Mínítear sa bhileog eolais seo beartas éifeachtúlachta fuinnimh an Aontais, lena n-áirítear a chreat dlíthiúil, a phríomhspriocanna agus na dlíthe is tábhachtaí. Is é is aidhm don bheartas astaíochtaí gás ceaptha teasa a laghdú, billí fuinnimh a laghdú agus slándáil fuinnimh a fheabhsú agus an spleáchas ar bhreoslaí iontaise allmhairithe a laghdú ag an am céanna. Leagtar béim sa bhileog eolais ar ról Pharlaimint na hEorpa maidir leis an mbeartas sin a mhúnlú.

An bunús dlí

  • Bunaítear le hAirteagal 194 den Chonradh ar Fheidhmiú an Aontais Eorpaigh beartas fuinnimh mar réimse ‘inniúlachta comhroinnte’ idir an tAontas agus a Bhallstáit. Ciallaíonn sé sin gur féidir leis na Ballstáit dlíthe a dhéanamh agus gníomhartha atá ceangailteach ó thaobh dlí de a ghlacadh, mura bhfuil sé sin déanta ag an Aontas. Leis an airteagal, déantar éifeachtúlacht fuinnimh agus coigilteas fuinnimh a chur chun cinn, i gcomhthéacs mhargadh aonair an Aontais agus an ghá atá le cosaint an chomhshaoil.
  • Cuspóirí bheartas éifeachtúlachta fuinnimh AE

    Leagtar síos i mbeartas éifeachtúlachta fuinnimh an Aontais spriocanna laghdaithe d’ídiú fuinnimh an Aontais faoi 2030, i gcomparáid leis na réamh-mheastacháin a rinneadh in 2020.

    Sloinntear spriocanna i dtomhaltas fuinnimh phríomhúil, lena dtomhaistear éileamh iomlán fuinnimh tíre, agus tomhaltas fuinnimh deiridh, a thagraíonn don fhuinneamh iomlán a ídíonn na húsáideoirí deiridh (teaghlaigh, tionscal, etc.). Tomhaistear an dá cheann i gcoibhéis milliún tona ola (‘Mtoe’).

    Áirítear an méid seo a leanas ar na príomhoibleagáidí éifeachtúlachta fuinnimh:

    • laghdú 11.7 % ar thomhaltas fuinnimh deiridh an Aontais, arna chaidhpeáil ag 763 Mtoe (ceangailteach), a bhfuil impleachtaí aige do thomhaltas fuinnimh phríomhúil, arna chaidhpeáil ag 992.5 Mtoe (táscach);
    • laghdú 1.9 % ar thomhaltas fuinnimh bliantúil na hearnála poiblí. 
    • Ní mór do thíortha an Aontais an méid seo a leanas a dhéanamh freisin: 

      • 3 % ar a laghad d’fhoirgnimh phoiblí atá níos mó ná 250 m² a athchóiriú gach bliain;
      • coigilteas bliantúil 1.5 % ar thomhaltas fuinnimh deiridh a bhaint amach in 2026 agus 2027, ag ardú go 1.9 % in 2028, 2029 agus 2030;
      • A bhfuil bainte amach ag beartas éifeachtúlachta fuinnimh an Aontais

        A. An Treoir maidir le hÉifeachtúlacht Fuinnimh

        Is í an Treoir maidir le hÉifeachtúlacht Fuinnimh, a glacadh in 2023, bunchloch bheartas éifeachtúlachta fuinnimh an Aontais. Leagtar síos ann sprioc éifeachtúlachta fuinnimh an Aontais agus ceanglaítear ar thíortha an Aontais spriocanna náisiúnta táscacha éifeachtúlachta fuinnimh a leagan síos bunaithe ar rannchuidiú an tomhaltais fuinnimh deiridh le sprioc an Aontais a bhaint amach.

