Het gebied van de Stille Oceaan

Deze infopagina bevat uitleg over de betrekkingen, partnerschappen en overeenkomsten van de EU met 17 landen en drie met de EU geassocieerde landen en gebieden overzee in het gebied van de Stille Oceaan. Er wordt in detail ingegaan op de partnerschappen tussen de EU en Australië, tussen de EU en Nieuw-Zeeland en tussen de EU en de 15 landen die door de EU worden aangeduid als eilandstaten in de Stille Oceaan. Ook wordt de rol van het Europees Parlement bij de totstandkoming van de Overeenkomst van Samoa beschreven, evenals de interparlementaire samenwerking met de landen in het gebied van de Stille Oceaan.

Rechtsgronden

  • Het Verdrag betreffende de Europese Unie: titel V (extern optreden van de EU);
  • Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie: De titels I tot en met III en V (gemeenschappelijk handelsbeleid, ontwikkelingssamenwerking en humanitaire hulp, internationale overeenkomsten);
  • Kaderovereenkomst EU-Australië;
  • Partnerschapsovereenkomst op het gebied van betrekkingen en samenwerking tussen de EU en Nieuw-Zeeland (PARC);
  • de partnerschapsovereenkomst tussen de Europese Unie en haar lidstaten, enerzijds, en de leden van de organisatie van staten in Afrika, het Caribisch gebied en de stille oceaan (OACPS), anderzijds (de Overeenkomst van Samoa).
  • De EU en het gebied van de Stille Oceaan

    Tussen de EU en het gebied van de Stille Oceaan is sprake van jarenlange betrekkingen, gemeenschappelijke waarden en krachtige economische en commerciële banden. De EU heeft in dat gebied partnerschappen ontwikkeld met Australië, met Nieuw-Zeeland, met de 15 eilandstaten in de Stille Oceaan en met de drie met de EU geassocieerde landen en gebieden overzee.

    De EU, Australië en Nieuw-Zeeland zijn gelijkgestemde partners met gemeenschappelijke waarden en belangen. Voorts heeft de EU met beide landen nauwe betrekkingen in de publieke en particuliere sector ontwikkeld betreffende een breed scala aan onderwerpen, zoals klimaatverandering en rampenrisicovermindering, op regels gebaseerde internationale handel, veiligheid en ontwikkeling, technologisch onderzoek en mensenrechten.

    De betrekkingen van de EU met de eilanden in de Stille Oceaan berusten van oudsher op ontwikkelingssamenwerking in de context van het partnerschap tussen de EU en de lidstaten van de OACPS. De afgelopen jaren zijn deze betrekkingen uitgebreid met andere gebieden, zoals het milieu, goed bestuur, energie, klimaatverandering, visserij en mensenrechten.

    A. Australië en Nieuw-Zeeland

    1. Australië

    Het partnerschap tussen de EU en Australië gaat terug tot de jaren zestig van de vorige eeuw. De in 2017 gesloten kaderovereenkomst tussen de EU en Australië geldt als basis voor de huidige betrekkingen, met als aandachtsgebieden de politieke dialoog, veiligheidskwesties, internationale samenwerking, economie en handel, justitie, cultuur en onderwijs, energie en milieu. Deze overeenkomst is in oktober 2022 in werking getreden.

    Australië is voor de EU een belangrijke handelspartner. In 2022 was de EU de op twee na grootste handelspartner van Australië voor de invoer en de uitvoer van goederen, met een totale waarde van 56,4 miljard EUR. Australië is naar grootte de achttiende handelspartner van de EU; de belangrijkste uitvoercategorieën uit de EU naar het land zijn machines en chemische stoffen. De belangrijkste uitvoerproducten uit Australië naar de EU zijn mineralen, grondstoffen en fabricaten.

    De EU en Australië onderhandelen sinds 2018 over een brede vrijhandelsovereenkomst, die erop gericht is hun wederzijdse handel te vergemakkelijken. De vijftiende onderhandelingsronde vond plaats in april 2023 in Brussel. De partijen slaagden er echter niet in een akkoord te bereiken, met name vanwege het onderwerp landbouwproducten. Op 31 augustus 2023 werden de op vrijhandel gerichte contacten hervat met een teleconferentie tussen de Australische minister van Handel, Don Farrell, en de EU-commissaris voor Handel, Valdis Dombrovskis.

