Din l-iskeda informattiva tispjega r-regoli tal-UE dwar l-akkwist pubbliku, jiġifieri l-proċess li bih l-awtoritajiet pubbliċi, bħad-dipartimenti tal-gvern jew l-awtoritajiet lokali, jixtru xogħol, oġġetti jew servizzi mingħand il-kumpaniji. Tiddeskrivi l-qafas legali, il-proċeduri ewlenin u r-riformi ta’ politika reċenti, inklużi miżuri dwar id-diġitalizzazzjoni, is-sostenibbiltà u l-akkwist internazzjonali. Tenfasizza r-rwol tal-Parlament Ewropew fit-tfassil u r-rieżami tal-qafas tal-akkwist pubbliku tal-UE.

Il-bażi legali

It-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea: l-Artikoli 26 u 114 jipprovdu l-bażi legali għas-suq uniku u jistabbilixxu regoli komuni tal-UE meħtieġa għall-funzjonament tagħha, inkluż fl-akkwist pubbliku; l-Artikoli 34, 56, 57 u 62 jiżguraw li l-kuntratti pubbliċi jkunu miftuħa għall-kompetizzjoni transfrutniera fl-oġġetti u s-servizzi; u l-Artikolu 53(1) jipprovdi l-bażi legali għall-koordinazzjoni tar-regoli nazzjonali li jaffettwaw l-aċċess għall-attivitajiet ekonomiċi.

Objettivi tar-regoli tal-UE dwar l-akkwist pubbliku

L-għan tar-regoli tal-UE dwar l-akkwist pubbliku huwa li jiżguraw li l-kuntratti pubbliċi (jiġifieri l-kuntratti mogħtija mill-awtoritajiet pubbliċi lill-kumpaniji biex jipprovdu xogħlijiet, prodotti jew servizzi) jingħataw b’mod ġust u effiċjenti fis-suq uniku miftuħ tal-UE.

L-objettivi prinċipali tagħhom huma li:

  • jiżguraw trattament ugwali u trasparenza fl-għoti ta’ kuntratti pubbliċi;
  • jiftħu s-swieq nazzjonali tal-akkwist għall-kompetizzjoni madwar l-UE;
  • jgħinu lill-awtoritajiet pubbliċi jiżguraw l-aħjar valur għall-flus pubbliċi;
  • inaqqsu r-riskji ta’ frodi u korruzzjoni;
  • jappoġġjaw għanijiet ta’ politika usa’ bħall-innovazzjoni, id-diġitalizzazzjoni u s-sostenibbiltà.
  • L-akkwist pubbliku jammonta għal madwar 14% tal-PDG tal-UE u huwa partikolarment importanti f’setturi bħall-kostruzzjoni, l-enerġija u t-telekomunikazzjoni. Għalhekk huwa mutur ewlieni tat-tkabbir ekonomiku, il-ħolqien tal-impjiegi u l-innovazzjoni fi ħdan is-suq uniku tal-UE. Il-ftuħ tal-akkwist għall-kompetizzjoni fis-suq uniku jgħin lill-awtoritajiet pubbliċi jiżguraw valur aħjar għall-flus, filwaqt li jappoġġja l-kompetittività tal-kumpaniji tal-UE u jippromwovi proċeduri trasparenti u effiċjenti ta’ għoti.

