Onderwijs
Deze infopagina gaat dieper in op de ondersteunende rol van de EU op het gebied van onderwijs, met een overzicht van de belangrijkste beleidskaders en toonaangevende programma’s die Europese samenwerking op dit gebied mogelijk maken. Het onderwijsbeleid van de EU heeft onder meer tot doel de mobiliteit van studenten en personeel te bevorderen, de wederzijdse erkenning van diploma’s en studieperioden in het buitenland te stimuleren, en samenwerkingsverbanden tussen instellingen voor hoger onderwijs tot stand te brengen.
Rechtsgrond
Onderwijs is in het Verdrag van Maastricht van 1992 formeel erkend als een bevoegdheid van de EU. Deze bevoegdheid wordt toegelicht in de volgende artikelen van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie:
- In artikel 6 is het volgende bepaald: “De Unie is bevoegd om het optreden van de lidstaten te ondersteunen, te coördineren of aan te vullen. Dit geldt voor de volgende gebieden wat hun Europese dimensie betreft: […] onderwijs, beroepsopleiding, jongeren en sport”;
- Artikel 9 kan worden omschreven als een horizontale “sociale clausule” en luidt als volgt: “Bij de bepaling en de uitvoering van haar beleid en optreden houdt de Unie rekening met de eisen in verband met de bevordering van een hoog niveau van werkgelegenheid, de waarborging van een adequate sociale bescherming, de bestrijding van sociale uitsluiting alsmede een hoog niveau van onderwijs, opleiding en bescherming van de menselijke gezondheid”;
- In artikel 165, lid 1, is het volgende bepaald: “De Unie draagt bij tot de ontwikkeling van onderwijs van hoog gehalte door samenwerking tussen de lidstaten aan te moedigen en zo nodig door hun activiteiten te ondersteunen en aan te vullen, met volledige eerbiediging van de verantwoordelijkheid van de lidstaten voor de inhoud van het onderwijs en de opzet van het onderwijsstelsel en van hun culturele en taalkundige verscheidenheid”;
-
In artikel 165, lid 2, is bepaald dat “het optreden van de Unie […] erop gericht [is]:
- de Europese dimensie in het onderwijs tot ontwikkeling te brengen […];
- de mobiliteit van studenten en docenten te bevorderen, mede door de academische erkenning van diploma’s en studietijdvakken aan te moedigen;
- de samenwerking tussen onderwijsinstellingen te bevorderen; de uitwisseling te bevorderen van informatie en ervaring omtrent de gemeenschappelijke vraagstukken waarmee de onderwijsstelsels van de lidstaten worden geconfronteerd;
- de ontwikkeling van het onderwijs op afstand te stimuleren […]”;
- Artikel 166 stelt de EU in staat een beleid inzake beroepsopleiding ten uitvoer te leggen waardoor de activiteiten van de lidstaten worden versterkt en aangevuld. In dat verband heeft de EU tot taak de toegang tot beroepsopleidingen te vergemakkelijken en de mobiliteit van opleiders en leerlingen, met name jongeren, te bevorderen;
- het percentage 15-jarigen dat zwak presteert op het gebied van lezen, wiskunde en wetenschappen moet uiterlijk in 2030 minder dan 15 % bedragen (cijfers voor 2022: 26,25 % voor lezen, 29,5 % voor wiskunde en 24,2 % voor wetenschappen);
- het percentage leerlingen in het tweede jaar van het secundair/voortgezet onderwijs dat zwak presteert qua computer- en informatievaardigheden moet uiterlijk in 2030 minder dan 15 % bedragen (cijfer voor 2023: 43 %);
- uiterlijk in 2030 moet ten minste 96 % van de kinderen tussen 3 jaar en de beginleeftijd voor verplicht basisonderwijs deelnemen aan voorschoolse en vroegschoolse educatie en opvang (cijfer voor 2023: 94,6 %);
- uiterlijk in 2030 moet het percentage voortijdige verlaters van onderwijs en opleiding minder dan 9 % bedragen (cijfer voor 2024: 9,3 %);
- het percentage 25- tot 34-jarigen met een diploma tertiair onderwijs moet ten minste 45 % bedragen (cijfer voor 2024: 44,1 %);
- het percentage pas afgestudeerden van beroepsonderwijs en -opleiding dat tijdens die studie of opleiding werkplekleren heeft gevolgd, moet uiterlijk in 2025 ten minste 60 % bedragen (cijfer voor 2023: 65,6 %);
- uiterlijk in 2025 moet ten minste 47 % van de volwassenen in de leeftijdscategorie 25-64 jaar in de laatste 12 maanden aan leeractiviteiten hebben deelgenomen (cijfer voor 2022: 46,6 %).
