Ta nota tematyczna wyjaśnia kluczową rolę UE w kształceniu i szkoleniu zawodowym. Zgodnie z zasadą pomocniczości główna odpowiedzialność za politykę w dziedzinie kształcenia i szkolenia zawodowego spoczywa na poszczególnych państwach członkowskich, a <strong>Unia Europejska pełni rolę pomocniczą</strong>. Niemniej jednak niektóre wyzwania są wspólne dla wszystkich państw członkowskich – w tym transformacja ekologiczna i cyfrowa, niedobory umiejętności i niedopasowanie umiejętności na rynku pracy – i w związku z tym wymagają wspólnych działań.

Podstawa prawna

  • Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (TFUE): Art. 9 stanowi, że przy realizacji swoich polityk UE musi brać pod uwagę określone czynniki, takie jak potrzeba zapewnienia wysokiego poziomu kształcenia i szkolenia. W art. 166 natomiast określono obowiązki UE w zakresie realizacji polityki kształcenia zawodowego. UE powinna wspierać i uzupełniać działanie państw członkowskich, mając przy tym na względzie ich odpowiedzialność za treść i organizację kształcenia zawodowego.
  • Art. 14 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej stanowi, że każdy ma prawo dostępu do kształcenia zawodowego i ustawicznego.
  • Cele polityki UE w dziedzinie kształcenia i szkolenia zawodowego

    Kształcenie i szkolenie zawodowe (VET) przygotowuje ludzi do pracy i rozwija umiejętności obywateli, tak aby mogli zachować szanse na zatrudnienie i reagować na potrzeby gospodarki. Odpowiedzialność za kształcenie i szkolenie zawodowe spoczywa przede wszystkim na państwach członkowskich, a UE odgrywa rolę wspierającą. Kształcenie zawodowe zostało zapisane w traktacie rzymskim w 1957 r. jako obszar działań Wspólnoty, a edukacja została formalnie uznana za sektor wchodzący w zakres kompetencji UE na mocy traktatu z Maastricht z 1992 r. Zgodnie z art. 166 TFUE działania UE w zakresie kształcenia zawodowego powinny:

    • ułatwiać przystosowanie się do zmian w przemyśle, zwłaszcza przez kształcenie zawodowe i przekwalifikowanie,
    • ulepszać kształcenie zawodowe wstępne i ustawiczne, aby ułatwiać wejście i powrót na rynek pracy,
    • ułatwiać dostęp do kształcenia zawodowego i sprzyjać mobilności instruktorów, kształcących się i młodzieży,
    • pobudzać współpracę szkoleniową między instytucjami edukacyjnymi i szkoleniowymi a firmami,
    • rozwijać wymianę informacji i doświadczeń w kwestiach wspólnych dla systemów kształcenia państw członkowskich.
    • Osiągnięcia i postępy

      A. Strategie i plany działania UE

      Chociaż kompetencje UE w dziedzinie kształcenia i szkolenia zawodowego są ograniczone, kilka unijnych strategii i planów działania ma na celu poprawę kształcenia i szkolenia zawodowego oraz umiejętności w UE. W przyjętym w 2017 r. Europejskim filarze praw socjalnych określono 20 kluczowych zasad. Mają one wyznaczać kierunek dla ponownego osiągania spójności w obszarze zatrudnienia i polityki społecznej. Jego pierwsza zasada stanowi, że każda osoba ma prawo do edukacji włączającej, charakteryzującej się dobrą jakością, do szkoleń i uczenia się przez całe życie „w celu utrzymania i nabywania umiejętności, które pozwolą jej w pełni uczestniczyć w życiu społeczeństwa i z powodzeniem radzić sobie ze zmianami na rynku pracy”. W Planie działania na rzecz Europejskiego filaru praw socjalnych z 2021 r. określono konkretne inicjatywy mające na celu urzeczywistnienie tego filaru w praktyce. Zaproponowano również główne cele dla UE do 2030 r., w tym udział każdego roku co najmniej 60 % wszystkich dorosłych w szkoleniach. 16 czerwca 2022 r. unijni ministrowie zatrudnienia i spraw społecznych przedstawili swoje cele krajowe.

