Parlament Europejski w działaniu
Najważniejsze
wydarzenia 1999-2004

 
Parlament Europejski (PE)
Reforma UE
Rozszerzenie
Prawa obywatelskie
Wymiar Sprawiedliwości
i Sprawy wewnętrzne
Stosunki zewnętrzne
Bezpieczeństwo i obrona
Prawa człowieka
Bałkany
Porozumienia z państwami trzecimi
Handel zewnętrzny
Współpraca i rozwój
UE - AKP
Miny przeciwpiechotne
Środowisko
i ochrona konsumenta
Transport /
Polityka regionalna
Rolnictwo / Rybołówstwo
Polityka gospodarcza
i walutowa
Polityka społeczna
i zatrudnienia / Prawa kobiet
Rynek wewnętrzny / Przemysł / Energia / Badania i Rozwój
 

EPP-ED PSE Group ELDR GUE/NGL The Greens| European Free Alliance UEN EDD/PDE


Polityka zagraniczna, bezpieczeństwa i obrony: małymi krokami naprzód

Przez prawie ćwierć wieku Państwa Członkowskie UE omawiały kwestie polityki międzynarodowej, lecz w rzeczywistości uczyniły w tej materii niewiele więcej poza  składaniem stosownych deklaracji. Wraz z upadkiem Związku Radzieckiego oraz destabilizacją Bałkanów i Europy Wschodniej, polityka zagraniczna, bezpieczeństwa i obrony  znalazła się wyżej na liście priorytetów UE, jednakże nie aż tak, by stać się prawdziwie skuteczną polityką Wspólnot, tak jak chciałaby tego większość opinii publicznej i deputowanych do PE. Parlament Europejski od dawna wzywał do bardziej ambitnego podejścia do tej kwestii, takiego jak praktyczne działania, skuteczne wspólne instytucje i środki operacyjne. Ataki z 11 września 2001 roku nadały większą wagę tym postulatom.

Deputowani PE sądzą, że UE tylko wtedy będzie w stanie przemawiać jednym głosem na arenie międzynarodowej, kiedy jej Państwa Członkowskie zjednoczą swą polityczną wolę w celu uzgodnienia jasnej strategii i ustanowienia skutecznych instytucji. Przez długi czas wspólna polityka zagraniczna UE ograniczała się do współpracy na rzecz rozwoju, wsparcia ekonomicznego i pomocy w sytuacjach kryzysowych. Traktat z Maastricht, który wszedł w życie w 1993 roku, dodał jeszcze jeden instrument: wspólną politykę zagraniczną i bezpieczeństwa (WPZiB). Jednak, tak jak np. w przypadku wspólnego rynku, WPZiB nie jest prawdziwą polityką „Wspólnoty”. Zamiast tego, kluczowe decyzje podejmowane są przez Radę Ministrów, tj. rządy krajowe, zazwyczaj wymagające jednomyślnego głosowania. Komisja i Parlament mają w tym niewielki udział.

Traktat Amsterdamski, który wszedł w życie w 1999 roku, usiłował zaradzić dwóm problemom. Po pierwsze, UE otrzymała prawo do interwencji militarnej w sytuacjach kryzysowych w celach humanitarnych, misjach służących utrzymaniu i przywróceniu pokoju („zadania petersberskie”). Po drugie, powołany został Wysoki Przedstawiciel ds. WPZiB, aby spróbować nadać tej polityce konkretną twarz. Jednakże Wysoki Przedstawiciel działa zawsze w imieniu Państw Członkowskich i Rady. Ponadto istnieje ryzyko, że jego rola może kolidować z innymi działaniami Komisji dotyczącymi polityki zagranicznej (rozwój, pomoc humanitarna, polityka handlowa). Oprócz tego, aby zapobiec paraliżowi wynikającemu z wymogu jednomyślności, którego wynikiem były często decyzje opierające się na najmniejszym wspólnym mianowniku, Traktat Amsterdamski wprowadził opcje „konstruktywnego wstrzymania się od głosu”, tak by umożliwić podjęcie działań bez aktywnego poparcia wszystkich Państw Członkowskich oraz „wzmocnionej współpracy,” pozwalającej grupie państw na ściślejszą współpracę, jeśli taka jest ich wola.

