Διανοητική ιδιοκτησία
Το παρόν ενημερωτικό δελτίο εξηγεί το πλαίσιο της ΕΕ για τα δικαιώματα διανοητικής ιδιοκτησίας, τα οποία περιλαμβάνουν τη βιομηχανική και εμπορική ιδιοκτησία (διπλώματα ευρεσιτεχνίας, εμπορικά σήματα, σχέδια, εμπορικά απόρρητα και γεωγραφικές ενδείξεις) και τα δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας. Εξηγεί επίσης τον ρόλο του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου στην εναρμόνιση της νομοθεσίας περί διανοητικής ιδιοκτησίας.
Νομική βάση
Τα άρθρα 114 και 118 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΣΛΕΕ) καλύπτουν την εναρμόνιση του δικαίου διανοητικής ιδιοκτησίας και τη δημιουργία δικαιωμάτων διανοητικής ιδιοκτησίας σε επίπεδο ΕΕ.
Στόχοι
Παρόλο που ρυθμίζονται από διαφορετικές διεθνείς και εθνικές νομοθεσίες, τα δικαιώματα διανοητικής ιδιοκτησίας (ΔΔΙ) εναρμονίζονται επίσης από τη νομοθεσία της ΕΕ. Το άρθρο 118 ΣΛΕΕ προβλέπει ότι, στο πλαίσιο της εγκαθίδρυσης και της λειτουργίας της ενιαίας αγοράς, το Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο, αποφασίζοντας σύμφωνα με τη συνήθη νομοθετική διαδικασία, θεσπίζουν μέτρα για τη δημιουργία ενός δικαίου της ΕΕ για τη διανοητική ιδιοκτησία, προκειμένου να εξασφαλισθεί ενιαία προστασία των ΔΔΙ σε ολόκληρη την ΕΕ, καθώς και για κεντρικές ρυθμίσεις αδειοδότησης, συντονισμού και εποπτείας σε ολόκληρη την ΕΕ. Η νομοθετική δραστηριότητα της ΕΕ συνίσταται κυρίως στην εναρμόνιση ορισμένων ειδικών πτυχών των δικαιωμάτων διανοητικής ιδιοκτησίας, μέσω της δημιουργίας δικού της συστήματος, όπως συμβαίνει στην περίπτωση του ενωσιακού εμπορικού σήματος και των ενωσιακών σχεδίων και υποδειγμάτων και του καταχωρισμένου κοινοτικου σχεδίου όπως, από το 2023, επίσης με τα διπλώματα ευρεσιτεχνίας. Πολλά νομικά μέσα της ΕΕ αντικατοπτρίζουν επίσης τις διεθνείς υποχρεώσεις των κρατών μελών βάσει των Συμβάσεων της Βέρνης και της Ρώμης, καθώς και βάσει της Συμφωνίας του Παγκόσμιου Οργανισμού Εμπορίου για τις εμπορικές πτυχές των δικαιωμάτων διανοητικής ιδιοκτησίας (Συμφωνία TRIPS) και των διεθνών συνθηκών του Παγκόσμιου Οργανισμού Διανοητικής Ιδιοκτησίας (ΠΟΔΙ) του 1996.
Επιτεύγματα
1. Νομοθετική εναρμόνιση
1. Σήματα, σχέδια και υποδείγματα
Το νομικό πλαίσιο της ΕΕ για τα εμπορικά σήματα βασίζεται σε ένα τετραβάθμιο σύστημα καταχώρισης, συμπεριλαμβανομένων των εθνικών συστημάτων εμπορικών σημάτων που έχουν εναρμονιστεί από την οδηγία για τα εμπορικά σήματα (οδηγία (ΕΕ) 2015/2436), η οποία αποσκοπεί στην εναρμόνιση των νομοθεσιών περί εμπορικών σημάτων των κρατών μελών. Εκτός από την εθνική οδό (καταχώριση για προστασία εμπορικού σήματος μέσω εθνικού γραφείου εμπορικών σημάτων), η προστασία εμπορικού σήματος στην ΕΕ είναι επίσης δυνατή μέσω της οδού Μπενελούξ, του εμπορικού σήματος της ΕΕ, το οποίο εισήχθη το 1994, και της διεθνούς οδού. Ο κανονισμός της ΕΕ για το σήμα [κανονισμός (ΕΕ) 2017/1001] κωδικοποιεί και αντικαθιστά όλους τους προηγούμενους κανονισμούς για το σήμα της ΕΕ. Η κωδικοποίηση έγινε για λόγους σαφήνειας, δεδομένου ότι το σύστημα εμπορικών σημάτων της ΕΕ έχει ήδη τροποποιηθεί επανειλημμένα και ουσιωδώς. Το εμπορικό σήμα της ΕΕ έχει ενιαίο χαρακτήρα και παράγει τα ίδια αποτελέσματα σε ολόκληρη την ΕΕ. Το Γραφείο διανοητικής ιδιοκτησίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης (EUIPO) είναι αρμόδιο για τη διαχείριση των ενωσιακών εμπορικών σημάτων και των ενωσιακών σχεδίων/υποδειγμάτων. Ο κανονισμός της ΕΕ για το σήμα καθορίζει επίσης τα καταβλητέα στο EUIPO τέλη. Τα τέλη καθορίζονται σε επίπεδο που διασφαλίζει ότι τα έσοδα που παράγονται καλύπτουν τις δαπάνες του EUIPO, ενώ συμπληρώνουν τα υφιστάμενα εθνικά συστήματα εμπορικών σημάτων.
Ο κανονισμός για τα σχέδια και υποδείγματα της Ευρωπαϊκής Ένωσης (κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 6/2002) θέσπισε ένα κοινοτικό σύστημα για την προστασία των σχεδίων και υποδειγμάτων. Τα τελευταία χρόνια, η ΕΕ έχει εκσυγχρονίσει το πλαίσιο σχεδιασμού της μέσω της δέσμης νομοθετικών μεταρρυθμίσεων του 2024 για τα σχέδια και υποδείγματα της ΕΕ, αναθεωρώντας τη νομοθεσία προκειμένου να ενισχύσει και να εναρμονίσει την προστασία των σχεδίων και υποδειγμάτων προς όφελος των ανεξάρτητων σχεδιαστών, καθώς επίσης και των μικρών και μεσαίων επιχειρήσεων (ΜΜΕ) και των βιομηχανιών όπου τα σχέδια και υποδείγματα διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο. Ο κανονισμός της ΕΕ για τα σχέδια και υποδείγματα [κανονισμός (ΕΕ) 2024/2822] τέθηκε σε ισχύ στις 1 Μαΐου 2025 και έχει ως στόχο να διασφαλίσει ότι το σύστημα προστασίας των σχεδίων και υποδειγμάτων προσαρμόζεται στην ψηφιακή εποχή, επεκτείνοντας τις έννοιες και τους ορισμούς ώστε να διατηρούνται εφαρμόσιμοι στις τρέχουσες και μελλοντικές συνθήκες. Επιπλέον επιδιώκει να βελτιώσει την προσβασιμότητα, την αποτελεσματικότητα και την οικονομική προσιτότητα του συστήματος προστασίας των σχεδίων και υποδειγμάτων, απλουστεύοντας τις διαδικασίες για τις ΜΜΕ και τις βιομηχανίες έντασης σχεδιασμού και βελτιστοποιώντας το επίπεδο και τη διάρθρωση των καταβλητέων τελών.
