Op deze infopagina wordt uitgelegd op welke manier studies in het buitenland, interculturele uitwisselingen en het leren van talen bijdragen aan meertaligheid, een kernwaarde van de EU. Ook komt aan bod hoe de EU de literaire en audiovisuele sector helpt om producties in alle officiële EU- en minderheidstalen te verspreiden. Tot slot wordt besproken wat het Europees Parlement doet om het talenbeleid van de EU te handhaven.

Rechtsgrond

  • In artikel 3 van het Verdrag betreffende de Europese Unie (VEU) is bepaald dat “de Unie […] haar rijke verscheidenheid van cultuur en taal [eerbiedigt]”.
  • In artikel 165, leden 1 en 2, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie (VWEU) wordt benadrukt dat “het optreden van de Unie […] erop gericht [is] de Europese dimensie in het onderwijs tot ontwikkeling te brengen, met name door onderricht in en verspreiding van de talen der lidstaten”, en met volledige eerbiediging van hun culturele en taalkundige verscheidenheid.
  • Op grond van de artikelen 21 en 22 van het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie is discriminatie op grond van taal verboden en moet de Unie de verscheidenheid van taal eerbiedigen.
  • De eerste verordening van de Europese Economische Gemeenschap, die uit 1958 dateert en het taalgebruik in de toenmalige Europese Economische Gemeenschap regelde, werd bij de opeenvolgende toetredingen tot de EU telkens gewijzigd. In de verordening en artikel 55, lid 1, VEU, worden de 24 officiële talen van de EU vastgelegd. Op grond van deze verordening en artikel 24 VWEU heeft iedere burger van de EU het recht alle instellingen en organen van de EU in een van die talen aan te schrijven en ook in die taal antwoord te krijgen.
  • Doelstellingen

    De EU heeft als devies “in verscheidenheid verenigd”. Taalkundige verscheidenheid is met andere woorden een fundamentele waarde en een dagelijkse realiteit in de EU.

    Het taalbeleid van de EU heeft tot doel de taalkundige verscheidenheid in alle lidstaten en een interculturele dialoog in de hele EU te bevorderen. De EU ondersteunt het leren van vreemde talen als een basisvaardigheid waarmee mensen toegang tot onderwijs en een baan kunnen krijgen. Wat meer is: een belangrijke doelstelling van de Europese onderwijsruimte, waarin nationale onderwijs- en opleidingsstelsels in de EU samenwerken om sterker en inclusiever te worden, is beter talenonderwijs, zodat mensen in de EU naast hun moedertaal standaard twee talen beheersen (zie de mededeling “De Europese identiteit versterken via onderwijs en cultuur”). Ook wil de EU conform het Europees Handvest voor regionale talen of talen van minderheden van de Raad van Europa minderheidstalen beschermen.

    Een doelstelling van het programma Creatief Europa (2021-2027) is de Europese verscheidenheid van cultuur en taal en van het culturele en taalkundige erfgoed van Europa te beschermen, te ontwikkelen en te bevorderen. In het voorgestelde vervolgprogramma, AgoraEU (2028-2034), wordt deze algemene doelstelling behouden. In het nieuwe onderdeel Media+ van AgoraEU wordt ook voorgesteld om meertalige audiovisuele inhoud te ondersteunen.

    Resultaten

    A. Beleidsontwikkelingen en steun voor taalkundig onderzoek

    1. Steun voor taalonderwijs

    Op 22 mei 2019 hechtte de Raad van de Europese Unie zijn goedkeuring aan een aanbeveling inzake een alomvattende benadering van het onderwijzen en leren van talen. De Raad verzocht de lidstaten om in het verplicht onderwijs meer in te zetten op het leren van talen, met name door meer taalleerkrachten de kans te geven naar het buitenland te gaan om te studeren en les te geven. Ook moedigde de Raad het gebruik aan van innovatieve onderwijsmethoden met behulp van digitale middelen, zoals het Europees platform voor schoolonderwijs, waarvan het eTwinningproject deel uitmaakt. eTwinning is een gratis onlinecommunity waar onderwijspersoneel uit heel Europa kan samenwerken aan projecten, ideeën kan uitwisselen en zich professioneel kan ontwikkelen.

    2. Standaardindicatoren van taalvaardigheid

    De EU pleit er ook voor om een door de Raad van Europa ontwikkeld instrument te gebruiken: het gemeenschappelijk Europees referentiekader voor talen (Common European Framework of Reference for Languages). Dit instrument is ontwikkeld om een transparant, samenhangend en zo compleet mogelijk hulpmiddel te bieden dat kan worden gebruikt bij het opstellen van leerboeken voor talen en richtsnoeren voor leerplannen, bij de ontwikkeling van onderwijs- en leermaterialen en bij de beoordeling van de beheersing van vreemde talen. Inmiddels wordt het referentiekader in Europa en andere werelddelen op grote schaal gebruikt.