Postępy na polu militarnym kontynuowane były w 1999 roku, kiedy to Rada Europejska w Helsinkach postanowiła, że Państwa Członkowskie powinny być w stanie do 2003 roku rozmieścić swoje oddziały wojskowe w ciągu 60 dni i utrzymać przez rok siły militarne w liczbie od 50 000 do 60 000 ludzi, aby wypełniać zadania petersberskie.

Spójność i skuteczność

Parlament Europejski zaapelował w 2000 roku by w imię większej spójności i skuteczności połączyć stanowisko Wysokiego Przedstawiciela i Komisarza ds. Stosunków Zewnętrznych oraz by osoba piastująca urząd ministra spraw zagranicznych miała stanowisko wiceprzewodniczącego Komisji. Deputowani PE przeforsowali ten pomysł w Konwencie Europejskim i został on  zawarty w projekcie Konstytucji. Jednakże zgodnie z projektem Konstytucji, ta dziedzina polityki nie byłaby konsultowana z Parlamentem w większym stopniu niż w przeszłości, a jego żądanie podejmowania decyzji większością kwalifikowaną nie zostało zaakceptowane, z wyjątkiem propozycji przedstawianej przez ministra spraw zagranicznych,  popartej przez Komisję.

W kategoriach operacyjnych, projekt Konstytucji przewiduje stworzenie Europejskiej Agencji ds. Uzbrojenia oraz rozszerzenia zadań petersberskich na misje rozbrojeniowe i walkę z terroryzmem. Według „klauzuli solidarności” Państwa Członkowskie pomagałyby sobie wzajemnie i rozmieszczały swoje zasoby cywilne i militarne w walce z terroryzmem. Deputowani PE zaproponowali również dodanie do Traktatu „klauzuli wspólnej obrony” podobnej do klauzuli NATO, która dotyczyłaby tych Państw Członkowskich, które by jej chciały, lecz ta idea nie została przyjęta.

Rosnący wpływ

Mimo że ostateczne decyzje w kwestiach dotyczących polityki zagranicznej, bezpieczeństwa i obrony podejmowane są przez Państwa Członkowskie, Parlament Europejski musi być przynajmniej przed podjęciem działań poinformowany o pełnomocnictwie, potencjale i skutkach finansowych każdej operacji podjętej w imieniu UE. W ostatnich latach deputowani PE nawiązali ściślejszą współpracę z Wysokim Przedstawicielem, stosownymi komisarzami, Prezydencją Unii i specjalnymi wysłannikami UE do niektórych regionów świata.

Deputowani PE mogą także prowadzić działania biorąc udział w debatach politycznych i publicznych. W swoich sprawozdaniach, zaleceniach i pytaniach skierowanych do różnych osobistości UE mogą wywierać nacisk poprzez np. naleganie na Komisję, by zaproponowała odpowiednie środki. Nade wszystko, Parlament posiada uprawnienia budżetowe, które obejmują działania związane ze WPZiB (około 50 milionów euro na rok 2003). Parlament nie posiada jednak uprawnień dotyczących funduszy obronnych, które pochodzą bezpośrednio z budżetów Państw Członkowskich.
Priorytety polityki Parlamentu Europejskiego określane są każdego roku w raporcie rocznym dotyczącym polityki zagranicznej, bezpieczeństwa i obrony UE. W 2002 roku deputowani z zadowoleniem przyjęli bezprecedensową współpracę pomiędzy instytucjami UE w następstwie ataków z września 2001 roku oraz zaproponowali zapobieganie korzeniom terroryzmu poprzez zaangażowanie w dialog zwłaszcza ze słabymi i niestabilnymi państwami. W 2003 roku zatwierdzili zaangażowanie UE w kryzysie afgańskim, nie tylko w kategoriach politycznych i ekonomicznych, lecz także militarnych, poprzez Międzynarodowe Siły Wspierania Bezpieczeństwa (ISAF). Ubolewali jednakże nad faktem, iż wojna w Iraku nadszarpnęła wiarygodność WPZiB oraz stwierdzili, że jej przywrócenie będzie zależało od możliwości militarnych UE i woli Unii do ich użycia.