- de ontwikkeling van vaardigheden in het hoger onderwijs laten aansluiten bij de behoeften van de arbeidsmarkt;
- het hoger onderwijs toegankelijker en inclusiever maken om een groter deel van de samenleving te bereiken;
- de innovatiecapaciteit van de stelsels voor hoger onderwijs stimuleren;
- de doeltreffendheid en efficiëntie van de stelsels voor hoger onderwijs vergroten.
- educatieve, beroeps- en persoonlijke ontwikkeling ondersteunen door een leven lang leren;
- op die manier bijdragen tot duurzame groei, hoogwaardige banen, sociale samenhang, innovatie en het versterken van de Europese identiteit en actief burgerschap;
- een Europese onderwijsruimte tot stand brengen en Europese strategische samenwerking op het gebied van onderwijs en opleiding ondersteunen, met inbegrip van de onderliggende sectorale agenda’s;
- samenwerking inzake jeugdbeleid in het kader van de EU-strategie voor jongeren 2019-2027 bevorderen;
- een Europese dimensie in de sport ontwikkelen.
- kernactie 1: individuele leermobiliteit;
- kernactie 2: samenwerking tussen instellingen en uitwisseling van goede praktijken;
- kernactie 3: ondersteuning van beleidshervormingen.
- de ontwikkeling van modulaire curricula en microcredentials die aansluiten bij de behoeften van de arbeidsmarkt;
- nauwere samenwerking tussen beroepsonderwijs en -opleiding, het hoger onderwijs en het bedrijfsleven;
- de integratie van groene en digitale vaardigheden in opleidingsprogramma’s;
- de weg banen voor innovatieve onderwijsmethoden, zoals AI-gestuurde tools en uitdagingsgericht leren.
- Teacher Academies, gericht op Europese partnerschappen en samenwerking tussen instellingen voor lerarenopleiding en aanbieders van opleidingen om leerkrachten aan het begin van hun loopbaan te ondersteunen en hun professionele ontwikkeling te versterken;
- eTwinning, een onlinecommunity van scholen die leerkrachten en leerlingen in heel Europa een veilig en gratis platform biedt om samen projecten op te zetten, groepsdiscussies te organiseren en te werken aan vaardigheden.
In artikel 14 van het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie is de volgende bepaling opgenomen: “Eenieder heeft recht op onderwijs”.
Doelstellingen
A. De Europese onderwijsruimte
In haar mededeling “De Europese onderwijsruimte tegen 2025 tot stand brengen” van 30 september 2020 stelt de Commissie een benadering voor om het onderwijs- en opleidingsniveau van Europese burgers te verbeteren en het gevoel om tot de Europese Unie te behoren, aan te wakkeren. De Europese onderwijsruimte berust op zes dimensies: kwaliteit van onderwijs en opleiding; inclusie; de groene en de digitale transitie; leerkrachten en opleiders; hoger onderwijs; en de geopolitieke dimensie. In februari 2021 hechtte de Raad zijn goedkeuring aan een resolutie betreffende een strategisch kader voor Europese samenwerking op het gebied van onderwijs en opleiding met het oog op de Europese Onderwijsruimte en verder (2021-2030). De resolutie bevat een lijst van doelstellingen die in de genoemde periode moeten worden verwezenlijkt:
In juli 2025 publiceerde de Commissie een tussentijdse evaluatie van het strategisch kader voor de Europese Onderwijsruimte (2021-2030) en constateerde zij dat er al in een vroeg stadium positieve resultaten waren bereikt door samenwerking tussen de lidstaten op het gebied van gedeelde prioriteiten, waarbij vooruitgang was geboekt op gebieden als mobiliteit in het hoger onderwijs, inclusief en digitaal onderwijs en het initiatief “Europese universiteiten”. Toch werden er ook uitdagingen vastgesteld en verbeteringen aanbevolen, zoals het verduidelijken van strategische prioriteiten, het aanhalen van de banden tussen verschillende onderwijssectoren, het verbeteren van de monitoring en het versterken van synergieën met andere Europese werkterreinen, zoals onderzoek.