      Europejski obszar edukacji to wspólna wizja państw członkowskich i Komisji Europejskiej dotycząca przyszłości sektora kształcenia i szkolenia. Główne obszary współpracy obejmują kształcenie i szkolenie zawodowe. Cel polega na tym, aby ułatwić absolwentom szkół zawodowych zdobywanie praktyki bezpośrednio w zakładach pracy oraz zachęcić osoby dorosłe do udziału w kursach i szkoleniach.

      W przyjętym w 2020 r. Planie działania w dziedzinie edukacji cyfrowej na lata 2021–2027 określono dwa priorytety strategiczne i 14 działań na rzecz wysokiej jakości, inkluzywnej i dostępnej edukacji cyfrowej w UE. Plan ten ma na celu dostosować systemy kształcenia i szkolenia państw członkowskich do ery cyfrowej oraz zachęcić więcej osób do rozwijania umiejętności cyfrowych. Program polityki „Droga ku cyfrowej dekadzie” wyznacza kierunek transformacji cyfrowej UE, a konkretne cele i założenia na 2030 r. obejmują cztery kluczowe obszary, w tym społeczeństwo posiadające umiejętności cyfrowe i wysoko wykwalifikowani profesjonaliści w dziedzinie cyfrowej. Celem jest, by UE posiadała 20 mln specjalistów w dziedzinie technologii informacyjno-komunikacyjnych, przy jednoczesnym zachowaniu równowagi płci, a co najmniej 80 % ludności posiadało przynajmniej podstawowe umiejętności cyfrowe.

      Najnowszy europejski program na rzecz umiejętności, przyjęty w 2020 r., oparty na poprzednim programie z 2016 r., obejmuje 12 działań związanych z umiejętnościami na rynku pracy, a jego celem jest zapewnienie przestrzegania prawa do szkolenia i uczenia się przez całe życie w całej Europie. Dokument Komisji pt. „Niedobory pracowników i umiejętności w UE: plan działania”, przyjęty w 2024 r., opiera się na środkach politycznych i finansowych już wprowadzonych na szczeblu UE, takich jak pakt na rzecz umiejętności. W następstwie Szczytu Partnerów Społecznych w Val Duchesse, który odbył się w styczniu 2024 r., w planie określono należące do pięciu obszarów działania, które mają zostać wdrożone na szczeblu unijnym, krajowym i szczeblu partnerów społecznych, w tym zapewnienie wsparcia na rzecz rozwoju umiejętności, szkoleń i kształcenia.

      Zatwierdzona w 2025 r. unia umiejętności jest nadrzędną strategią obejmującą następujące główne aspekty:

      • rozwijanie umiejętności niezbędnych do wysokiej jakości życia i pracy w oparciu o fundament, jakim jest solidna edukacja oraz równe szanse na to, by uczyć się przez całe życie;
      • podnoszenie i zmiana kwalifikacji elastycznej kadry pracowniczej, która sprawnie poradzi sobie z transformacją cyfrową i ekologiczną; dotyczy to w szczególności osób o niskich i średnich umiejętnościach;
      • dzielenie się umiejętnościami dzięki swobodnemu przepływowi osób w całej UE;
      • przyciąganie, rozwijanie i zatrzymywanie talentów.
      • Wśród głównych zakładanych celów tej strategii znajdują się:

        • europejska strategia kształcenia i szkolenia zawodowego [2026];
        • pilotażowy instrument gwarancji dla pracowników w obszarze umiejętności [2025];
        • uruchomienie ukierunkowanych akademii umiejętności w UE w następstwie przeglądu obecnych akademii [2026];
        • inicjatywa na rzecz przenoszenia umiejętności [2026];
        • projekt pilotażowy europejskiego dyplomu w dziedzinie kształcenia i szkolenia zawodowego [2025–2026];
        • Plan działania w zakresie umiejętności podstawowych;
        • Strategiczny plan w dziedzinie kształcenia STEM.
        • Aby wesprzeć rozwój nadchodzącej europejskiej strategii kształcenia i szkolenia zawodowego, Komisja ogłosiła zaproszenie do zgłaszania uwag. Zachęca w nim zainteresowane strony, w tym przedsiębiorstwa, organy publiczne, organizatorów kształcenia i szkolenia zawodowego oraz partnerów społecznych, do dzielenia się opiniami. Komisja analizuje obecnie nadesłane wnioski.