    In november 2022 vond een bijeenkomst van de leiders van Australië en de EU plaats die zich toespitste op de Russische aanvalsoorlog tegen Oekraïne, de veranderende strategische vooruitzichten in de Indo-Pacifische regio, de bevordering van de democratie, de rechtsstaat, mensenrechten en een op regels gebaseerde multilaterale orde, klimaatverandering, milieu en biodiversiteit, de verwezenlijking van de duurzameontwikkelingsdoelstellingen van de VN, mensenrechten en arbeidsrechten, energie, digitale transformatie en andere onderwerpen van gemeenschappelijk belang.

    In 2024 bevestigde de EU haar politieke en economische samenwerking op hoog niveau met zowel Australië als Nieuw-Zeeland. Er worden regelmatig vergaderingen tussen de EU en elk van beide landen belegd, op zowel ministerieel als parlementair niveau, over veiligheidskwesties en gezamenlijk optreden tegen de klimaatverandering en op het gebied van economische en handelssamenwerking. Het heeft echter even geduurd voordat de onderhandelingen over de vrijhandelsovereenkomst tussen de EU en Australië werden hervat. Op 1 april 2024 heeft Kadri Simson, Europees commissaris voor Energie, in Sydney een ontmoeting gehad met Chris Bowen, minister van Klimaatverandering en Energie van Australië, en met Madeleine King, minister van Hulpbronnen en van Noord-Australië. Op 8 april 2024 had commissaris Simson opnieuw een ontmoeting met minister King in Canberra, en op 28 mei 2024 ondertekenden de Australische ministers (Madeleine King en Don Farrell) met de EU een memorandum van overeenstemming over strategische materialen. De rechtstreekse parlementaire samenwerking werd kort na de Europese verkiezingen van juni 2024 hervat en op 2 december 2024 vond in Brussel de 43e interparlementaire vergadering EU-Australië plaats, gevolgd door de 44e interparlementaire vergadering op 27 oktober 2025 in Canberra.

    In maart 2026 hebben de EU en Australië de onderhandelingen over een vrijhandelsovereenkomst afgesloten. Dankzij deze overeenkomst zal 99 % van de heffingen op EU-uitvoer naar Australië teniet worden gedaan, wat voor exporteurs in de EU een jaarlijkse besparing oplevert van tot 1 miljard EUR aan uitvoerheffingen. Naar verwachting zal de jaarlijkse uitvoer van de EU over tien jaar 33 % hoger liggen, en het bbp tegen 2030 met 4 miljard EUR zijn gestegen. Ook zal dankzij de overeenkomst de toegang van de EU tot kritieke minerale grondstoffen verbeteren. Bovendien bevat de overeenkomst afspraken over geografische aanduidingen voor EU-goederen, waardoor 396 alcoholische, landbouw- en voedingsproducten worden beschermd. Voor enkele geografische aanduidingen heeft Australië echter een zekere mate van flexibiliteit voor bepaalde duur bedongen.

    Dankzij de vrijhandelsovereenkomst worden gevoelige EU-landbouwmarkten beschermd, waarbij de EU zich het recht voorbehoudt vrijwaringsmaatregelen in te stellen om oververzadiging te voorkomen. Investeringen in duurzaamheid, door zowel de EU als Australië, zijn ook een belangrijke component van de vrijhandelsovereenkomst. Zo omvat de overeenkomst verbintenissen tot het nastreven van de klimaatdoelstellingen van het Akkoord van Parijs, en tot het behoud van de biodiversiteit, duurzame visserij en bosbouw. Daarnaast wordt dankzij de vrijhandelsovereenkomst de handel geliberaliseerd in goederen en diensten die bijdragen tot het beperken van de klimaatverandering, en worden de heffingen op hernieuwbare energie en energie-efficiënte producten afgeschaft.

    In samenhang met de vrijhandelsovereenkomst hebben Australië en de EU ook formeel onderhandelingen opgestart over de deelname van Australië aan het Horizon Europa-programme, het vlaggenschipprogramma van de EU voor de financiering van wetenschappelijke excellentie en innovatie ter waarde van 93,5 miljard EUR. Dit is een belangrijke uitbreiding van de samenwerking tussen Australië en de EU op het gebied van onderzoek en onderwijs. Australië is al actief binnen het programma: Australische onderzoekers en organisaties dragen bij aan meer dan 200 Horizon Europa-projecten met betrekking tot kritieke mineralen, digitale innovatie, gezondheid en schone energie. Volledige associatie met Horizon Europa zou betekenen dat Australië toegang krijgt tot financieringsmogelijkheden van de EU.