        Tugtar isteach leis an treoir an oibleagáid ar an earnáil phoiblí ról eiseamláireach a bheith aici: leagtar síos ann spriocanna don tomhaltas fuinnimh deiridh agus d’athchóirithe chun éifeachtúlacht fuinnimh a bhaint amach. Déantar athbhreithniú léi ar an sainmhíniú ar chórais téimh ceantair éifeachtúla agus leagtar síos inti ceanglais nua les arb é is aidhm dóibh an soláthar fuinnimh do na córais sin a dhícharbónú go hiomlán faoi 2050.

        Bunaítear leis an treoir ‘bunphrionsabal na héifeachtúlachta fuinnimh’, ina luaitear gur cheart réitigh éifeachtúlachta a mheas mar an chéad rogha i gcinntí beartais, pleanála agus infheistíochta.

        Leathnaítear leis freisin oibleagáidí iniúchóireachta fuinnimh chuig gach cuideachta a sháraíonn tairseach áirithe fuinnimh agus ceanglaítear leis ar thomhaltóirí móra tionsclaíocha córais bainistíochta fuinnimh a chur chun feidhme. Neartaítear leis na ceanglais inniúlachta do ghairmithe éifeachtúlachta fuinnimh agus tugtar sainordú do thíortha an Aontais tuairisciú a dhéanamh ar infheistíocht éifeachtúlachta fuinnimh. Soláthraítear leis tacaíocht forbartha tionscadail freisin ar leibhéil éagsúla chun cuidiú le spriocanna éifeachtúlachta fuinnimh an Aontais a bhaint amach.

        Ar deireadh, fágann an treoir go bhfuil sé éigeantach an méid seo a leanas a dhéanamh:

        • lárionaid sonraí chun tuairisc a thabhairt ar a n-éifeachtúlacht fuinnimh;
        • Bunóidh tíortha an Aontais ionaid ilfhreastail thiomnaithe chun comhairle agus cúnamh maidir le héifeachtúlacht fuinnimh a chur ar fáil d’fhiontair bheaga agus mheánmhéide, do theaghlaigh agus do chomhlachtaí poiblí;
        • bardais ina bhfuil níos mó ná 45 000 áitritheoir chun pleananna téimh agus fuaraithe a ullmhú.
        • Tá forálacha inti freisin maidir le cosaint tomhaltóirí, sainítear bochtaineacht fuinnimh ar leibhéal an Aontais léi agus tugtar isteach bearta léi chun í a laghdú.

          B. Feidhmíocht fuinnimh foirgneamh

          1. An Treoir maidir le Feidhmíocht Fuinnimh Foirgneamh

          Rialaítear cur chuige an Aontais i leith inbhuanaitheacht foirgneamh go príomha le Treoir 2024 maidir le Feidhmíocht Fuinnimh Foirgneamh, ina leagtar amach an ceanglas stoc foirgneamh an Aontais atá ann cheana a chlaochlú go stoc foirgneamh astaíochtaí nialasacha faoi 2050.

          a. Íoscheanglais feidhmíochta fuinnimh 

          Ní mór do thíortha an Aontais an méid seo a leanas a dhéanamh:

          • íoscheanglais feidhmíochta fuinnimh a shainiú d’fhoirgnimh agus d’eilimintí foirgneamh;
          • modheolaíocht a ghlacadh maidir le feidhmíocht fuinnimh foirgneamh a ríomh.
          • b. Caighdeáin feidhmíochta fuinnimh d’fhoirgnimh nua

            Ní mór go gcomhlíonfaidh foirgneamh astaíochtaí nialasacha ardchaighdeáin feidhmíochta fuinnimh, gan aon astaíochtaí ar an láthair ó bhreoslaí iontaise a tháirgeadh, agus astaíochtaí gás ceaptha teasa nialasacha nó méid an-íseal astaíochtaí gás ceaptha teasa a bheith aige.