    Ir-regoli bikrija dwar l-akkwist pubbliku

    Il-Komunità Ewropea adottat leġiżlazzjoni bil-għan li tikkoordina r-regoli nazzjonali, filwaqt li timponi obbligi fuq il-pubblikazzjoni tas-sejħiet għall-offerti u fuq il-kriterji oġġettivi użati għall-valutazzjoni tal-offerti. Mis-snin sittin, ġew adottati diversi atti legali relatati mal-akkwist pubbliku, iżda aktar tard il-Komunità ddeċidiet li tissimplifika u tikkoordina l-leġiżlazzjoni f’dan il-qasam, bl-adozzjoni ta’ direttiva dwar proċeduri għall-għoti ta’ kuntratti għal xogħlijiet pubbliċi, provvisti pubbliċi u servizzi pubbliċi (id-Direttiva 2004/18/KE) u direttiva dwar il-proċeduri ta’ akkwisti fis-setturi tas-servizzi tal-ilma, tal-enerġija, tat-trasport u postali (id-Direttiva 2004/17/KE). Ftit snin wara, direttiva introduċiet regoli speċifiċi għall-akkwist pubbliku fil-qasam tad-difiża (id-Direttiva 2009/81/KE), bil-għan li jiġi ffaċilitat l-aċċess għas-swieq tad-difiża ta’ Stati Membri oħra.

    Ir-riforma tal-politika tal-akkwist pubbliku

    Fl-2014, il-Parlament u l-Kunsill adottaw pakkett ġdid dwar l-akkwist pubbliku li jinkludi tliet direttivi:

    • id-Direttiva dwar l-Akkwist Pubbliku;
    • id-Direttiva dwar l-Utilitajiet dwar l-akkwist fis-setturi tas-servizzi tal-ilma, tal-enerġija, tat-trasport u postali;
    • id-Direttiva dwar il-Konċessjonijiet, li tistabbilixxi qafas legali għall-għoti ta’ konċessjonijiet, li jiżgura li l-atturi ekonomiċi kollha tal-UE jkollhom aċċess effettiv u mhux diskriminatorju għas-suq tal-UE, u jipprovdi aktar ċertezza dwar id-dispożizzjonijiet legali applikabbli. Il-konċessjonijiet huma kuntratti mogħtija minn awtorità pubblika lil kumpanija waħda jew aktar għal xogħlijiet jew servizzi (eż. il-manutenzjoni u l-ġestjoni tal-awtostradi). Kumpanija li tingħata konċessjoni titħallas primarjament billi titħalla tmexxi u tisfrutta x-xogħlijiet jew is-servizz.
    • Fl-2012, il-Kummissjoni pproponiet regolament dwar il-politika internazzjonali tal-akkwist pubbliku. Dan kellu l-għan li jiċċara r-regoli li jirregolaw l-aċċess għas-suq uniku tal-UE fl-akkwist pubbliku u l-proċeduri għall-kumpaniji, l-oġġetti u s-servizzi minn barra l-UE. Kellu wkoll l-għan li jsaħħaħ il-pożizzjoni tal-UE meta tinnegozja l-aċċess għall-kumpaniji, l-oġġetti u s-servizzi tal-UE għas-swieq tal-akkwist pubbliku ta’ pajjiżi terzi. Staġnar fin-negozjati rriżulta fi proposta ġdida mill-Kummissjoni fl-2016. Il-Parlament u l-Kunsill iffirmaw l-Istrument għal Akkwist Internazzjonali (IPI) fit-23 ta’ Ġunju 2022. L-IPI għandu l-għan li jippromwovi l-ftuħ globali tas-swieq tal-akkwist.

      Barra minn hekk, fit-12 ta’ Lulju 2023, daħal fis-seħħ ir-Regolament dwar is-Sussidji Barranin (ir-Regolament (UE) 2022/2560), li ppermetta lill-Kummissjoni tindirizza d-distorsjonijiet u tiżgura kundizzjonijiet ekwi għall-kumpaniji kollha li joperaw fis-suq uniku. Dawn ir-regoli l-ġodda jiżguraw li s-sussidji barranin ikunu jistgħu jiġu indirizzati fi proċeduri individwali ta’ akkwist pubbliku, billi jeżiġu li x-xerrejja pubbliċi tal-UE jeskludu lill-kumpaniji li jkunu rċevew sussidji barranin distorsivi mill-proċeduri ta’ akkwist pubbliku.

      F’April 2012, il-Kummissjoni adottat strateġija għall-akkwist elettroniku bil-għan li titlesta t-tranżizzjoni lejn l-akkwist elettroniku sa nofs l-2016. Fis-16 ta’ April 2014, il-Parlament u l-Kunsill adottaw direttiva dwar il-fatturazzjoni elettronika fl-akkwist pubbliku.