    3. Samenwerking met centra voor talenonderzoek

    De EU werkt nauw samen met twee centra die onderzoek doen naar talen: het Europees Centrum voor moderne talen van de Raad van Europa (ECML) en het Mercator Europees Kenniscentrum voor Meertaligheid en Taalleren. Het ECML stimuleert uitmuntendheid en innovatie in het taalonderwijs. Het centrum heeft in de eerste plaats tot doel de lidstaten te helpen om een doeltreffend beleid inzake taalonderwijs te voeren door uitwisseling van goede praktijken te bevorderen en door programmagerelateerde netwerken en onderzoeksprojecten te ondersteunen. De EU zorgt voor medefinanciering van ECML-projecten om kinderen met een migratieachtergrond te helpen bij hun taalkundige integratie en om voor taaltests en de beoordeling daarvan kwaliteitscriteria en parameters voor de vergelijkbaarheid van die tests in te voeren. De focus van Mercator ligt vooral op regionale en minderheidstalen in Europa. Het centrum houdt zich bezig met het onderzoeken, inventariseren, dissemineren en toepassen van kennis op het gebied van meertaligheid en taalleren op school, thuis, en door cultuurparticipatie.

    4. Europese masteropleiding vertalen

    De Europese masteropleiding vertalen is een kwaliteitsmerk voor universitaire vertaalopleidingen die aan overeengekomen professionele normen en marktbehoeften voldoen. Het belangrijkste doel is de kwaliteit van vertaalopleidingen te verbeteren en hooggeschoolden ertoe aan te zetten in de EU als vertaler aan de slag te gaan.

    B. Actieprogramma’s

    1. Erasmus+-programma

    Erasmus+ is het programma van de Unie voor onderwijs, opleiding, jeugd en sport. Taalverwerving stimuleren en taalkundige verscheidenheid bevorderen behoort tot de specifieke doelstellingen van het programma. Via de online-taalondersteuning van Erasmus+ kunnen deelnemers die een semester in het buitenland gaan studeren hulp krijgen bij het leren van de taal van hun gastland. Ook stimuleert Erasmus+ samenwerking tussen onderwijsprofessionals met het oog op innovatie en de uitwisseling van goede praktijken. Daarnaast worden er ook projecten gefinancierd om het onderwijzen en leren van gebarentalen te ondersteunen, het bewustzijn over taalkundige verscheidenheid te bevorderen en minderheidstalen te beschermen.

    2. Programma Creatief Europa

    Het programma Creatief Europa heeft een onderdeel Cultuur waarmee steun wordt verleend voor de vertaling van boeken en manuscripten. Zo worden beloftevolle auteurs beloond met de literatuurprijs van de Europese Unie (die deels wordt gefinancierd met het programma) en krijgen ze steun voor vertaling zodat hun werk in meer Europese landen te vinden is.

    3. Europese Dag van de Talen

    De Europese Dag van de Talen werd voor het eerst gehouden in 2001. Dat was zo’n groot succes dat de EU en de Raad van Europa besloten om die dag voortaan elk jaar op 26 september te vieren, met een brede waaier aan evenementen om het leren van talen overal in Europa in de schijnwerpers te zetten.

    4. Europees Talenlabel

    Sinds 1998 reikt de Commissie het Europees Talenlabel uit als erkenning voor nieuwe initiatieven voor het onderwijzen en leren van talen. Scholen, universiteiten, opleidingscentra en andere organisaties op alle onderwijsniveaus, van kleuter- tot volwassenenonderwijs, in alle Erasmus+- en partnerlanden krijgen steun via dit label.

    Het label kan ook worden toegekend aan lokale en regionale overheden, werkgevers, verenigingen en personen die een buitengewone bijdrage hebben geleverd aan het onderwijzen en leren van talen. De winnaars kunnen rekenen op erkenning en bekendheid op nationaal en Europees niveau.

    5. “Juvenes Translatores”-prijs

    Elk jaar reikt de Commissie in iedere lidstaat de “Juvenes Translatores”-prijs uit voor de beste vertaling van een 17-jarige leerling. De leerlingen kunnen zelf kiezen van en naar welke officiële taal van de EU ze willen vertalen.

    6. eTranslation

    eTranslation is een instrument voor machinevertaling van de Europese Commissie, ontwikkeld door het directoraat-generaal Vertaling om meertalige communicatie in de EU mogelijk te maken. Hiermee kunnen EU-instellingen, overheden en kleine en middelgrote ondernemingen teksten en documenten in alle officiële EU-talen, alsook IJslands, Noors en Russisch vertalen. eTranslation wordt daarnaast gebruikt op de meertalige websites van de EU, zodat mensen ook toegang hebben tot informatie wanneer vertaling door een mens nog niet beschikbaar is. De dienst stimuleert taalkundige verscheidenheid en zorgt ervoor dat iedereen op gelijke voet toegang tot EU-informatie heeft.

    De rol van het Europees Parlement

    A. Taalkundige verscheidenheid

    Het Parlement hanteert in zijn eigen communicatiestrategie een meertaligheidsbeleid zodat elke EU-taal evenveel aandacht krijgt. De meeste parlementaire documenten worden in alle officiële talen vertaald en elk lid van het Europees Parlement heeft het recht om in de EU-taal van zijn keuze het woord te voeren. Ook rondleidingen in het Huis van de Europese geschiedenis en het Parlamentarium (het bezoekerscentrum van het Parlement) zijn mogelijk in de 24 officiële talen van de EU.