Επιπλέον, η οδηγία για τα σχέδια και υποδείγματα (Οδηγία (ΕΕ) 2024/2823) αποσκοπεί επίσης στην προσαρμογή του συστήματος στην ψηφιακή εποχή (ιδίως στην εμφάνιση των τρισδιάστατων εκτυπωτών) και στην ουσιαστική αύξηση της προσβασιμότητας και αποτελεσματικότητάς του, μειώνοντας το κόστος, απλοποιώντας τις διαδικασίες, βελτιώνοντας την αποτελεσματικότητα και την προβλεψιμότητα των εν λόγω διαδικασιών και αυξάνοντας την ασφάλεια δικαίου. Τα κράτη μέλη είναι υποχρεωμένα να μεταφέρουν την οδηγία για τα σχέδια και τα υποδείγματα στα εθνικά νομικά τους συστήματα έως τις 9 Δεκεμβρίου 2027.
Η απόφαση 2006/954/ΕΚ του Συμβουλίου και ο κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 1891/2006 του Συμβουλίου συνέδεσαν το σύστημα καταχώρισης σχεδίων και υποδειγμάτων της ΕΕ με το διεθνές σύστημα καταχώρισης βιομηχανικών σχεδίων και υποδειγμάτων του ΠΟΔΙ.
2. Δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας και συγγενή δικαιώματα
Τα δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας εγγυώνται στους δημιουργούς, συνθέτες, καλλιτέχνες, κινηματογραφικούς παραγωγούς και άλλους, αμοιβή και προστασία για τα έργα τους. Οι ψηφιακές τεχνολογίες έχουν μεταβάλει ριζικά τον τρόπο παραγωγής και διανομής του δημιουργικού περιεχομένου και τον τρόπο πρόσβασης σε αυτό. Η νομοθεσία της ΕΕ για τα δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας συνίσταται από ένα σύνολο 13 οδηγιών και δύο κανονισμών που εναρμονίζουν τα βασικά δικαιώματα των δημιουργών, ερμηνευτών, παραγωγών και ραδιοτηλεοπτικών φορέων. Με τον καθορισμό προτύπων της ΕΕ, μειώνονται οι εθνικές αποκλίσεις, διασφαλίζεται το επίπεδο προστασίας που απαιτείται για την προώθηση της δημιουργικότητας και των επενδύσεων σε αυτήν, προωθείται η πολιτιστική πολυμορφία και διευκολύνεται η πρόσβαση των καταναλωτών και των επιχειρήσεων σε ψηφιακό περιεχόμενο και υπηρεσίες σε ολόκληρη την ενιαία αγορά.
a. Δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας
Η οδηγία για τα δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας (οδηγία (ΕΕ) 2019/790), της 17ης Απριλίου 2019, εναρμονίζει τη νομοθεσία για τα δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας σε ολόκληρη την ΕΕ για τους καταναλωτές, τους δημιουργούς και τις εταιρείες. Παρέχει στους εκδότες Τύπου παρεπόμενο δικαίωμα πνευματικής ιδιοκτησίας και διασφαλίζει δίκαιη αμοιβή για περιεχόμενο που προστατεύεται από δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας. Εισήγαγε επίσης τη νομική ευθύνη για τις επιγραμμικές πλατφόρμες όσον αφορά τη χρήση και την αναφόρτωση περιεχομένου που προστατεύεται από δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας στους ιστοτόπους τους. Ωστόσο, οι απαιτήσεις δεν ισχύουν για τη μη εμπορική μεταφόρτωση έργων που προστατεύονται από πνευματικά δικαιώματα σε διαδικτυακές εγκυκλοπαίδειες όπως η Βικιπαίδεια (Wikipedia). Η οδηγία σχετικά με τις επιγραμμικές μεταδόσεις ραδιοτηλεοπτικών οργανισμών και τις αναμεταδόσεις τηλεοπτικών και ραδιοφωνικών προγραμμάτων [οδηγία (ΕΕ) 2019/789 (οδηγία CabSat II)] αποσκοπεί στην αύξηση του αριθμού των επιγραμμικών τηλεοπτικών και ραδιοφωνικών προγραμμάτων που διατίθενται στους καταναλωτές της ΕΕ. Θεσπίζει την αρχή της χώρας προέλευσης, προκειμένου να διευκολύνει τη χορήγηση αδειών για δικαιώματα για ορισμένα προγράμματα που οι ραδιοτηλεοπτικοί οργανισμοί προσφέρουν στις διαδικτυακές πλατφόρμες (όπως υπηρεσίες ταυτόχρονης μετάδοσης και ετεροχρονισμένης τηλεοπτικής προβολής). Οι ραδιοτηλεοπτικοί σταθμοί πρέπει να αποκτούν άδειες χρήσης στη χώρα εγκατάστασής τους στην ΕΕ, προκειμένου να εκπέμπουν ραδιοφωνικά προγράμματα, τηλεοπτικές ειδήσεις και προγράμματα για την επικαιρότητα, καθώς και να χρηματοδοτούν πλήρως τα δικά τους προγράμματα που προβάλλονται επιγραμμικά σε όλες τις χώρες της ΕΕ.
Η οδηγία για την πρόσβαση σε βιβλία και έντυπο υλικό (οδηγία (ΕΕ) 2017/1564) επιτρέπει τις χρήσεις ορισμένων προστατευόμενων έργων και άλλου προστατευόμενου υλικού δυνάμει δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας και συγγενικών δικαιωμάτων προς όφελος των τυφλών, των αμβλυώπων και των ατόμων με άλλα προβλήματα ανάγνωσης εντύπων, σε προσβάσιμη μορφή.