B. Het Bolognaproces
Als aanvulling op de eigen initiatieven van de lidstaten biedt de EU actieve steun aan de prioriteiten van het Bolognaproces. Dit proces werd in 1999 opgestart en is bedoeld om meer vergelijkbare, compatibele en coherente stelsels voor hoger onderwijs in Europa en naburige regio’s tot stand te brengen. Het Bolognaproces heeft geleid tot de oprichting van de Europese ruimte voor hoger onderwijs (EHOR) bij de verklaring van de ministerconferentie van Boedapest-Wenen van maart 2010. Momenteel zijn 49 landen lid van de EHOR.
C. De nieuwe EU-agenda voor het hoger onderwijs
In 2017 publiceerde de Commissie de nieuwe EU-agenda voor het hoger onderwijs. Hierin krijgen vier gebieden prioriteit:
Verwezenlijkingen
A. Erasmus+
Erasmus+ is het EU-programma voor onderwijs, opleiding, jongeren en sport voor de periode 2021-2027. De algemene doelstellingen van Erasmus+ zijn:
Deze doelstellingen worden met het programma verwezenlijkt via de volgende kernacties:
Binnen de overkoepelende structuur van Erasmus+ vervult het hoger onderwijs een centrale rol, met een toewijzing van ten minste 34,6 % van de totale begroting van het programma. De Erasmus+-steun is niet alleen gericht op de mobiliteit van studenten en personeel uit het hoger onderwijs, maar biedt ook financiering voor de gezamenlijke mastergraad Erasmus Mundus.
In 2018 werd het initiatief “Europese universiteiten” opgestart, gericht op de totstandbrenging van netwerken van instellingen voor hoger onderwijs uit verschillende lidstaten, met als doel langdurige structurele, strategische en duurzame samenwerking tussen instellingen voor hoger onderwijs te ontwikkelen. Via deze allianties kunnen studenten hun diploma behalen door studies in verschillende Europese landen te combineren. Momenteel zijn 73 allianties van Europese universiteiten in 36 landen betrokken bij dit initiatief.
Op 22 oktober 2021 stelde de Commissie een nieuw kader van inclusiemaatregelen voor de programma’s Erasmus+ en het Europees Solidariteitskorps voor de periode 2021-2027 vast. Dit kader is bedoeld om de toegang voor kansarme personen te vergemakkelijken en de belemmeringen voor deelname aan de programma’s weg te nemen. Dit gebeurt bijvoorbeeld via steun aan aanbieders van beroepsonderwijs en -opleiding die leermobiliteit voor lerenden en personeel willen organiseren. Ook samenwerking neemt in het nieuwe kader een centrale plaats in, onder meer via kleinschalige partnerschappen om het programma breder toegankelijk te maken.
In juli 2025 publiceerde de Commissie haar tussentijdse evaluatie van het Erasmus+-programma 2021-2027 en de eindevaluatie van het Erasmus+-programma 2014-2020. In de periode 2021-2023 hadden al meer dan 1,6 miljoen deelnemers en meer dan 77 000 organisaties aan het programma deelgenomen. De transversale prioriteiten ervan — in het bijzonder inclusie en diversiteit, digitale transformatie en de groene transitie — blijken doeltreffend te zijn: bijna een derde van de verplaatsingen werd gemaakt met groenere vervoersopties en veel deelnemers hebben aangegeven dat hun digitale vaardigheden en milieubewustzijn zijn vergroot.
Tegelijk wordt in het voorstel voor een Erasmus+-verordening voor de periode 2028-2034 een begroting van ongeveer 40,8 miljard EUR naar voren geschoven.
B. Marie Skłodowska-Curie-acties
Met de Marie Skłodowska-Curie-acties (MSCA) worden mobiliteit en opleiding voor onderzoekers ondersteund. De regeling maakt deel uit van het EU-kaderprogramma voor onderzoek en innovatie Horizon Europa (2021-2027) en is opgebouwd rond vijf deelacties. Voor het hoger onderwijs zijn de MSCA uitgegroeid tot het belangrijkste EU-programma voor opleidingen tot de doctorsgraad. In het programma Horizon Europa wordt een begroting van circa 6,6 miljard EUR uitgetrokken voor de MSCA.
C. Samenwerking op het gebied van hoger onderwijs
In april 2022 hechtte de Raad zijn goedkeuring aan conclusies over een Europese strategie om met het oog op de toekomst van Europa de positie van instellingen voor hoger onderwijs te versterken en aan een aanbeveling over bruggen bouwen voor doeltreffende Europese samenwerking in het hoger onderwijs. Het doel was Europese instellingen voor hoger onderwijs te helpen bij te dragen aan de totstandbrenging van duurzame en veerkrachtige economieën en de transnationale samenwerking te intensiveren en een bredere invulling te geven.
