Πολυετές δημοσιονομικό πλαίσιο

Έως σήμερα, υπήρξαν πέντε πολυετή δημοσιονομικά πλαίσια (ΠΔΠ). Η Συνθήκη της Λισαβόνας μετέτρεψε το ΠΔΠ από διοργανική συμφωνία σε νομικά δεσμευτική πράξη. Το ΠΔΠ, το οποίο θεσπίζεται για μια ελάχιστη περίοδο πέντε ετών, πρέπει να εξασφαλίζει την ομαλή εξέλιξη των δαπανών της Ένωσης εντός των ορίων των ιδίων πόρων αυτής, προβλέπει δε διατάξεις με τις οποίες πρέπει να συμμορφώνεται ο ετήσιος προϋπολογισμός της Ένωσης, με αποτέλεσμα να θέτει τον ακρογωνιαίο λίθο της δημοσιονομικής πειθαρχίας. Ειδικότερα, ο κανονισμός για το ΠΔΠ καθορίζει ανώτατα όρια δαπανών για ευρείες κατηγορίες δαπανών, τα αποκαλούμενα κονδύλια. Στις 2 Μαΐου 2018, η Επιτροπή υπέβαλε νομοθετικές προτάσεις σχετικά με νέο ΠΔΠ για την περίοδο 2021-2027. Στις 27 Μαΐου 2020, η Επιτροπή υπέβαλε επικαιροποιημένη πρόταση για το ΠΔΠ, μαζί με πρόταση για μέσο ανάκαμψης (Next Generation EU), σε συνέχεια της επιδημικής έξαρσης COVID-19.

Νομική βάση

  • Άρθρο 312 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης·
  • κανονισμός (ΕΕ, Ευρατόμ) αριθ. 1311/2013 του Συμβουλίου, της 2ας Δεκεμβρίου 2013, για τον καθορισμό του πολυετούς δημοσιονομικού πλαισίου για την περίοδο 2014-2020[1]·
  • κανονισμός (ΕΕ, Ευρατόμ) 2017/1123 του Συμβουλίου, της 20ής Ιουνίου 2017, για την τροποποίηση του κανονισμού (ΕΕ, Ευρατόμ) αριθ. 1311/2013 για τον καθορισμό του πολυετούς δημοσιονομικού πλαισίου για την περίοδο 2014-2020[2]·
  • κανονισμός (ΕΕ, Ευρατόμ) 2020/538, της 17ης Απριλίου 2020, για την τροποποίηση του κανονισμού (ΕΕ, Ευρατόμ) αριθ. 1311/2013 για τον καθορισμό του πολυετούς δημοσιονομικού πλαισίου για την περίοδο 2014-2020 όσον αφορά το πεδίο εφαρμογής του συνολικού περιθωρίου για αναλήψεις υποχρεώσεων[3]·
  • διοργανική συμφωνία, της 2ας Δεκεμβρίου 2013, μεταξύ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, του Συμβουλίου και της Επιτροπής για τη δημοσιονομική πειθαρχία, τη συνεργασία σε δημοσιονομικά θέματα και τη χρηστή δημοσιονομική διαχείριση[4].

Ιστορικό

Κατά τη δεκαετία του 1980 αναπτύχθηκε συγκρουσιακό κλίμα στις σχέσεις μεταξύ των θεσμικών οργάνων λόγω μιας αυξανόμενης αναντιστοιχίας ανάμεσα στους διαθέσιμους πόρους και τις πραγματικές δημοσιονομικές ανάγκες. Η έννοια του πολυετούς δημοσιονομικού πλαισίου αναπτύχθηκε προκειμένου να αμβλυνθεί η διαμάχη, να ενισχυθεί η δημοσιονομική πειθαρχία και να βελτιωθεί η εκτέλεση μέσω καλύτερου σχεδιασμού. Η πρώτη διοργανική συμφωνία για τον σκοπό αυτόν συνήφθη το 1988. Περιλάμβανε τις δημοσιονομικές προοπτικές για την περίοδο 1988-1992, γνωστές ως δέσμη Delors Ι, οι οποίες είχαν στόχο να παράσχουν τους αναγκαίους πόρους για τη δημοσιονομική υλοποίηση της Ενιαίας Ευρωπαϊκής Πράξης. Στις 29 Οκτωβρίου 1993 συνήφθη νέα διοργανική συμφωνία και συμφωνήθηκαν οι δημοσιονομικές προοπτικές για την περίοδο 1993-1999 (δέσμη Delors ΙΙ), πράγμα που επέτρεψε τον διπλασιασμό των κονδυλίων των διαρθρωτικών ταμείων και την αύξηση του ανώτατου ορίου των ιδίων πόρων (1.4.1). Η τρίτη διοργανική συμφωνία σχετικά με τις δημοσιονομικές προοπτικές για την περίοδο 2000-2006, γνωστή και ως Ατζέντα 2000, υπογράφηκε στις 6 Μαΐου 1999, ένας δε από τους κυριότερους στόχους της ήταν η διασφάλιση των αναγκαίων πόρων για τη χρηματοδότηση της διεύρυνσης. Η τέταρτη διοργανική συμφωνία, η οποία κάλυπτε την περίοδο 2007-2013, συνήφθη στις 17 Μαΐου 2006.