            Ní mór do thíortha an Aontais an méid seo a leanas a áirithiú:

            • gur foirgnimh astaíochtaí nialasacha iad gach foirgneamh poiblí nua ó 2028 ar aghaidh;
            • gur foirgnimh astaíochtaí nialasacha iad gach foirgneamh nua ó 2030 ar aghaidh;
            • go bhfuil acmhainneacht téite domhanda a saolré iomláine ag foirgnimh mhóra nua arna ríomh ó 2026;
            • go bhfuil a bpoitéinseal téimh dhomhanda saolré ag gach foirgneamh nua arna ríomh ó 2030.
            • c. Caighdeáin feidhmíochta fuinnimh don stoc foirgneamh atá ann cheana

              Ní mór do thíortha an Aontais an méid seo a leanas a dhéanamh:

              • íoschaighdeáin feidhmíochta fuinnimh a leagan síos dá stoc foirgneamh nach foirgnimh chónaithe iad lena spreagfar athchóiriú 16 % agus 26 % de na foirgnimh is neamhfheidhmiúla sa stoc faoi 2030 agus 2033 faoi seach;
              • conair a bhunú chun meánúsáid fuinnimh phríomhúil a stoic foirgneamh cónaithe a laghdú 16 % de réir a chéile faoi 2030, agus 20-22 % faoi 2035, i gcomparáid le 2020, agus béim á leagan ar na foirgnimh is neamhfheidhmiúla.
              • Tá feidhm ag eisceachtaí sonracha maidir le foirgnimh reiligiúnacha, bheaga, ísealfhuinnimh nó shealadacha.

                Ceanglaítear leis an Treoir maidir le Feidhmíocht Fuinnimh Foirgneamh go ndéanfar gach foirgneamh san Aontas a rátáil in aicmí feidhmíochta fuinnimh, ó A (is fearr) go G (is measa). Baineann aicme A le foirgnimh astaíochtaí nialasacha agus tugtar aicme G do na foirgnimh is measa feidhmíocht sa stoc náisiúnta foirgneamh.

                Ós rud é go mbraitheann an aicme G ar shaintréithe náisiúnta an stoic foirgneamh, níl aon chomhchuibhiú ar aicmí fuinnimh ar fud thíortha an Aontais. Ar an gcaoi chéanna, tá an oibleagáid chun foirgnimh chónaithe a athchóiriú bunaithe ar na foirgnimh is neamhfheidhmiúla sa stoc náisiúnta foirgneamh, seachas ar gach foirgneamh aonair, rud a fhágann go bhfuil roinnt solúbthachta agus inoiriúnaitheachta ann do chaighdeáin náisiúnta éagsúla.

                Tá tithíocht shóisialta phoiblí díolmhaithe i gcás ina mbeadh costas níos mó ag baint leis na huasghráduithe fuinnimh sin ná mar a shábhálfaidís nó i gcás ina méadóidís an cíos thar an gcoigilteas a tháirgtear ar bhillí fuinnimh.

                Leis an treoir, ceanglaítear ar thíortha an Aontais pleananna náisiúnta athchóirithe foirgneamh a thíolacadh, a bheidh comhtháite ina bpleananna náisiúnta fuinnimh agus aeráide, lena n-áirítear:

                • forléargas ar an stoc náisiúnta foirgneamh do chineálacha éagsúla foirgneamh;
                • treochlár ina bhfuil spriocanna arna mbunú go náisiúnta le haghaidh 2030, 2040 agus 2050;
                • forléargas ar na beartais agus na bearta atá beartaithe; agus
                • achoimre ar na riachtanais infheistíochta agus ar na foinsí maoiniúcháin chun é a chur chun feidhme.
                • Leis an treoir, ceanglaítear ar thíortha an Aontais suiteálacha gréine a shuiteáil de réir a chéile i bhfoirgnimh phoiblí agus neamhchónaithe, ag brath ar a méid, agus i ngach foirgneamh cónaithe nua faoi 2030, más indéanta go teicniúil agus go heacnamaíoch é sin.