Ο κανονισμός για τη διασυνοριακή φορητότητα των υπηρεσιών επιγραμμικού περιεχομένου (κανονισμός (ΕΕ) 2017/1128) έχει ως στόχο να διασφαλίσει ότι οι καταναλωτές που αγοράζουν ή εγγράφονται ως συνδρομητές σε διαδικτυακό περιεχόμενο, όπως ταινίες, αθλητικές εκπομπές, μουσική, ηλεκτρονικά βιβλία και παιχνίδια μπορούν να έχουν πρόσβαση σε αυτά όταν ταξιδεύουν σε άλλα κράτη μέλη της ΕΕ.
b. Περίοδος προστασίας των πνευματικών δικαιωμάτων και των συγγενικών δικαιωμάτων
Τα δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας και τα συγγενικά δικαιώματα προστατεύονται καθ’ όλη τη διάρκεια της ζωής του δημιουργού ή του δημιουργού και για 70 έτη μετά τον θάνατό τους. Η οδηγία του 2011 για τη διάρκεια προστασίας του δικαιώματος πνευματικής ιδιοκτησίας (οδηγία 2011/77/ΕΕ) παρέτεινε τη διάρκεια προστασίας του δικαιώματος πνευματικής ιδιοκτησίας για τους ερμηνευτές ή εκτελεστές ηχογραφήσεων από 50 σε 70 έτη μετά την εγγραφή, και για τους δημιουργούς μουσικής, όπως συνθέτες και στιχουργούς, σε 70 έτη μετά τον θάνατο του δημιουργού. Η περίοδος προστασίας των 70 ετών έχει καθιερωθεί ως διεθνές πρότυπο για τις ηχογραφήσεις. Σήμερα, 64 χώρες σε ολόκληρο τον κόσμο προστατεύουν τα φωνογραφήματα για περίοδο 70 ετών ή μεγαλύτερη.
c. Προγράμματα ηλεκτρονικών υπολογιστών και βάσεις δεδομένων
Η οδηγία για τη νομική προστασία των προγραμμάτων υπολογιστών (οδηγία 2009/24/ΕΚ) απαιτεί από τα κράτη μέλη να προστατεύουν τα προγράμματα υπολογιστών μέσω πνευματικών δικαιωμάτων ως λογοτεχνικά έργα βάσει της Σύμβασης της Βέρνης για την Προστασία των Λογοτεχνικών και Καλλιτεχνικών Έργων. Η οδηγία για τις βάσεις δεδομένων (οδηγία 96/9/ΕΚ) παρέχει νομική προστασία στις βάσεις δεδομένων, ορίζοντας μια βάση δεδομένων ως «συλλογή ανεξάρτητων έργων, δεδομένων ή άλλων υλικών που έχουν ταξινομηθεί με συστηματικό ή μεθοδικό τρόπο και είναι προσβάσιμα μεμονωμένα με ηλεκτρονικά ή άλλα μέσα». Η Οδηγία για τις Βάσεις Δεδομένων ορίζει ότι οι βάσεις δεδομένων προστατεύονται τόσο από το δικαίωμα πνευματικής ιδιοκτησίας, το οποίο καλύπτει την ίδια την πνευματική δημιουργία, όσο και από ένα δικαίωμα sui generis, το οποίο προστατεύει την επένδυση χρημάτων, ανθρώπινων πόρων, προσπάθειας και ενέργειας που καταβάλλεται για την απόκτηση, την επαλήθευση ή την παρουσίαση του περιεχομένου μιας βάσης δεδομένων.
Η πράξη για τα δεδομένα [κανονισμός (ΕΕ) 2023/2854] θεσπίζει κανόνες σχετικά με την κοινοχρησία δεδομένων που παράγονται από συνδεδεμένα προϊόντα ή συναφείς υπηρεσίες, όπως το διαδίκτυο των πραγμάτων (IoT) και οι βιομηχανικές μηχανές. Απαιτεί την κοινοποίηση και τη δημοσίευση δεδομένων που ενδέχεται να προστατεύονται από εμπορικό απόρρητο, δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας ή άλλα ΔΔΙ του κατόχου των δεδομένων ή τρίτων, και επιτρέπει στους χρήστες να έχουν πρόσβαση στα δεδομένα που παράγουν. Προβλέπει νέους κανόνες που καθορίζουν ποιος μπορεί να έχει πρόσβαση και να χρησιμοποιεί τα δεδομένα που παράγονται εντός της ΕΕ σε όλους τους οικονομικούς τομείς.
Το 2022, ο νόμος για τη διακυβέρνηση δεδομένων (Κανονισμός (ΕΕ) 2022/868) εισήγαγε μηχανισμούς για τη διευκόλυνση της επαναχρησιμοποίησης ορισμένων κατηγοριών προστατευόμενων δεδομένων του δημόσιου τομέα, την αύξηση της εμπιστοσύνης στις υπηρεσίες διαμεσολάβησης δεδομένων και την ενίσχυση του αλτρουισμού δεδομένων σε ολόκληρη την ΕΕ.
Το προτεινόμενο νομοσχέδιο «Omnibus VII» είναι μία δέσμη νομοθεσίας που έχει σχεδιαστεί για την απλούστευση και την ενοποίηση διαφόρων ψηφιακών κανονισμών της ΕΕ, όπως η πράξη για τα δεδομένα και η πράξη για τη διακυβέρνηση δεδομένων. Ένα από τα βασικά σημεία του κανονισμού Omnibus για τον ψηφιακό τομέα, που προτάθηκε από την Επιτροπή στις 19 Νοεμβρίου 2025, είναι η εναρμόνιση των διεπαφών με την πράξη για τα δεδομένα και την πράξη για τη διακυβέρνηση δεδομένων. Στόχος της αναθεώρησης αυτής είναι να δημιουργηθεί μια συνεκτική βάση για την ευρωπαϊκή οικονομία δεδομένων, η οποία θα συνδυάζει την προστασία των δεδομένων και την καινοτομία. Αποσκοπεί στη μείωση της πολυπλοκότητας με την ενοποίηση των κανόνων και την τυποποίηση της ορολογίας. Οι τριμερείς διαπραγματεύσεις μεταξύ του Συμβουλίου και του Κοινοβουλίου ολοκληρώθηκαν με προσωρινή συμφωνία επί της δέσμης. Η συμφωνία πρέπει τώρα να εγκριθεί επίσημα από τα δύο θεσμικά όργανα (γνωστά και ως συννομοθέτες).