          B. Zalecenia Rady

          Zalecenia Rady szanują kompetencje państw członkowskich w dziedzinie kształcenia i szkolenia zawodowego. Te niewiążące dokumenty określają wspólne podejście oraz zasady, które pozwolą stworzyć nowoczesny i wysokiej jakości system kształcenia i szkolenia zawodowego. W zaleceniu Rady z 2020 r. w sprawie kształcenia i szkolenia zawodowego określono kluczowe zasady mające na celu zapewnienie, aby kształcenie i szkolenie zawodowe było sprawne, szybko dostosowywało się do potrzeb rynku pracy i oferowało wysokiej jakości możliwości uczenia się osobom ze wszystkich grup wiekowych. Zastępuje ono dwa zalecenia z 2009 r. w sprawie Europejskich ram odniesienia na rzecz zapewniania jakości w kształceniu i szkoleniu zawodowym (EQAVET) oraz w sprawie europejskiego systemu transferu osiągnięć w kształceniu i szkoleniu zawodowym (ECVET). Zalecenie Rady z 2020 r. w sprawie kształcenia i szkolenia zawodowego zawiera zaktualizowane ramy EQAVET wraz ze wskaźnikami jakości i deskryptorami, aby wesprzeć państwa członkowskie w dążeniach do poprawy jakości ich systemów kształcenia i szkolenia zawodowego. W zaleceniu wezwano również Komisję do zbadania „koncepcji i wykorzystania mikropoświadczeń”. Mikropoświadczenia to dokumenty, które potwierdzają efekty uczenia się uzyskane w ramach krótkiego cyklu kształcenia. Nie zastępują one tradycyjnych kwalifikacji, ale umożliwiają ukierunkowane i elastyczne zdobywanie umiejętności, które odpowiadają na nowe i pojawiające się potrzeby. Przyjęte w czerwcu 2022 r. zalecenie Rady w sprawie europejskiego podejścia do mikropoświadczeń ma ułatwić korzystanie z nich. Zalecenie Rady w sprawie indywidualnych rachunków szkoleniowych ma wspierać inicjatywy państw członkowskich. Cel polega na tym, aby ułatwić większej liczbie dorosłych w wieku produkcyjnym udział w szkoleniach i dzięki temu zmniejszyć luki w umiejętnościach. 

          Zalecenie Rady dotyczące monitorowania losów absolwentów (osób, które ukończyły dowolny poziom szkolnictwa wyższego lub kształcenia i szkolenia zawodowego) przyjęto w listopadzie 2017 r. Ma ono pomóc decydentom politycznym i zainteresowanym stronom zwiększać szanse absolwentów na zatrudnienie. Pozwala też uzupełniać luki w umiejętnościach i niwelować niedopasowanie umiejętności, dbać o włączenie społeczne oraz ułatwiać przyszłym studentom i uczniom świadomy wybór ścieżki kariery. Monitorowanie losów absolwentów stanowi kluczowe źródło informacji dla systemów zarządzania umiejętnościami. W konkluzjach z grudnia 2024 r. unijni ministrowie zaapelowali o wzmocnienie zmiany kwalifikacji i podnoszenia kwalifikacji oraz o zapewnienie możliwości uczenia się przez całe życie, aby ułatwić dostosowywanie się do zmieniających się potrzeb rynku pracy.

          C. Współpraca i działania na rzecz zwiększania świadomości

          W ramach procesu kopenhaskiego, zainicjowanego w 2002 r., państwa członkowskie UE, kraje kandydujące do UE, państwa spoza UE należące do Europejskiego Obszaru Gospodarczego (EOG) oraz europejscy partnerzy społeczni współpracują na rzecz poprawy wyników, jakości i atrakcyjności kształcenia i szkolenia zawodowego. Współpraca ta rozwijała się na przestrzeni lat dzięki przyjmowaniu kolejnych deklaracji. Aktualna deklaracja Herning, formalnie przyjęta 12 września 2025 r., opiera się na poprzedniej deklaracji z Osnabrück (2020 r.) stanowiącej ramy przewodnie współpracy w dziedzinie kształcenia i szkolenia zawodowego w Europie w latach 2026–2030.