Η Συνθήκη της Λισαβόνας, μετέτρεψε το Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο από διοργανική συμφωνία σε νομικά δεσμευτική πράξη. Πέραν του καθορισμού των «ποσών των ανώτατων ετήσιων ορίων των πιστώσεων για αναλήψεις υποχρεώσεων ανά κατηγορία δαπανών και του ετήσιου ανώτατου ορίου των πιστώσεων για πληρωμές», το άρθρο 312 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΣΛΕΕ) αναφέρει ότι το ΠΔΠ προβλέπει επίσης «οποιαδήποτε άλλη διάταξη απαιτείται για την ομαλή διεξαγωγή της ετήσιας διαδικασίας του προϋπολογισμού». Ο κανονισμός για το ΠΔΠ συνοδεύεται από διοργανική συμφωνία που καλύπτει τους τομείς της δημοσιονομικής πειθαρχίας, της συνεργασίας σε θέματα προϋπολογισμού και της χρηστής δημοσιονομικής διαχείρισης. Το πέμπτο και τρέχον ΠΔΠ, το οποίο καλύπτει την περίοδο 2014-2020, εγκρίθηκε στις 2 Δεκεμβρίου 2013. Το τρέχον ΠΔΠ ήταν το πρώτο που εγκρίθηκε με βάση τις νέες διατάξεις της Συνθήκης της Λισαβόνας, σύμφωνα με τις οποίες το Συμβούλιο, ακολουθώντας την ειδική νομοθετική διαδικασία, πρέπει να εγκρίνει ομόφωνα το ΠΔΠ, αφού λάβει τη συναίνεση του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου.

Το Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο 2014-2020

Στην τροποποιημένη της πρόταση της 6ης Ιουλίου 2012, η Επιτροπή πρότεινε, για την περίοδο 2014-2020, αύξηση του ανώτατου ορίου για τις πιστώσεις αναλήψεων υποχρεώσεων σε 1 033 δισεκατ. EUR (1,08% του ακαθάριστου εθνικού εισοδήματος της ΕΕ) και του ανώτατου ορίου για πιστώσεις πληρωμών σε 988 δισεκατ. EUR (1,03% του ΑΕΕ της ΕΕ). Σχεδόν ένα έτος αργότερα, στις 27 Ιουνίου 2013, οι Πρόεδροι της Επιτροπής, του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου υπέγραψαν πολιτική συμφωνία για δέσμη ΠΔΠ που μείωσε τα συνολικά ανώτατα όρια για τις πιστώσεις αναλήψεων υποχρεώσεων σε 960 δισεκατ. EUR (1,00% του ΑΕΕ της ΕΕ) και για τις πιστώσεις πληρωμών σε 908 δισεκατ. EUR (0,95% του ΑΕΕ της ΕΕ). Στο ψήφισμά του της 3ης Ιουλίου 2013 σχετικά με την πολιτική συμφωνία για το Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο 2014-2020[5], το Κοινοβούλιο υπενθύμισε ότι η έγκριση του κανονισμού για το ΠΔΠ και η νέα διοργανική συμφωνία συνδέονταν με την έγκριση των διορθωτικών προϋπολογισμών που είναι αναγκαίοι για την παροχή περαιτέρω πιστώσεων πληρωμών για το οικονομικό έτος 2013, καθώς και με μια πολιτική συμφωνία ως προς τις νομικές βάσεις των σχετικών πολυετών προγραμμάτων, και με τη δημιουργία μιας ομάδας υψηλού επιπέδου σχετικά με τους ιδίους πόρους.