d. Δικαίωμα εκμίσθωσης και δανεισμού
Η οδηγία για την εκμίσθωση και τον δανεισμό (οδηγία 2006/115/ΕΚ) ήταν ένα πρώιμο νομοθετικό μέσο της ΕΕ για τα δικαιώματα των δημιουργών, το οποίο υιοθέτησε οριζόντια προσέγγιση. Εισήγαγε δικαίωμα αμοιβής από το οποίο δεν χωρεί παραίτηση, δεδομένου ότι το δημιουργικό και καλλιτεχνικό έργο των δημιουργών και καλλιτεχνών ερμηνευτών ή εκτελεστών απαιτεί επαρκές εισόδημα και οι επενδύσεις που απαιτούνται για την παραγωγή φωνογραφημάτων και ταινιών είναι ιδιαίτερα υψηλές.
e. Εταιρείες συλλογικής διαχείρισης
Πρέπει να ληφθεί άδεια από τους διάφορους κατόχους πνευματικών δικαιωμάτων και συγγενικών δικαιωμάτων προτού καταστεί δυνατή η διάδοση προστατευόμενου περιεχομένου. Οι δικαιούχοι μπορούν να αναθέτουν τα δικαιώματά τους σε μια εταιρεία συλλογικής διαχείρισης, η οποία διαχειρίζεται τα δικαιώματα αυτά για λογαριασμό τους. Οι εταιρείες συλλογικής διαχείρισης υποχρεούνται να διαχειρίζονται τα δικαιώματα αυτά, εκτός εάν έχουν αντικειμενικά δικαιολογημένους λόγους να αρνηθούν τη διαχείριση. Η οδηγία για τη συλλογική διαχείριση των δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας (οδηγία 2014/26/ΕΕ) καθορίζει απαιτήσεις για τους οργανισμούς συλλογικής διαχείρισης, με στόχο τη διασφάλιση υψηλών προτύπων διακυβέρνησης, οικονομικής διαχείρισης, διαφάνειας και υποβολής εκθέσεων. Στόχος της είναι να διασφαλίσει ότι οι κάτοχοι δικαιωμάτων έχουν λόγο στη διαχείριση των δικαιωμάτων τους και προβλέπει την καλύτερη λειτουργία των οργανισμών συλλογικής διαχείρισης μέσω προτύπων σε επίπεδο ΕΕ. Τα κράτη μέλη πρέπει να διασφαλίζουν ότι οι οργανισμοί συλλογικής διαχείρισης ενεργούν προς το συμφέρον των δικαιούχων των οποίων τα δικαιώματα εκπροσωπούν.
3. Διπλώματα ευρεσιτεχνίας
Ένα δίπλωμα ευρεσιτεχνίας είναι ένας νομικός τίτλος που μπορεί να χορηγηθεί για οποιαδήποτε εφεύρεση τεχνικού χαρακτήρα, εφόσον είναι νέα, εμπεριέχει εφευρετική δραστηριότητα και επιδέχεται βιομηχανική εφαρμογή. Το δίπλωμα ευρεσιτεχνίας παρέχει στον κάτοχό του το δικαίωμα να απαγορεύει σε τρίτους την κατασκευή, χρήση ή πώληση της εφεύρεσης αυτής χωρίς έγκριση. Τα διπλώματα ευρεσιτεχνίας ενθαρρύνουν τις εταιρείες να πραγματοποιούν τις αναγκαίες επενδύσεις στην καινοτομία και παρέχουν κίνητρα σε άτομα και σε επιχειρήσεις ώστε να αφιερώνουν πόρους στην έρευνα και την ανάπτυξη. Στην Ευρώπη οι τεχνικές εφευρέσεις μπορούν να προστατεύονται είτε με εθνικά διπλώματα ευρεσιτεχνίας, τα οποία χορηγούνται από τις αρμόδιες εθνικές αρχές, είτε με ευρωπαϊκά διπλώματα ευρεσιτεχνίας, τα οποία χορηγούνται κεντρικά από το Ευρωπαϊκό Γραφείο Διπλωμάτων Ευρεσιτεχνίας. Το Ευρωπαϊκό Γραφείο Διπλωμάτων Ευρεσιτεχνίας είναι ο εκτελεστικός κλάδος του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Διπλωμάτων Ευρεσιτεχνίας, που σήμερα περιλαμβάνει 39 συμβαλλόμενα κράτη. Η ίδια η ΕΕ δεν είναι μέλος του οργανισμού αυτού.
Μετά από έτη συζητήσεων μεταξύ των κρατών μελών, το Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο ενέκριναν, τη νομική βάση για ένα Ευρωπαϊκό δίπλωμα ευρεσιτεχνίας με ενιαία ισχύ (ενιαίο δίπλωμα ευρεσιτεχνίας) το 2012. Μια διεθνής συμφωνία μεταξύ των κρατών μελών προβλέπει, συνεπώς, ένα ενιαίο ειδικευμένο δικαιοδοτικό όργανο για τα διπλώματα ευρεσιτεχνίας.
Το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΔΕΕ), στην απόφασή του της 5ης Μαΐου 2015 στις υποθέσεις C-146/13 και C-147/13, επικύρωσε τη δέσμη μέτρων για το ενιαίο δίπλωμα ευρεσιτεχνίας, η οποία άνοιξε τον δρόμο για ένα πραγματικά ευρωπαϊκό δίπλωμα ευρεσιτεχνίας.