    Het Parlement zet zich in voor taalkundige en culturele verscheidenheid. Zo worden met de LUX-filmprijs, een samenwerking tussen het Europees Parlement en de Europese Filmacademie, uitmuntende Europese films gelauwerd. De films worden in alle officiële EU-talen ondertiteld om ze toegankelijker te maken voor een breder publiek.

    Op 19 mei 2021 nam het Parlement een resolutie over kunstmatige intelligentie in het onderwijs en in de culturele en audiovisuele sector aan. De resolutie is van belang voor het taalbeleid aangezien in de tekst enerzijds aandacht wordt besteed aan de risico’s en de uitdagingen van AI voor de taalkundige verscheidenheid, en anderzijds ook wordt ingegaan op het potentieel van AI om meertaligheid te faciliteren, bijvoorbeeld door middel van automatische ondertiteling en nasynchronisatie.

    In zijn resolutie van 11 november 2021 over de Europese onderwijsruimte: een gedeelde holistische benadering van onderwijs, vaardigheden en competenties onderstreepte het Parlement hoe belangrijk het is vreemde talen te leren. Het Parlement beklemtoonde dat de lidstaten taalverwerving op alle niveaus, met name in het basis- en secundair onderwijs, moeten ondersteunen. Dat ligt ook in lijn met de meertaligheidsdoelstelling van de Raad van Europa. Het is de bedoeling dat leerlingen uiterlijk aan het einde van de onderbouw van de middelbare school over voldoende kennis beschikken van ten minste twee andere officiële talen van de EU. De Commissie werd in de resolutie verzocht instrumenten te ontwikkelen waarmee de lidstaten de aanbeveling van de Raad inzake een alomvattende benadering van het onderwijzen en leren van talen beter ten uitvoer kunnen leggen, de vorderingen daarvan te monitoren en financiering te verstrekken, met name voor scholen die de moedertalen van EU-burgers onderwijzen die in andere lidstaten wonen. Het Parlement verzocht de lidstaten vergelijkbare gegevens over taalverwerving te verzamelen.

    In zijn resolutie van 9 mei 2023 over de tenuitvoerlegging van de herziene richtlijn audiovisuele mediadiensten wees het Parlement erop dat het belangrijk is dat nasynchronisatie, ondertiteling en gesproken beschrijvingen worden gestimuleerd in alle talen van het grondgebied waar de audiovisuele mediadiensten worden verleend. Het Parlement drong in de resolutie aan op meer inspanningen om Europese producties te verspreiden die de taalverscheidenheid in Europa weerspiegelen, niet alleen in officiële talen, maar ook in regionale en minderheidstalen.

    Op 16 juli 2025 stelde de Commissie in het kader van de EU-begroting voor 2028-2034 een nieuw Erasmus+-programma voor de periode 2028-2034 en een vervolgprogramma voor Creatief Europa voor, getiteld “AgoraEU”. Het Parlement en de Raad zijn voor beide programma’s medewetgever.

    B. Steun voor talen van minderheden

    In zijn resolutie van 17 december 2020 over het burgerinitiatief “Minority SafePack — one million signatures for diversity in Europe” sprak het Parlement zijn steun uit voor dit Europees burgerinitiatief, dat gericht is op een betere bescherming van taalkundige minderheden.

    In zijn resolutie van 22 november 2023 over ontwerpen van het Europees Parlement tot herziening van de Verdragen pleitte het Parlement ervoor om regionale en minderheidstalen meer te beschermen en in toekomstige herziene versies van de EU-Verdragen op te nemen.

    C. Conferentie over de toekomst van Europa

    In mei 2022 nam de Conferentie over de toekomst van Europa haar eindverslag aan. In dat verslag staat in voorstel 48 (“Cultuur en uitwisselingen”) van de plenaire vergadering het volgende te lezen: “Meertaligheid moet reeds op jonge leeftijd bevorderd worden, omdat hiermee een brug geslagen kan worden naar andere culturen.” Er wordt beklemtoond dat minderheidstalen en regionale talen extra moeten worden beschermd, in overeenstemming met het Handvest voor regionale talen of talen van minderheden en het Kaderverdrag inzake de bescherming van nationale minderheden van de Raad van Europa.

    Ook wordt voorgesteld dat de EU zou moeten overwegen een instelling op te richten, belast met de bevordering van taalverscheidenheid op Europees niveau. Kinderen zouden bovendien een hoog niveau moeten halen van een EU-taal die niet hun moedertaal is, te beginnen in de basisschool. Een ander doel is burgers in grensregio’s aan te moedigen talen van aangrenzende landen te leren en zo de Europese cohesie te bevorderen, en Engelse taalbeheersing te stimuleren zodat burgers beter met elkaar kunnen communiceren.

    Deze infopagina is opgesteld door de beleidsondersteunende afdeling van het directoraat Burgers, Gelijkheid en Cultuur van het Europees Parlement. Meer informatie vindt u op de website van de Commissie cultuur en onderwijs.

     

    Anastasia MITRONATSIOU / Denise CHIRCOP