Maoin intleachtúil
Mínítear sa bhileog eolais seo creat an Aontais maidir le cearta maoine intleachtúla, lena n-áirítear maoin thionsclaíoch agus tráchtála (paitinní, trádmharcanna, dearaí, rúin trádála agus tásca geografacha) agus cóipcheart. Mínítear inti freisin ról Pharlaimint na hEorpa maidir le dlí maoine intleachtúla a chomhchuibhiú.
Bunús dlí
Le hAirteagail 114 agus 118 den Chonradh ar Fheidhmiú an Aontais Eorpaigh (CFAE), cumhdaítear comhchuibhiú dlí maoine intleachtúla agus cruthú ceart maoine intleachtúla ar fud an Aontais.
Cuspóirí
Cé go bhfuil siad rialáilte ag dlíthe éagsúla idirnáisiúnta agus náisiúnta, tá cearta maoine intleachtúla (CMInna) comhchuibhithe le reachtaíocht an Aontais chomh maith. Foráiltear le hAirteagal 118 CFAE, i gcomhthéacs bhunú agus fheidhmiú an mhargaidh aonair, go mbunóidh an Pharlaimint agus an Chomhairle, ag gníomhú dóibh i gcomhréir leis an ngnáthnós imeachta reachtach, bearta chun dlí maoine intleachtúla an Aontais Eorpaigh a chruthú chun cosaint aonfhoirmeach a sholáthar do CMInna ar fud an Aontais, agus le haghaidh socruithe láraithe údaraithe, comhordaithe agus maoirseachta ar fud an Aontais. Is éard atá i gceist go príomha le gníomhaíocht reachtach an Aontais ná gnéithe de CMInna a chomhchuibhiú trína chóras féin a chruthú, amhail mar atá i gcás thrádmharc an Aontais Eorpaigh agus dearadh comhphobail cláraithe, agus ó 2023, i gcás paitinní freisin. Léirítear oibleagáidí idirnáisiúnta na mBallstát faoi Choinbhinsiúin Bheirn agus faoi Choinbhinsiúin na Róimhe in go leor d’ionstraimí an Aontais Eorpaigh, faoin gComhaontú maidir le Gnéithe de Chearta Maoine Intleachtúla a bhaineann le Trádáil (Comhaontú TRIPS) agus faoi Chonarthaí Idirnáisiúnta 1996 na hEagraíochta Domhanda um Maoin Intleachtúil (EDMI).
A bhfuil bainte amach
A. Comhchuibhiú reachtach
1. Trádmharcanna, dearaí agus samhlacha
Tá creat dlíthiúil an Aontais Eorpaigh le haghaidh trádmharcanna bunaithe ar chóras clárúcháin ceithre chiseal, ar córas é atá ann comhchuibhithe le córais náisiúnta trádmharcanna trí bhíthin na Treorach um Thrádmharcanna (Treoir (AE) 2015/2436), a bhfuil sé mar aidhm léi dlíthe na mBallstát a bhaineann le trádmharcanna a ailíniú. Chomh maith leis an mbealach náisiúnta (clárú le haghaidh cosaint trádmhairc trí oifig trádmhairc náisiúnta), is féidir cosaint trádmhairc san Aontas a fháil freisin trí bhealach Benelux, trí thrádmharc an Aontais, a tugadh isteach in 1994, agus tríd an mbealach idirnáisiúnta. Le Rialachán um Thrádmharcanna an Aontais Eorpaigh (Rialachán (AE) 2017/1001), códaítear agus ionadaítear na rialacháin ar fad a bhí ann roimhe sin maidir le trádmharc an Aontais Eorpaigh. Rinneadh an códú ar mhaithe le soiléireacht, ós rud é go ndearnadh an córas trádmharcanna de chuid an Aontais a leasú go substaintiúil cheana féin roinnt uaireanta. Tá cáilíocht aonadach ag trádmharc de chuid an Aontais agus an éifeacht chéanna aige ar fud an Aontais. Tá Oifig Maoine Intleachtúla an Aontais Eorpaigh (EUIPO) freagrach as trádmharcanna agus dearaí an Aontais a bhainistiú. Is le Rialachán um Thrádmharcanna an Aontais freisin a shocraítear méideanna na dtáillí atá iníoctha le EUIPO. Tá siad socraithe ar leibhéal lena n-áirithítear go gcumhdaíonn an t-ioncam a ghnóthaíonn siad costais EUIPO agus go gcomhlánaíonn siad ag an am céanna na córais náisiúnta trádmharcanna atá ann cheana.