    2. Nieuw-Zeeland

    De betrekkingen tussen de EU en Nieuw-Zeeland worden momenteel geregeld door de partnerschapsovereenkomst tussen de EU en Nieuw-Zeeland inzake betrekkingen en samenwerking (PARC), die in oktober 2016 werd ondertekend en in juli 2022 in werking is getreden. De PARC bevordert het bilaterale contact door versterking van de politieke dialoog en verbetering van de samenwerking inzake economische, handels- en tal van andere aangelegenheden, van innovatie, onderwijs en cultuur tot migratie, terrorismebestrijding en de bestrijding van georganiseerde criminaliteit en cybercriminaliteit alsmede justitiële samenwerking.

    De eerste vergadering van het Gemengd Comité na de inwerkingtreding van de PARC vond plaats in februari 2023 en de tweede op 27 mei 2024 in Brussel. Het zwaartepunt lag daarbij op buitenlands beleid (met name in de context van de Russische agressie tegen Oekraïne en de expansie van China), veiligheid, handel, onderzoek en innovatie, duurzame ontwikkeling, mensenrechten en justitiële kwesties. De staatshoofden en regeringsleiders waren ingenomen met de afronding van de onderhandelingen over de vrijhandelsovereenkomst tussen de EU en Nieuw-Zeeland, de associatie van Nieuw-Zeeland met het onderzoeksprogramma Horizon Europa en de ondertekening van een overeenkomst inzake de uitwisseling van persoonsgegevens.

    De EU en Nieuw-Zeeland werken nauw samen op het gebied van handelsbeleid, zowel bilateraal als binnen de Wereldhandelsorganisatie (WTO) volgens een op regels gebaseerd systeem. In 2024 was de EU de op drie na grootste handelspartner van Nieuw-Zeeland, waarbij 6,6 % van de totale export van Nieuw-Zeeland naar de EU ging en 12,5 % van de invoer uit de EU kwam. Nieuw-Zeeland en de EU zijn overeengekomen hun samenwerking op het gebied van klimaatverandering te verdiepen, onder meer door middel van een dialoog op hoog niveau over klimaat en landbouw, in de context van de strategische dialoog van de EU over de landbouw. De bilaterale parlementaire betrekkingen blijven zich verder ontwikkelen, en de wederzijdse verbintenissen kwamen ook aan de orde tijdens de 28e interparlementaire vergadering tussen de EU en Nieuw-Zeeland, die op 17 oktober 2024 in Brussel plaatsvond, en tijdens de 29e interparlementaire vergadering tussen de EU en Nieuw-Zeeland, die van 21 tot en met 23 juli 2025 in Wellington plaatsvond.

    B. Eilandstaten in de Stille Oceaan

    De 15 eilandstaten in de Stille Oceaan waarmee de EU een partnerschapsovereenkomst heeft, zijn:

    • Fiji, Papoea-Nieuw-Guinea, de Salomonseilanden en Oost-Timor, die samen goed zijn voor 90 % van het landoppervlak en de bevolking van het gebied, en
    • elf landen in de Stille Oceaan die, net als de Salomonseilanden, door de VN “de kleine insulaire ontwikkelingslanden in de Stille Oceaan” worden genoemd: de Cookeilanden, Kiribati, Micronesië, Nauru, Niue, Palau, de Marshalleilanden, Samoa, Tonga, Tuvalu en Vanuatu.
    • Deze 15 eilandstaten hebben in totaal een oppervlakte van 528 000 km² en maken deel uit van de OACPS. De aandachtsgebieden voor de betrekkingen van de EU met de PIC’s zijn ontwikkelingssamenwerking, oceaangovernance en klimaatverandering.

      De EU-strategie betreffende de eilandstaten in de Stille Oceaan wordt beschreven in de in 2012 opgestelde gezamenlijke mededeling getiteld “Naar een hernieuwd partnerschap voor ontwikkeling tussen de EU en het Stille Oceaangebied” en is in september 2021 geactualiseerd middels de EU-strategie voor samenwerking in de Indo-Pacifische regio. Als basis voor deze strategie diende destijds het kader van de Overeenkomst van Cotonou met de OACPS-landen. In november 2023 ondertekenden de EU en de OACPS officieel een nieuwe partnerschapsovereenkomst: de Overeenkomst van Samoa. De belangrijkste aspecten van de nieuwe overeenkomst zijn samenwerking op het gebied van handel en investeringen, ontwikkeling en regionalisering. De overeenkomst bestrijkt een groot aantal gebieden, zoals duurzame ontwikkeling en groei, mensenrechten en vrede en veiligheid, en is gericht op de bevordering van regionale integratie. De voorlopige toepassing van de overeenkomst is ingegaan 1 januari 2024. De Overeenkomst van Samoa fungeert als het nieuwe rechtskader en regelt de politieke, economische en samenwerkingsbetrekkingen tussen de EU en de leden van de OACPS voor een periode van twintig jaar.

