Cosaint sonraí pearsanta
Is cearta bunúsacha atá in-fhorfheidhmithe le dlí iad cosaint sonraí pearsanta agus urraim don saol príobháideach, nach féidir a chothromú le leasanna tráchtála nó polaitiúla. D’éiligh Parlaimint na hEorpa i gcónaí gur gá cothromaíocht a bhaint amach idir an tslándáil a fheabhsú agus cearta an duine, lena n-áirítear cosaint sonraí agus príobháideachas, a choimirciú. Tháinig rialacha nua an Aontais um chosaint sonraí i bhfeidhm i mí Bealtaine 2018, ar rialacha iad lena ndéantar cearta na saoránach a neartú agus lena ndéantar simpliú ar na rialacha le haghaidh cuideachtaí sa ré dhigiteach.
Bunús dlí
Airteagal 16 den Chonradh ar Fheidhmiú an Aontais Eorpaigh (CFAE);
Airteagal 7 agus Airteagal 8 den Chairt um Chearta Bunúsacha an Aontais Eorpaigh.
Cuspóirí
Maidir leis an gceart bunúsach chun cosanta sonraí, ar ceart é atá cumhdaithe i gCairt um Chearta Bunúsacha an Aontais Eorpaigh, ní mór don Aontas a áirithiú go gcuirtear i bhfeidhm go comhsheasmhach é. I bhfianaise fhás easpónantúil líon na n-aistrithe sonraí –agus an sciar is mó den fhás sin ag an Aontas Eorpach, na Stáit Aontaithe agus Ceanada – ní mór seasamh an Aontais maidir le cosaint sonraí pearsanta a neartú i gcomhthéacs bheartais uile an Aontais.
A bhfuil bainte amach
A. Creat institiúideach
1. Conradh Liospóin
Sular tháinig Conradh Liospóin i bhfeidhm, rinneadh reachtaíocht maidir le cosaint sonraí sa limistéar saoirse, slándála agus ceartais a roinnt idir an chéad cholún (cosaint sonraí chun críoch príobháideachais agus tráchtála, agus leas á bhaint as modh an Chomhphobail) agus an tríú colún (cosaint sonraí chun críocha fhorfheidhmiú an dlí, ar leibhéal idir-rialtasach). Dá dheasca sin, cloíodh le rialacha éagsúla i bpróisis chinnteoireachta an dá réimse. Cuireadh deireadh le struchtúr na gcolún le teacht i bhfeidhm Chonradh Liospóin, lena soláthraítear bonn níos láidre chun córas cosanta sonraí níos soiléire agus níos éifeachtaí a fhorbairt, agus cumhachtaí nua á sainiú ag an am céanna don Pharlaimint, atá anois ina comhreachtóir. Foráiltear in Airteagal 16 de CFAE go ndéanfaidh an Pharlaimint agus an Chomhairle rialacha a leagan síos a bhaineann le daoine aonair a chosaint i dtaca le próiseáil sonraí pearsanta arna dhéanamh ag institiúidí, comhlachtaí, oifigí agus gníomhaireachtaí an Aontais, agus ag na Ballstáit agus gníomhaíochtaí a thagann faoi raon feidhme dhlí an Aontais á gcur i gcrích acu.
2. Na treoirlínte straitéiseacha sa limistéar saoirse, slándála agus ceartais
Ag teacht sna sála ar Chlár Tampere agus Chlár na Háige (Deireadh Fómhair 1999 agus Samhain 2004, faoi seach), i mí na Nollag 2009, d’fhormheas an Chomhairle Eorpach an clár ilbhliantúil maidir leis an limistéar saoirse, slándála agus ceartais don tréimhse 2010-2014, nó Clár Stócólm mar a thugtar air. Sna conclúidí uaithi i mí an Mheithimh 2014, rinne an Chomhairle Eorpach na treoirlínte straitéiseacha le haghaidh pleanáil reachtach agus oibríochtúil laistigh den limistéar saoirse, slándála agus ceartais sna blianta amach romhainn a shainiú de bhun Airteagal 68 de CFAE. Ar cheann de na príomhchuspóirí a luadh iontu bhí cosaint níos fearr a thabhairt do shonraí pearsanta san Aontas.