Από την έναρξη ισχύος του την 1η Ιουνίου 2023, το ενιαίο δίπλωμα ευρεσιτεχνίας της ΕΕ, το οποίο χορηγείται από το Ευρωπαϊκό Γραφείο Διπλωμάτων Ευρεσιτεχνίας, παρέχει ενιαία προστασία με ισοδύναμα αποτελέσματα σε όλες τις συμμετέχουσες χώρες της ΕΕ. Οι επιχειρήσεις έχουν τη δυνατότητα να επιλέξουν την προστασία των εφευρέσεών τους σε όλα τα κράτη μέλη της ΕΕ με ένα πραγματικό δίπλωμα ευρεσιτεχνίας στην ΕΕ. Μπορούν επίσης να αμφισβητούν και να προστατεύουν τα ενιαία διπλώματα ευρεσιτεχνίας με μία και μόνη δικαστική προσφυγή στο νεοσυσταθέν Ενιαίο Δικαστήριο Διπλωμάτων Ευρεσιτεχνίας (ΕΔΔΕ). Τούτο έχει εξορθολογίσει το σύστημα και συμβάλλει στην εξοικονόμηση δαπανών μετάφρασης. Η συμφωνία για το ΕΔΔΕ ορίζει ότι η υπεροχή του δικαίου της ΕΕ πρέπει να γίνεται σεβαστή (άρθρο 20 του ΕΔΔΕ) και ότι οι αποφάσεις του ΔΕΕ είναι δεσμευτικές για το ΕΔΔΕ. Το ΕΔΔΕ έχει επί του παρόντος δικαιοδοσία σε 18 κράτη μέλη της ΕΕ. Το Δικαστήριο περιλαμβάνει Πρωτοδικείο, Εφετείο και Γραμματεία. Το Πρωτοδικείο έχει αποκεντρωμένη δομή και περιλαμβάνει ένα κεντρικό τμήμα στο Παρίσι με ένα τμήμα στο Μόναχο και το Μιλάνο, καθώς και διάφορα περιφερειακά και τοπικά τμήματα σε ολόκληρη την Ευρώπη. Το Εφετείο εδρεύει στο Λουξεμβούργο και εκδικάζει εφέσεις κατά αποφάσεων του Πρωτοδικείου και αιτήσεις για επανάληψη της δίκης των τελεσίδικων αποφάσεων του Δικαστηρίου. Κάθε δικαστικός σχηματισμός του Εφετείου συνέρχεται σε πολυεθνική σύνθεση αποτελούμενη από τρεις δικαστές με νομική εξειδίκευση και δύο δικαστές με τεχνική εξειδίκευση, οι οποίοι διαθέτουν προσόντα και πείρα στον τομέα της σχετικής τεχνολογίας, σύμφωνα με το άρθρο 9 παράγραφος 1 της UPCA.
4. Εμπορικό απόρρητο
Η πρακτική της τήρησης εμπιστευτικών επιχειρηματικών πληροφοριών (τεχνογνωσίας) εφαρμόζεται εδώ και πολλούς αιώνες. Νομικά μέσα για την προστασία του εμπορικού απορρήτου, είτε αυτό νοείται ότι ανήκει στα δικαιώματα διανοητικής ιδιοκτησίας είτε όχι, υπάρχουν σε πολλές χώρες. Το επίπεδο προστασίας που παρέχεται στις εμπιστευτικές πληροφορίες δεν μπορεί να συγκριθεί με άλλους τομείς του δικαίου της διανοητικής ιδιοκτησίας, όπως είναι τα διπλώματα ευρεσιτεχνίας, τα δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας και τα εμπορικά σήματα, αλλά μπορεί, θεωρητικά, να τυγχάνει διαρκούς εφαρμογής, αντί του να έχει περιορισμένη μόνον διάρκεια. Η προστασία του εμπορικού απορρήτου παρουσιάζει διαφορές από τη μία χώρα στην άλλη σε σχέση με άλλους τομείς του δικαίου των δικαιωμάτων διανοητικής διαδικασίας, και μπορεί να έχει περισσότερα πλεονεκτήματα και να κοστίζει λιγότερο από ό,τι η επιδίωξη της επίσημης προστασίας διπλώματος ευρεσιτεχνίας. Το 2016, εκδόθηκε η οδηγία για την προστασία των εμπορικών απορρήτων (οδηγία (ΕΕ) 2016/943) για την προστασία της ακοινοποίητης τεχνογνωσίας και των επιχειρηματικών πληροφοριών (εμπορικών απορρήτων) από την παράνομη απόκτηση, χρήση και αποκάλυψή τους.
5. Δικαιώματα διανοητικής ιδιοκτησίας για φυτικές ποικιλίες
Προστασία της φυτικής ποικιλίας, η οποία καλείται επίσης «δικαίωμα παραγωγής φυτικής ποικιλίας», συνιστά μια μορφή δικαιώματος διανοητικής ιδιοκτησίας που παρέχεται στον δημιουργό μιας νέας φυτικής ποικιλίας. Το γενικό σύστημα προστασίας των φυτικών ποικιλιών της ΕΕ, το οποίο βασίζεται στις αρχές της διεθνούς σύμβασης του 1991 για την προστασία των νέων φυτικών ποικιλιών, συμβάλλει στην ανάπτυξη της γεωργίας και της φυτοκομίας. Ένα ειδικό σύστημα προστασίας των δικαιωμάτων επί φυτικών ποικιλιών θεσπίστηκε από την ενωσιακή νομοθεσία. Επιτρέπει τη χορήγηση ΔΔΙ για φυτικές ποικιλίες. Το Κοινοτικό Γραφείο Φυτικών Ποικιλιών θέτει σε ισχύ και εφαρμόζει το εν λόγω σύστημα.
6. Γεωγραφικές ενδείξεις
Στο πλαίσιο του ενωσιακού γεωργικού συστήματος δικαιωμάτων διανοητικής ιδιοκτησίας, οι ονομασίες των προϊόντων που έχουν καταχωριστεί ότι διαθέτουν γεωγραφική ένδειξη προστατεύονται από τις απομιμήσεις και τις παράνομες χρήσεις εντός της ΕΕ, καθώς και σε τρίτες χώρες με τις οποίες έχει υπογραφεί συγκεκριμένη συμφωνία προστασίας. Οι ονομασίες προϊόντων μπορούν να καταστούν ΓΕ, εάν έχουν ειδικό σύνδεσμο με τον τόπο παραγωγής του προϊόντος. Η αναγνώριση αυτή επιτρέπει στους καταναλωτές να εμπιστεύονται και να διακρίνουν τα προϊόντα ποιότητας, ενώ παράλληλα βοηθά τους παραγωγούς να εμπορεύονται καλύτερα τα προϊόντα τους. Με την αναγνώρισή τους ως προϊόντα διανοητικής ιδιοκτησίας, οι ΓΕ διαδραματίζουν έναν όλο και σημαντικότερο ρόλο στις εμπορικές διαπραγματεύσεις μεταξύ της ΕΕ και άλλων χωρών. Για παράδειγμα, οι Ηνωμένες Πολιτείες εξακολουθούν να ανησυχούν για την προστασία των ΓΕ από την ΕΕ, η οποία επηρεάζει τόσο την προστασία των εμπορικών σημάτων των ΗΠΑ όσο και την πρόσβαση στην αγορά για τα προϊόντα των ΗΠΑ που χρησιμοποιούν κοινές ονομασίες στις αγορές της ΕΕ και σε αγορές εκτός ΕΕ[1]. Ο κανονισμός σχετικά με τις γεωγραφικές ενδείξεις για τα αλκοολούχα και τα γεωργικά προϊόντα [κανονισμός (ΕΕ) 2024/1143] προσδιορίζει τα προϊόντα που έχουν ιδιότητες, χαρακτηριστικά ή φήμη λόγω φυσικών και ανθρώπινων παραγόντων που συνδέονται με τον τόπο προέλευσής τους. Τα υπό εξέταση προϊόντα ή στα οποία έχει χορηγηθεί αναγνώριση ΓΕ περιλαμβάνονται σε μητρώα ΓΕ. Παρόμοιος κανονισμός για την προστασία των ΓΕ για τα βιοτεχνικά και βιομηχανικά προϊόντα εκδόθηκε το 2023 (Κανονισμός (ΕΕ) 2023/2411). Προστατεύει τα βιομηχανικά προϊόντα που συνδέονται με τη γεωγραφική περιοχή παραγωγής τους, όπως τα μαχαίρια του Αλμπαθέτε, το γυαλί Βοημίας και η πορσελάνη Λιμόζ, με τρόπο παρόμοιο με τα τρόφιμα και ποτά που παράγονται στην περιοχή.