      Fit-3 ta’ Ottubru 2017, il-Kummissjoni ppubblikat żewġ komunikazzjonijiet: “Nagħmlu l-Akkwist Pubbliku jaħdem fl-Ewropa u għaliha” u “Għajnuna għall-investiment permezz ta’ valutazzjoni volontarja ex ante tal-aspetti tal-akkwist f’każijiet ta’ proġetti infrastrutturali kbar”. Bil-għan li tkompli jittejjeb l-akkwist pubbliku Ewropew bħala parti mill-pakkett tal-istrateġija dwar l-akkwist pubbliku, hija ppubblikat ukoll rakkomandazzjoni dwar il-professjonalizzazzjoni tal-akkwist pubbliku.

      Fil-Linji Gwida Politiċi tagħha għall-Kummissjoni Ewropea li Jmiss 2024-2029, Ursula von der Leyen, li dak iż-żmien kienet kandidata għall-President tal-Kummissjoni, ħabbret reviżjoni tad-direttivi dwar l-akkwist pubbliku biex tkun tista’ tingħata preferenza lill-prodotti tal-UE fl-akkwist pubbliku għal ċerti setturi strateġiċi, tgħin tiżgura l-valur miżjud tal-UE u s-sigurtà tal-provvista għal teknoloġiji, prodotti u servizzi vitali, u timmodernizza u tissimplifika r-regoli tal-akkwist pubbliku. Fit-13 ta’ Diċembru 2024, il-Kummissjoni nediet evalwazzjoni tat-tliet direttivi ewlenin dwar l-akkwist pubbliku (id-Direttiva dwar l-Akkwist Pubbliku, id-Direttiva dwar l-Utilitajiet u d-Direttiva dwar il-Konċessjonijiet). Hija kellha l-għan li tivvaluta l-prestazzjoni u l-impatt tagħhom madwar l-UE, jekk għadhomx adattati għall-iskop tagħhom, jilħqux l-objettivi maħsuba tagħhom b’kost minimu u jindirizzawx b’mod adegwat l-isfidi attwali.

      Il-proċedura tal-akkwist pubbliku

      Il-proċeduri jridu jaderixxu mal-prinċipji tal-liġi tal-UE, inkluż il-moviment liberu tal-merkanzija, l-istabbiliment u l-forniment tas-servizzi. Il-prinċipji bħat-trattament ugwali, in-nondiskriminazzjoni u t-trasparenza huma essenzjali, u l-kompetizzjoni, il-kunfidenzjalità u l-effiċjenza jridu jiġu rispettati.

      A. It-tipi ta’ proċeduri

      Is-sejħiet għall-offerti jallinjaw ma’ diversi tipi ta’ proċeduri, abbażi ta’ sistema ta’ limiti. Id-direttivi jiddeskrivu l-metodi ta’ kif jiġi kkalkolat il-valur stmat ta’ kull kuntratt pubbliku u l-proċeduri assoċjati.

      • Fil-“proċedura miftuħa”, kwalunkwe kumpanija interessata tista’ tissottometti offerta.
      • Il-“proċedura ristretta” tippermetti biss lill-kandidati mistiedna biex jissottomettu offerta.
      • Il-“proċedura kompetittiva permezz tan-negozjar” tippermetti li kwalunkwe kumpanija tista’ titlob li tipparteċipa, iżda wara valutazzjoni, dawk mistiedna biss ikunu jistgħu jissottomettu offerta.
      • Id-“djalogu kompetittiv” huwa għal sitwazzjonijiet meta l-awtoritajiet pubbliċi li jkunu qed iniedu s-sejħa għall-offerti ma jkunux jistgħu jiddefinixxu l-ħtiġijiet tagħhom; il-kandidati mistiedna biss jipparteċipaw fid-djalogu. Il-kuntratti jingħataw abbażi tal-aħjar proporzjon bejn il-prezz u l-kwalità.
      • Il-proċedura ta’ “sħubija għall-innovazzjoni” tintuża għal soluzzjonijiet innovattivi li jkun għadhom mhumiex fis-suq. L-awtorità tikkollabora ma’ entità waħda jew aktar għar-riċerka u l-iżvilupp biex tinnegozja soluzzjoni ġdida matul il-proċess tas-sejħa għall-offerti.
      • F’każijiet speċjali, il-kuntratti jistgħu jingħataw mingħajr pubblikazzjoni minn qabel.