Όταν οι τρεις αυτές προϋποθέσεις εκπληρώθηκαν, το Κοινοβούλιο ενέκρινε το σχέδιο κανονισμού στις 19 Νοεμβρίου 2013 και το Συμβούλιο ενέκρινε τον κανονισμό για το ΠΔΠ (κανονισμός αριθ. 1311/2013 του Συμβουλίου) για την περίοδο 2014-2020 στις 2 Δεκεμβρίου 2013.

Το άρθρο 6 παράγραφος 1 του κανονισμού για το ΠΔΠ απαιτεί να προβαίνει κάθε έτος η Επιτροπή, πριν ξεκινήσει η διαδικασία του προϋπολογισμού του οικονομικού έτους ν+1, σε τεχνική προσαρμογή του πολυετούς δημοσιονομικού πλαισίου, σύμφωνα με την εξέλιξη του ΑΕΕ της ΕΕ και των τιμών, και να ανακοινώνει τα αποτελέσματα στο Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο.

Στις 15 Μαΐου 2019, η Επιτροπή ενέκρινε την τεχνική προσαρμογή του ΠΔΠ για το 2020, η οποία συνάδει με τις μεταβολές του ΑΕΕ της ΕΕ, σύμφωνα με το Ευρωπαϊκό Σύστημα Λογαριασμών (EΣΛ 2010)[6]. Ως αποτέλεσμα αυτής της τεχνικής προσαρμογής, οι συνολικές πιστώσεις αναλήψεων υποχρεώσεων για το 2020 (168 797 εκατ. EUR) ανήλθαν σε 0,99% του ΑΕΕ της ΕΕ και το σύνολο των πιστώσεων πληρωμών (172 420 εκατ. EUR) σε 1,01% του ΑΕΕ της ΕΕ. Το ΑΕΕ για το 2020 καθορίζεται σε 16 989 408 εκατ. EUR, σε τρέχουσες τιμές, για την ΕΕ των 28.

Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο (ΕΕ των 28) προσαρμοσμένο για το 2020 (εκατ. EUR, τρέχουσες τιμές)

ΠΙΣΤΩΣΕΙΣ ΑΝΑΛΗΨΕΩN ΥΠΟΧΡΕΩΣΕΩΝ 2014 2015 2016 2017 2018 2019 2020 Σύνολο
 2014-2020
1. Έξυπνη και χωρίς αποκλεισμούς ανάπτυξη 52 756 77 986 69 304 73 512 76 420 79 924 83 661 513 563
2. Βιώσιμη ανάπτυξη: φυσικοί πόροι 49 857 64 692 64 262 60 191 60 267 60 344 60 421 420 034
εκ των οποίων: δαπάνες σχετικές με την αγορά και άμεσες πληρωμές 43 779 44 190 43 951 44 146 44 163 43 881 43 888 307 998
3. Ασφάλεια και ιθαγένεια 1 737 2 456 2 546 2 578 2 656 2 801 2 951 17 725
4. Η Ευρώπη στον κόσμο 8 335 8 749 9 143 9 432 9 825 10 268 10 510 66 262
5. Διοίκηση 8 721 9 076 9 483 9 918 10 346 10 786 11 254 69 584
εκ των οποίων: διοικητικές δαπάνες των θεσμικών οργάνων 7 056 7 351 7 679 8 007 8 360 8 700 9 071 56 224
6. Αντισταθμίσεις 29 0 0 0 0 0 0 29
ΣΥΝΟΛΟ ΠΙΣΤΩΣΕΩΝ ΑΝΑΛΗΨΕΩΝ ΥΠΟΧΡΕΩΣΕΩΝ 121 435 162 959 154 738 155 631 159 514 164 123 168 797 1 087 197
ως ποσοστό του ΑΕΕ 0,90% 1,17% 1,05% 1,04% 1,02% 1,00% 0,99% 1,02%
ΣΥΝΟΛΟ ΠΙΣΤΩΣΕΩΝ ΠΛΗΡΩΜΩΝ 135 762 140 719 130 694 126 492 154 565 166 709 172 201 1 027 151
ως ποσοστό του ΑΕΕ 1,01% 1,01% 0,88% 0,84% 0,98% 1,01% 1,01% 0,96%
Διαθέσιμο περιθώριο 0,22% 0,22% 0,35% 0,39% 0,22% 0,19% 0,19% 0,26%
Ανώτατο όριο ιδίων πόρων ως ποσοστό του ΑΕΕ 1,23% 1,23% 1,23% 1,23% 1,20% 1,20% 1,20% 1,22%