Σε διεθνές επίπεδο, η απόφαση του Συμβουλίου σχετικά με την προσχώρηση της ΕΕ στην Πράξη της Γενεύης (απόφαση (ΕΕ) 2019/1754) ορίζει το EUIPO ως την αρμόδια αρχή για τις ΓΕ. Οι Ηνωμένες Πολιτείες εξακολουθούν να ανησυχούν ιδιαίτερα για το αποτέλεσμα των διαπραγματεύσεων του ΠΟΔΙ το 2015 σχετικά με την επέκταση της Συμφωνίας της Λισαβόνας για την προστασία των ονομασιών προέλευσης.
7. Καταπολέμηση της παραποίησης/απομίμησης
Σύμφωνα με εκτιμήσεις, οι εισαγωγές προϊόντων παραποίησης/απομίμησης και πειρατείας στην ΕΕ αποτιμώνται σε περίπου 85 δισ. ευρώ (έως και 5% των συνολικών εισαγωγών). Παγκοσμίως, το εμπόριο των πειρατικών εμπορευμάτων αντιστοιχεί σε έως και 2,5% του εμπορίου και σε έως και 338 δισ. ευρώ, γεγονός που προκαλεί σημαντική ζημία στους δικαιούχους, τις κυβερνήσεις και τις οικονομίες.
Δεδομένου ότι οι διαφορές μεταξύ των εθνικών συστημάτων για την πάταξη της παραποίησης/απομίμησης και της πειρατείας δυσχέραιναν την αποτελεσματική καταπολέμηση των αδικημάτων αυτών από τα κράτη μέλη, το Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο εξέδωσαν, ως πρώτο βήμα, την οδηγία για την επιβολή των ΔΔΙ (οδηγία 2004/48/ΕΚ). Η οδηγία αποσκοπεί στην ενίσχυση της καταπολέμησης της πειρατείας και της παραποίησης/απομίμησης μέσω της ευθυγράμμισης των εθνικών νομοθεσιών προκειμένου να διασφαλιστεί υψηλό, ισοδύναμο και ομοιογενές επίπεδο προστασίας της διανοητικής ιδιοκτησίας στην ενιαία αγορά και προβλέπει μέτρα, διαδικασίες και αποζημιώσεις στο πλαίσιο του αστικού και του διοικητικού δικαίου. Ο κανονισμός για την τελωνειακή επιβολή των ΔΔΙ (Κανονισμός (ΕΕ) αριθ. 608/2013) προβλέπει διαδικαστικούς κανόνες για τις τελωνειακές αρχές όσον αφορά την επιβολή των ΔΔΙ σε σχέση με εμπορεύματα που υπόκεινται σε τελωνειακή επιτήρηση ή τελωνειακούς ελέγχους.
2. Η θεωρία της «ανάλωσης» των δικαιωμάτων
1. Ορισμός
Η εξάντληση των δικαιωμάτων είναι μια νομική θεωρία που εφαρμόζεται σε όλους τους τομείς της βιομηχανικής ιδιοκτησίας και ορίζει ότι μετά την πώληση ενός προϊόντος που καλύπτεται από ΔΔΙ, όπως ένα δίπλωμα ευρεσιτεχνίας, από τον κάτοχο των δικαιωμάτων ή από άλλους με τη συγκατάθεση του κατόχου, το ΔΔΙ θεωρείται ότι έχει εξαντληθεί.Στην ΕΕ, το ΔΕΕ έχει επανειλημμένα ερμηνεύσει τις Συνθήκες της ΕΕ υπό την έννοια ότι τα ΔΔΙ αναλώνονται εντός της ενιαίας αγοράς μόλις τα σχετικά εμπορεύματα διατεθούν στην αγορά από τον κάτοχο των δικαιωμάτων ή με τη συγκατάθεσή του. Ο δικαιούχος βιομηχανικού ή εμπορικού ΔΔΙ που προστατεύεται από το δίκαιο ενός κράτους μέλους δεν μπορεί να επικαλεστεί το εν λόγω δίκαιο για να εμποδίσει την εισαγωγή προϊόντων που έχουν ήδη τεθεί σε κυκλοφορία σε άλλο κράτος μέλος.
2. Όρια
Η «εξάντληση» των δικαιωμάτων της ΕΕ δεν ισχύει για την εμπορία προϊόντων παραποίησης/απομίμησης ή προϊόντων που διατίθενται στην αγορά εκτός του Ευρωπαϊκού Οικονομικού Χώρου (Άρθρο 6 της Συμφωνίας TRIPS). Το 1999 το ΔΕΕ με την απόφασή του στην υπόθεση Sebago Inc. and Ancienne Maison Dubois et Fils SA κατά GB-Unic SA (C-173/98) έκρινε ότι δεν επιτρέπεται στα κράτη μέλη να προβλέπουν στις εθνικές νομοθεσίες τους την ανάλωση των δικαιωμάτων σήματος όσον αφορά προϊόντα που έχουν τεθεί σε κυκλοφορία σε τρίτη χώρα.
3. Νομικές πράξεις στον συγκεκριμένο τομέα
Οι κανόνες της ΕΕ σχετικά με την ανάλωση συνιστούν σε μεγάλο βαθμό αποτέλεσμα της νομολογίας του ΔΕΕ για την ερμηνεία του άρθρου 34 ΣΛΕΕ σχετικά με τα μέτρα ισοδυνάμου αποτελέσματος με ποσοτικούς περιορισμούς μεταξύ των κρατών μελών[2]. Η προκείμενη νομολογία αντανακλάται σε καθεμία από τις σχετικές νομοθετικές πράξεις της ενωσιακής νομοθεσίας που αφορούν τα ΔΔΙ.
