Mínítear sa bhileog eolais seo an chaoi a gcuireann an tAontas Eorpach tacaíocht ioncaim, ar a dtugtar ‘íocaíochtaí díreacha’, ar fáil d’fheirmeoirí chun feidhmiú mar líontán sábhála agus chun go mbeidh an fheirmeoireacht níos brabúsaí. Leagtar amach inti freisin na scéimeanna íocaíochta éagsúla agus an chaoi a n-oibríonn siad, agus tugtar miondealú inti ar an gcaiteachas atá beartaithe i gcomhair íocaíochtaí díreacha faoi phleananna straitéiseacha an chomhbheartais talmhaíochta (CBT).

Bunús dlí

Bunaítear an bunús dlí don chomhbheartas talmhaíochta (CBT) sa Chonradh ar Fheidhmiú an Aontais Eorpaigh (Airteagail 38-44) (3.2.1).

Rialaítear CBT le sraith gníomhartha reachtacha. Áirítear orthu sin:

  • Rialachán na bPleananna Straitéiseacha CBT(Rialachán (AE) 2021/2115) (3.2.4);
  • an rialachán maidir le CBT a mhaoiniú, a bhainistiú agus faireachán a dhéanamh air (Rialachán (AE) 2021/2116) (3.2.5);
  • an rialachán a bhaineann le caighdeáin maidir le dea-riocht talmhaíochta agus comhshaoil, scéimeanna aeráide, comhshaoil agus leasa ainmhithe, leasuithe ar Phleananna Straitéiseacha CBT, athbhreithniú ar Phleananna Straitéiseacha CBT agus díolúintí ó rialuithe agus pionóis (Rialachán (AE) 2024/1468);
  • an rialachán lena leasaítear na rialacha maidir leis an gcóras coinníollachta, cineálacha idirghabhála i bhfoirm íocaíochta dírí, cineálacha idirghabhála in earnálacha áirithe agus tuarascálacha forbartha tuaithe agus tuarascálacha feidhmíochta bliantúla agus lena leasaítear na rialacha maidir le híocaíochtaí a chur ar fionraí agus imréiteach feidhmíochta bliantúil agus rialuithe agus pionóis (Rialachán (AE) 2025/2649).
  • Bearta CBT chun tacú le feirmeoirí

    Le CBT, tacaítear le feirmeoirí trí raon beart beartais:

    • Maoinítear íocaíochtaí díreacha leis an gCiste Eorpach um Ráthaíocht Talmhaíochta (CERT) agus leagtar amach i Rialachán na bPleananna Straitéiseacha CBT iad. Is líontán sábhála iad d’fheirmeoirí a bhfuil ioncam níos ísle ná an meánioncam acu i gcomparáid leis na hearnálacha eacnamaíocha eile, agus a bhfuil éiginnteachtaí sa mhargadh, teagmhais adhaimsire, lotnaidí agus galair, nó cumhacht mhargála lag sa bhiashlabhra rompu.
    • Maoinítear bearta margaidh (3.2.6) le CERT freisin agus leagtar amach sa Rialachán maidir le Comheagraíocht na Margaí (Rialachán (AE) Uimh. 1308/2013) iad. Is é is aidhm dóibh tacú le margaí talmhaíochta agus iad a chobhsú. Tacaíonn roinnt acu go díreach le feirmeoirí an Aontais, mar shampla trína rannpháirtíocht i ngrúpaí táirgeoirí nó i scéimeanna cáilíochta a éascú, lena neartaítear, dá bhrí sin, a ról sa slabhra soláthair;
    • Maoinítear bearta forbartha tuaithe (3.2.8) leis an gCiste Eorpach Talmhaíochta um Fhorbairt Tuaithe agus le cistí náisiúnta agus leagtar amach i Rialachán na bPleananna Straitéiseacha CBT iad. Is é is aidhm dóibh rannchuidiú le feidhmíocht eacnamaíoch, shóisialta agus chomhshaoil na limistéar tuaithe. Áirítear orthu sin freisin bearta tacaíochta d’fheirmeoirí, amhail bearta agra-chomhshaoil, infheistíochtaí feirme a mhaoiniú, uirlisí bainistithe riosca agus ionstraimí airgeadais.
    • Forléargas

      Rialaítear scéimeanna na n-íocaíochtaí díreacha le hAirteagail 20 go 41 de Rialachán na bPleananna Straitéiseacha CBT. Tá roinnt scéimeanna éigeantach, agus is féidir leis na Ballstáit scéimeanna eile a áireamh ina bpleananna straitéiseacha náisiúnta CBT ar bhonn deonach.