          W deklaracji przedstawiono odnowioną wizję kształcenia i szkolenia zawodowego w całej Europie, obejmującą cztery kluczowe filary:

          • atrakcyjność i włączenie społeczne – uczynienie kształcenia i szkolenia zawodowego bardziej atrakcyjnym wyborem dla młodych ludzi i dorosłych oraz zapewnienie, by wybór ten był dostępny dla wszystkich, w tym dla grup niedostatecznie reprezentowanych lub defaworyzowanych;
          • znaczenie dla rynku pracy – lepsze dostosowanie systemów kształcenia i szkolenia zawodowego do potrzeb rynku pracy, rozwiązanie problemu niedoboru umiejętności i przygotowanie osób uczących się do transformacji ekologicznej i cyfrowej;
          • mobilność, współpraca i wymiar transgraniczny – wzmocnienie współpracy międzynarodowej, mobilność osób uczących się oraz wykorzystanie wspólnych unijnych narzędzi służących przejrzystości i uznawaniu kwalifikacji;
          • jakość, innowacyjność i odporność – poprawa warunków uczenia się, wspieranie uczenia się przez całe życie, odpowiedzialne wdrażanie powstających technologii (np. sztucznej inteligencji) i reagowanie na zmiany demograficzne.
          • Deklarację popierają stowarzyszenia organizatorów kształcenia i szkolenia zawodowego na szczeblu europejskim oraz przedstawiciele osób uczących się w ramach kształcenia i szkolenia zawodowego. W 2022 r. państwa uczestniczące w procesie kopenhaskim przedłożyły swoje krajowe plany wdrażania zalecenia Rady w sprawie kształcenia i szkolenia zawodowego oraz deklaracji z Osnabrück. Działania w ramach krajowych planów wdrażania monitorują dwie unijne agencje zajmujące się kształceniem i szkoleniem zawodowym – Europejskie Centrum Rozwoju Kształcenia Zawodowego (Cedefop) i Europejska Fundacja Kształcenia (ETF). Współpracują one w tym zakresie z Komisją Europejską. W swoim planie działania z 2024 r., który dotyczy niedoboru pracowników i umiejętności, Komisja zobowiązała się do współpracy z państwami członkowskimi i partnerami społecznymi. Wspólne działania mają doprowadzić do przyjęcia w 2025 r. nowej deklaracji w sprawie kształcenia i szkolenia zawodowego. Pozwoli to kontynuować proces kopenhaski.

            Europejski sojusz na rzecz przygotowania zawodowego powstał w 2013 r. Ta platforma współpracy zrzesza zainteresowane strony, aby podnosić jakość, zwiększać dostępność i poprawiać atrakcyjność praktyk zawodowych. Zachęca również do mobilności praktykantów w UE, państwach należących do Europejskiego Stowarzyszenia Wolnego Handlu oraz krajach kandydujących do UE. Działania te opierają się na krajowych zobowiązaniach i dobrowolnych deklaracjach zainteresowanych stron.

            Inną formy współpracy stanowią sojusze „Blueprint Alliances”. Te sektorowe partnerstwa powstały w 2016 r., a ich finansowanie zapewnia program Erasmus+. Zainteresowane strony współpracują w nich, aby tworzyć i wdrażać strategie, które pozwalają uzupełniać braki w umiejętnościach w konkretnych branżach. Sojusze te opracowują profile zawodowe, programy kształcenia oraz kwalifikacje zawodowe. Projektują również długoterminowe plany działania i promują korzystanie z powiązanych narzędzi unijnych. W ramach programu Erasmus+ na lata 2021–2027 inicjatywa ta jest kontynuowana za pośrednictwem sojuszy na rzecz innowacji (część 2: Sojusze na rzecz współpracy sektorowej w zakresie umiejętności).

            Pakt na rzecz umiejętności powstał w 2020 r. jako jedno z flagowych działań europejskiego programu na rzecz umiejętności. Wspiera on organizacje publiczne i prywatne w podnoszeniu oraz zmianie kwalifikacji pracowników w kontekście transformacji ekologicznej i cyfrowej. W strategii na rzecz unii umiejętności Komisja wezwała do wzmocnienia tego paktu. Ma to pomóc w przezwyciężeniu fragmentacji różnych inicjatyw oraz w lepszym ich powiązaniu. Dotyczy to na przykład unijnych akademii umiejętności, europejskiego sojuszu na rzecz przygotowania zawodowego, centrów doskonałości zawodowej czy sojuszy w ramach inicjatywy Uniwersytety Europejskie. Komisja wezwała również członków paktu, aby przynajmniej podwoili swoje zobowiązania, co pozwoli podnieść kwalifikacje 25 mln pracowników do 2030 r. Centra doskonałości zawodowej, finansowane z programu Erasmus+, zrzeszają lokalnych partnerów, aby wspólnie tworzyć ekosystemy umiejętności. W ten sposób centra te wspierają rozwój regionalny, gospodarczy i społeczny, a także innowacje i strategie inteligentnej specjalizacji.