Leis an rialachán maidir le dearaí an Aontais Eorpaigh (Rialachán (CE) Uimh. 6/2002), bunaíodh córas Comhphobail chun dearaí agus samhlacha a chosaint. Le blianta beaga anuas, nuachóirigh an tAontas Eorpach a chreat dearaidh trí phacáiste athchóirithe reachtaigh 2024 de chuid an Aontais um dhearadh, agus athbhreithniú á dhéanamh ar reachtaíocht chun neartú agus cuíchóiriú a dhéanamh ar chosaint dearaí a théann chun tairbhe do dhearthóirí neamhspleácha, agus d’fhiontair bheaga agus mheánmhéide (FBManna) chomh maith agus do thionscail ina bhfuil ról mór ag dearaí. Tháinig an Rialachán maidir le Rialachas Dearaidh an Aontais (Rialachán (AE) 2024/2822) i bhfeidhm an 1 Bealtaine 2025 agus tá sé mar aidhm leis a chinntiú go bhfuil an córas cosanta dearaí in oiriúint don ré dhigiteach, agus leathnú á dhéanamh ar na coincheapa agus na sainmhínithe chun iad a choinneáil infheidhme ar chúinsí reatha agus cuinsí amach anseo. Ina theannta sin, is éard is aidhm dó ná feabhas a chur ar rochtain, ar éifeachtacht agus ar inacmhainneacht an chórais cosanta dearaí trí nósanna imeachta do FBManna agus do thionscail a bhfuil ról mór ag an dearadh iontu a shimpliú agus trí leibhéal agus struchtúr na dtáillí iníochtha a optamú.
Tá sé mar aidhm leis an Treoir maidir le Dearadh (Treoir (AE) 2024/2823) freisin go gcuirtear an córas in oiriúint don ré dhigiteach (go háirithe do theacht chun cinn na bprintéirí 3T) agus go mbeidh sé i bhfad níos inrochtana agus níos éifeachtaí trí chostais a laghdú, nósanna imeachta a shimpliú, feabhas a chur ar éifeachtúlacht agus intuarthacht na nósanna imeachta sin, agus deimhneacht dhlíthiúil a mhéadú. Ceanglaítear ar na Ballstáit an Treoir maidir le Dearadh a thrasuí ina gcórais dlí náisiúnta faoin 9 Nollaig 2027.
Le Cinneadh 2006/954/CE agus Rialachán (CE) Uimh. 1891/2006 ón gComhairle, nascadh córas an Aontais chun dearaí a chlárú leis an gcóras idirnáisiúnta um chlárú i gcás dearthaí agus samhlacha tionsclaíocha EDMI.
2. Cóipcheart agus cearta gaolmhara
Áirithíonn cóipcheart go n-íocfar údair, cumadóirí, ealaíontóirí, scannánóirí agus cruthaitheoirí eile as a gcuid saothar agus go ndéanfar a gcuid saothar a chosaint. De bharr teicneolaíochtaí digiteacha, tá athrú as cuimse tagtha ar an gcaoi a dtáirgtear ábhar cruthaitheach, ar an gcaoi a ndáiltear é, agus ar an gcaoi a bhfaightear rochtain air. Is é atá sa dlí maidir le cóipcheart an Aontais 13 threoir agus dhá rialachán ina ndéantar, le chéile, na cearta bunúsacha atá ag údair, taibheoirí, léiritheoirí agus craoltóirí a chomhchuibhiú. Trí chaighdeáin de chuid an Aontais a leagan síos, laghdaítear neamhréireachtaí náisiúnta, áirithítear leibhéal cosanta a bhfuil gá leis chun cruthaitheacht agus infheistíocht sa chruthaitheacht a áirithiú, déantar éagsúlacht chultúrtha a chur chun cinn agus déantar éascú do thomhaltóirí agus do ghnólachtaí rochtain a fháil ar inneachar digiteach agus ar sheirbhísí digiteacha ar fud an mhargaidh aonair.
a. Cóipcheart
Leis an Treoir maidir le Cóipcheart (Treoir (AE) 2019/790), comhchuibhítear reachtaíocht maidir le cóipcheart ar fud an Aontais do thomhaltóirí, do chruthaitheoirí agus do chuideachtaí. Deonaítear léi cosaint chóipchirt choimhdeach d’fhoilsitheoirí preasa agus áirithítear luach saothair cóir i gcás inneachar atá faoi chóipcheart. Tugadh isteach léi freisin freagracht dhlíthiúil d’ardáin ar líne maidir le húsáid agus uaslódáil ábhair faoi chóipcheart ar a suíomhanna. Ní bheidh feidhm ag na ceanglais nua ar uaslódáil neamhthráchtála saothar atá faoi chóipcheart chuig ciclipéidí ar líne amhail Vicipéid, áfach. Is é is aidhm don treoir maidir le tarchur ar líne de chuid eagraíochtaí craoltóireachta agus maidir le hatarchur clár teilifíse agus raidió (Treoir (AE) 2019/789 (Treoir CabSat II)) líon na gclár teilifíse agus raidió ar líne atá ar fáil do thomhaltóirí an Aontais a mhéadú. Tugtar isteach léi prionsabal na tíre tionscnaimh chun éascú a dhéanamh ar cheadúnú na gceart do chláir áirithe a chuireann craoltóirí ar fáil ar a n-ardáin ar líne amhail comhchraoladh agus seirbhísí teilifíse athdheise. Ní mór do chraoltóirí ceadanna cóipchirt a fháil ina dtír bhunáitíochta de chuid AE chun cláir raidió, nuacht teilifíse agus cúrsaí reatha a dhéanamh, chomh maith le léiriúcháin atá maoinithe go hiomlán ag na craoltóirí féin a chur ar fáil ar líne i ngach tír de chuid AE.