                  Leis an treoir, cuirtear deireadh le coirí breosla iontaise neamhspleácha a fhóirdheonú ó 2025 ar aghaidh, cuirtear de cheangal ar thíortha an Aontais saoráidí cúnaimh theicniúil a chur ar bun, sainítear eisceachtaí le haghaidh foirgnimh thalmhaíochta agus oidhreachta, agus sainítear roghanna eisceachta le haghaidh foirgnimh a bhfuil fiúntas speisialta ailtireachta nó stairiúil acu, foirgnimh shealadacha, eaglaisí agus ionaid adhartha.

                  2. An Tionscnamh Rabharta Athchóiriúcháin

                  Is é is aidhm do Straitéis an Rabharta Athchóiriúcháin 35 mhilliún foirgneamh a athchóiriú faoi 2030 agus a áirithiú go mbeidh éifeachtúlacht fuinnimh agus acmhainní níos fearr mar thoradh ar athchóirithe.

                  Tá sé d’aidhm ag an straitéis freisin cosaint a thabhairt do gach cónaitheoir san Aontas nach bhfuil in ann a dtithe a théamh go leormhaith, trína áirithiú gur féidir le tomhaltóirí leochaileacha íoc as seirbhísí riachtanacha téimh agus fuinnimh. 

                  3. Teaschaidéil

                  Is feistí iad teaschaidéil lena soláthraítear uisce te, téamh agus fuarú do thithe agus do ghnólachtaí. Tá siad idir trí oiread agus cúig oiread níos éifeachtúla ná coirí gáis traidisiúnta.

                  Le plean REPowerEU, arb é is aidhm dó deireadh a chur de réir a chéile le hallmhairí gáis uile na Rúise chuig an Aontas, moltar feabhas a chur ar éifeachtúlacht fuinnimh an Aontais tríd an ráta ag a suiteáiltear teaschaidéil i bhfoirgnimh a dhúbailt agus trí dhlús a chur le teaschaidéil a leathadh amach le haghaidh líonraí téimh agus fuaraithe ceantair.

                  C. Comhghiniúint teasa agus cumhachta

                  Is éard is comhghiniúint ann táirgeadh comhuaineach leictreachais agus teasa úsáidigh. Is é is aidhm don Treoir maidir le hÉifeachtúlacht Fuinnimh éifeachtúlacht gléasraí a uasmhéadú trí cheangal a chur ar thíortha an Aontais an méid seo a leanas a dhéanamh:

                  • anailís costais is tairbhe a dhéanamh ar an acmhainneacht a bhaineann le comhghiniúint a úsáid nuair atá sé beartaithe acu suiteáil teasa, leictreach nó thionsclaíoch, nó líonra téimh agus fuaraithe ceantair, de níos mó ná 20 MW teasa a thógáil nó a athchóiriú;
                  • i gcás saoráidí atá ann cheana, measúnú a dhéanamh ar an acmhainneacht maidir le téamh agus fuarú éifeachtúil, lena n-áirítear comhghiniúint, nuair a iarrtar sin.
                  • D. Éifeachtúlacht fuinnimh táirgí

                    1. Plean Gníomhaíochta um Fhuinneamh Inacmhainne 

                    Mar chuid den Chomhaontú maidir le Tionsclaíocht Ghlan, is é is aidhm don Phlean Gníomhaíochta um Fhuinneamh Inacmhainne éifeachtúlacht fuinnimh a fheabhsú agus costais fuinnimh a laghdú do thionscail agus do thomhaltóirí. Áirítear sa phlean margadh Eorpach éifeachtúlachta fuinnimh a chruthú chun gnólachtaí a threorú i dtreo réitigh chostéifeachtacha. Déantar foráil ann freisin maidir le rialacháin an Aontais maidir le lipéadú fuinnimh agus éicidhearthóireacht a thabhairt cothrom le dáta chun táirgí níos éifeachtúla agus níos fadtéarmaí a chur chun cinn. D’fhéadfadh na bearta sin suas le EUR 162 bhilliún a shábháil ar bhillí fuinnimh faoi 2030.