Pierwsze operacje militarne

W 2003 roku UE rozpoczęła swoje pierwsze trzy operacje w regionach kryzysowych, przejmując w ten sposób wyraźną odpowiedzialność na tych obszarach. 1 stycznia 2003 roku siły policyjne UE liczące 500 osób przejęły od ONZ działania w Bośni i Hercegowinie na okres trzech lat, częściowo by szkolić lokalne siły policyjne. W marcu 2003 roku UE przeprowadziła swoją pierwszą operację militarną, przejmując ją od NATO w Macedonii. UE rozmieściła siły wojskowe liczące 350 osób (znaną jako „Operacja Concordia”), próbując ustabilizować pokój niezbędny do przeprowadzenia reform instytucjonalnych. Do tego dodana została misja policyjna (200 policjantów, znana jako „Operacja Proxima”). Wreszcie, „Operacja Artemida” w regionie Ituri w Kongo była pierwszą operacją militarną przeprowadzoną niezależnie przez UE. Działania te pokazują, że UE jest zasadniczo gotowa do wysyłania oddziałów europejskich na interwencyjne misje humanitarne, również poza kontynentem europejskim.

„Nie” dla wojny w Iraku

W sprawozdaniu z maja 2002 roku Parlament ostrzegał wspólnotę międzynarodową przed programem budowy broni nuklearnej, jaki był prowadzony przez reżym iracki. Stwierdzało on, że Irak będzie w stanie uzyskać broń nuklearną w ciągu pięciu lat, jeśli sankcje wobec tego kraju zostaną zniesione. Dlatego deputowani PE wezwali do utrzymania embarga na dostawy broni, lecz do zniesienia innych sankcji. Parlament nalegał także na wielostronne polityczne rozwiązanie pod auspicjami Organizacji Narodów Zjednoczonych. Parlament odrzucił każde działanie militarne niepoparte przez rezolucję ONZ i wezwał władze irackie do zgody na inspekcje UNMOVIC (ONZ-owska Komisja Monitorowania, Weryfikacji i Inspekcji). Deputowani PE potępili również wiele poważnych przypadków naruszenia praw człowieka w Iraku.

Kilka tygodni przed wybuchem wojny, Parlament przyjął rezolucję w sprawie Iraku z dnia 30 stycznia 2003 roku, 287 głosami za, 209 przeciw i przy 26 wstrzymujących się. Deputowani argumentowali, że pogwałcenia rezolucji ONZ nr 1441 stwierdzone przez inspektorów ONZ, nie uzasadniają akcji militarnych. Wyrazili sprzeciw wobec każdego jednostronnego działania militarnego uzasadniając, że taki atak będzie sprzeczny z prawem międzynarodowym. Po rozpoczęciu wojny, deputowani nie wykazali się odpornością na podziały jakie pojawiły się pomiędzy rządami państw europejskich i nie byli w stanie przyjąć nowego, wspólnego stanowiska wobec wojny. Jednakże sprawozdanie dotyczące odbudowy kraju uzyskało szerokie poparcie.

Parlament a Bliski Wschód

W październiku 2003 roku, w czasie gdy przemoc na Bliskim Wschodzie była częścią życia codziennego, Parlament przyjął sprawozdanie wzywające zarówno rząd Izraela jak i władze Autonomii Palestyńskiej do bezwarunkowego przyjęcia planu pokojowego (mapy drogowej) przygotowanego przez tzw. Kwartet (USA, Rosja, UE, ONZ). Parlament wezwał do współistnienia dwóch suwerennych państw, z prawem dla każdego z nich do bezpiecznej egzystencji. Deputowani PE stanowczo potępili terroryzm palestyński i wezwali władze Autonomii Palestyńskiej do przywrócenia porządku publicznego oraz do podjęcia dostrzegalnych i rzeczywistych wysiłków mających na celu likwidację organizacji terrorystycznych. Natomiast rząd Izraela wezwany został do wycofania swoich sił militarnych z terytoriów palestyńskich, zaprzestania dokonywania selektywnych zabójstw oraz wstrzymania rozbudowy osiedli i budowy „muru bezpieczeństwa”.

W kwietniu 2002 roku Parlament przyjął zalecenie dla Rady, wzywające ją do zawieszenia Układu Stowarzyszeniowego pomiędzy UE i Izraelem (269 głosów za, 208 przeciw, 22 wstrzymujące się) wynikające z eskalacji militarnej spowodowanej przez rząd Izraela. Rada Ministrów jednakże nie zastosowała się do tego zalecenia.
Dodatkowo w lutym 2003 roku, na skutek wniosku podpisanego przez przeszło 170 posłów, utworzona została grupa robocza mająca na celu zbadanie wykorzystania pomocy UE przyznanej Autonomii Palestyńskiej, bowiem istniały obawy, że pomoc ta została przeznaczona na inne cele, a nawet posłużyła do finansowania grup terrorystycznych. Ta grupa robocza utworzona została w ramach uprawnień Parlamentu do kontrolowania przejrzystości środków pieniężnych UE, mimo iż nie posiada ona uprawnień dochodzeniowych oficjalnej komisji śledczej. Grupa robocza przyjęła 31 marca 2004 roku dwa sprawozdania (jedno „większości” a drugie „mniejszości”) z powodu różnych interpretacji uzyskanych informacji. Te dwa sprawozdania przynajmniej zawierają jedną wspólną konkluzję: jeśli UE zdecyduje w przyszłości o wznowieniu bezpośredniej pomocy budżetowej dla władz palestyńskich, to muszą zostać ustanowione jasne warunki wraz z lepszymi mechanizmami kontrolnymi. Sprawozdania zostaną poddane pod dyskusję przez trzy uprawnione komisje (Budżetową, Kontroli Budżetowej, Spraw Zagranicznych) podczas następnej kadencji parlamentarnej.



  
Sprawozdawcy:
  
Rozwój wspólnej europejskiej polityki bezpieczenstwa i obrony po Kolonii i Helsinkach: Catherine Lalumière (PES, F)
Kodeks postepowania w sprawie eksportu broni (1. raport roczny): Gary Titley (PES, UK)
Kodeks postepowania w sprawie eksportu broni (2. raport roczny): Gary Titley (PES, UK)
Kodeks postepowania w sprawie eksportu broni (3. raport roczny): Gary Titley (PES, UK)
Kodeks postepowania w sprawie eksportu broni (4. raport roczny): Karl von Wogau (EPP-ED, D)
Sytuacja w Iraku jedenascie lat po Wojnie w Zatoce: baronowa Nicholson of Winterbourne (ELDR, UK)
Postep osiagniety we wdrazaniu WPZiB: Elmar Brok (EPP-ED, D)
Nowe europejskie zasady bezpieczenstwa i obrony: Philippe Morillon (EPP-ED, F)
Glówne aspekty i podstawowe kierunki WPZiB: finansowe konsekwencje dla budzetu WE: Elmar Brok (EPP-ED, D)
Sprzet obronny: europejska polityka, przemysl i rynek: Luís Queiró (UEN, P)
  
Przeglad procedur ustawodawczych:
  
Rozwój wspólnej europejskiej polityki bezpieczenstwa i obrony po Kolonii i Helsinkach
Kodeks postepowania w sprawie eksportu broni (1. raport roczny)
Kodeks postepowania w sprawie eksportu broni (2. raport roczny)
Kodeks postepowania w sprawie eksportu broni (3. raport roczny)
Kodeks postepowania w sprawie eksportu broni (4. raport roczny)
Sytuacja w Iraku jedenascie lat po Wojnie w Zatoce
Postep osiagniety we wdrazaniu WPZiB
Nowe europejskie zasady bezpieczenstwa i obrony
Glówne aspekty i podstawowe kierunki WPZiB: finansowe konsekwencje dla budzetu WE
Sprzet obronny: europejska polityka, przemysl i rynek
  
Dziennik urzedowy - postanowienia koncowe:
  
Rozwój wspólnej europejskiej polityki bezpieczenstwa i obrony po Kolonii i Helsinkach - tekst przyjety przez Parlament
Kodeks postepowania w sprawie eksportu broni (1. raport roczny) - tekst przyjety przez Parlament
Kodeks postepowania w sprawie eksportu broni (2. raport roczny) - tekst przyjety przez Parlament
Kodeks postepowania w sprawie eksportu broni (3. raport roczny) - tekst przyjety przez Parlament
Kodeks postepowania w sprawie eksportu broni (4. raport roczny) - tekst przyjety przez Parlament
Sytuacja w Iraku jedenascie lat po Wojnie w Zatoce - tekst przyjety przez Parlament
Postep osiagniety we wdrazaniu WPZiB - tekst przyjety przez Parlament
Nowe europejskie zasady bezpieczenstwa i obrony - tekst przyjety przez Parlament
Glówne aspekty i podstawowe kierunki WPZiB: finansowe konsekwencje dla budzetu WE - tekst przyjety przez Parlament
Sprzet obronny: europejska polityka, przemysl i rynek - tekst przyjety przez Parlament

 

 

 
  Publishing deadline: 2 April 2004