Leis an treoir maidir le rochtain ar leabhair agus ar ábhar clóite (Treoir (AE) 2017/1564) ceadaítear úsáid áirithe saothar áirithe agus ábhar eile atá faoi chosaint cóipchirt agus cearta gaolmhara chun leasa daoine dalla, daoine lagamhairc nó daoine atá faoi mhíchumas léitheoireachta cló ar bhealach eile, i bhformáidí iomchuí.
Is éard is aidhm le rialachán maidir le hinaistritheacht trasteorann seirbhísí ábhair ar líne (Rialachán (AE) 2017/1128) ná a áirithiú gur féidir le tomhaltóirí a cheannaíonn ábhar ar líne amhail scannáin, craoltaí spóirt, ceol, r-leabhair agus cluichí nó a bhfuil síntiús acu lena n-aghaidh, rochtain a fháil orthu agus iad ag taisteal chuig Ballstáit eile an Aontais.
b. An tréimhse chosanta do chóipcheart agus do chearta gaolmhara
Cosnaítear cóipcheart agus cearta gaolmhara le linn shaol an údair nó an chruthaitheora agus ar feadh 70 bliain tar éis a bháis. Leis an treoir ó 2011maidir leis an tréimhse chosanta do chóipcheart (Treoir 2011/77/AE) cuireadh síneadh leis an tréimhse cosanta cóipchirt do thaibheoirí taifeadtaí fuaime ó 50 bliain go 70 bliain tar éis iad a bheith taifeadta, agus go dtí 70 bliain tar éis bhás an údair i gcás údair cheoil, amhail cumadóirí agus liriceoirí. Tá an tréimhse chosanta 70 bliain ina caighdeán idirnáisiúnta anois maidir le taifeadtaí fuaime. Faoi láthair, déanann 64 thír ar fud an domhain taifeadtaí fuaime a chosaint ar feadh 70 bliain nó níos faide.
c. Ríomhchláir agus bunachair sonraí
Leis an treoir maidir le cosaint dlí ríomhchlár (Treoir 2009/24/CE) cuireadh de cheangal ar na Ballstáit ríomhchláir a chosaint trí chóipcheart mar shaothair litríochta faoi Choinbhinsiún Bheirn chun Saothair Litríochta agus Ealaíon a Chosaint. Leis an Treoir maidir le Bunachair Sonraí (Treoir 96/9/CE), foráiltear do chosaint dhlithiúil bunachar sonraí, lena sainmhínítear bunachar sonraí mar ‘bhailiúchán saothar neamhspleách, sonraí neamhspleácha nó ábhair neamhspleácha eile a chuirtear i dtoll a chéile ar bhealach córasach nó rianúil agus a bhfuil rochtain ar gach ceann acu trí mheáin leictreonacha nó trí mheáin eile’. Sa Treoir maidir le Bunachair Sonraí, sonraítear go bhfuil bunachair sonraí cosanta ag cóipcheart, lena gcuimsítear cruthú intleachtúil é féin, agus ag ceart sui generis araon, lena gcosnaítear infheistíocht airgid, acmhainní daonna, iarrachta agus fuinnimh a dhéantar chun inneachar bunachair sonraí a fháil, a fhíorú nó a chur i láthair.
Leis an nGníomh um Shonraí (Rialachán (AE) 2023/2854), bunaítear rialacha maidir le comhroinnt sonraí a ghintear trí úsáid a bhaint as táirgí nasctha nó seirbhísí gaolmhara, amhail Idirlíon na Rudaí Nithiúla agus meaisíní tionsclaíocha. Ceanglaítear leis nochtadh agus foilsiú sonraí a d’fhéadfadh a bheith faoi chosaint ag rúin trádála, cóipcheart nó CMInna eile an tsealbhóra sonraí nó tríú páirtí, agus cuireann sé ar chumas úsáideoirí rochtain a fháil ar na sonraí a ghineann siad. Déantar foráil ann do rialacha nua lena sonraítear cé atá in ann rochtain a fháil ar shonraí a ghintear laistigh den Aontas agus iad a úsáid ar fud na n-earnálacha eacnamaíocha uile.
Leis an nGníomh um Rialachas Sonraí (Rialachán (AE) 2022/868), tugadh isteach sásraí chun athúsáid catagóirí áirithe sonraí ón earnáil phoiblí atá faoi chosaint a éascú, chun muinín as seirbhísí idirghabhála sonraí a neartú agus chun altrúchas ó thaobh sonraí de a chothú ar fud an Aontais.
Is éard atá i gceist leis an mbille ‘Omnibus VII’atá beartaithe ná pacáiste reachtaíochta atá ceaptha chun rialacháin dhigiteacha éagsúla de chuid an Aontais a shimpliú agus a chomhdhlúthú, amhail an Gníomh um Shonraí agus an Gníomh um Rialachas Sonraí. Is ceann de phríomhphointí an rialacháin maidir le Omnibus Digiteach, a mhol an Coimisiún an 19 Samhain 2025, ná comhéadáin leis an nGníomh um Shonraí agus an Gníomh um Rialachas Sonraí a chomhchuibhiú. Tá sé mar aidhm leis an athbhreithniú sin ná bunú comhsheasmhach don gheilleagair Eorpach sonraí a chruthú a chónascann cosaint sonraí agus nuálaíocht. Tá sé mar aidhm leis castacht a laghdú trí rialacha a chomhdhlúthú agus téarmaíocht a chaighdeánú. Tugadh an chaibidlíocht thríthaobhach idir an Chomhairle agus an Pharlaimint i gcrích le comhaontú sealadach maidir leis an bpacáiste. Ní mór don dá institiúid (ar a dtugtar na comhreachtóirí freisin) an comhaontú a ghlacadh go foirmiúil anois.