                    2. Ceanglais éicidhearthóireachta agus lipéadú fuinnimh 

                    Ní mór go gcomhlíonfadh táirgí áirithe de chuid an Aontais, amhail fearais tí, coirí, fóin, ríomhairí nó trealamh leictreach nó leictreonach eile, na híoscheanglais a bhaineann le héifeachtúlacht fuinnimh. Tugtar ceanglais éicidhearthóireachta orthu sin.

                    Leis an Rialachán maidir le hÉicidhearthóireacht, atá á chur in ionad na Treorach maidir le hÉicidhearthóireacht de réir a chéile, agus leis an Rialachán maidir le Lipéadú Fuinnimh, cuirtear rialacha ar fáil maidir le táirgí atá tíosach ar fhuinneamh agus inbhuanaithe. Leagtar síos sa Rialachán maidir le hÉicidhearthóireacht ceanglais maidir le beagnach gach catagóir d’earraí fisiceacha, lena n-áirítear:

                    • marthanacht, ath-inúsáidteacht, in-uasghrádaitheacht agus indeisitheacht táirgí a fheabhsú;
                    • feabhas a chur ar an bhféidearthacht táirgí a chothabháil agus a athchóiriú;
                    • táirgí a dhéanamh níos tíosaí ar fhuinneamh agus ar acmhainní;
                    • aghaidh a thabhairt ar shubstaintí a bheith ann lena gcuirtear cosc ar tháirgí a athúsáid nó a athchúrsáil;
                    • ábhar athchúrsáilte a mhéadú;
                    • táirgí a dhéanamh níos éasca a athmhonarú agus a athchúrsáil;
                    • rialacha a leagan síos maidir le loirg charbóin agus chomhshaoil;
                    • teorainn a chur le giniúint dramhaíola;
                    • feabhas a chur ar infhaighteacht faisnéise maidir le hinbhuanaitheacht táirgí.
                    • Tugtar isteach leis pasanna táirgí digiteacha, rialacha maidir le táirgí tomhaltais gan díol a scriosadh, agus soláthar poiblí glas.

                      Leis an Rialachán maidir le Lipéadú Fuinnimh, tugtar isteach lipéad aitheanta an Aontais le haghaidh táirgí a úsáideann scála fuinnimh A-G, rud lena gcuidítear le tomhaltóirí roghanna atá neamhdhíobhálach don chomhshaol a dhéanamh agus táirgí á gceannach acu.

                      Rialachas fuinnimh

                      Faoin Rialachán maidir le Rialachas an Aontais Fuinnimh agus na Gníomhaíochta Aeráide, ní mór do thíortha an Aontais pleananna náisiúnta 10 mbliana fuinnimh agus aeráide a bhunú don tréimhse ó 2021 go 2030 agus tuarascálacha ar dhul chun cinn a chur isteach gach 2 bhliain. Déanann an Coimisiún measúnú ar na tuarascálacha sin agus is féidir leis bearta a dhéanamh ar leibhéal an Aontais chun a gcomhsheasmhacht le spriocanna foriomlána an Aontais a áirithiú.

                      Ról Pharlaimint na hEorpa

                      Gníomhaíonn Parlaimint na hEorpa i gcónaí mar phríomhspreagadh uaillmhéine i mbeartas éifeachtúlachta fuinnimh an Aontais.

                      Tá sé iarrtha go leanúnach aici go mbeadh spriocanna níos airde, atá ceangailteach ó thaobh dlí de, agus rialacháin níos déine ann a rachadh níos faide ná na tograí ón gCoimisiún Eorpach, agus leasanna shaoránaigh agus ghnólachtaí an Aontais á gcosaint ag an am céanna trí chostais fuinnimh a laghdú.