        B. Il-kriterji għall-għoti ta’ kuntratt

        L-awtoritajiet kontraenti huma meħtieġa jagħtu kuntratti pubbliċi abbażi tal-kriterju tal-“aktar offerta ekonomikament vantaġġuża” (MEAT), introdott fir-riforma tar-regoli tal-akkwist pubbliku. Minflok ma jitqies biss l-aktar prezz baxx, l-aktar offerta ekonomikament vantaġġuża (MEAT) tenfasizza l-aħjar valur għall-flus billi tqis il-kwalità, il-fatturi ambjentali u soċjali, il-kostijiet taċ-ċiklu tal-ħajja u l-innovazzjoni.

        C. Ir-regoli dwar il-pubblikazzjoni u t-trasparenza

        Il-proċeduri tal-akkwist iridu jiżguraw it-trasparenza meħtieġa fl-istadji kollha. Din tinkiseb permezz tal-pubblikazzjoni tal-elementi essenzjali tal-proċeduri tal-akkwist, u permezz tal-pubblikazzjoni tal-informazzjoni dwar il-kandidati u l-offerenti, kif ukoll permezz tal-għoti ta’ dokumentazzjoni suffiċjenti rigward il-passi kollha tal-proċedura.

        D. Ir-rimedji meta jinkisru l-kuntratti

        Id-Direttiva dwar ir-Rimedji tal-2007 tiżgura sistema effettiva ta’ rieżami għall-ksur tar-regoli tal-akkwist pubbliku. Tintroduċi l-perjodu “sospensiv” li, wara deċiżjoni ta’ kuntratt, jagħti lill-offerenti mill-anqas 10 ijiem biex jirrieżaminaw id-deċiżjoni qabel ma l-awtoritajiet jiffirmaw il-kuntratt. Dan il-perjodu jippermetti kontestazzjonijiet potenzjali għad-deċiżjoni.

        E. Aspetti oħra tal-akkwist pubbliku

        Ir-regoli introdotti fl-2014 jenfasizzaw l-inklużjoni soċjali u jissimplifikaw il-kuntratti ta’ servizzi. Għandhom l-għan li jnaqqsu l-burokrazija, jgħinu lill-intrapriżi żgħar u ta’ daqs medju (SMEs) permezz tad-“dokument uniku Ewropew tal-akkwist”, u jħeġġu li l-kuntratti jinqasmu f’lottijiet. L-akkwist elettroniku jingħata prijorità, b’deskrizzjoni tat-tekniki speċifiċi tal-akkwist elettroniku. Id-direttivi jirrikonoxxu d-deċiżjonijiet tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-Unjoni Ewropea dwar l-għoti ta’ kuntratti interni (in-house) u jsaħħu r-regolamenti kontra l-kunflitti ta’ interess u l-korruzzjoni.