B. Na príomhionstraimí reachtacha maidir le cosaint sonraí
1. Cairt um Chearta Bunúsacha an Aontais Eorpaigh
In Airteagal 7 agus Airteagal 8 den Chairt um Chearta Bunúsacha an Aontais Eorpaigh, aithnítear an urraim don saol príobháideach agus cosaint sonraí pearsanta mar chearta a bhfuil dlúthbhaint acu le chéile ach ar cearta bunúsacha ar leith iad.
2. Comhairle na hEorpa
a. Coinbhinsiún 108 ón mbliain 1981
Ba é Coinbhinsiún 108 Chomhairle na hEorpa an 28 Eanáir 1981 maidir le Cosaint Daoine Aonair i dtaca le Próiseáil Uathoibríoch Sonraí Pearsanta an chéad ionstraim idirnáisiúnta atá ina ceangal de réir dlí a glacadh i réimse na cosanta sonraí. Is é is cuspóir leis ná, maidir le gach duine aonair, go dtabharfaí urraim dá gcearta agus dá saoirsí bunúsacha, go háirithe a gceart chun príobháideachais, i dtaca le próiseáil uathoibríoch sonraí pearsanta. Leis an bPrótacal lena leasaítear an Coinbhinsiún, féachtar le raon feidhme an Choinbhinsiúin a leathnú, leibhéal na cosanta sonraí a mhéadú agus a éifeachtacht a fheabhsú.
b. An Coinbhinsiún Eorpach um Chearta an Duine (ECHR)
Le hAirteagal 8 de Choinbhinsiún an 4 Samhain 1950 chun Cearta an Duine agus Saoirsí Bunúsacha a Chosaint, bunaítear an ceart atá ag gach duine go dtabharfaí urraim dá saol príobháideach agus teaghlaigh, dá n-áit chónaithe agus dá gcomhfhreagras.
3. Ionstraimí reachtacha an Aontais atá ann faoi láthair maidir le cosaint sonraí
a. An Rialachán Ginearálta maidir le Cosaint Sonraí (RGCS)
Rialachán (AE) 2016/679 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 27 Aibreán 2016 maidir le daoine nádúrtha a chosaint i ndáil le sonraí pearsanta a phróiseáil agus maidir le saorghluaiseacht sonraí den sórt sin, agus lena n-aisghairtear Treoir 95/46/CE (An Rialachán Ginearálta maidir le Cosaint Sonraí), tháinig sé i bhfeidhm i mí Bealtaine 2018. Tá sé mar aidhm leis na rialacha sin saoránaigh an Aontais uile a chosaint ar sháruithe príobháideachais agus sonraí sa saol seo atá bunaithe níos mó agus níos mó ar shonraí, agus creat níos soiléire agus níos comhsheasmhaí a chruthú do ghnólachtaí ag an am céanna. I measc na gceart atá ag na saoránaigh tá an ceart maidir le toiliú soiléir agus deimhneach chun a gcuid sonraí a phróiseáil agus an ceart go bhfaighidís faisnéis shoiléir agus intuigthe faoi; an ceart go ndéanfaí ligean i ndearmad: is féidir le saoránaigh a iarraidh go ndéanfaí a gcuid sonraí a scriosadh; an ceart sonraí a aistriú chuig soláthraí seirbhíse eile (e.g. nuair atáthar ag aistriú ó líonra sóisialta amháin chuig ceann eile); agus an ceart a bheith ar an eolas má haiceáiltear sonraí. Tá feidhm ag na rialacha nua maidir le gach cuideachta atá ag feidhmiú san Aontas, fiú amháin má tá na cuideachtaí sin bunaithe lasmuigh de. De bhreis air sin, is féidir bearta ceartaitheacha a fhorchur, amhail rabhaidh agus orduithe, nó fíneálacha a ghearradh ar ghnólachtaí a sháraíonn na rialacha.