      • Íocaíocht bhliantúil in aghaidh an heicteáir is ea an tacaíocht bhunúsach ioncaim i dtaobh na hinbhuanaitheachta (Airteagail 21-28 de Rialachán (AE) 2021/2115) a bhfuil leath de bhuiséad na n-íocaíochtaí díreacha dírithe uirthi. Féadfaidh na Ballstáit a chinneadh méid aonfhoirmeach in aghaidh an heicteáir a íoc, chun an íocaíocht a dhifreáil i gcomhréir le coinníollacha éagsúla socheacnamaíocha nó agranamaíocha, nó méid a íoc bunaithe ar na teidlíochtaí íocaíochta a cuireadh i bhfeidhm faoin CBT roimhe sin. Agus teidlíochtaí íocaíochta á n-úsáid acu, ní mór do na Ballstáit an bhearna idir a luachanna sna blianta amach romhainn a laghdú de réir a chéile, próiseas ar a dtugtar ‘cóineasú’. Is féidir íocaíocht d’fheirmeoirí beaga nach mó ná EUR 3 000 in aghaidh na bliana a dheonú mar chnapshuim nó ar bhonn in aghaidh an heicteáir (cuirtear an uasteorainn EUR 3 000 in ionad na teorann EUR 1 250 a bhí ann roimhe sin tar éis na leasuithe a rinneadh ar Rialachán na bPleananna Straitéiseacha CBT in 2025). Cuirtear na híocaíochtaí sin, atá roghnach d’fheirmeoirí, in ionad gach cineáil íocaíochtaí díreacha eile, seachas na híocaíochtaí sin a dheonaítear d’éiciscéimeanna, má chinneann na Ballstáit amhlaidh ina bpleananna straitéiseacha CBT;
      • Íocaíocht bhreise bhliantúil is ea an tacaíocht ioncaim athdháilte fhorlíontach i dtaobh na hinbhuanaitheachta (Airteagal 29 de Rialachán (AE) 2021/2115) as na chéad heicteáir de thalamh feirme le haghaidh feirmeoirí atá i dteideal tacaíocht bhunúsach ioncaim. Is iad na Ballstáit a shainíonn an méid in aghaidh an heicteáir agus líon na heicteár in aghaidh an fheirmeora a bhfuil an tacaíocht ioncaim athdháilte ar fáil ina leith. Is é is aidhm don scéim seo íocaíochtaí díreacha a athdháileadh ó fheirmeacha móra go feirmeacha beaga nó meánmhéide. Chun tacú le feirmeacha beaga, ní mór 10 % ar a laghad de bhuiséad íocaíochtaí díreacha gach Ballstáit dul i dtreo na scéime sin, mura mbaintear athdháileadh amach trí mhodhanna eile;
      • Íocaíocht bhreise bhliantúil is ea an tacaíocht ioncaim fhorlíontach d’fheirmeoirí óga (Airteagal 30 de Rialachán (AE) 2021/2115) le haghaidh feirmeoirí nua atá i dteideal na tacaíochta bunúsaí ioncaim. Is iad na Ballstáit a shainíonn an íocaíocht chnapshuime nó an méid in aghaidh an heicteáir agus líon na heicteár in aghaidh an fheirmeora a bhfuil an tacaíocht ar fáil ina leith. Is iad a shocraíonn an uasteorainn aoise freisin – idir 35 bliana agus 40 bliain d’aois – agus an oiliúint agus na scileanna a theastaíonn ó thairbhithe ionchasacha;
      • Le scéimeanna aeráide, comhshaoil agus leasa ainmhithe (éiciscéimeanna) (Airteagal 31 de Rialachán (AE) 2021/2115), cabhraítear le feirmeoirí a thugann faoi chleachtais talmhaíochta a théann chun tairbhe don aeráid, don chomhshaol agus do leas ainmhithe nó a thugann faoi fhrithsheasmhacht fhrithmhiocróbach a chomhrac. Liostaítear na cleachtais sin, ar gá dóibh dul níos faide ná na ceanglais reachtacha, i bpleananna straitéiseacha CBT. Is féidir leis an íocaíocht bhliantúil in aghaidh an heicteáir a dheonaítear d’éiciscéimeanna a bheith ina híocaíocht sa bhreis ar an tacaíocht bhunúsach ioncaim nó íocaíocht chun na costais a thabhaítear nó an t-ioncam atá ligthe ar ceal de thoradh na ngealltanas a dhéantar a fhritháireamh. Ní mór 25 % ar a laghad de bhuiséad náisiúnta na n-íocaíochtaí díreacha dul i dtreo na scéime seo, ar scéim i atá deonach d’fheirmeoirí;
      • An tacaíocht ioncaim chúpláilte (Airteagail 32-35 de Rialachán (AE) 2021/2115): cé go raibh tacaíocht ioncaim CBT nasctha (nó cúpláilte) le táirgí sonracha san am atá thart, tá deireadh curtha leis an nasc sin de réir a chéile ag athchóirithe comhleanúnacha, rud atá teoranta ar na saolta seo do sciar beag íocaíochtaí díreacha. Is é is aidhm don tacaíocht chúpláilte aghaidh a thabhairt ar dheacrachtaí in earnálacha, i gcineálacha táirgthe nó i gcineálacha sonracha feirmeoireachta atá tábhachtach ar chúiseanna socheacnamaíocha nó comhshaoil. Is éard atá i gceist leis an tacaíocht ná íocaíocht bhliantúil in aghaidh an heicteáir nó an ainmhí, agus é mar chuspóir léi iomaíochas, inbhuanaitheacht nó cáilíocht a fheabhsú. As measc na n-earnálacha ar féidir le pleananna straitéiseacha CBT díriú orthu, is féidir barra próitéine a áireamh gan aon údar sonrach, toisc go rannchuideodh sé sin le laghdú a dhéanamh ar spleáchas an Aontais ar allmhairí san earnáil agus ar an úsáid a bhaintear as leasacháin nítrigine;
      • Scéim na n-íocaíochtaí díreacha cúpláilte is ea an íocaíocht bharrshonrach do chadás (Airteagail 36-41 de Rialachán (AE) 2021/2115) lena ndeonaítear íocaíochtaí in aghaidh an heicteáir cadáis atá lonnaithe i limistéir atá údaraithe le haghaidh táirgeadh cadáis sa Bhulgáir, sa Ghréig, sa Spáinn agus sa Phortaingéil.
      • Cén chaoi a n-oibríonn íocaíochtaí díreacha?

        Gach bliain, faigheann breis agus 6 mhilliún tairbhí íocaíochtaí díreacha. Deonaítear iad sin d’fheirmeoirí gníomhacha, daoine aonair nó cuideachtaí, a bhíonn ag gabháil d’íosmhéid gníomhaíochta talmhaíochta ar a laghad (i.e. táirgeadh talmhaíochta nó limistéar talmhaíochta a choimeád i riocht atá oiriúnach don fheirmeoireacht). Sainítear feirmeoirí gníomhacha i bpleananna straitéiseacha CBT trí chritéir oibiachtúla agus neamh-idirdhealaitheacha, lena n-áirítear trí liosta diúltach lena gcuirtear cosc ar eintitis áirithe a mheas mar fheirmeoirí gníomhacha.

        Cuirtear an tacaíocht trí phleananna straitéiseacha CBT ar fáil den chuid is mó i bhfoirm íocaíochtaí atá bunaithe ar limistéar. I gcás roinnt scéimeanna, tá sé bunaithe ar líon na n-ainmhithe a dtacaítear leo. Is ar leibhéal an Aontais Eorpaigh a shocraítear na sainmhínithe a bhaineann le hincháilitheacht d’fheirmeoirí agus do limistéir atá incháilithe do thacaíocht CBT chun comóntacht an bheartais a áirithiú. I gcomparáid leis an tréimhse CBT roimhe sin, níl na sainmhínithe sin chomh mionsonraithe céanna i reachtaíocht an Aontais. Tugtar leo an tsolúbthacht do na Ballstáit na rialacha ar an leibhéal náisiúnta a shonrú tuilleadh ionas gur féidir iad a chur in oiriúint dá riachtanais agus chun an tacaíocht a spriocdhíriú ar bhealach níos fearr.

        Déanann na Ballstáit uile íoscheanglais a leagan síos i dtaobh íocaíochtaí díreacha a fháil. Leagan formhór acu limistéar agus tairseach airgeadais síos, atá idir 0.3 agus 4 heictéar agus idir EUR 100 agus EUR 500 faoi seach. Níl aon athrú déanta ag formhór na mBallstát ar a dtairseacha íoscheanglas i gcomparáid leis an tréimhse roimhe sin.

        Ní mór d’fheirmeoirí ar mian leo íocaíochtaí díreacha a éileamh iarratas a dhéanamh gach bliain agus cloí le roinnt rialacha. Sa bhreis ar na ceanglais reachtúla bhainistíochta atá éigeantach chun gníomhaíochtaí feirmeoireachta a fheidhmiú, tá feirmeoirí a fhaigheann íocaíochtaí CBT faoi réir coinníollachta, i.e. ní mór dóibh talamh a choinneáil i ndálaí maithe talmhaíochta agus comhshaoil. Tá coinníollacht fheabhsaithe le ceanglais ‘níos glaise’ i gceist le CBT 2023-2027 i gcomparáid leis an tréimhse roimhe sin. Mar sin féin, leis na leasuithe a tugadh isteach in 2024 agus in 2025 arb é is aidhm dóibh rialacha CBT a shimpliú, tá ceanglais áirithe maidir le coinníollacht fheabhsaithe níos solúbtha (3.2.4). Tugadh isteach le CBT 2023-2027 freisin coinníollacht shóisialta den chéad uair, lena nasctar íocaíochtaí díreacha le prionsabail bhunúsacha shóisialta agus saothair áirithe.

        Oibríonn an Coimisiún agus na húdaráis náisiúnta na híocaíochtaí díreacha trí bhainistíocht chomhroinnte. Faoi mhaoirseacht an Choimisiúin, tá gníomhaireachtaí íocaíochta náisiúnta i gceannas ar íocaíochtaí díreacha a riar agus ar dhéileáil le cúraimí amhail iarratais ar chabhair a phróiseáil, íocaíochtaí a dhéanamh agus seiceálacha áirithe a dhéanamh (3.2.5).

        Faisnéis airgeadais bhunriachtanach

        Is í an tacaíocht bhunúsach ioncaim i dtaobh na hinbhuanaitheachta (BISS), íocaíocht bhliantúil dhíchúpláilte limistéarbhunaithe arna maoiniú ag buiséad an Aontais amháin, an uirlis CBT is tábhachtaí chun tacú le hioncam fheirmeoirí an Aontais. Ar an meán, is ionann an caiteachas atá beartaithe laistigh de phleananna straitéiseacha CBT don uirlis seo agus 51 % de bhuiséad iomlán CERT, nó 31 % de chaiteachas poiblí iomlán CBT (3.2.2).

        <strong></strong><strong>Leithdháileadh an chaiteachais phoiblí iomláin atá beartaithe le haghaidh íocaíochtaí díreacha atá mar bhonn le cur chun feidhme na 28 bplean straitéiseacha CBT uile (2023-2027)</strong>

        Cineál idirghabhála Ranníocaíocht AE(EUR billiún) % mar sciar d’iomlán na n-íocaíochtaí díreacha
        BISS – Tacaíocht bhunúsach ioncaim i dtaobh na hinbhuanaitheachta (Airteagail 21-28) 96.69 51.12%
        CIS – Tacaíocht ioncaim chúpláilte (Airteagail 32-35) 23.03 12.18%
        CIS-YIF – Tacaíocht ioncaim fhorlíontach d’fheirmeoirí óga (Airteagal 30) 3.4 1.80%
        CRISS – Tacaíocht ioncaim athdháilte fhorlíontach i dtaobh na hinbhuanaitheachta (Airteagal 29) 20.09 10.62%
        Éiciscéim – Scéimeanna aeráide, comhshaoil agus leasa ainmhithe (Airteagal 31) 44.71 23.64%
        Cadás – Íocaíocht bharrshonrach do chadás (Airteagail 36-41) 1.23 0.65%
        Iomlán na n-íocaíochtaí díreacha CERT 189.15 100%