        Barra minn hekk, ir-regoli jenfasizzaw l-akkwist ekoloġiku, filwaqt li jqisu l-impatt ambjentali u jippermettu referenzi għall-ekotikketta. L-akkwist pubbliku ekoloġiku (APE) huwa definit fil-komunikazzjoni tal-Kummissjoni bit-titolu “Akkwist pubbliku għal ambjent aħjar” bħala “proċess li permezz tiegħu l-awtoritajiet pubbliċi jiksbu prodotti, servizzi u xogħlijiet li jkollhom inqas impatt fuq l-ambjent matul iċ-ċiklu tal-ħajja tagħhom meta mqabbla ma’ prodotti, servizzi u xogħlijiet li kieku jinkisbu u li jkollhom l-istess funzjoni primarja”. Il-Kummissjoni ilha tiżviluppa kriterji volontarji tal-APE għal diversi gruppi ta’ prodotti u qed tipproponi kriterji u miri minimi obbligatorji tal-APE fil-leġiżlazzjoni settorjali bħad-Direttiva dwar il-Vetturi Nodfa (id-Direttiva (UE) 2019/1161), ir-Regolament dwar l-Ekodisinn, ir-Regolament dwar il-Prodotti Ġodda għall-Bini u r-Regolament dwar l-Imballaġġ u l-Iskart mill-Imballaġġ.

        Wara l-adozzjoni tal-Pjan ta’ Azzjoni dwar l-Ekonomija Ċirkolari tal-2020, fil-11 ta’ Marzu 2020, il-Kummissjoni ppubblikat dokument ta’ ħidma dwar il-kriterji tal-APE għaċ-ċentri tad-data, il-kmamar tas-servers u s-servizzi tal-cloud bil-għan li tiżgura li t-tagħmir u s-servizzi taċ-ċentri tad-data jiġu akkwistati b’mod li ma jagħmilx ħsara lill-ambjent f’konformità mal-objettivi tal-UE dwar l-enerġija, it-tibdil fil-klima u l-effiċjenza fl-użu tar-riżorsi.

        B’reazzjoni għall-pandemija tal-COVID-19, il-Kummissjoni pproponiet il-programm l-UE għas-Saħħa, li għandu l-għan li jżid b’mod sinifikanti l-baġit għall-akkwist fil-qasam tas-saħħa pubblika, inklużi l-mediċini, il-vaċċini u s-sistemi tad-data dwar is-saħħa. Regolament li jistabbilixxi l-programm l-UE għas-Saħħa għall-2021-2027 kien effettiv mill-1 ta’ Jannar 2021. Il-Kummissjoni pprovdiet gwida ġdida għax-xerrejja pubbliċi għall-akkwist rapidu ta’ tagħmir essenzjali, tat bidu għal ħames akkwisti konġunti ta’ tagħmir protettiv mal-Istati Membri, u enfasizzat id-diġitalizzazzjoni tal-akkwist pubbliku permezz tal-pjattaformi nazzjonali tal-akkwist elettroniku, bħala parti mill-istrateġija usa’ tagħha ta’ rkupru wara l-COVID-19.

        Fir-rigward tal-akkwist pubbliku fil-qasam tad-difiża, f’Ottubru 2023, ġie adottat ir-Regolament EDIRPA li jistabbilixxi strument għat-tisħiħ tal-industrija Ewropea tad-difiża permezz tal-akkwist komuni. Dan ir-regolament għandu l-għan li jagħti spinta sostanzjali lill-infiq fuq id-difiża, jippromwovi investimenti kollaborattivi fi proġetti konġunti, ittejjeb l-akkwist konġunt tal-kapaċitajiet tad-difiża, isaħħaħ l-investiment f’diversi kapaċitajiet ta’ missjoni, jisfrutta s-sinerġiji, jixpruna l-innovazzjoni u jirrinforza l-industrija tad-difiża Ewropea, b’enfasi fuq l-appoġġ għall-SMEs.

        Ir-rwol tal-Parlament Ewropew

        Il-Parlament kellu rwol ċentrali fl-adozzjoni tal-pakkett tal-akkwist pubbliku tal-2014. Huwa appella b’mod konsistenti għal regoli aktar sempliċi, ċertezza legali akbar, aċċess aħjar għall-SMEs, użu usa’ tal-għodod diġitali u appoġġ aktar b’saħħtu għas-sostenibbiltà fl-akkwist pubbliku.

        Qabel ma adotta l-pakkett dwar l-akkwist pubbliku fil-15 ta’ Jannar 2014, il-Parlament kien adotta diversi riżoluzzjonijiet, inklużi: