Ta nota tematyczna wyjaśnia wsparcie UE w dziedzinie polityki młodzieżowej. Przedstawia strategię UE na rzecz młodzieży na lata 2019–2027 i jej trzy filary – angażowanie, łączenie i wzmacnianie pozycji – realizowane za pośrednictwem sztandarowych programów, takich jak Erasmus+, Europejski Korpus Solidarności i gwarancja dla młodzieży. Przedstawia również rolę Parlamentu Europejskiego w kształtowaniu środków ochrony dzieci, bezpieczeństwa małoletnich w internecie oraz mechanizmów, które dają młodym ludziom bezpośredni głos w formowaniu polityki UE.

Podstawa prawna

Artykuły 6, 165 i 166Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (TFUE) stanowią podstawę prawną dla działań UE w obszarze polityki dotyczącej młodzieży.

  • Zgodnie z art. 6 TFUE „Unia ma kompetencje do prowadzenia działań mających na celu wspieranie, koordynowanie lub uzupełnianie działań państw członkowskich. Do dziedzin takich działań o wymiarze europejskim należą: [...] edukacja, kształcenie zawodowe, młodzież i sport”.
  • Artykuł 165 TFUE umożliwia UE działania zachęcające do szerszej wymiany młodzieży i wymiany instruktorów pracujących z młodzieżą oraz zachęcające młodzież do udziału w życiu demokratycznym w Europie.
  • Art. 166 TFUE urzeczywistnia politykę kształcenia zawodowego, która wspiera i uzupełnia działania państw członkowskich.
  • Karta praw podstawowych Unii Europejskiej przewiduje ochronę młodzieży.

    • W art. 24 Karty uznaje się prawa dzieci, w tym prawo do ochrony i opieki, a także prawo do swobodnego wyrażania poglądów w sprawach, które ich dotyczą.
    • Art. 32 ustanawia zakaz pracy dzieci i ochronę młodych ludzi w miejscu pracy.
    • Cele

      Polityka dotycząca młodzieży jest domeną polityki krajowej. Działania Unii mają zatem na celu wspieranie i uzupełnianie działań państw członkowskich. Obecna strategia UE na rzecz młodzieży zawiera wykaz celów, które mają zostać osiągnięte w latach 2019–2027:

      • Umożliwienie młodym ludziom decydowania o własnym życiu, wspieranie ich rozwoju osobistego i budowanie odporności. UE przyczynia się do osiągnięcia tego celu poprzez swoje programy flagowe, których celem jest zapewnienie młodym ludziom dostępu do mobilności w celu odbywania wolontariatu i dania możliwości uczenia się, co sprzyja autonomii i tworzy podstawy uczenia się przez całe życie.
      • Zachęcanie młodych ludzi i wyposażanie ich w zasoby niezbędne do tego, by stali się aktywnymi obywatelami. UE promuje zaangażowanie obywatelskie i udział w demokracji wśród młodych ludzi, w szczególności poprzez mechanizmy promujące dialog, uczenie się pozaformalne i inicjatywy prowadzone przez młodzież na szczeblu lokalnym, krajowym i europejskim. UE podjęła kroki, aby osiągnąć ten cel, na przykład wspiera rozwój 11 europejskich celów młodzieżowych w ramach unijnego dialogu młodzieżowego.
      • Udoskonalenie polityk, które mają wpływ na młodych ludzi, zwłaszcza w zakresie zatrudnienia, edukacji, zdrowia i włączenia społecznego. UE realizuje ten cel, propagując podejście międzysektorowe i włączając kwestie związane z młodzieżą do głównego nurtu wszystkich odpowiednich obszarów polityki.
      • Pomoc w eliminowaniu ubóstwa młodzieży i wszelkich form dyskryminacji oraz promowanie włączenia społecznego. Za pośrednictwem swoich programów finansowania UE wspiera państwa członkowskie w przyjmowaniu kompleksowego podejścia, które powinno obejmować na przykład wsparcie na rzecz zatrudnienia, edukację włączającą i ukierunkowane działania na rzecz młodych ludzi o mniejszych szansach, aby zmniejszyć nierówności i zapewnić równy udział w życiu społecznym.
      • Dokonania

        A. Ramy strategiczne

        Strategia UE na rzecz młodzieży na lata 2019–2027 opiera się na rezolucji Rady z 2018 r. na ten sam temat. Strategia koncentruje się na następujących trzech głównych obszarach:

        • Angażowanie: poprzez wspieranie aktywnego uczestnictwa młodych ludzi w życiu obywatelskim i demokratycznym, przede wszystkim za pośrednictwem unijnego dialogu młodzieżowego, który umożliwia ustrukturyzowaną wymianę między młodymi ludźmi, organizacjami młodzieżowymi i decydentami politycznymi na wszystkich szczeblach;
        • Łączenie: poprzez łączenie młodych ludzi w całej UE i poza nią w drodze wolontariatu, mobilności edukacyjnej i doświadczeń promujących solidarność i zrozumienie międzykulturowe, głównie za pośrednictwem udziału w programach flagowych Erasmus+ i Europejski Korpus Solidarności;
        • Wzmacnianie pozycji: poprzez wspieranie wzmacniania pozycji młodych ludzi dzięki jakości, innowacyjności i uznawaniu pracy z młodzieżą, jak określono w europejskim programie pracy z młodzieżą.
        • W czerwcu 2021 r. w ramach tej strategii Komisja powołała pierwszą koordynatorkę Unii Europejskiej ds. młodzieży, której zadaniem jest wzmocnienie współpracy międzysektorowej w ramach Komisji. Ponadto Młodzieżowa Rada Doradcza przy Przewodniczącej, uruchomiona przez Komisję w lipcu 2025 r., daje młodym ludziom bezpośrednią rolę doradczą w zakresie kluczowych inicjatyw UE, w tym działań w dziedzinie klimatu, transformacji cyfrowej i włączenia społecznego.

          B. Finansowanie przez UE programów na rzecz młodzieży

          1. Erasmus+

          Erasmus+ jest sztandarowym unijnym programem finansowania wspierającym kształcenie, szkolenie, młodzież i sport, oferującym młodym ludziom możliwość studiowania, szkolenia i wolontariatu za granicą. Na lata 2021–2027 na działania na rzecz młodzieży przeznaczono około 10,3 % budżetu Erasmus+, czyli ponad 2,5 mld EUR.

          W 2021 r. inicjatywa DiscoverEU stała się integralną częścią komponentu Erasmus+ dotyczącego młodzieży. Inicjatywa ta daje osiemnastolatkom możliwość poznania Europy dzięki podróżowaniu przez okres do jednego miesiąca, w ramach promowania uczenia się poprzez podróże i wymianę międzykulturową. Na inicjatywę na lata 2021–2027 przeznaczony jest specjalny budżet w wysokości 700 mln EUR.

          2. Europejski Korpus Solidarności

          Europejski Korpus Solidarności, uruchomiony w październiku 2018 r., jest inicjatywą poświęconą promowaniu solidarności, wolontariatu i zaangażowania obywatelskiego wśród młodych ludzi. Daje on młodym ludziom możliwość udziału w projektach społecznościowych w całej Europie, podejmowania wyzwań społecznych, takich jak włączenie społeczne, działania w dziedzinie klimatu i pomoc humanitarna. W latach 2021–2027 otrzymuje on budżet w wysokości 1 mld EUR, który wspiera zarówno indywidualny wolontariat, jak i projekty solidarnościowe inicjowane przez organizacje młodzieżowe lub grupy nieformalne.

          C. Inne inicjatywy UE

          1. Wzmocniona gwarancja dla młodzieży

          Gwarancja dla młodzieży, utworzona w 2013 r., to program, który umożliwia młodym ludziom korzystanie z dobrej jakości oferty poszukiwania pracy, ustawiczne kształcenie, przygotowanie zawodowe lub staż w ciągu czterech miesięcy od uzyskania statusu osoby bezrobotnej lub zakończenia kształcenia formalnego. W odpowiedzi na sukces programu w 2020 r. dodatkowo wzmocniono go zaleceniem Rady pt. „Pomost do zatrudnienia – wzmocnienie gwarancji dla młodzieży”.

          2. Młodzież a media

          Technologie internetowe oferują dzieciom i młodzieży ogromne możliwości korzystania z cyfrowych zasobów edukacyjnych i udziału w debacie publicznej. Dzieci są jednak szczególnie narażone na potencjalne szkody związane z nowoczesnymi technologiami. Dyrektywa o audiowizualnych usługach medialnych zapewnia ochronę małoletnich przed treściami, które mogą im zaszkodzić, niezależnie od tego, czy są one oferowane przez tradycyjne media, czy też przez usługi na żądanie (więcej w nocie tematycznej 4.3.2 w sprawie polityki audiowizualnej i medialnej).

          3. Europejski Portal Młodzieżowy

          Europejski Portal Młodzieżowy jest stroną internetową skierowaną do młodych ludzi w całej Europie mającą pomóc im zorientować się w mnogości możliwości, jakie oferuje UE w różnych dziedzinach, takich jak wolontariat, praca, nauka, kultura i kreatywność.

          4. Europejski Tydzień Młodzieży

          Co dwa lata Komisja Europejska wraz z Parlamentem organizuje Europejski Tydzień Młodzieży. Jego celem jest organizowanie imprez dla młodzieży we wszystkich państwach biorących udział w programie Erasmus+, ale także pokazanie różnych możliwości mobilności, jakie oferuje się młodym ludziom w Unii.

          5. Europejski Rok Młodzieży 2022

          22 grudnia 2021 r. Parlament i Rada przyjęły decyzję (UE) 2021/2316 w sprawie Europejskiego Roku Młodzieży (2022). Ogólnym celem było zwiększenie wysiłków UE, państw członkowskich oraz władz regionalnych i lokalnych, wraz z podmiotami społeczeństwa obywatelskiego, na rzecz wzmocnienia pozycji, respektowania, wspierania i angażowania młodych ludzi, w tym osób o mniejszych szansach. W rezolucji z 24 listopada 2022 r. w sprawie spuścizny Europejskiego Roku Młodzieży (2022) Parlament podkreślił, że perspektywy dla osób młodych powinny być uwzględniana we wszystkich obszarach polityki, a ich udział powinien nadal być priorytetem w procesie decyzyjnym UE. W styczniu 2024 r. Komisja uruchomiła „test wpływu polityki UE na młodzież” – narzędzie opracowane, aby systematycznie i drobiazgowo badać wpływ polityki UE na młodych ludzi.

          6. Europejska Stolica Młodzieży

          Europejska Stolica Młodzieży powstała w 2009 r. w ramach inicjatywy Europejskie Forum Młodzieży. Co roku europejskie miasto wybrane na Europejską Stolicę Młodzieży ma możliwość zwrócenia uwagi na innowacyjne inicjatywy podejmowane przez młodych ludzi i skierowane do nich.

          7. Konkurs „Youth4Regions”

          Konkurs Youth4Regions jest skierowany do młodych dziennikarzy zainteresowanych polityką regionalną UE. Laureaci konkursu mogą wziąć udział w szkoleniach o tematyce europejskiej oraz skorzystać z mentoringu ze strony starszych uznanych dziennikarzy, a także wziąć udział w wyjazdach prasowych Komisji do państw członkowskich.

          8. Plan działania na rzecz młodzieży

          4 października 2022 r. Komisja i Wysoki Przedstawiciel poinformowali o planie działania na rzecz młodzieży (2022–2027), którego celem jest zaangażowanie młodych ludzi na całym świecie w działania zewnętrzne UE. 28 listopada 2022 r. Rada przyjęła konkluzje dotyczące planu wspierania zaangażowania młodych ludzi na całym świecie w kształtowanie polityki, zwiększając ich udział i zaangażowanie w forach międzynarodowych oraz przeznaczając niezbędne zasoby, ze szczególnym uwzględnieniem ochrony działaczy, upodmiotowienia, zdrowia i mobilności.

          9. Polityka ochrony dzieci

          15 lutego 2011 r. Komisja przyjęła komunikat zatytułowany „Agenda UE na rzecz praw dziecka”, w którym potwierdziła zobowiązanie wszystkich instytucji UE i państw członkowskich do promowania, ochrony i przestrzegania praw dziecka we wszystkich odpowiednich politykach UE oraz do przełożenia tego zobowiązania na konkretne działania. Od tego czasu Parlament powołał koordynatora ds. praw dziecka, aby zapewnić włączenie dzieci do polityki i prawodawstwa UE. Wśród priorytetów są:

          • bezpieczeństwo zabawek;
          • poprawa bezpieczeństwa gier wideo;
          • bezpieczniejszy internet dla dzieci i zapobieganie niegodziwemu traktowaniu dzieci w celach seksualnych w internecie;
          • zdrowe nawyki żywieniowe w szkole;
          • europejska gwarancja dla dzieci w celu zapewnienia dostępu do opieki zdrowotnej i edukacji;
          • wyeliminowanie pracy dzieci;
          • zwalczanie handlu ludźmi;
          • zdrowie psychiczne i emocjonalne dzieci.
          • W 2016 r. Parlament i Rada przyjęły dyrektywę w sprawie gwarancji procesowych dla dzieci będących podejrzanymi lub oskarżonymi w postępowaniu karnym, aby zapewnić dzieciom możliwość zrozumienia i śledzenia postępowania sądowego, korzystania z prawa do rzetelnego procesu sądowego oraz korzystania ze środków zapobiegających ponownemu popełnieniu przestępstwa i wspierających ich integrację społeczną.

            Również program „Obywatele, równość, prawa i wartości” na lata 2021-2027 chroni prawa dziecka i zapobiega przemocy wobec dzieci i innych słabszych grup społecznych.

            24 marca 2021 r. Komisja przyjęła komunikat pt. „Strategia UE na rzecz praw dziecka”, w którym określono ambicję UE, aby zapewnić jak najlepsze warunki dla rozwoju i dobrostanu dzieci, zarówno w UE, jak i poza nią.

            Wdrażanie polityki UE w zakresie ochrony dzieci jest wspierane przez takie mechanizmy jak Europejskie Forum na rzecz Praw Dziecka, unijna platforma uczestnictwa dzieci i unijna sieć praw dziecka, a także szereg instrumentów finansowania wykorzystywanych do ochrony i promowania praw dziecka.

            Rola Parlamentu Europejskiego

            Parlament popiera inicjatywy, które zachęcają młodych ludzi do realizacji projektów europejskich. Wspólnie z Fundacją Międzynarodowej Nagrody im. Karola Wielkiego w Akwizgranie Parlament ustanowił w 2008 r. Europejską Nagrodę im. Karola Wielkiego dla Młodzieży, która jest przyznawana rokrocznie za projekty pogłębiające porozumienie na poziomie europejskim i międzynarodowym. Ponadto Parlament prowadzi programy edukacyjne Szkoła-Ambasador i Euroscola, aby szerzyć wiedzę wśród młodych ludzi na temat demokracji i wartości UE.

            Aby pobudzić aktywność obywatelską i zaangażować młodzież w swoje działania, w 2014 r. Parlament utworzył Europejskie Spotkanie Młodzieży (EYE), które odbywa się co dwa lata w Strasburgu. W tym samym duchu opracowano stronę internetową Centrum Młodzieżowego jako platformę umożliwiającą nawiązywanie kontaktów między młodymi ludźmi, dzielenie się pomysłami i prezentowanie inicjatyw młodzieżowych, oferującą przestrzeń do stałego dialogu i przedstawiania możliwości wykraczających poza samo EYE.