An 25 Iúil 2024, chuir an Coimisiún Eorpach an Dara Tuarascáil maidir le cur i bhfeidhm an Rialacháin Ghinearálta maidir le Cosaint Sonraí i láthair. An 16 Iúil 2025, d’óstáil an Coimisiún Idirphlé Cur Chun Feidhme sa Bhruiséil maidir le cur i bhfeidhm RGCS. Tháinig an t-idirphlé sin sna sála ar thionscnaimh amhail an togra Omnibus ón gCoimisiún chun eintitis a bhfuil níos lú ná 750 fostaí acu a dhíolmhú ón oibleagáid maidir le taifid a choinneáil faoi RGCS.
In 2023, mhol an Coimisiún Rialachán nua maidir le rialacha nós imeachta RGCS, arb é is aidhm dó an comhar idir Údaráis Cosanta Sonraí (DPAnna) a chuíchóiriú agus RGCS á fhorfheidhmiú i gcásanna trasteorann. Bunaítear leis rialacha nós imeachta atá le leanúint ag DPAnna agus RGCS á chur i bhfeidhm acu i gcásanna a dhéanann difear do dhaoine aonair i níos mó ná Ballstát amháin. An 21 Deireadh Fómhair 2025, d’fhormheas an Pharlaimint na rialacha nua chun dlús a chur le forfheidhmiú trasteorann RGCS, rud a shoiléiríonn na nósanna imeachta agus na cearta ábhartha.
b. An Treoir maidir le Cosaint Sonraí i Réimse Fhorfheidhmiú an Dlí
Maidir le Treoir (AE) 2016/680 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 27 Aibreán 2016 maidir le daoine nádúrtha a chosaint i ndáil le sonraí pearsanta a phróiseáil ag údaráis inniúla chun cionta coiriúla a chosc, a imscrúdú, a bhrath nó a ionchúiseamh nó chun pionóis choiriúla a fhorghníomhú, agus maidir le saorghluaiseacht sonraí den sórt sin, agus lena n-aisghairtear Cinneadh Réime 2008/977/CGB ón gComhairle, tháinig sí i bhfeidhm i mí Bealtaine 2018. Tugtar cosaint faoin treoir do cheart bunúsach na saoránach chun cosanta sonraí aon uair a bhaineann na húdaráis forfheidhmithe dlí úsáid as sonraí pearsanta. Cinntítear go dtugtar cosaint iomchuí do shonraí pearsanta íospartach, finnéithe, agus daoine atá faoi amhras as coir agus éascaítear comhar trasteorann sa chomhrac in aghaidh na coireachta agus na sceimhlitheoireachta. An 25 Iúil 2022, d’fhoilsigh an Coimisiún Eorpach a thuarascáil, ar cuireadh moill uirthi, maidir le cur i bhfeidhm agus feidhmiú na Treorach maidir le Forfheidhmiú an Dlí. Ina dhiaidh sin, choimisiúnaigh an Coiste um Shaoirsí Sibhialta, um Cheartas agus um Ghnóthaí Baile (LIBE) staidéar meastóireachta ina raibh measúnú criticiúil ar chur chun feidhme na Treorach um Fhorfheidhmiú an Dlí.
c. An Treoir maidir le príobháideachas agus cumarsáid leictreonach
Rinneadh modhnú ar Threoir 2002/58/CE ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 12 Iúil 2002 maidir le sonraí pearsanta a phróiseáil agus maidir le cosaint príobháideachais san earnáil cumarsáide leictreonaí (an treoir maidir le príobháideachas agus cumarsáid leictreonach) le Treoir 2009/136/CE an 25 Samhain 2009. Sa Treoir, tarraingítear ceist íogair na coinneála sonraí anuas, ceist a cuireadh faoi bhráid Chúirt Bhreithiúnais an Aontais Eorpaigh (CBAE) arís agus arís eile agus as ar tháinig sraith rialuithe, amhail an rialú in 2020, lenar dearbhaíodh go gcuireann dlí an Aontais bac ar shonraí tráchta agus suímh a bheith á gcoinneáil go ginearálta agus go neamh-idirdhealaitheach.