A. Το ΠΔΠ 2014-2020

Τον Ιούλιο του 2010 το Κοινοβούλιο συγκρότησε ειδική επιτροπή σχετικά με τις προκλήσεις πολιτικής και τους δημοσιονομικούς πόρους για μια βιώσιμη ΕΕ μετά το 2013 (SURE), με αποστολή την εκπόνηση έκθεσης για το επόμενο ΠΔΠ πριν από την υποβολή των προτάσεων της Επιτροπής. Βάσει της έκθεσης της επιτροπής SURE, το Κοινοβούλιο ενέκρινε, στις 8 Ιουνίου 2011, ψήφισμα με τίτλο «Επένδυση στο μέλλον: ένα νέο Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο (ΠΔΠ) για μια ανταγωνιστική και βιώσιμη Ευρώπη χωρίς αποκλεισμούς»[7].

Στο ψήφισμά του της 3ης Ιουλίου 2013[8], το Κοινοβούλιο παρείχε, πριν από τη νομική προσυπογραφή της δέσμης του ΠΔΠ στις 19 Νοεμβρίου 2013, πολιτική επιβεβαίωση στη συμφωνία για το ΠΔΠ 2014-2020 που είχε επιτευχθεί από τους Προέδρους του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, του Συμβουλίου και της Ευρωπαϊκής Επιτροπής ύστερα από μια έντονη σειρά διαπραγματεύσεων, κατά τις οποίες το Κοινοβούλιο διασφάλισε:

  • ευελιξία για τις πιστώσεις αναλήψεων υποχρεώσεων και τις πιστώσεις πληρωμών μεταξύ των γραμμών του προϋπολογισμού και μεταξύ των ετών, ώστε να καταστεί δυνατή η χρησιμοποίηση των συνολικών ποσών που έχουν προγραμματιστεί για την περίοδο από το 2014 ως το 2020·
  • μια ρήτρα υποχρεωτικής αναθεώρησης που καθιστά δυνατή την επανεκτίμηση και, εάν χρειαστεί, την προσαρμογή των δημοσιονομικών αναγκών κατά την περίοδο του ΠΔΠ, επιτρέποντας έτσι στο νεοεκλεγμένο Κοινοβούλιο να διαδραματίσει τον ρόλο του, και μια δέσμευση για την αναθεώρηση της διάρκειας των μελλοντικών ΠΔΠ· μια σαφή αντίληψη, με βιώσιμο τρόπο και χρονοδιάγραμμα, για τη δημιουργία ενός πραγματικού συστήματος ιδίων πόρων για την ΕΕ·
  • αυξημένη ευελιξία για την αντιμετώπιση της ανεργίας των νέων και την ενίσχυση της έρευνας, χωρίς να μειωθούν οι πόροι για τα άλλα προγράμματα[9]·
  • αυξημένη ευελιξία για την παροχή βοήθειας σε περίπτωση μεγάλων καταστροφών μέσω του Ταμείου Αλληλεγγύης·
  • διαχωρισμό των κονδυλίων για τα σχέδια ευρείας κλίμακας ITER, Galileo και Copernicus, προκειμένου να προστατευθούν τα άλλα προγράμματα σε περίπτωση υπερβάσεων κόστους·
  • τον ενιαίο χαρακτήρα και τη διαφάνεια στον τομέα του προϋπολογισμού, διασφαλίζοντας την πλήρη ενημέρωση των πολιτών για όλες τις δαπάνες και τα έσοδα που απορρέουν από αποφάσεις που λαμβάνονται από τους Ευρωπαίους πολίτες, ή εξ ονόματος αυτών, καθώς και τον κατάλληλο κοινοβουλευτικό έλεγχο.