      C. Met de EU geassocieerde landen en gebieden overzee

      Er zijn 13 landen en gebieden overzee geassocieerd met de EU in verschillende delen van de wereld. Deze landen en gebieden zijn geen onafhankelijke naties, maar zijn in verschillende mate afhankelijk van drie lidstaten van de EU waarmee ze bijzondere banden hebben: Denemarken, Frankrijk en Nederland. Drie van deze landen en gebieden, die alle drie een band met Frankrijk hebben, liggen in het gebied van de Stille Oceaan: Nieuw-Caledonië, Frans-Polynesië, en Wallis en Futuna.

      D. De Overeenkomst van Samoa

      De Overeenkomst van Samoa heeft een gemeenschappelijke grondslag waarin de waarden en beginselen worden beschreven die de partijen verenigen. Ook worden met de overeenkomst drie specifieke regionale protocollen voor Afrika, het Caribisch gebied en de Stille Oceaan ingevoerd om regionale integratie te bevorderen. De regionale protocollen maken het mogelijk autonome structuren op te zetten voor onafhankelijke betrekkingen tussen de EU en de drie betrokken gebieden (zie 5.6.6). De overeenkomst voorziet ook in een sterke parlementaire dimensie met een permanente Paritaire Parlementaire Vergadering van de OACPS en de EU, die een duidelijk afgebakende, adviserende rol vervult. Om recht te doen aan de sterke regionale dimensie van de nieuwe overeenkomst, omvat de overeenkomst ook drie regionale parlementaire vergaderingen, die autonoom functioneren en die ook een duidelijk afgebakende, adviserende rol hebben.

      Het Europees Parlement heeft zijn standpunt met betrekking tot de Overeenkomst van Samoa kenbaar gemaakt in drie resoluties:

      • de resolutie over de toekomst van de ACS-EU-betrekkingen voor de periode na 2020 (4 oktober 2016);
      • de resolutie over de komende onderhandelingen voor een nieuwe partnerschapsovereenkomst tussen de Europese Unie en de landen in Afrika, het Caribisch gebied en de Stille Oceaan (14 juni 2018);
      • de resolutie over de lopende onderhandelingen over een nieuwe partnerschapsovereenkomst tussen de Europese Unie en de groep van Staten in Afrika, het Caribisch gebied en de Stille Oceaan (28 november 2019).
      • In deze resoluties uitte het Europees Parlement zijn tevredenheid over de algemene structuur van de samenwerking tussen de OACPS en de EU, en herhaalde het hoe belangrijk de parlementaire aspecten van het partnerschap zijn. De EU is de op vier na grootste handelspartner van de leden van de OACPS in het gebied van de Stille Oceaan, met handel ter waarde van 3,8 miljard EUR in 2024. De economische partnerschapsovereenkomst tussen de EU en de staten in de Stille Oceaan (EPO) is in januari 2011 door het Europees Parlement geratificeerd, en in mei 2011 door Papoea-Nieuw-Guinea. De regering van Fiji is in juli 2014 begonnen de overeenkomst toe te passen. Samoa is toegetreden tot de overeenkomst en sinds december 2018 wordt deze door het land toegepast. Ook de Salomonseilanden zijn toegetreden tot de overeenkomst en passen deze toe sinds mei 2020. De toetreding van Tonga, Niue en Tuvalu tot de EPO werd in december 2024 door het Europees Parlement goedgekeurd.

        De EU is de op twee na grootste verstrekker van ontwikkelingshulp aan de OACPS-landen, na Australië en Japan. De ontwikkelingshulp van de EU voor het gebied van de Stille Oceaan voor de periode van 2021 tot en met 2027 bedraagt circa 750 miljoen EUR (inclusief de hulp voor de landen en gebieden overzee).

        Het instrument voor nabuurschapsbeleid, ontwikkeling en internationale samenwerking van de EU (Europa in de wereld), dat in 2021 in werking is getreden, is het belangrijkste financieringsinstrument van de EU geworden voor samenwerking en ontwikkeling met partnerlanden in het kader van de langetermijnbegroting van de EU voor de periode van 2021 tot en met 2027. Onder andere het Europees Ontwikkelingsfonds (EOF), dat voorheen niet was opgenomen in de begroting van de EU, is nu onderdeel van het NDICI – Europa in de wereld geworden. Dankzij de integratie van het EOF in de begroting van de EU zijn de controlebevoegdheden van het Europees Parlement uitgebreid en worden de publieke legitimiteit en de politieke zichtbaarheid van de externe hulp van de EU als geheel versterkt.