Tá plé fada á dhéanamh ar thogra 2017 le haghaidh rialachán ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle maidir le meas ar an saol príobháideach agus cosaint sonraí pearsanta i gcumarsáid leictreonach agus lena n-aisghairtear Treoir 2002/58/CE (Rialachán maidir le Príobháideachas agus Cumarsáid Leictreonach). Chuir saineolaithe Pharlaimint na hEorpa in iúl gur cheart di seasamh in aghaidh iarrachtaí na Comhairle infheidhmeacht prionsabal Eorpach um chosaint sonraí a eisiamh.
I mí Feabhra 2025, chuir an Coimisiún in iúl ina ‘Chlár Oibre 2025’ go dtarraingeodh sé siar an togra le haghaidh Rialachán nua maidir le ríomh-Phríobháideachas (a chuirfí in ionad na Treorach maidir le ríomh-Phríobháideachas atá ann faoi láthair). I mí Iúil, d’fhormheas an Coimisiún an tarraingt siar, a foilsíodh ansin san Iris Oifigiúil an 6 Deireadh Fómhair. Fanfaidh an Treoir maidir le r-Phríobháideachas atá ann faoi láthair agus a dlíthe náisiúnta trasuite i bhfeidhm:
d. An Rialachán maidir le sonraí pearsanta a phróiseáil ag institiúidí agus comhlachtaí an Aontais
Rialachán (AE) 2018/1725 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 23 Deireadh Fómhair 2018 maidir le daoine nádúrtha a chosaint i ndáil le sonraí pearsanta a phróiseáil ag institiúidí, comhlachtaí, oifigí agus gníomhaireachtaí an Aontais agus maidir le saorghluaiseacht sonraí den sórt sin, agus lena n-aisghairtear Rialachán (CE) Uimh 45/2001 agus Cinneadh Uimh 1247/2002/CE, tháinig sé i bhfeidhm an 11 Nollaig 2018.
e. Airteagail maidir le cosaint sonraí i ngníomhartha reachtacha earnáilsonracha
Sa bhreis ar na príomhghníomhartha reachtacha maidir le cosaint sonraí dá dtagraítear thuas, leagtar síos freisin forálacha sonracha maidir le cosaint sonraí i ngníomhartha reachtacha earnáilsonracha, amhail:
- Airteagal 13 (maidir le cosaint sonraí pearsanta) de Threoir (AE) 2016/681 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 27 Aibreán 2016 maidir le húsáid sonraí as an Taifead Ainmneacha Paisinéirí (PNR) chun cionta sceimhlitheoireachta agus coireacht thromchúiseach a chosc, a bhrath, a imscrúdú agus a ionchúiseamh;
- Airteagal 4 (maidir le bailiú sonraí) de Rialachán (AE) 2025/12 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 19 Nollaig 2024 maidir le réamhfhaisnéis faoi phaisinéirí a bhailiú agus a aistriú chun seiceálacha ag teorainneacha seachtracha a fheabhsú agus a éascú agus de Rialachán (AE) 2025/13 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 19 Nollaig 2024 maidir le réamhfhaisnéis faoi phaisinéirí a bhailiú agus a aistriú chun cionta sceimhlitheoireachta agus an choireacht thromchúiseach a chosc, a bhrath, a imscrúdú agus a ionchúiseamh;
- Caibidil VI (maidir le coimircí cosanta sonraí) de Rialachán (AE) 2016/794 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 11 Bealtaine 2016 maidir le Gníomhaireacht an Aontais Eorpaigh i ndáil le Comhar i bhForfheidhmiú an Dlí (Europol);
- Caibidil VIII (maidir le cosaint sonraí) de Rialachán (AE) 2017/1939 an 12 Deireadh Fómhair 2017 ón gComhairle lena gcuirtear chun feidhme comhar feabhsaithe maidir le bunú Oifig an Ionchúisitheora Phoiblí Eorpaigh (‘OIPE’);
- Le Caibidil II de Rialachán (AE) 2024/1689 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 13 Meitheamh 2024 lena leagtar síos rialacha comhchuibhithe maidir leis an intleacht shaorga (An Gníomh um an Intleacht Shaorga), toirmisctear roinnt cleachtais IS trína n-úsáidtear sonraí ar bhealaí sonracha agus forchuirtear le Caibidil III an oibleagáid measúnuithe tionchair ar chosaint sonraí a dhéanamh i leith córais IS ardriosca.