            Parlament zajął się wpływem pandemii COVID-19 na młodzież i sport, przyjmując 10 lutego 2021 r. rezolucję, w której podkreślił wyzwania stojące przed młodymi ludźmi. Ponadto 13 września 2022 r. Parlament przyjął rezolucję w sprawie wpływu zawieszenia działalności edukacyjnej, kulturalnej, młodzieżowej i sportowej w związku z COVID-19 na dzieci i młodzież w UE. W rezolucji zwrócił uwagę na pogorszenie się zdrowia psychicznego i dobrostanu młodzieży w czasie pandemii oraz wezwał do przyjęcia całościowego podejścia UE, w tym do inwestycji w świadomość i dostęp do usług wsparcia psychologicznego.

            18 maja 2021 r. Parlament Europejski i Rada przyjęły program dotyczący Europejskiego Korpusu Solidarności na lata 2021–2027. Dzięki specjalnemu budżetowi w wysokości ponad 1 mld euro około 350 000 młodych ludzi będzie mogło wziąć w nim udział. Parlament nalegał, aby program stał się bardziej dostępny i inkluzywny dla młodych ludzi, w tym osób o ograniczonych możliwościach.

            21 listopada 2023 r. w ocenie śródokresowej programu „Europejski Korpus Solidarności” Parlament wezwał do podwojenia jego finansowania w następnym cyklu, aby zaspokoić zapotrzebowanie na udział. Dodatkowo posłowie do PE podkreślili potrzebę zwiększenia świadomości na temat programu, ponieważ jego widoczność pozostaje ograniczona. W odniesieniu do budżetu UE na lata 2028–2034 Komisja zaproponowała połączenie Europejskiego Korpusu Solidarności z programem Erasmus+, z proponowanym całkowitym budżetem w wysokości około 40 mld EUR.

            5 października 2023 r. Parlament przyjął rezolucję w sprawie nowej europejskiej strategii na rzecz lepszego internetu dla dzieci (BIK+). Strategia ta zapewnia ochronę dzieci i młodzieży, wzmocnienie ich pozycji i respektowanie ich praw w internecie w nowej cyfrowej dekadzie. Parlament podkreślił znaczenie edukacji cyfrowej dla bezpieczeństwa w internecie i wezwał do opracowania europejskiej strategii przeciwdziałania nękaniu i nękaniu w internecie w środowisku szkolnym.

            Parlament przygotowuje również sprawozdania z wdrażania strategii UE na rzecz młodzieży i gwarancji dla młodzieży, które mają zostać przedstawione w połowie 2026 r. Wstępne ustalenia wskazują na wymierne postępy w zakresie uczestnictwa młodzieży, w szczególności poprzez organizację 28 dialogów z młodzieżą na temat polityki, uruchomienie internetowej platformy udziału oraz utworzenie Młodzieżowej Rady Doradczej. W przyszłości kluczowe znaczenie będzie miała lepsza koordynacja między celami dotyczącymi młodzieży, testami wpływu polityki na młodzież i politykami sektorowymi, a także wysiłki na rzecz rozszerzenia włączenia społecznego na młodych ludzi z obszarów wiejskich; osoby ze środowisk migracyjnych; młodych ludzi, którzy nie biorą udziału w zorganizowanych zajęciach, takich jak grupy młodzieżowe, kluby lub zajęcia pozalekcyjne; i młodzież niekształcącą się, niepracującą ani nieszkolącą się (młodzieży NEET).

            Komisja Kultury i Edukacji pracuje obecnie nad sprawozdaniem z własnej inicjatywy pt. „Wpływ mediów społecznościowych i środowiska internetowego na młodych ludzi”, które ma zostać opublikowane w 2026 r.

            Tę notę tematyczną przygotował Departament Tematyczny ds. Obywateli, Równości i Kultury. Więcej informacji na stronie Komisji Kultury i Edukacji.

             

            Léanne Emma Clara COSTES / Denise CHIRCOP