3. Πρόσφατη νομολογία του ΔΕΕ
Το 2012, το ΔΕΕ επιβεβαίωσε, στη σκέψη 32 της απόφασής του στην υπόθεση C-406/10 (SAS Institute Inc. κατά World Programming Ltd), ότι, σύμφωνα με την οδηγία για τη νομική προστασία των προγραμμάτων ηλεκτρονικών υπολογιστών (οδηγία 91/250/ΕΟΚ· όπως καταργήθηκε με την οδηγία 2009/24/ΕΚ), μόνο η έκφραση ενός προγράμματος υπολογιστή προστατεύεται από πνευματικά δικαιώματα και ότι οι ιδέες και οι αρχές που διέπουν τη λογική, τους αλγόριθμους και τις γλώσσες προγραμματισμού του δεν προστατεύονται από την οδηγία. Το Δικαστήριο τόνισε ότι ούτε η λειτουργικότητα ενός προγράμματος υπολογιστή ούτε η γλώσσα προγραμματισμού και η μορφή των αρχείων δεδομένων που χρησιμοποιούνται για την αξιοποίηση ορισμένων λειτουργιών του προγράμματος αποτελούν μορφή έκφρασης του εν λόγω προγράμματος για τους σκοπούς του άρθρου 1(2) της οδηγίας (παράγραφος 39 της απόφασης).
Με την απόφασή του στην υπόθεση C-160/15 (GS Media BV v Sanoma Media Netherlands BV κ.ά.), το Δικαστήριο έκρινε ότι η τοποθέτηση, σε ιστότοπο, υπερσυνδέσμου προς έργα που προστατεύονται από πνευματικά δικαιώματα και έχουν δημοσιευτεί σε άλλον ιστότοπο χωρίς τη συγκατάθεση του δημιουργού δεν συνιστά «παρουσίαση στο κοινό» όταν το πρόσωπο που δημοσιεύει τον σύνδεσμο αυτό δεν επιδιώκει οικονομικό κέρδος και δεν γνωρίζει ότι τα έργα δημοσιεύθηκαν παράνομα.
Στην απόφασή του στην υπόθεση C-484/14 (Tobias Mc Fadden κατά Sony Music Entertainment Germany GmbH), το ΔΕΕ έκρινε ότι η δωρεάν διάθεση δικτύου Wi-Fi στο ευρύ κοινό με σκοπό την προσέλκυση της προσοχής των πιθανών πελατών στα προϊόντα και τις υπηρεσίες ενός καταστήματος συνιστά «υπηρεσία της κοινωνίας της πληροφορίας» βάσει της οδηγίας για το ηλεκτρονικό εμπόριο (οδηγία 2000/31/ΕΚ) και επιβεβαιώνει ότι, υπό ορισμένες προϋποθέσεις, ένας πάροχος υπηρεσιών που παρέχει πρόσβαση σε δίκτυο επικοινωνιών δεν μπορεί να θεωρηθεί υπεύθυνος. Κατά συνέπεια, οι κάτοχοι δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας δεν δικαιούνται να ζητήσουν αποζημίωση με την αιτιολογία ότι το δίκτυο χρησιμοποιήθηκε από τρίτους για προσβολή των δικαιωμάτων τους. Η ασφάλεια της σύνδεσης στο διαδίκτυο μέσω κωδικού πρόσβασης διασφαλίζει την ισορροπία μεταξύ, αφενός, των δικαιωμάτων διανοητικής ιδιοκτησίας των κατόχων δικαιωμάτων και, αφετέρου, της ελευθερίας των παρόχων πρόσβασης να διεξάγουν επιχειρηματική δραστηριότητα και της ελευθερίας πληροφόρησης των χρηστών του δικτύου.
Στην απόφασή του στην υπόθεση C-265/19 [Recorded Artists Actors Performers Ltd κατά Phonographic Performance (Ireland) Ltd κ.λπ.], το ΔΕΕ έκρινε ότι ένα κράτος μέλος δεν μπορεί να αρνηθεί το δικαίωμα αμοιβής σε καλλιτέχνες ερμηνευτές ή εκτελεστές από χώρες εκτός του Ευρωπαϊκού Οικονομικού Χώρου επικαλούμενο τη ρήτρα αμοιβαιότητας της Συνθήκης του ΠΟΔΙ. Όλοι οι παραγωγοί φωνογραφημάτων και οι ερμηνευτές ή εκτελεστές καλλιτέχνες από τα συμβαλλόμενα μέρη της Συνθήκης του ΠΟΔΙ για τις εκτελέσεις και τα φωνογραφήματα δικαιούνται εύλογη αμοιβή. Σε απάντηση στην απόφαση του ΔΕΕ, η Επιτροπή, στις 11 Σεπτεμβρίου 2023, ξεκίνησε διαβούλευση σχετικά με τους όρους αμοιβής των ερμηνευτών ή εκτελεστών καλλιτεχνών μουσικής και των παραγωγών δίσκων από τρίτες χώρες για ηχογραφημένη μουσική που παίζεται στην ΕΕ, λόγω των ανησυχιών των συμφεροντούχων των ΗΠΑ σχετικά με την παρακράτηση δικαιωμάτων από παραγωγούς και ερμηνευτές ή εκτελεστές καλλιτέχνες από τα κράτη μέλη της ΕΕ.
Ο ρόλος του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου
Η διανοητική διαδικασία δημιουργεί πρόσθετη αξία για τις επιχειρήσεις και τις οικονομίες της ΕΕ. Η ομοιόμορφη προστασία της και η εφαρμογή της προστασίας συνεισφέρουν στην προώθηση της καινοτομίας και της οικονομικής μεγέθυνσης. Ως εκ τούτου, το Κοινοβούλιο έχει δεσμευτεί να εναρμονίσει τα δικαιώματα διανοητικής ιδιοκτησίας μέσω της δημιουργίας ενός ενιαίου συστήματος της ΕΕ παράλληλα με τα εθνικά συστήματα, όπως συμβαίνει με το εμπορικό σήμα της ΕΕ και το καταχωρισμένο κοινοτικό σχέδιο και το ευρωπαϊκό ενιαίο δίπλωμα ευρεσιτεχνίας.