d. Cearta cíosa agus iasachta
Ba ionstraim reachtach luath de chuid an Aontais í an Treoir maidir le Cíos agus Iasachtú (Treoir 2006/115/CE) maidir le cearta údar a ghlac cur chuige cothrománach. Tugadh isteach léi ceart dosheachanta chun luach saothair a fháil, ós rud é go n-éilíonn saothar cruthaitheach agus ealaíonta na n-údar agus na dtaibheoirí ioncam leormhaith agus go bhfuil na hinfheistíochtaí is gá chun fónagraim agus scannáin a dhéanamh an-ard.
e. Cumainn bailithe dleachtanna
Ní mór ceadúnas a fháil ó shealbhóirí éagsúla an chóipchirt agus na gceart gaolmhar sular féidir inneachar atá faoi chosaint a scaipeadh. Féadfaidh sealbhóirí na gceart a gcearta a chur faoi chúram cumann bailithe dleachtanna, a bhainistíonn na cearta sin thar a gceann. Ach amháin más ann do chúiseanna a bhfuil údar cuí leo ag eagraíocht bailithe dleachtanna chun diúltú do bhainistíocht a dhéanamh, tá sé d’oibleagáid uirthi na cearta sin a bhainistiú. Leis an treoir maidir le comhbhainistiú a dhéanamh ar chóipcheart (Treoir 2014/26/AE), leagtar síos ceanglais maidir le heagraíochtaí bailithe dleachtanna, d’fhonn ardchaighdeáin rialála, bainistíochta airgeadais, trédhearcachta agus tuairiscithe a áirithiú. Is éard is aidhm léi ná a áirithiú go mbeidh cead labhartha ag sealbhóirí na gceart maidir le bainistiú a gceart agus foráiltear léi go bhfeidhmeofar eagraíochtaí bailithe dleachtanna ar bhealach níos fearr trí chaighdeáin uile-Aontais. Ní mór do na Ballstáit a áirithiú go ngníomhóidh eagraíochtaí bailithe dleachtanna ar mhaithe le leas na sealbhóirí ceart a ndéanann siad ionadaíocht orthu.
3. Paitinní
Is éard atá i bpaitinn ná teideal dlíthiúil is féidir a bhronnadh i gcás aireagán ar bith de chineál teicniúil, ar choinníoll go bhfuil sé nua, go bhfuil céim airgtheach bainteach leis agus go bhféadfadh feidhm thionsclaíoch a bheith aige. Tugann paitinn an ceart don úinéir cosc a chur ar dhaoine eile an t-aireagán a dhéanamh, a úsáid nó a dhíol gan chead. Tugann paitinní spreagadh do chuideachtaí an infheistíocht is gá a dhéanamh i nuálaíocht, agus spreagadh do dhaoine aonair agus do chuideachtaí acmhainní a úsáid ar mhaithe le taighde agus forbairt. San Eoraip, is féidir aireagáin theicniúla a chosaint trí phaitinní náisiúnta a dheonaíonn na húdaráis inniúla náisiúnta, nó trí phaitinní Eorpacha a dheonaíonn Oifig Eorpach na bPaitinní go lárnach. Is brainse feidhmiúcháin é OEP de chuid Eagraíocht Eorpach na bPaitinní, a bhfuil 39 stát chonarthacha anois faoina cúram. Níl an tAontas féin ina bhall den eagraíocht sin.
D’fhormheas an Pharlaimint agus an Chomhairle an bunús dlí in 2012 le haghaidh paitinn Eorpach a bhfuil éifeacht aonadach léi (paitinn aonadach) tar éis do na Ballstáit na blianta a chaitheamh i mbun plé ina leith. Bunaítear dá bhrí sin dlínse paitinní aonair agus speisialaithe le comhaontú idirnáisiúnta idir na Ballstáit.
Ina breithiúnas an 5 Bealtaine 2015 i gcásanna C-146/13 agus C-147/13, sheas Cúirt Bhreithiúnais an Aontais Eorpaigh (CBAE) le pacáiste na bpaitinní aonadacha, lenar réitíodh an bealach le haghaidh fíorphaitinn Eorpach.