In maart 2024 stelde de Commissie een pakket voorstellen voor de sector hoger onderwijs in Europa vast, met een blauwdruk voor diepere en bredere transnationale samenwerking tussen instellingen voor hoger onderwijs. Na het verschijnen van dit pakket volgde op 25 november 2024 een aanbeveling van de Raad over aantrekkelijke en duurzame loopbanen in het hoger onderwijs, waarin manieren worden voorgesteld om betere voorwaarden voor academisch personeel te scheppen en het hoger onderwijs te versterken en een grotere maatschappelijke rol te laten spelen. Vervolgens publiceerde de Raad op 12 mei 2025 een aanbeveling met bijbehorende resolutie. In de aanbeveling worden gemeenschappelijke Europese criteria en kwaliteitsborgingsregelingen voor gezamenlijke programma’s vastgesteld, terwijl de resolutie een stapsgewijze aanpak omvat voor de invoering, monitoring en evaluatie van een kwaliteitslabel, met als doel de basis te leggen voor een toekomstig politiek besluit over de invoering van een gezamenlijk Europees diploma.
D. Vaardigheidsunie
Op 18 april 2018 stelden het Europees Parlement en de Raad Besluit (EU) 2018/646 betreffende een gemeenschappelijk kader voor het verstrekken van betere diensten voor vaardigheden en kwalificaties (Europass) vast.
In maart 2025 lanceerde de Commissie de vaardigheidsunie, een strategisch kader om mensen in de EU de vaardigheden bij te brengen die nodig zijn voor een groene, digitale en concurrerende economie. In dit initiatief ligt de nadruk op basisvaardigheden (lezen, wiskunde, wetenschap en digitale vaardigheden), STEM-onderwijs (wetenschap, technologie, engineering en wiskunde), een leven lang leren via bij- en omscholing (onder meer door middel van microcredentials), de overdraagbaarheid van vaardigheden en kwalificaties tussen de lidstaten, het aantrekken en behouden van talent en de ontwikkeling van een Europees diploma/label en een nieuw diploma/label voor beroepsonderwijs en -opleiding. Er worden nieuwe governance-instrumenten voorgesteld (een Europees Waarnemingscentrum voor informatie over vaardigheden en een Europese raad op hoog niveau voor vaardigheden) en diverse doelen vastgesteld, zoals het streven om het percentage leerlingen dat ondermaats presteert in lezen en schrijven, wiskunde, wetenschapsvakken en digitale vaardigheden tegen 2030 onder 15 % te brengen.
Met Erasmus+ zijn sinds 2019 al 69 kenniscentra voor beroepsopleiding gefinancierd, die zorgen voor:
E. Overige resultaten
In 2020 lanceerde de Commissie de Europese prijs voor innovatief onderwijs, als erkenning van het werk van leerkrachten (en hun scholen) die een uitzonderlijke bijdrage aan hun beroep leveren. Ter gelegenheid van het vijfjarig bestaan van de prijs werden twee nieuwe categorieën ingevoerd: het Europees talenlabel en volwassenenonderwijs. Naast dit op leerkrachten gerichte initiatief bestaan er nog andere initiatieven in het kader van Erasmus+:
De rol van het Europees Parlement
Het Parlement oefent steeds meer invloed uit op de ontwikkeling van Europees beleid op het gebied van onderwijs.
A. Erasmus+
De verordening tot vaststelling van Erasmus+ voor de periode 2021-2027 (Verordening (EU) 2021/817) werd in mei 2021 door het Parlement en de Raad aangenomen. Het huidige programma heeft een begroting van 26,6 miljard EUR (tegenover 14,7 miljard EUR in de vorige periode) en omvat het doel gelijke kansen te waarborgen door de toegang voor kansarme groepen te verbeteren.
Op 23 juni 2022 concludeerde het Parlement in zijn resolutie over de tenuitvoerlegging van inclusiemaatregelen in het kader van Erasmus+ 2014-2020 dat inclusie weliswaar aan belang had gewonnen en op alomvattendere en doelgerichtere wijze was aangepakt dan in de voorgaande programma’s, maar dat er nog steeds sprake was van aanzienlijke uitdagingen en tekortkomingen. Hiermee werd bevestigd dat inclusiemaatregelen nadrukkelijker aan bod moesten komen in Erasmus+ voor de periode 2021-2027, en “inclusie” werd als een van de belangrijkste doelstellingen expliciet opgenomen in de rechtsgrond van het programma.