            Społeczność europejskich praktyków w dziedzinie kształcenia i szkolenia zawodowego (ang. Community of European VET practitioners) ma na celu wzmocnienie tego środowiska w całej UE. Pomaga ona praktykom, takim jak nauczyciele, szkoleniowcy oraz opiekunowie praktyk w przedsiębiorstwach, zdobywać informacje o europejskich inicjatywach politycznych i współpracować ze sobą. Działania te skupiają się na nauce online, umiejętnościach ekologicznych, włączeniu społecznym oraz mobilności osób uczących się.

            Europejski Rok Umiejętności (maj 2023 r. – maj 2024 r.) miał na celu rozwiązanie problemu niedoboru umiejętności. Promował również kulturę stałego podnoszenia i zmiany kwalifikacji oraz pomagał w zdobywaniu umiejętności niezbędnych do podjęcia dobrej pracy. W całej Europie odbyło się ponad 2000 wydarzeń poświęconych rozwojowi umiejętności, co przełożyło się na wysoki poziom świadomości w tym obszarze.

            D. Agencje UE

            Europejskie Centrum Rozwoju Kształcenia Zawodowego (Cedefop) to jedna z ponad 30 zdecentralizowanych agencji UE. Powstała w 1975 r., a od 1995 r. jej siedziba znajduje się w Grecji. Agencja wspiera propagowanie, rozwój oraz wdrażanie polityki w obszarze kształcenia i szkolenia zawodowego, umiejętności i kwalifikacji w UE. Agencja ta poszerza i upowszechnia wiedzę, dostarcza oparte na badaniach dowody oraz świadczy usługi na potrzeby tworzenia polityki. Ułatwia również wymianę doświadczeń pomiędzy podmiotami unijnymi i krajowymi. Dodatkowo opracowała ogólnoeuropejskie metody, które pozwalają lepiej rozumieć bieżące zapotrzebowanie na umiejętności i ich podaż oraz przewidywać przyszłe potrzeby w tym zakresie.

            Inna zdecentralizowana agencja UE – Europejska Fundacja Kształcenia (ETF), założona w 1994 r. i mająca siedzibę w Turynie – pomaga 29 krajom partnerskim (w Europie Południowo-Wschodniej i Turcji, Europie Wschodniej, południowej i wschodniej części basenu Morza Śródziemnego oraz Azji Środkowej) w reformowaniu i udoskonalaniu systemów kształcenia i szkolenia zawodowego oraz systemów rynku pracy.

            E. Finansowanie

            UE wspiera kształcenie i szkolenie zawodowe głównie ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego Plus (EFS+) 3.6.2 i Erasmus+. W pierwszych latach, aż do 1970 r., EFS zwracał państwom członkowskim połowę kosztów kształcenia zawodowego i dodatków z tytułu przesiedlenia dla pracowników dotkniętych restrukturyzacją gospodarczą. We wspomnianym okresie pomocą objęto ponad dwa miliony osób. Od tego czasu poddano przeglądowi jego zadania i zasady operacyjne oraz włączono do niego uzupełniające instrumenty UE. W efekcie EFS+ stał się głównym instrumentem UE służącym inwestowaniu w ludzi. Całkowity budżet EFS+ w obecnym okresie programowania 2021–2027 wynosi prawie 99,3 mld EUR. Wśród celów szczegółowych EFS+ znajdują się:

            • poprawa jakości, włączającego charakteru, efektywności i przydatności na rynku pracy systemów kształcenia i szkolenia, w tym poprzez walidację uczenia się pozaformalnego i nieformalnego;
            • promowanie równego dostępu do dobrej jakości, inkluzywnego kształcenia i szkolenia oraz możliwości ich ukończenia, w szczególności w odniesieniu do grup defaworyzowanych, w tym ułatwianie mobilności edukacyjnej dla wszystkich i dostępności dla osób z niepełnosprawnościami;
            • wspieranie uczenia się przez całe życie, w szczególności elastycznych możliwości podnoszenia i zmiany kwalifikacji dla wszystkich, z uwzględnieniem umiejętności w zakresie przedsiębiorczości i kompetencji cyfrowych, lepsze przewidywanie zmian i zapotrzebowania na nowe umiejętności na podstawie potrzeb rynku pracy, ułatwianie zmian ścieżki kariery zawodowej i wspieranie mobilności zawodowej.
            • Państwa członkowskie o wysokim średnim odsetku młodzieży (15–29 lat) niekształcącej się, niepracującej ani nieszkolącej się (młodzież NEET) są zobowiązane do wydatkowania 12,5 % swoich środków z EFS+ objętych zarządzaniem dzielonym na wspieranie zatrudnienia młodzieży, kształcenie i szkolenie zawodowe, przejście od kształcenia do zatrudnienia, ścieżki powrotu do kształcenia lub szkolenia oraz programy edukacji drugiej szansy, zwłaszcza w kontekście wdrażania programów objętych gwarancją dla młodzieży.

              Budżet programu Erasmus+ na lata 2021–2027 wynosi 26,6 mld EUR (dla porównania w poprzednim okresie wynosił 14,7 mld EUR). Wspiera on edukacyjny, zawodowy i osobisty rozwój obywateli poprzez uczenie się przez całe życie. Działania te obejmują obszar kształcenia, szkolenia, młodzieży oraz sportu i służą promowaniu mobilności edukacyjnej. Obecna edycja programu ma na celu zwiększenie zasięgu i dotarcie do osób z niepełnosprawnościami, osób ze środowisk o niekorzystnej sytuacji ekonomicznej lub mających trudności w nauce, a także osób mieszkających na obszarach wiejskich i oddalonych. Co roku z możliwości mobilności w ramach programu Erasmus+ korzysta ponad 130 000 osób uczących się i praktykantów w ramach kształcenia i szkolenia zawodowego, a także 20 000 pracowników kształcenia i szkolenia zawodowego. W ramach programu finansowane są również centra doskonałości zawodowej, sojusze na rzecz innowacji, partnerstwa na rzecz współpracy, projekty w zakresie budowania zdolności z państwami spoza UE oraz przyszłościowe projekty w dziedzinie kształcenia i szkolenia zawodowego. W wytycznych politycznych Komisji na lata 2024–2029 przewodnicząca Komisji zobowiązała się do wzmocnienia programu Erasmus+, w tym w zakresie szkolenia zawodowego, oraz do zwiększenia liczby osób korzystających z programu.

              Rola Parlamentu Europejskiego

              Parlament zawsze głośno wyrażał swoją opinię o potrzebie poprawy systemu kształcenia i szkolenia zawodowego, a także o konieczności dostosowania ich do zmieniającego się rynku pracy. W rezolucji z 2020 r. w sprawie zalecenia Rady w sprawie kształcenia i szkolenia zawodowego Parlament wezwał do modernizacji polityki kształcenia i szkolenia zawodowego, zwiększenia zasobów na cyfryzację programów kształcenia i szkolenia zawodowego oraz do włączenia uczenia się w miejscu pracy do priorytetów programu Erasmus+. W rezolucji z 25 marca 2021 r. w sprawie kształtowania polityki edukacji cyfrowej przypomniał o kluczowej roli kształcenia i szkolenia zawodowego oraz edukacji dorosłych. Zdaniem Parlamentu sektory te otwierają możliwości zmiany i podnoszenia kwalifikacji w ramach podejścia zakładającego uczenie się przez całe życie. Wezwał również Komisję do przyjęcia całościowego podejścia do kształcenia i szkolenia zawodowego oraz edukacji dorosłych. Podejście to powinno obejmować uczenie się formalne, pozaformalne i nieformalne oraz umożliwiać zdobywanie różnorodnych umiejętności, kluczowych z punktu widzenia transformacji cyfrowej i ekologicznej. Wezwał także do wypracowania odpowiednich rozwiązań oraz zapewnienia należytego finansowania, co pozwoli skutecznie realizować zadania w obszarze kształcenia i szkolenia zawodowego. W swojej rezolucji z 2022 r. w sprawie utworzenia europejskiego obszaru edukacji do 2025 r. Parlament z uznaniem przyjął propozycje Komisji, które dotyczyły wypracowania europejskiego podejścia do mikropoświadczeń, indywidualnych rachunków szkoleniowych oraz uczenia się na rzecz zrównoważenia środowiskowego.