Ó tháinig sí i bhfeidhm an 1 Meitheamh 2023, chuir paitinn aonadach an Aontais, arna deonú ag Oifig na bPaitinní Eorpacha, cosaint aonfhoirmeach a bhfuil an éifeacht chéanna léi ar fáil i ngach tír rannpháirteach de chuid an Aontais. Tá an rogha ag gnólachtaí a n-aireagáin a chosaint i mBallstáit an Aontais uile le fíorphaitinn an Aontais. Tá siad in ann agóid a dhéanamh i gcoinne paitinní aonadacha agus iad a chosaint i gcás cúirte aonair trí Chúirt Aontaithe na bPaitinní (UPC). Leis sin, déanfar an córas a chuíchóiriú agus sábhálfar airgead maidir le costais aistriúcháin. Rialaítear leis an gComhaontú maidir le Cúirt Aontaithe na bPaitinní (UPCA) nach mór tosaíocht dhlí an Aontais a urramú (Airteagal 20 UCPA) agus go mbeidh cinntí ó CBAE ina gceangal ar UPC. Tá dlínse ag UPC i níos mó ná 18 mBallstát de chuid an Aontais faoi láthair. Tá sí comhdhéanta de Chúirt Chéadchéime, de Chúirt Achomhairc agus de Chlárlann. Tá struchtúr díláraithe ag an gCúirt Chéadchéime agus tá rannán lárnach aici i bPáras in éineacht le rannóga in München agus Milano, chomh maith le rannáin réigiúnacha agus áitiúla éagsúla ar fud na hEorpa. Is i Lucsamburg atá an Chúirt Achomhairc lonnaithe agus déanann sí achomhairc a éisteacht i gcoinne bhreitheanna na Cúirte Céadchéime agus déanann sí iarrataí a mheas ar chinntí críochnaitheacha na Cúirte a athéisteacht. Suíonn aon phainéal den Chúirt Achomhairc i gcomhdhéanamh ilnáisiúnta de thriúr breithiúna atá cáilithe go dlíthiúil agus beirt bhreithiúna atá cáilithe go teicniúil a bhfuil cáilíochtaí agus taithí acu i réimse na teicneolaíochta lena mbaineann, i gcomhréir le hAirteagal 9(1) de UCPA.
4. Rúin trádála
Tá an nós maidir le faisnéis ghnó (‘fios gnó’) a choimeád faoi rún ann leis na céadta bliain. Is ann d’ionstraimí dlí chun rúin trádála a chosaint i roinnt mhaith tíortha, bídís sainmhínithe mar chuid de CMInna nó ná bídís. Ní féidir comparáid a dhéanamh idir an leibhéal cosanta a thugtar d’fhaisnéis rúnda agus an leibhéal cosanta a thugtar do réimsí eile de dhlí na maoine intleachtúla amhail paitinní, cóipcheart agus trádmharcanna, ach is féidir feidhm a bheith aige, i bprionsabal, ar feadh tréimhse éiginnte seachas ar feadh tréimhse theoranta. Bíonn níos mó éagsúlachta ann ó thír go tír maidir le rúin trádála a chosaint ná mar a bhíonn i réimsí eile de dhlí CMI, agus is féidir níos mó buntáistí fós a bheith ag baint leis agus is féidir leis a bheith níos saoire ná cosaint fhoirmiúil paitinne a lorg. In 2016 glacadh an treoir maidir le rúin trádála a chosaint, (Treoir (AE) 2016/943) chun fios gnó agus faisnéis ghnó neamhnochta (rúin trádála) a chosaint ar iad a fháil, a úsáid agus a nochtadh go neamhdhleathach.
5. CMInna i gcás cineálacha plandaí
Cineál CMI is ea cosaint cineálacha plandaí, ar a dtugtar freisin ‘ceart na bpóraitheoirí plandaí’ a dheonaítear do phóraitheoir cineálacha nua plandaí. Rannchuidíonn córas foriomlán cosanta an Aontais do chineálacha plandaí, atá bunaithe ar phrionsabail Chonbhinsiúin Idirnáisiúnta do Chosaint Cineálacha Nua Plandaí 1991, leis an bhforbairt ar thalmhaíocht agus ar ghairneoireacht. Bunaíodh córas sonrach chun cearta maidir le cineálacha plandaí a chosaint le reachtaíocht an Aontais. Leis sin, ceadaítear CMInna a dheonú do chineálacha plandaí. Is í an Oifig Comhphobail um Chineálacha Plandaí a dhéanann an scéim sin a chur chun feidhme agus a chur i bhfeidhm.
6. Tásca geografacha
Faoi chóras talmhaíochta CMI de chuid an Aontais, tugtar cosaint dhlíthiúil d’ainmneacha táirgí a chláraítear mar tháirgí a bhfuil tásc geografach (TG) acu ar aithris agus ar mhí-úsáid laistigh den Aontas agus i dtíortha nach tíortha de chuid an Aontais iad lena bhfuil comhaontú sonrach cosanta sínithe. Is féidir TG a dheonú d’ainmneacha táirgí i gcás ina bhfuil ceangal sonrach acu leis an áit ina ndéantar an táirge. Leis an aitheantas sin, cuirtear ar chumas na dtomhaltóirí muinín a bheith acu as táirgí ar ardchaighdeán agus idirdhealú a dhéanamh eatarthu agus ag an am céanna cabhraítear freisin le táirgeoirí margaíocht níos fearr a dhéanamh ar a dtáirgí. Aitheanta mar mhaoin intleachtúil, tá tábhacht mhéadaitheach le ról TGanna sa chaibidlíocht trádála idir AE agus tíortha eile. Mar shampla, tá imní fós ar na Stáit Aontaithe faoi chosaint an Aontais do TGanna, a imríonn tionchar ar chosaint thrádmharcanna na Stát Aontaithe agus ar rochtain ar an margadh do tháirgí na Stát Aontaithe a úsáideann gnáthainmneacha i margaí an Aontais agus i margaí nach margaí de chuid an Aontais iad[1]. Sainaithnítear sa rialachán maidir le tásca geografacha le haghaidh táirgí alcóil agus táirgí talmhaíochta (Rialachán (AE) 2024/1143) táirgí a bhfuil cáilíochtaí nó tréithe acu, nó cáil orthu, mar gheall ar thosca nádúrtha nó daonna a bhaineann lena n-áit tionscnaimh. Déantar táirgí atá á mbreithniú nó ar deonaíodh aitheantas TG dóibh a liostú sna cláir TG. Glacadh rialachán den chineál céanna maidir le cosaint TG le haghaidh táirgí ceardaíochta agus tionsclaíocha in 2023 (Rialachán (AE) 2023/2411). Leis sin, cosnaítear táirgí tionsclaíocha atá nasctha lena limistéar geografach táirgthe, amhail sceana Albacete, gloine de chuid na Boihéime agus poirceallán Limoges, ar bhealach atá cosúil léi siúd a thugtar do bhia nó deochanna a tháirgtear go réigiúnach.