4. Príomhshocruithe an Aontais maidir le haistrithe sonraí trasatlantacha
a. Aistrithe sonraí tráchtála: cinntí leordhóthanachta agus Creat Príobháideachais Sonraí AE-SAM
Faoi Airteagal 45 de RGCS, tá sé de chumhacht ag an gCoimisiún a chinneadh an dtugann nó nach dtugann tír atá lasmuigh den Aontas Eorpach leibhéal leordhóthanach cosanta do shonraí, bíodh sé sin ar bhonn a reachtaíochta intíre nó ar bhonn na ngealltanas idirnáisiúnta atá tugtha aici.
Cé go bhfuil méadú ollmhór tagtha ar aistrithe sonraí idir an tAontas agus na Stáit Aontaithe, agus an lámh in uachtar ag na Stáit Aontaithe ó thaobh na fógraíochta príobháidí ar líne agus an fhaireachais de, tá an iliomad rún glactha ag an bParlaimint inar chuir sí in iúl go bhfuil imní uirthi faoi shreafaí sonraí trasatlantacha. Go háirithe, mheas sí nach soláthraíonn an Cinneadh maidir le Sciath Phríobháideachais idir an tAontas agus na Stáit Aontaithe an leibhéal leordhóthanach cosanta is gá de réir dhlí an Aontais, agus tá an Chúirt Bhreithiúnais tar éis cinntí leordhóthanachta an Choimisiúin Eorpaigh a bhaineann leis na Stáit Aontaithe a dhéanamh neamhbhailí arís agus arís eile (féach na rialuithe uaithi ó 2015 maidir le Cuan Sábháilte in Schrems agus ó 2020 maidir le Sciath Phríobháideachais idir an tAontas agus na Stáit Aontaithe in Schrems II).
In ainneoin easpa athchóirithe an chórais cosanta sonraí sna Stáit Aontaithe, tháinig an Coimisiún Eorpach ar chomhaontú eile leis na Stáit Aontaithe agus thíolaic sé togra le haghaidh Creat Príobháideachais Sonraí eile idir an tAontas agus na Stáit Aontaithe. Maidir le tairiscint ó Choiste LIBE an 11 Bealtaine 2023, ghlac an Pharlaimint rún maidir le leordhóthanacht na cosanta a thugtar le Creat Príobháideachais Sonraí idir an tAontas agus na Stáit Aontaithe, inar thángthas ar an gconclúid go mainníonn Creat Príobháideachais Sonraí idir an tAontas agus na Stáit Aontaithe coibhéis riachtanach a chruthú i leibhéal na cosanta agus ina n-iarrtar ar an gCoimisiún leanúint den chaibidlíocht lena chomhpháirtithe sna Stáit Aontaithe ach, staonadh ón gcinneadh leordhóthanachta a ghlacadh go dtí go gcuirfear na moltaí go léir a rinneadh sa rún ón bParlaimint agus tuairim an Bhoird Eorpaigh um Chosaint Sonraí (EDPB) chun feidhme go hiomlán.