                      Sa chaibidlíocht a rinneadh le déanaí maidir leis an Treoir maidir le hÉifeachtúlacht Fuinnimh, ba é seasamh tosaigh an Choimisiúin Eorpaigh sprioc laghdaithe 9 % don tomhaltas deiridh fuinnimh faoi 2030, i gcoibhneas leis na réamh-mheastacháin a rinneadh in 2020. Mhol Parlaimint na hEorpa sprioc éifeachtúlachta fuinnimh an Aontais a mhéadú go 14.5 % ar a laghad. Mar thoradh ar an dian-abhcóideacht sin, thángthas ar chomhréiteach lenar leagadh síos an sprioc cheangailteach atá ann faoi láthair ag 11.7 %.

                      Chomh maith leis sin, troideann an Pharlaimint go leanúnach i dtreo aistriú ó spriocanna táscacha go spriocanna atá ceangailteach ó thaobh dlí de agus cuireann sí réitigh atá tíosach ar fhuinneamh chun cinn maidir le téamh agus fuarú agus chun coigilteas fuinnimh a bhaint amach.

                      D’éirigh léi a éileamh go ndéanfaí ‘bunphrionsabal na héifeachtúlachta fuinnimh’ a chumhdach i rialacha an Aontais mar cheanglas dlíthiúil ceangailteach, lena n-áirithítear nach mór éifeachtúlacht a mheas ar gach leibhéal pleanála, beartais agus infheistíochta fuinnimh. 

                      Tá an Pharlaimint i bhfabhar ó thús athchóiriú a dhéanamh ar na foirgnimh is neamhfheidhmiúla i stoc foirgneamh AE, mar bhealach chun mórchoigiltis fuinnimh a dhéanamh. Faoi láthair, úsáidtear thart ar 40 % den fhuinneamh uile a ídítear san Aontas i bhfoirgnimh, agus úsáidtear 80 % den fhuinneamh sin le haghaidh téimh, fuaraithe agus uisce te. 

                      Le linn na caibidlíochta ar an Treoir maidir le Feidhmíocht Fuinnimh Foirgneamh, d’aimsigh an Pharlaimint cothromaíocht idir caighdeán Eorpach aontaithe a chruthú d’aicmí fuinnimh foirgneamh agus urraim a thabhairt do dhifríochtaí áitiúla i stoic náisiúnta foirgneamh agus i dtomhaltóirí fuinnimh. Chuir sí bearta fuinneamhéifeachtúla chun cinn, amhail grianfhuinneamh, athchóiriú foirgneamh, deireadh a chur de réir a chéile le breoslaí iontaise agus úsáid a bhaint as ábhair adhmaid, díonta glasa agus aghaidheanna glasa, agus bearta tacaíochta á moladh ag an am céanna chun bochtaineacht fuinnimh a chomhrac.

                      Tar éis na ngéarchéimeanna fuinnimh a bhí ann le déanaí, d’iarr an Pharlaimint ar an gCoimisiún tacú le tionscail dianfhuinnimh chun teicneolaíochtaí glana agus modhanna táirgthe atá tíosach ar fhuinneamh a ghlacadh, agus mhol sí bearta práinneacha chun aghaidh a thabhairt ar na hiarmhairtí a bhaineann le costais arda fuinnimh do thionscail agus do dhaoine san Aontas. 

                      Is í Roinn Beartais Pharlaimint na hEorpa um Chlaochlú, Nuálaíocht agus Sláinte a d’ullmhaigh an bhileog eolais seo. Chun tuilleadh eolais a fháil faoin ábhar seo, féach suíomh gréasáin an Choiste um Thionsclaíocht, um Thaighde agus um Fhuinneamh.

                       

                      Valentina Richard-Romei / Matteo Ciucci