In januari 2024 nam het Parlement een resolutie over de uitvoering van het huidige Erasmus+-programma (2021-2027) aan in het kader van de tussentijdse evaluatie van het programma. Het Parlement benadrukte dat Erasmus+ nog steeds een zeer succesvol programma is, drong aan op extra financiering en vereenvoudigingsmaatregelen om de toegang voor kansarme lerenden te verbeteren en moedigde de Commissie aan de groene en digitale componenten van het programma te versterken, in overeenstemming met het actieplan voor digitaal onderwijs 2021-2027.
B. Andere specifieke onderwijsgebieden
Het Parlement zet zich ook ten volle in voor specifieke onderwijsgebieden om hier de nodige aandacht voor te vragen, zoals blijkt uit de volgende voorbeelden.
In zijn resolutie van 25 maart 2021 over de vormgeving van beleid inzake digitaal onderwijs maakte het Parlement zijn standpunt kenbaar over de mededeling van de Commissie getiteld “Actieplan voor digitaal onderwijs 2021-2027 – Onderwijs en opleiding herbronnen voor het digitale tijdperk”. In maart 2023 publiceerde de Onderzoeksdienst van het Europees Parlement een briefing over de voortgang van het actieplan voor digitaal onderwijs, met een evaluatie van de uitvoering van het plan. Hierin werd benadrukt dat hardnekkige lacunes op het gebied van digitale vaardigheden, infrastructuur en inclusie moeten worden aangepakt om ervoor te zorgen dat de impact van het plan in de hele EU doeltreffend en billijk is.
Het Parlement organiseert de onderwijsprogramma’s European Parliament Ambassador School en Euroscola als een manier om Europese democratie en Europese waarden onder de aandacht te brengen. Op 6 april 2022 nam het Parlement een resolutie over de uitvoering van acties op het gebied van burgerschapsvorming aan. In de resolutie wordt bezorgdheid geuit over het gebrek aan evenwicht tussen en binnen de lidstaten wat betreft het gemiddelde niveau van burgerschapsvorming en worden verschillende aanbevelingen gedaan om dit aan te pakken.
In zijn resolutie van 11 november 2021 over de Europese onderwijsruimte wees het Parlement op de noodzaak van een holistische benadering en gezamenlijke inspanningen. Ook werd benadrukt hoe belangrijk het vanuit onderwijsoogpunt is een Europese onderwijsruimte te bevorderen om Europese burgers meer en betere mogelijkheden te bieden om in het buitenland te studeren, een opleiding te volgen en te werken. Op 19 mei 2022 nam het Parlement een resolutie over de totstandbrenging van de Europese onderwijsruimte tegen 2025 aan, waarin het zijn tevredenheid uitdrukte over de voorstellen van de Commissie om een Europese aanpak met betrekking tot microcredentials, individuele leerrekeningen en leren voor een duurzaam milieu te ontwikkelen, wat allemaal elementen zijn die behoorden tot de doelstellingen om tegen 2025 een Europese onderwijsruimte tot stand te brengen.
Ook nam het Parlement op 11 september 2025 een resolutie over een nieuwe visie voor de allianties van Europese universiteiten aan waarin het richtsnoeren verstrekt voor de toekomstige ontwikkeling en governance van allianties en de rol van allianties bij het bevorderen van academische excellentie, mobiliteit en Europese identiteit.
C. Voorstellen tot wijziging van de Verdragen
Op 22 november 2023 nam het Parlement zijn resolutie over ontwerpen van het Europees Parlement tot herziening van de Verdragen aan. Op het gebied van onderwijs deed het Parlement een oproep aan de EU om gemeenschappelijke doelstellingen en normen te ontwikkelen voor onderwijs dat democratische waarden, de rechtsstaat en digitale en economische geletterdheid bevordert. Ook drong het Parlement er bij de EU op aan de samenwerking en samenhang tussen de onderwijsinstellingen en onderwijssystemen te bevorderen, met behoud van culturele tradities en regionale diversiteit. Het verzocht de EU voorts gemeenschappelijke normen voor beroepsopleiding te ontwikkelen om de mobiliteit van werknemers te vergroten. Het pleitte ervoor dat de EU zich ten doel zou stellen de toegang tot vrij en universeel onderwijs, de institutionele en individuele academische vrijheid en de mensenrechten te beschermen en te bevorderen.
Deze infopagina is opgesteld door de beleidsondersteunende afdeling Burgers, Gelijkheid en Cultuur van het Europees Parlement. Meer informatie vindt u op de website van de Commissie cultuur en onderwijs.
Léanne Emma Clara COSTES / Anastasia MITRONATSIOU