Ghlac an Coimisiún an tríú Creat Príobháideachais Sonraí idir an tAontas agus na Stáit Aontaithe an 10 Iúil 2023. I mbreithiúnas uaithi an 3 Meán Fómhair 2025, dhíbh an Chúirt Ghinearálta (Cás T-553/23Latombe v. an Coimisiún Eorpach) caingean chun an cinneadh leordhóthanachta maidir le Creat Príobháideachais Sonraí AE-SAM a neamhniú, rud a choinnigh a bhailíocht ar bun. Dheimhnigh an Chúirt Ghinearálta ina preaseisiúint ‘gur áirithigh Stáit Aontaithe Mheiriceá, ar an dáta a glacadh an cinneadh atá faoi chonspóid, leibhéal leordhóthanach cosanta do shonraí pearsanta a aistrítear ón Aontas Eorpach chuig eagraíochtaí sa tír sin’.
b. An Scáth-Chomhaontú idir an tAontas Eorpach agus Stáit Aontaithe Mheiriceá
Faoi nós imeachta an toilithe, bhí baint ag an bParlaimint le formheas an chomhaontaithe idir na Stáit Aontaithe agus an tAontas maidir le cosaint faisnéise pearsanta a bhaineann le cionta coiriúla a chosc, a imscrúdú, a bhrath agus a ionchúiseamh, ar a dtugtar an ‘Scáth-Chomhaontú’ chomh maith. Is é an aidhm atá leis an gcomhaontú sin ná ardleibhéal cosanta a áirithiú do shonraí pearsanta a aistrítear faoi chuimsiú an chomhair thrasatlantaigh chun críocha fhorfheidhmiú an dlí, eadhon sa chomhrac in aghaidh na sceimhlitheoireachta agus na coireachta eagraithe.
c. Clár idir an tAontas agus na Stáit Aontaithe um Sceimhlitheoireacht agus a Maoiniú a Rianú (TFTP)
Tá comhaontú déthaobhach sínithe ag an Aontas leis na Stáit Aontaithe maidir le sonraí teachtaireachtaí airgeadais a phróiseáil agus a aistriú ón Aontas chuig na Stáit Aontaithe chun críocha an chláir i ndáil le maoiniú sceimhlitheoireachta a rianú.
5. Údaráis mhaoirseachta um chosaint sonraí an Aontais
Is údarás maoirseachta neamhspleách é an Maoirseoir Eorpach ar Chosaint Sonraí (MECS), a áirithíonn go gcomhlíonann institiúidí agus comhlachtaí an Aontais a n-oibleagáidí i dtaca le cosaint sonraí. Is iad maoirseacht, comhairliúchán agus comhar na príomhdhualgais atá ar MECS. Déanann MECS imscrúdú ar ghearáin, agus tugann sé comhairle maidir le beartais agus reachtaíocht a mbíonn tionchar acu ar phríobháideachas. Tá sé d’aidhm ag MECS freisin feasacht a mhúscailt ar rioscaí agus cearta agus saoirsí daoine a chosaint nuair a phróiseáiltear a sonraí pearsanta.
Is é an stádas atá ag an mBord Eorpach um Chosaint Sonraí (EDPB), ar tugadh Meitheal Oibre Airteagal 29 air roimhe seo, ná comhlacht an Aontais ag a bhfuil pearsantacht dhlítheanach agus soláthraítear rúnaíocht neamhspleách dó (arna soláthrú ag MECS). Tugann an Bord Eorpach um Chosaint Sonraí le chéile údaráis mhaoirseachta náisiúnta an Aontais, MECS agus an Coimisiún. Tá cumhachtaí leathana ag EDPB chun díospóidí a shocrú idir údaráis mhaoirseachta náisiúnta agus chun comhairle agus treoir a thabhairt faoi phríomhchoincheapa RGCS agus faoin Treoir maidir le Cosaint Sonraí i Réimse Fhorfheidhmiú an Dlí.
Ról Pharlaimint na hEorpa
Tá ról lárnach ag an bParlaimint i dtaca le reachtaíocht an Aontais i réimse na cosanta sonraí pearsanta a mhúnlú trí thosaíocht pholaitiúil a dhéanamh den chosaint a thugtar don phríobháideachas. Thairis sin, faoin ngnáthnós imeachta reachtach, tá sí ag obair ar athchóiriú a dhéanamh ar chosaint sonraí ar comhchéim leis an gComhairle.
