεια και τόνισε πως πρέπει να κλείσει το όλο και διευρυνόμενο χάσμα ανάμεσα στις παγκόσμιες ανθρωπιστικές ανάγκες και τη διαθέσιμη χρηματοδότηση, πιο πρόσφατα τον Ιανουάριο του 2026 στο ψήφισμά του σχετικά με την ανθρωπιστική βοήθεια σε μια περίοδο πολλαπλών κρίσεων — επαναβεβαιώνοντας τις αρχές μας για μια πιο αποτελεσματική και φιλόδοξη απάντηση στις ανθρωπιστικές κρίσεις.
Η επιτροπή DEVE, και το Κοινοβούλιο γενικότερα, έχουν επίσης προσπαθήσει -μέσω γνωμοδοτήσεων και ψηφισμάτων, συμπεριλαμβανομένων εκθέσεων ιδίας πρωτοβουλίας- να επηρεάσουν τις στρατηγικές αποφάσεις και τους πολιτικούς προσανατολισμούς της Επιτροπής, όπως για παράδειγμα σχετικά με τη συνεισφορά της ΕΕ στην Παγκόσμια Ανθρωπιστική Διάσκεψη Κορυφής, με την εκπαίδευση σε καταστάσεις έκτακτης ανάγκης και με την αντιμετώπιση της επιδημίας του ιού Έμπολα. Το Κοινοβούλιο εξετάζει το ετήσιο πρόγραμμα εργασίας της Επιτροπής και την επιχειρησιακή στρατηγική της ECHO. Ο Επίτροπος Ετοιμότητας και Διαχείρισης Κρίσεων καλείται επίσης τακτικά να συμμετάσχει σε ανταλλαγή απόψεων με την επιτροπή DEVE. Η «Ευρωπαϊκή κοινή αντίληψη για την ανθρωπιστική βοήθεια», που εγκρίθηκε το 2007, επηρεάστηκε σε μεγάλο βαθμό από τις σαφείς θέσεις που είχε εγκρίνει το Κοινοβούλιο. Το Κοινοβούλιο έχει επίσης σταθεί ενεργός υποστηρικτής και άλλων θεμάτων πολιτικής, όπως η ανθεκτικότητα, η επισιτιστική ασφάλεια και η σύνδεση της ανθρωπιστικής με την αναπτυξιακή βοήθεια.
Για να ενισχυθεί ο έλεγχος εκ μέρους του Κοινοβουλίου στον τομέα της ανθρωπιστικής βοήθειας, από το 2006 και μετά η Επιτροπή DEVE ορίζει έναν μόνιμο εισηγητή για την ανθρωπιστική βοήθεια κάθε δυόμισι χρόνια. Σήμερα, εισηγήτρια είναι η Leire Pajín (S&D, Ισπανία). Η εντολή της περιλαμβάνει την υπεράσπιση συμφερόντων υπέρ του προϋπολογισμού για την ανθρωπιστική βοήθεια, την παρακολούθηση των προγραμμάτων ανθρωπιστικής βοήθειας και τη διατήρηση στενών επαφών με την κοινότητα ανθρωπιστικής βοήθειας.
Το παρόν ενημερωτικό δελτίο συντάσσεται από τη Μονάδα Ανάλυσης και Υποστήριξης Εξωτερικών Πολιτικών του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου. Για περισσότερες πληροφορίες, επισκεφθείτε τον ιστότοπο της Επιτροπής Ανάπτυξης.
Malte Frederik Hergaden