B. Ενδιάμεση επανεξέταση/αναθεώρηση του ΠΔΠ 2014-2020

Μία από τις προϋποθέσεις που έθεσε το Κοινοβούλιο για να εγκρίνει το ΠΔΠ 2014-2020 ήταν η διενέργεια ενδιάμεσης αναθεώρησης. Η Επιτροπή Προϋπολογισμών του Κοινοβουλίου (BUDG) ήταν επιφορτισμένη με την προετοιμασία του εδάφους για τη διαπραγματευτική εντολή του Κοινοβουλίου όσον αφορά την αναθεώρηση του ΠΔΠ, και ξεκίνησε τις προετοιμασίες της από πολύ νωρίς. Στις 29 Ιουνίου 2016 συνέταξε έκθεση που καλύπτει την αξιολόγηση των πρώτων ετών λειτουργίας του ΠΔΠ, τις προσδοκίες σε ό,τι αφορά την αναθεώρηση της Επιτροπής, και τα βασικά στοιχεία για το ΠΔΠ μετά το-2020. Η έκθεση αυτή αποτέλεσε τη βάση για την έγκριση του ψηφίσματος του Κοινοβουλίου της 6ης Ιουλίου 2016, το οποίο περιλαμβάνει τα αιτήματα του Κοινοβουλίου για το τρέχον ΠΔΠ, καθώς και τις εκτιμήσεις του για το επόμενο ΠΔΠ. Στις 26 Οκτωβρίου 2016 το Κοινοβούλιο ενέκρινε, με μεγάλη πλειοψηφία, ψήφισμα σχετικά με την πρόταση της Επιτροπής, στο οποίο επικρότησε τις τροποποιήσεις του ΠΔΠ που πρότεινε η Επιτροπή.

Εντέλει, μετά τις διαπραγματεύσεις και τη συναίνεση του Συμβουλίου της 7ης Μαρτίου 2017 όσον αφορά την αναθεώρηση του ΠΔΠ 2014-2020, στις 5 Απριλίου 2017 το Κοινοβούλιο ενέκρινε ψήφισμα[10] σχετικά με την τροποποίηση του κανονισμού για το ΠΔΠ. Στις 20 Ιουνίου 2017 το Συμβούλιο ενέκρινε ομόφωνα το αναθεωρημένο ΠΔΠ για την περίοδο 2014-2020. Το Συμβούλιο και το Κοινοβούλιο συμφώνησαν να χορηγηθεί συμπληρωματική ενίσχυση ύψους 6 δισεκατ. EUR (15% ανακατανομές, 85% μη κατανεμημένοι πόροι), με την επιφύλαξη της ετήσιας διαδικασίας έγκρισης του προϋπολογισμού, ποσό το οποίο θα διατίθετο για τα μέτρα που αφορούν τη μετανάστευση (3,9 δισεκατ. EUR), καθώς και την απασχόληση και την ανάπτυξη (2,1 δισεκατ. EUR, εκ των οποίων 1,2 δισεκατ. EUR υπέρ της πρωτοβουλίας για την απασχόληση των νέων). Η ενίσχυση του Μηχανισμού Ευελιξίας και του αποθεματικού επείγουσας βοήθειας θα επιτρέψει την ευχερέστερη μετατόπιση περαιτέρω πόρων μεταξύ των γραμμών του προϋπολογισμού και μεταξύ των ετών, ώστε να καταστεί δυνατή η αντίδραση σε απρόβλεπτα γεγονότα και σε νέες προτεραιότητες.

C. Το ΠΔΠ 2021-2027

Στις 2 Μαΐου 2018, η Επιτροπή υπέβαλε νομοθετικές προτάσεις σχετικά με ΠΔΠ για την περίοδο 2021-2027. Οι προτάσεις υποβλήθηκαν σε μεταγενέστερο χρόνο από ό,τι προβλέπει ο ισχύων κανονισμός για το ΠΔΠ εξαιτίας της περιόδου προβληματισμού για το μέλλον της ΕΕ.