I roinnt rún, chuir an Pharlaimint in iúl go bhfuil amhras uirthi i dtaobh leordhóthanacht na cosanta a thugtar do shaoránaigh an Aontais faoi Chreat idir an tAontas agus na Stáit Aontaithe maidir le Cuain Shábháilte agus faoi ‘Sciath Phríobháideachais’ idir an tAontas agus na Stáit Aontaithe ina dhiaidh sin. Ó tharla gurb é a d’eascair as cás Schrems II ná neamhbhailíochtú Chinneadh Cur Chun Feidhme (AE) 2016/1250 ón gCoimisiún Eorpach maidir le leormhaitheas na cosanta a thugtar le comhaontú na ‘Scéithe Príobháideachais’ idir an tAontas agus na Stáit Aontaithe, ar bhonn na n-ábhar imní a bhí ann nach raibh cumhachtaí faireachais Rialtas na Stát Aontaithe teoranta, mar a cheanglaítear le dlí an Aontais, ná nach raibh modhanna éifeachtacha sásaimh ag saoránaigh an Aontais, ghlac an Pharlaimint rún inar chuir sí in iúl gur shaoth léi gur thug an Coimisiún tosaíocht don chaidreamh leis na Stáit Aontaithe seachas do leasanna shaoránaigh an Aontais.
I ndiaidh an tairiscint ó Choiste LIBE a bheith curtha síos an 11 Bealtaine 2023, ghlac an Pharlaimint rún maidir le leormhaitheas na cosanta a thugtar leis an gCreat Príobháideachais Sonraí idir an tAontas agus na Stáit Aontaithe, inar thángthas ar an gconclúid go mainníonn Creat Príobháideachais Sonraí idir an tAontas agus na Stáit Aontaithe coibhéis riachtanach a chruthú i leibhéal na cosanta agus ina n-iarrtar ar an gCoimisiún leanúint den chaibidlíocht lena chomhpháirtithe sna Stáit Aontaithe ach staonadh ón gcinneadh leordhóthanachta a ghlacadh go dtí go gcuirfear na moltaí go léir a rinneadh sa rún agus i dtuairim EDPB chun feidhme go hiomlán. Ghlac an Coimisiún a chinneadh ar an gCreat Príobháideachais Sonraí idir an tAontas agus na Stáit Aontaithe an 10 Iúil 2023.
Tá cleachtais faireachais na Stát Aontaithe cáinte arís agus arís eile ag an bParlaimint. I mí Mheán Fómhair 2001, ghlac sí rún maidir le córas domhanda ECHELON a bheith ann chun cumarsáid phríobháideach agus tráchtála a idircheapadh. Tar éis an méid a nocht Edward Snowden, i mí an Mhárta 2014, ghlac an Pharlaimint rún maidir le clár faireachais Údarás Slándála Náisiúnta SAM agus comhlachtaí faireachais i mBallstáit éagsúla agus bhí rún leantach ann i mí Dheireadh Fómhair 2015.