Ar an leibhéal idirnáisiúnta, leis an gcinneadh ón gComhairle maidir le haontachas an Aontais Eorpaigh le hIonstraim na Ginéive (Cinneadh (AE) 2019/1754) ainmnítear EUIPO mar an t-údarás inniúil i ndáil le TGanna. Is cúis mhór imní fós do na Stáit Aontaithe toradh chaibidlíocht EDMI 2015 chun go leathnófar Comhaontú Liospóin maidir le Sonrúcháin Tionscnaimh a Chosaint.
7. Góchumadh a chomhrac
De réir na meastachán, is ionann allmhairí earraí góchumtha agus bradacha isteach san Aontas agus thart ar EUR 85 bhilliún (suas le 5% de na hallmhairí uile). Ar fud an domhain, is ionann an trádáil in earraí bradacha agus 2.5% den trádáil iomlán agus is fiú suas le EUR 338 mbilliún é, agus déanann sé dochar suntasach do shealbhóirí na gceart, do rialtais agus do gheilleagair.
Toisc go raibh na difríochtaí sna córais náisiúnta maidir le pionós a ghearradh as góchumadh agus píoráideacht ag cruthú deacrachtaí do na Ballstáit na cionta sin a chomhrac go héifeachtach, ghlac an Pharlaimint agus an Chomhairle treoir maidir le forfheidhmiú CMInna (Treoir 2004/48/CE) mar chéad chéim. Féachtar leis an Treoir sin an comhrac i gcoinne na píoráideachta agus an ghóchumtha a threisiú trí ailíniú a dhéanamh ar na córais reachtacha náisiúnta chun leibhéal ard coibhéiseach aonchineálach maidir le cosaint maoine intleachtúla a áirithiú sa mhargadh aonair agus déantar foráil ann do bhearta, do nósanna imeachta agus do chúiteamh faoin dlí sibhialta agus riaracháin. Leis an rialachán maidir leis an bhforghníomhú a dhéanann údaráis chustaim ar chearta maoine intleachtúla (Rialachán (AE) Uimh. 608/2013), leagtar síos rialacha nós imeachta chun gur féidir leis na húdaráis chustaim CMInna a fhorfheidhmiú i ndáil le hearraí atá faoi réir maoirseacht chustaim nó seiceálacha custaim.
B. An coincheap ‘ídiú na gceart’
1. Sainmhíniú
Is éard atá i gceist le hídiú na gceart foirceadal dlíthiúil a bhfuil feidhm aige maidir le réimsí uile na maoine tionsclaíche, agus sonraítear leis, tar éis do shealbhóir cirt nó do dhaoine eile táirge atá cumhdaithe ag CMI, amhail paitinn, a dhíol le toiliú an úinéara, go bhfuil an CMI ídithe. San Aontas, ba é an léirmhíniú a bhí ag CBAE go comhsheasmhach ar Chonarthaí an Aontais ná go gciallaítear go ndéantar na cearta a thugtar le CMInna a ídiú laistigh den mhargadh aonair agus na hearraí ábhartha curtha ar an margadh ag an sealbhóir cirt nó le toiliú uaidh. Ní féidir le dílseánach a bhfuil CMI tionsclaíche nó tráchtála aige nó aici, atá faoi chosaint an dlí i mBallstát amháin brath ar an dlí sin chun allmhairiú táirgí atá curtha i gcúrsaíocht i mBallstát eile a chosc.
2. Teorainneacha
Níl feidhm ag ‘ídiú’ chearta an Aontais i gcás margaíocht a dhéantar ar tháirgí góchumtha, nó i gcás táirgí a ndéantar margaíocht orthu lasmuigh den Limistéar Eorpach Eacnamaíoch (Airteagal 6 de Chomhaontú TRIPS). In 1999, rialaigh CBAE, ina bhreithiúnas maidir le C-173/98 Sebago Inc. agus Ancienne Maison Dubois et Fils SA v GB-Unic SA), nach bhféadfadh na Ballstáit foráil a dhéanamh ina ndlí intíre i leith ídiú na gceart a thugtar le trádmharc i leith táirgí a chuirtear ar an margadh i dtíortha nach Ballstáit iad.
3. Gníomhartha dlí sa réimse sin
Is toradh iad rialacha an Aontais maidir le hídiú, den chuid is mó, ar dhlí-eolaíocht CBAE maidir le léirmhíniú ar Airteagal 34 CFAE ar bhearta a bhfuil éifeacht choibhéiseach acu i leith srianta cainníochtúla idir na Ballstáit[2]. Déantar an dlí-eolaíocht sin a léiriú i ngach ceann de na codanna ábhartha de dhlí an Aontais a bhaineann le CMInna.
C. Cásdlí le deanaí ó CBAE
In 2012, dhearbhaigh CBAE, i mír 32 dá breithiúnas i gCás C-406/10(SAS Institute Inc. v World Programming Ltd), i gcomhréir leis an treoir maidir le cosaint dlí ríomhchlár (Treoir 91/250/CEE, arna aisghairm le Treoir 2009/24/CE), nach bhfuil ach léiriú ríomhchláir faoi chosaint cóipchirt, agus nach bhfuil na smaointe agus na prionsabail atá mar bhonn dá loighic, dá algartaim agus dá theangacha ríomhchlárúcháin cosanta faoin treoir. Chuir an Chúirt i dtreis nach ionann feidhmiúlacht ríomhchláir ná an teanga ríomhchlárúcháin agus formáid na gcomhad sonraí a úsáidtear chun leas a bhaint as cuid de na feidhmeanna atá ag an ríomhchlár agus foirm léirithe de chuid an ríomhchláir sin chun críocha Airteagal 1(2) de Threoir 91/250 (mír 39 den bhreithiúnas).
Ina breithiúnas i gCás C-160/15 (GS Media BV v Sanoma Media Netherlands BV agus Eile), d’fhógair CBAE nach ionann hipearnasc a phostáil ar shuíomh gréasáin chuig saothair atá faoi chosaint ag cóipcheart agus a fhoilsítear gan cead ón údar ar shuíomh gréasáin eile agus ‘cumarsáid leis an bpobal’ nuair nach ndéanann an duine a phostálann an nasc sin brabús airgeadais agus nuair a ghníomhaíonn an duine i ngan fhios dó gur foilsíodh na saothair sin go neamhdhleathach.
Ina breithiúnas i gCás C-484/14 (Tobias Mc Fadden v Sony Music Entertainment Germany GmbH), chinn CBAE gurb ionann líonra Wi-Fi a chur ar fáil don phobal i gcoitinne saor in aisce, chun aird custaiméirí ionchasacha a tharraingt ar earraí agus ar sheirbhísí siopa, agus ‘seirbhís na sochaí faisnéise’ faoin Treoir maidir le tráchtáil leictreonach (Treoir 2000/31/CE), agus dearbhaítear leis, faoi choinníollacha áirithe, nach bhféadfar aon dliteanas a chur ar sholáthraí seirbhíse a sholáthraíonn rochtain ar líonra cumarsáide. Mar thoradh air sin, níl sealbhóirí cóipchirt i dteideal cúiteamh a éileamh ar na forais gur bhain tríú páirtithe úsáid as an líonra chun a gcearta a shárú. Trí nasc idirlín a dhaingniú le pasfhocal, áirithítear cothromaíocht idir CMI na sealbhóirí ceart ar thaobh amháin, agus an tsaoirse atá ag soláthraithe rochtana maidir le gnó a sheoladh agus saoirse faisnéise úsáideoirí líonra ar an taobh eile.
Ina breithiúnas i gCás C-265/19 (Recorded Artists Actors Performers Ltd v Phonographic Performance (Ireland) Ltd and Others), chinn CBAE nach bhféadfaidh Ballstát an ceart chun luach saothair a dhiúltú do thaibhealaíontóirí ó thíortha lasmuigh den Limistéar Eorpach Eacnamaíoch trí chlásal cómhalartachta Chonradh EDMI a agairt. Tá gach léiritheoir taifeadta fuaime agus taibheoir ó pháirtithe conarthacha i gConradh EDMI um Thaibhithe agus Fónagraim i dteideal luach saothair cothromasach. Mar fhreagairt ar bhreithiúnas CBAE, d’oscail an Coimisiún comhairliúchán an 11 Meán Fómhair 2023 maidir leis na coinníollacha le haghaidh luach saothair taibheoirí ceoil agus léiritheoirí ceirníní ó thíortha nach bhfuil san Aontas as ceol taifeadta a sheinntear san Aontas tar éis do gheallsealbhóirí na Stát Aontaithe ábhair imní a ardú faoin gcleachtas atá ag Ballstáit an Aontais Eorpaigh ríchíosanna a choinneáil siar ó léiritheoirí agus taibheoirí na Stát Aontaithe.
Ról Pharlaimint na hEorpa
Le maoin intleachtúil, cruthaítear breisluach do ghnólachtaí agus do gheilleagair an Aontais. Leis an gcosaint aonfhoirmeach a thugann sí agus le forfheidhmiú na cosanta sin, rannchuidítear le cur chun cinn na nuálaíochta agus an fháis eacnamaíoch. Dá bhrí sin, tá Parlaimint na hEorpa tiomanta do CMInna a chomhchuibhiú trí chóras aonair an Aontais a chruthú i gcomhthráth leis na córais náisiúnta, mar is amhlaidh i gcás thrádmharc an Aontais Eorpaigh agus dearadh comhphobail cláraithe, agus i gcás na paitinne aonadaí Eorpaí.