        Foinse: An Coimisiún Eorpach, 28 bPlean Straitéiseacha CBT Formheasta (2023-2027), Forbhreathnú achomair, Meitheamh 2023

        Ról Pharlaimint na hEorpa

        I mí na Bealtaine 2018, ghlac an Pharlaimint rún maidir le todhchaí an bhia agus na feirmeoireachta, inar leagadh amach tosaíochtaí do CBT tar éis 2020. Iarradh ann go gcoinneofaí nó go méadófaí buiséad CBT chun aghaidh a thabhairt ar dhúshláin atá ann faoi láthair agus ar dhúshláin nua. Thacaigh an Pharlaimint le cabhair níos spriocdhírithe, go háirithe d’fheirmeacha beaga agus meánmhéide agus d’fheirmeoirí óga, lena n-áirítear tacaíocht mhéadaithe le haghaidh heicteáir tosaigh agus íocaíochtaí laghdaithe (a bhfuil uasteorainn leo) i gcás feirmeacha móra. Chuir sí i bhfios go láidir gur cheart cistiú a dhíriú ar fhíorfheirmeoirí agus gur cheart é a dháileadh ar bhealach níos cothroime i measc thíortha an Aontais, agus go mbeadh buiséad níos mó ag teastáil chun cóineasú níos fearr a bhaint amach. Leag sí béim freisin ar an ngá atá le caighdeáin mheastóireachta chomhsheasmhacha agus formhaoirseacht láidir chun cur chun feidhme cothrom agus éifeachtach a áirithiú ar fud an Aontais.

        Mhol an Coimisiún creat reachtach nua do CBT an 1 Meitheamh 2018. Áiríodh leis sin Rialachán na bPleananna Straitéiseacha CBT, lenar ceanglaíodh ar gach Ballstát a leagan amach an chaoi a raibh sé beartaithe aige bearta CBT a chur chun feidhme chun cuspóirí coiteanna a bhaint amach. Leis an togra, tugadh isteach samhail nua soláthair agus ról lárnach na n-íocaíochtaí díreacha maidir le tacaíocht a thabhairt d’fheirmeoirí an Aontais á athdhearbhú.

        Le linn na caibidlíochta maidir leis an bpacáiste um athchóiriú CBT, d’fhéach an Pharlaimint le ról tábhachtach a bheith aici, agus aghaidh á tabhairt ar na saincheisteanna uile a bhí á bplé. I staidéar maidir le próiseas athchóirithe CBT tar éis 2020 a choimisiúnaigh an Pharlaimint, léirítear ó dhearcadh idirinstitiúideach gur fhéach an Pharlaimint, trí ról caomhnóra ar phrionsabail an Aontais agus bhuiséad CBT a ghlacadh, le cineál agus comóntacht an Aontais a bhaineann le codanna éagsúla den reachtaíocht atá beartaithe a choinneáil ar bun chun ‘athnáisiúnú’ CBT a sheachaint. Thairis sin, i gcásanna áirithe, bhí sí chun tosaigh mar thionscnóir beartais, mar a léiríodh ina hiarrachtaí sciar ard de bhuiséad na n-íocaíochtaí díreacha a chur ar leataobh do na héiciscéimeanna nua agus trí choinníollacht shóisialta a thabhairt isteach go rathúil i Rialachán na bPleananna Straitéiseacha CBT.

        Mar chuid den chaibidlíocht maidir leis na leasuithe a rinneadh in 2024 agus in 2025, mhol an Pharlaimint níos mó solúbthachta maidir le ceanglais chomhshaoil, rochtain níos éasca ar íocaíochtaí géarchéime d’fheirmeoirí, tacaíocht airgeadais bhliantúil mhéadaithe d’fheirmeacha beaga agus meánmhéide, agus tacaíocht bhreise d’fhorbairt gnó feirmeacha beaga.

        Is í an Roinn Beartais um Fhorbairt Réigiúnach, um Thalmhaíocht agus um Iascach i bParlaimint na hEorpa a d’ullmhaigh an bhileog eolais seo. Chun tuilleadh eolais a fháil, féach suíomh gréasáin an Choiste um Thalmhaíocht agus um Fhorbairt Tuaithe.

         

        Sarah Madeleine Régine Pierrette Costes / Rachele Rossi