Tá coiste fiosrúcháin bunaithe ag an bParlaimint a mbeidh sé de imscrúdú a dhéanamh ar úsáid Pegasus agus earraí spiaireachta faireachais comhchosúla i mBallstáit an Aontais (PEGA). Tá imscrúdú críochnúil déanta ag Coiste PEGA, a bhfuil Jeroen Lenaers, Feisire, ina chathaoirleach air, ar úsáid earraí spiaireachta chun imscrúdú a dhéanamh ar chomhaltaí den fhreasúra, iriseoirí, dlíodóirí agus gníomhaithe den tsochaí shibhialta, agus ar conas a dhéanann na cleachtais sin difear do phróisis dhaonlathacha agus do chearta aonair san Aontas freisin. Le linn a fhiosrúcháin, chuaigh Coiste PEGA i gcomhairle le hacadóirí, cleachtóirí agus saineolaithe mór le rá san Aontas agus ar fud an domhain. D’ullmhaigh Roinn Beartais na Parlaiminte tuarascálacha do mhisin PEGA chuig an bPolainn, chuig an nGréig agus chuig an gCipir. Vótáil Coiste PEGA, an 8 Bealtaine 2023, ar son a thuarascáil chríochnaitheach (Rapóirtéir: Sophia in ‘t Veld, Feisire) ar an imscrúdú ar líomhaintí go ndearnadh sáruithe agus drochriarachán i leith chur i bhfeidhm dhlí sin an Aontais ar úsáid Pegasus agus earraí spiaireachta faireachais comhchosúla, agus lena n-áirítear, i measc a lán pointí eile, moladh go gcuirfí Saotharlann Teicneolaíochta de chuid an Aontais ar bun le haghaidh taighde agus le haghaidh faireachán a dhéanamh ar úsáid earraí spiaireachta i gcoinne shaoránaigh an Aontais, a fhormheas. Glacadh an moladh ó Pharlaimint na hEorpa chuig an gComhairle agus chuig an gCoimisiún i ndiaidh thuarascáil PEGA ag an suí iomlánach an 15 Meitheamh 2023. Níor thug an Coimisiún freagairt thráthúil ar an moladh, áfach, agus chuir sé bac ar threoirthionscadal Shaotharlann Teicneolaíochta an Aontais arna mholadh ag na Feisirí. I mí na Samhna 2023, ghlac an Pharlaimint rún leantach maidir leis an easpa obair leantach reachtach ón gCoimisiún ar rún PEGA, agus bhí díospóireacht aici freisin i mí an Mheithimh 2025 maidir le staid na himeartha agus obair leantach 2 bhliain tar éis mholtaí PEGA agus úsáid neamhdhleathach earraí spiaireachta.
An 13 Márta 2024, ghlac an Pharlaimint rún reachtach maidir leis an togra le haghaidh rialachán lena leagtar síos rialacha comhchuibhithe maidir leis an Intleacht Shaorga (an Gníomh um an Intleacht Shaorga). Bunaítear le Rialachán (AE) 2024/1689, a glacadh an 13 Meitheamh 2024, oibleagáidí maidir le córais agus soláthraithe na hintleachta saorga, bunaithe ar rioscaí agus tionchair fhéideartha na hintleachta saorga. Cuirfear toirmeasc ar chórais intleachta saorga a mheastar a bheith ina mbagairt shoiléir ar chearta bunúsacha daoine (lena n-áirítear cosaint sonraí). An 1 Lúnasa 2024, tháinig an Gníomh um an Intleacht Shaorga i bhfeidhm. Beidh feidhm ag formhór rialacha an Ghnímh um an Intleacht Shaorga ón 2 Lúnasa 2026.
Tá roinnt staidéir thaighde coimisiúnaithe ag an bParlaimint chun a áirithiú go mbeidh bunús eolaíoch lena cuid gníomhaíochtaí reachtacha atá ar thús cadhnaíochta i bhforbairtí teicneolaíochta agus i gcosaint sonraí, lena n-áirítear staidéar ar thionchar an Rialacháin Ghinearálta maidir le Cosaint Sonraí (RGCS) ar an intleacht shaorga, staidéar ar Aitheantas Bithmhéadrach agus ar Bhrath Iompraíochta,Réamhfhaisnéis faoi Phaisinéirí (API) – Anailís ar mholtaí an Choimisiúin Eorpaigh chun athchóiriú a dhéanamh ar chreat dlíthiúil API, agus staidéar ar an Dlí agus ar TFC.
Déanfaidh an Pharlaimint scrúdú agus vótáil ar na tionscnaimh bheartais agus ar na tograí reachtacha atá ar na bacáin maidir le coinneáil sonraí, criptiú agus idircheapadh dleathach sonraí, a fógraíodh sa ‘Treochlár maidir le rochtain éifeachtach dhleathach ar shonraí le haghaidh fhorfheidhmiú an dlí’ ón gCoimisiún, a foilsíodh an 24 Meitheamh 2025.
Mariusz Maciejewski / Alessandro Davoli