        De PIC’s worden geconfronteerd met grote ontwikkelings- en klimaatgerelateerde uitdagingen. Wat betreft klimaatverandering gaven de EU en de kleine insulaire ontwikkelingslanden in de Stille Oceaan hun steun aan het akkoord van Parijs, dat in 2015 tijdens de 21e Conferentie van de Verenigde Naties inzake klimaatverandering (COP 21) werd gesloten. De 23e vergadering (COP 23), die van 6 tot en met 17 november 2017 plaatsvond in Bonn (Duitsland), werd voorgezeten door Fiji.

        Het Pacific Islands Forum, een politiek forum bestaande uit een groep van 18 staten, fungeert als gesprekspartner voor de EU ten aanzien van ontwikkelingsfinanciering en onderhandelingen over handel. De groep bestaat uit: Australië, de Cookeilanden, Micronesia, Fiji, Kiribati, Nauru, Nieuw-Zeeland, Niue, Palau, Papoea-Nieuw-Guinea, de Marshalleilanden, Samoa, de Salomonseilanden, Tonga, Tuvalu, Vanuatu, Nieuw-Caledonië en Frans-Polynesië.

        In augustus 2025 is de interparlementaire assemblee van het gebied van de Stille Oceaan (Pacific Interparliamentary Assembly, PIPA) opgericht bij de ondertekening van de Verklaring van Natadola. De PIPA is een regionaal verband van parlementen van eilanden in de Stille Oceaan en wetgevende assemblees ter bevordering van interparlementaire contacten, samenwerking en de uitwisseling van ervaringen en kennis. Het hoofdkwartier van de PIPA is gevestigd in Tahiti, waar de eerste algemene vergadering zal plaatsvinden in september 2026.

        De rol van het Europees Parlement

        De betrekkingen tussen het Europees Parlement en de parlementen van Australië en Nieuw-Zeeland gaan terug tot 1979, toen de delegatie voor de betrekkingen met Australië en Nieuw-Zeeland van het Europees Parlement (DANZ) werd opgericht. Sindsdien belegt de DANZ regelmatig interparlementaire vergaderingen met de parlementen van Australië en Nieuw-Zeeland om de betrekkingen met deze twee landen te bevorderen en onderwerpen van gemeenschappelijk belang te bespreken, zoals landbouw, energie, het milieu en klimaatverandering, ontwikkelings- en economische samenwerking, wetenschap en technologie, handel, de bevordering van wereldwijde en regionale veiligheid in de regio Azië-Stille Oceaan, de bestrijding van terrorisme, en mensenrechten. De 42e interparlementaire vergadering EU-Australië vond plaats in december 2022 in Brussel. De 27e interparlementaire vergadering EU-Nieuw-Zeeland vond plaats in februari 2023 in Wellington en Christchurch.

        Het Europees Parlement wordt voor wat betreft zijn betrekkingen met de overige landen in de Stille Oceaan vertegenwoordigd door zijn delegatie in de Parlementaire Vergadering Stille Oceaan-EU, die bestaat uit een gelijk aantal vertegenwoordigers van de EU en van de landen in de Stille Oceaan. De belangrijkste taak van de delegatie bestaat uit het voorbereiden van de vergaderingen van de Parlementaire Vergadering Stille Oceaan-EU, het evalueren en opvolgen van de activiteiten van het Europees Parlement, het organiseren van vergaderingen met hooggeplaatste personen uit de landen in de Stille Oceaan, en het bespreken van actuele kwesties met betrekking tot de uitvoering van de Overeenkomst van Samoa. De eerste zitting van de Paritaire Parlementaire Vergadering OACPS-EU (ook met deelname van vertegenwoordigers van Afrika en het Caribisch gebied) vond op 21 februari 2024 plaats in Luanda, Angola, met als thema “Een nieuw begin in de betrekkingen tussen de OACPS en de EU: naar een door mensen geleid partnerschap”. In de marge van deze zitting werd de constituerende vergadering van de Parlementaire Vergadering Stille Oceaan-EU gehouden.

        Deze infopagina is opgesteld door de secretariaten van het Europees Parlement die de delegaties voor de betrekkingen met de eilanden in de Stille Oceaan, Australië en Nieuw-Zeeland ondersteunen. Meer informatie is te vinden op de website van de delegatie in de Parlementaire Vergadering Stille Oceaan-EU van het Europees Parlement en op de website van de de delegatie voor de betrekkingen met Australië en Nieuw-Zeeland van het Europees Parlement.

         

        Jonas KRAFT / Niccolò RINALDI