Στα διάφορα ψηφίσματά του σχετικά με τα ΔΔΙ, και ιδίως σχετικά με τη νομική προστασία των βάσεων δεδομένων, τις βιοτεχνολογικές εφευρέσεις και τα δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας, το Κοινοβούλιο έχει ταχθεί υπέρ της σταδιακής εναρμόνισης των δικαιωμάτων αυτών. Επιπλέον, έχει αντιταχθεί στη χορήγηση διπλώματος ευρεσιτεχνίας για μέλη του ανθρωπίνου σώματος. Στις 27 Φεβρουαρίου 2014, το Κοινοβούλιο ενέκρινε ένα ψήφισμα πρωτοβουλίας σχετικά με τα τέλη για αντίγραφα ιδιωτικής χρήσης (το δικαίωμα αναπαραγωγής ιδιωτικών αντιγράφων νομίμως αποκτηθέντος περιεχομένου), καθώς η ψηφιακή αντιγραφή έχει προσλάβει μείζονα οικονομική σημασία συνεπεία της τεχνολογικής προόδου. Το Κοινοβούλιο διαδραμάτισε επίσης ιδιαίτερα ενεργό ρόλο στη σύνταξη της Συνθήκης του ΠΟΔΙ σχετικά με τις εξαιρέσεις από τα δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας για τα άτομα με προβλήματα όρασης (Συνθήκη του Μαρακές).
Κατά τη διάρκεια της αναθεώρησης των κανόνων της ΕΕ για τα πνευματικά δικαιώματα (βλ. την ενότητα σχετικά με τα πνευματικά δικαιώματα), διεξήχθη έντονη δημόσια συζήτηση με επίκεντρο τα άρθρα 11 και 13 του σχεδίου οδηγίας για τα πνευματικά δικαιώματα. Η συζήτηση κορυφώθηκε με την ψηφοφορία στο Κοινοβούλιο υπέρ της στήριξης των προσπαθειών για τη δημιουργία αφενός ενός νέου δικαιώματος για τους ιδιοκτήτες των μέσων ενημέρωσης που δεν τους επιτρέπεται να αποζημιώνονται για τη χρήση του περιεχομένου τους σε ορισμένες μεγάλες ειδησεογραφικές πλατφόρμες και αφετέρου ενός νέου δικαιώματος δυνατότητας εντοπισμού των παραβιάσεων του δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας στο διαδίκτυο. Ο μεν τομέας της δημιουργικής βιομηχανίας επικρότησε, οι δε εκπρόσωποι των τεχνολογικών εταιρειών επέκριναν έντονα τις προτάσεις.
Στις 10 Μαρτίου 2026, το Κοινοβούλιο ενέκρινε ψήφισμα σχετικά με τα δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας και την παραγωγική τεχνητή νοημοσύνη — ευκαιρίες και προκλήσεις, με βάση έκθεση της Επιτροπής Νομικών Θεμάτων (JURI). Το ψήφισμα ζητεί διαφάνεια, δίκαιη αμοιβή και τη δυνατότητα των κατόχων δικαιωμάτων να αποτρέπουν τη χρήση του προστατευόμενου περιεχομένου τους στην εκπαίδευση στον τομέα της τεχνητής νοημοσύνης (ΤΝ). Η μελέτη της Επιτροπής JURI με τίτλο «Metaverse» υποδεικνύει ότι η Τεχνητή Νοημοσύνη εγείρει νέες προκλήσεις για την προστασία των πνευματικών δικαιωμάτων, ιδίως όσον αφορά την αδήλωτη εκπαίδευση μοντέλων Τεχνητής Νοημοσύνης σε υλικό που προστατεύεται από πνευματικά δικαιώματα ή προστατευόμενα δεδομένα και την επακόλουθη παραγωγή περιεχομένου από τέτοια μοντέλα Τεχνητής Νοημοσύνης. Το Τμήμα Πολιτικής Δικαιοσύνης, Πολιτικών Ελευθεριών και Θεσμικών Υποθέσεων διοργάνωσε ένα εξειδικευμένο εργαστήριο σχετικά με την παραγωγική Τεχνητή Νοημοσύνη και τα πνευματικά δικαιώματα για να υποστηρίξει το έργο της Επιτροπής JURI σε αυτόν τον τομέα[3].
Επιπλέον, από έρευνα που εκπονήθηκε για το Κοινοβούλιο προκύπτει ότι ορισμένες συμβατικές ρυθμίσεις διευκολύνουν την εξάλειψη των ΔΔΙ που σχετίζονται με δεδομένα ή επιτρέπουν την απόκτηση των ΔΔΙ των υποκειμένων. Αυτό μπορεί να συμβεί με βάση το γεγονός ότι τα έργα δημοσιεύθηκαν σε συγκεκριμένη πλατφόρμα ή ότι δημιουργήθηκε μια δημιουργία ή μια εφεύρεση στο πλαίσιο σύμβασης παροχής υπηρεσιών. Οι ρυθμίσεις αυτές καλύπτουν μεταξύ άλλων τα εξής:
- νομικές ρυθμίσεις που στερούν από τους δημιουργούς δικαιώματα διανοητικής ιδιοκτησίας ή τους υποχρεώνουν να παραχωρούν μη αμειβόμενες άδειες σε σχέση με περιεχόμενο που τοποθετείται σε υπηρεσίες και διακομιστές ψηφιακών πλατφορμών και/ή που μεταβιβάζουν τα εν λόγω δικαιώματα στις πλατφόρμες·
- συμβάσεις εξαγοράς μέσω των οποίων οι πλατφόρμες αποκτούν τα δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας των δημιουργών·
- νομικές ρυθμίσεις που στερούν από τους εργαζομένους, τους εφευρέτες ή τους δημιουργούς ΔΔΙ σε σχέση με περιεχόμενο που δημιουργείται κατά τη διάρκεια της απασχόλησης ή της υπηρεσίας τους και/ή που μεταβιβάζουν τα εν λόγω δικαιώματα στον εργοδότη («εργασία για μίσθωση»)[4].
Αυτό το θεματολογικό δελτίο εκπονήθηκε από το Θεματικό Τμήμα Δικαιοσύνης, Πολιτικών Ελευθεριών και Θεσμικών Θεμάτων του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου. Για περισσότερες πληροφορίες, επισκεφθείτε τον ιστότοπο της Επιτροπής Νομικών Θεμάτων.
Jagoda Karolina MACIEJEWSKA / JEREMY JULIAN OKORN / Mariusz MACIEJEWSKI