Η πρόταση της Επιτροπής ανέρχεται σε 1 134 583 εκατ. EUR (σε τιμές 2018) σε πιστώσεις αναλήψεων υποχρεώσεων, ποσό που αντιπροσωπεύει το 1,11% του ΑΕΕ της ΕΕ των 27. Προβλέπονται αφενός αυξήσεις του προϋπολογισμού για τον έλεγχο των συνόρων, την άμυνα, την εσωτερική και εξωτερική ασφάλεια, την αναπτυξιακή συνεργασία και την έρευνα, μεταξύ άλλων, και αφετέρου περικοπές για την πολιτική συνοχής και τη γεωργική πολιτική, μεταξύ άλλων. Η συνολική αρχιτεκτονική πρόκειται να εξορθολογιστεί, οι δε επτά νέοι τομείς θα αφορούν συνολικά 17 δέσμες πολιτικών. Ο αριθμός των μεμονωμένων προγραμμάτων δαπανών θα μειωθεί από 58 σε 37 για την περίοδο 2021-2027. Επιπλέον, προκειμένου να βελτιωθεί η ευελιξία κατά την κατάρτιση του ενωσιακού προϋπολογισμού, η Επιτροπή προτείνει σειρά ειδικών δημοσιονομικών μέσων εκτός των ανώτατων ορίων του ΠΔΠ, όπως ο Μηχανισμός Ευελιξίας (1 δισεκατ. EUR ανά έτος), το αποθεματικό επείγουσας βοήθειας (600 εκατ. EUR ανά έτος), το Ταμείο Αλληλεγγύης της Ευρωπαϊκής Ένωσης (600 εκατ. EUR ανά έτος), το Ευρωπαϊκό Ταμείο Προσαρμογής στην Παγκοσμιοποίηση (200 εκατ. EUR ανά έτος), ο Ευρωπαϊκός Μηχανισμός για την Ειρήνη και η Ευρωπαϊκή Λειτουργία Σταθεροποίησης Επενδύσεων (δάνεια ύψους έως 30 δισεκατ. EUR κατά τη διάρκεια του ΠΔΠ). Προβλέπεται δε να ενσωματωθεί το Ευρωπαϊκό Ταμείο Ανάπτυξης (ΕΤΑ) στο ΠΔΠ. Επιπλέον, η Επιτροπή προτείνει να εκσυγχρονιστεί το σκέλος των εσόδων, με τη θέσπιση διαφόρων νέων κατηγοριών ιδίων πόρων με βάση τα έσοδα από το σύστημα εμπορίας εκπομπών ΕΕ, μια συνεισφορά από τα κράτη μέλη βάσει πλαστικών αποβλήτων, και ένα μερίδιο της κοινής ενοποιημένης βάσης φορολογίας εταιρειών.

Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ενέκρινε δύο ψηφίσματα σχετικά με το ΠΔΠ για την περίοδο 2021-2017, στις 14 Μαρτίου και στις 30 Μαΐου 2018. Με βάση τα ψηφίσματα αυτά, το Κοινοβούλιο περιέγραψε περαιτέρω τη διαπραγματευτική εντολή του, στις 14 Νοεμβρίου 2018, συμπεριλαμβανομένης της τροποποίησης του σχεδίου κανονισμού για το ΠΔΠ και της προτεινόμενης διοργανικής συμφωνίας, καθώς και πίνακα με αναλυτικά αριθμητικά στοιχεία ανά τομέα και πρόγραμμα.

Ειδικότερα, η ενδιάμεση έκθεση του Κοινοβουλίου προσδιόρισε τα εξής:

Το ανώτατο όριο του ΠΔΠ για τις αναλήψεις υποχρεώσεων θα πρέπει να αυξηθεί από το τρέχον 1,0% (για την ΕΕ των 28) στο 1,3% του ενωσιακού ΑΕΕ για την ΕΕ των 27, δηλαδή σε 1 324 089 εκατ. EUR (τιμές 2018), ποσό που αντιστοιχεί σε αύξηση κατά 16,7% σε σύγκριση με την πρόταση της Επιτροπής. Τα κονδύλια για την κοινή γεωργική πολιτική και την πολιτική συνοχής θα πρέπει να παραμείνουν αμετάβλητα σε πραγματικές τιμές, διάφορες δε πρωτοβουλίες θα πρέπει να ενισχυθούν περαιτέρω, μεταξύ άλλων τα προγράμματα δαπανών για τον τομέα «ενιαία αγορά, καινοτομία και ψηφιακή οικονομία» (ιδιαίτερα το πρόγραμμα «Ορίζων Ευρώπη»), για τον τομέα «συνοχή και αξίες» (ιδιαίτερα το πρόγραμμα Erasmus+ και η πρωτοβουλία «Εγγύηση για τα Παιδιά», με κονδύλια που ανέρχονται σε 5,9 δισεκατ. EUR) και για τον τομέα «φυσικοί πόροι και περιβάλλον» (ιδιαίτερα το πρόγραμμα LIFE και το νέο ταμείο ενεργειακής μετάβασης, με κονδύλια που ανέρχονται σε 4,8 δισεκατ. EUR). Η χρηματοδότηση για τους αποκεντρωμένους οργανισμούς που ασχολούνται με τη διαχείριση της μετανάστευσης θα πρέπει να υπερτετραπλασιαστεί από περίπου 3 δισεκατ. EUR σε πάνω από 12 δισεκατ. EUR. Η συνεισφορά του προϋπολογισμού της ΕΕ στην επίτευξη των στόχων για το κλίμα θα πρέπει να οριστεί σε τουλάχιστον 25% των δαπανών του ΠΔΠ για την περίοδο 2021-2027, να εφαρμοστεί στους σχετικούς τομείς πολιτικής και να αυξηθεί σε 30% το συντομότερο δυνατόν και το αργότερο έως το 2027. Η ενδιάμεση αναθεώρηση του ΠΔΠ θα πρέπει να είναι υποχρεωτική και να έχει προταθεί το αργότερο έως την 1η Ιουλίου 2023.