Ina rúin éagsúla maidir le CMInna, agus go háirithe maidir le cosaint dhlíthiúil bunachar sonraí, aireagán bith-theicneolaíoch agus cóipchirt, rinne an Pharlaimint cás chun cearta den sórt sin a chomhchuibhiú de réir a chéile. Ina theannta sin, tá an Pharlaimint i gcoinne baill de chorp an duine a phaitinniú. An 27 Feabhra 2014, ghlac an Pharlaimint rún féintionscnaimh maidir le tobhaigh ar chóipeáil phríobháideach (an ceart cóipeanna príobháideacha a dhéanamh d’inneachar a fuarthas go dleathach), ós rud é go bhfuil mórthábhacht eacnamaíoch bainte amach ag cóipeáil phríobháideach dhigiteach mar thoradh ar an dul chun cinn teicneolaíoch. Bhí ról thar a bheith gníomhach ag an bParlaimint freisin maidir le dréachtú Chonradh EDMI ar eisceachtaí ó chóipcheart do dhaoine lagamhairc (Conradh Marrakech).
Le linn an athbhreithnithe ar rialacha cóipchirt an Aontais (féach an roinn ar chóipcheart), bhí díospóireacht phoiblí theasaí ann maidir le hAirteagail 11 agus 13 den dréacht-treoir maidir le cóipcheart. Mar thoradh ar an díospóireacht seo, vótáil an Pharlaimint i bhfabhar tacú le hiarrachtaí maidir le ceart nua a chruthú d’fhoilsitheoirí meán chun luach airgid a chur ar inneachar ar ardáin mhóra nuachta áirithe agus ceart nua lena bhfágtar gur fusa sáruithe cóipchirt a rianú ar an idirlíon. Cé go raibh an tionscal cruthaitheach thar a bheith sásta, rinne ionadaithe ó chuideachtaí teicneolaíochta cáineadh géar ar na tograí.
An 10 Márta 2026, ghlac an Pharlaimint rún maidir le cóipcheart agus intleacht shaorga ghiniúnach – deiseanna agus dúshláin, bunaithe ar thuarascáil ón gCoiste um Ghnóthaí Dlíthiúla (JURI). Iarrtar sa rún trédhearcacht, luach saothair cóir agus an fhéidearthacht do shealbhóirí ceart cosc a chur ar úsáid a n-ábhair chosanta in oiliúint na hintleachta saorga (IS). Léiríonn an staidéar ón gCoiste JURI dar teideal ‘Meiteachruinne’ go n-ardaítear dúshláin nua le IS do chosaint cóipchirt, go háirithe maidir le samhlacha IS a oiliúint ar ábhar faoi chóipcheart nó sonraí cosanta gan é a nochtadh agus ar ghiniúint ábhair ina dhiaidh sin ag na samhlacha IS sin. D’eagraigh an Roinn Beartais um Cheartas, um Shaoirsí Sibhialta agus um Ghnóthaí Institiúideacha ceardlann speisialaithe ar IS giniúnach agus ar chóipcheart chun tacú le hobair an Choiste JURI sa réimse seo[3].
Ina theannta sin, léiríonn taighde a ullmhaíodh don Pharlaimint go n-éascaíonn roinnt socruithe conarthacha deireadh a chur le CMInna a bhaineann le sonraí nó go gceadaíonn siad CMInna na n-ábhar a fháil. D’fhéadfadh sé sin tarlú ar an mbonn gur foilsíodh saothair ar ardán ar leith nó gur táirgeadh saothar nó aireagán faoi chuimsiú conartha seirbhíse. Cuimsítear sna socruithe sin:
- socruithe dlíthiúla lena mbaintear CMInna de chruthaitheoirí nó lena gcuirtear iallach orthu ceadúnais nach n-íoctar a thabhairt uathu maidir le hábhar a chuirtear ar sheirbhísí agus ar fhreastalaithe ardán digiteach, agus/nó a aistríonn na cearta sin chuig na hardáin;
- conarthaí ceannaigh trína bhfaigheann ardáin CMInna na gcruthaitheoirí;
- socruithe dlíthiúla lena mbaintear CMInna d’fhostaithe, d’aireagóirí nó de chruthaitheoirí i ndáil le hábhar a chruthaítear le linn a bhfostaíochta nó a seirbhíse, agus/nó lena n-aistrítear na cearta sin chuig an bhfostóir (‘obair ar fruiliú’)[4].
Is í an Roinn Beartais um Cheartas, um Shaoirsí Sibhialta agus um Ghnóthaí Institiúideacha i bParlaimint na hEorpa a d’ullmhaigh an bhileog eolais seo. Chun tuilleadh eolais a fháil ar an ábhar seo, féach suíomh gréasáin an Choiste um Ghnóthaí Dlíthiúla.
Jagoda Karolina MACIEJEWSKA / JEREMY JULIAN OKORN / Mariusz MACIEJEWSKI