              W rezolucji z 2023 r. w sprawie wniosków Parlamentu Europejskiego w sprawie zmiany traktatów Parlament wezwał UE do opracowania wspólnych norm w zakresie szkolenia zawodowego w celu zwiększenia mobilności pracowników. W tym samym roku, w rezolucji w sprawie wspierania i dostosowywania szkoleń zawodowych, Parlament podkreślił potrzebę zindywidualizowanego kształcenia zawodowego dorosłych. Wskazał również na konieczność inwestowania w infrastrukturę, kształcenie nauczycieli oraz zapewnianie wysokiej jakości ustawicznego kształcenia i szkolenia zawodowego. Wezwał również państwa członkowskie do opracowania programów nauczania ukierunkowanych na zawody, które muszą dostosować się do transformacji ekologicznej i cyfrowej. Ponadto Parlament podkreślił, jak ważne jest większe wsparcie dla kobiet, aby chętniej wybierały kierunki związane z naukami przyrodniczymi, technologią, inżynierią i matematyką (STEM) oraz uczestniczyły w kształceniu i szkoleniu zawodowym. Wskazał również na kluczową rolę partnerów społecznych w sektorze kształcenia i szkolenia zawodowego. Parlament wezwał Komisję oraz państwa członkowskie do działań na rzecz większej spójności krajowych systemów kształcenia i szkolenia zawodowego. Zwrócił również uwagę, że sprawne funkcjonowanie tych systemów wymaga tworzenia systematycznych strategii oraz zapewnienia odpowiednich zasobów, które będą dopasowane do strategii na rzecz umiejętności. Podkreślił również znaczenie kształcenia i szkolenia zawodowego dla osób z niepełnosprawnościami i osób z trudnościami w uczeniu się. Zwrócił także uwagę na konieczność otwarcia takich możliwości dla wszystkich zainteresowanych. Dotyczy to w szczególności młodzieży NEET, osób wcześnie kończących naukę, starszych pracowników, dorosłych o niskich umiejętnościach oraz osób poszukujących pracy. Równe szanse powinni otrzymać także mieszkańcy obszarów wiejskich i oddalonych oraz osoby ze środowisk zmarginalizowanych.

              W rezolucji z 2024 r. w sprawie wdrażania programu Erasmus+ Parlament z uznaniem przyjął utworzenie centrów doskonałości zawodowej. Wezwał do wypracowania w nich całościowego podejścia edukacyjnego. Zdaniem Parlamentu centra te powinny stać się siłą napędową tworzenia wspólnych europejskich kwalifikacji, programów nauczania i dyplomów w dziedzinie kształcenia i szkolenia zawodowego. Opowiedział się za uznawaniem kształcenia i szkolenia zawodowego za ścieżkę o takiej samej wartości jak studia akademickie. Ponadto zwrócił uwagę na przeszkody, które wciąż utrudniają swobodną mobilność w tym sektorze, takie jak rozdrobnienie polityki między szczeblem krajowym a unijnym. Wezwał państwa członkowskie do łączenia działań w ramach programu Erasmus+ z innymi programami finansowania, co ułatwi mobilność edukacyjną. Podkreślił również, że kształtowanie polityki edukacji cyfrowej wymaga szybszego wypracowania synergii pomiędzy europejskim obszarem edukacji, planem działania w dziedzinie edukacji cyfrowej oraz europejskim programem na rzecz umiejętności.

              W lutym 2025 r. posłowie do Parlamentu Europejskiego omówili z Komisją i Radą sposoby dostosowania kształcenia i szkolenia zawodowego do zmieniającego się rynku pracy, a w marcu 2025 r. wymienili poglądy na temat inicjatywy na rzecz unii umiejętności Z kolei w rezolucji z czerwca 2025 r. w sprawie Paktu dla czystego przemysłu Parlament podkreślił, że sukces czystej transformacji przemysłowej zależy od wykwalifikowanej kadry pracowniczej. Poparł również szybkie tworzenie centrów doskonałości zawodowej, które mają pomóc w precyzyjnym podnoszeniu i zmianie kwalifikacji pracowników.

              Tę notę tematyczną przygotował Departament Tematyczny ds. Transportu, Zatrudnienia i Spraw Socjalnych. Więcej informacji na stronie Komisji Zatrudnienia i Spraw Socjalnych.

               

              AMELIE SOPHIE HOLST