Το Κοινοβούλιο και η Επιτροπή σκόπευαν αρχικά να καταλήξουν σε συμφωνία όσον αφορά τον κανονισμό για το ΠΔΠ πριν από τις εκλογές του 2019 για το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, ώστε να μπορούν να ξεκινήσουν εγκαίρως τα επόμενα προγράμματα. Ωστόσο, το Συμβούλιο (πρώτα υπό την αυστριακή, τη ρουμανική και τη φινλανδική Προεδρία και πιο πρόσφατα υπό την καθοδήγηση του Προέδρου του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Charles Michel) επεξεργάζεται ακόμη συμβιβασμό που να μπορεί να εγκριθεί ομόφωνα από όλα τα κράτη μέλη.

Στις 30 Νοεμβρίου 2018 το Συμβούλιο δημοσίευσε ένα σχέδιο «διαπραγματευτικού πλαισίου», με βασικές παραμέτρους για το σύνολο του χρηματοδοτικού πακέτου, αλλά χωρίς αριθμητικά στοιχεία για τα ανώτατα όρια και τις κύριες κατανομές των δαπανών. Πέρα από τις διατάξεις που αφορούν τον κανονισμό για το ΠΔΠ, το διαπραγματευτικό πλαίσιο αναφέρεται σε οριζόντια και τομεακά ζητήματα σχετικά με διατάξεις που εμπίπτουν στην αρμοδιότητα των προγραμμάτων δαπανών τα οποία υπάγονται στη συνήθη νομοθετική διαδικασία.

Στις 10 Οκτωβρίου 2019 το Κοινοβούλιο ενέκρινε ψήφισμα για την ανανέωση και επικαιροποίηση της εντολής της διαπραγματευτικής του ομάδας, με το οποίο κάλεσε την Επιτροπή να ξεκινήσει αμέσως να προετοιμάζει σχέδιο έκτακτης ανάγκης για το ΠΔΠ, σε περίπτωση που καταστεί αναγκαίο να παραταθεί το τρέχον ΠΔΠ.

Στις 5 Δεκεμβρίου 2019 η φινλανδική Προεδρία του Συμβουλίου υπέβαλε ένα διαπραγματευτικό πλαίσιο που περιλαμβάνει, για πρώτη φορά, προκαταρκτικά αριθμητικά στοιχεία για το πολυετές δημοσιονομικό πλαίσιο 2021-2027. Με βάση την πρόταση αυτή, το επόμενο ΠΔΠ θα ανέλθει σε 1 087 δισεκατ. EUR σε τιμές 2018 (1,07% του ΑΕΕ της ΕΕ των 27) σε πιστώσεις αναλήψεων υποχρεώσεων.

Στις 12 Δεκεμβρίου 2019 το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο συζήτησε τα κύρια χαρακτηριστικά του νέου ΠΔΠ, όπως παρουσιάστηκε από τη φινλανδική Προεδρία, και ανέθεσε στον Πρόεδρο του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου να συνεχίσει τη συζήτηση.

Στον λόγο που απηύθυνε στο Συμβούλιο στις 12 Δεκεμβρίου 2019, ο Πρόεδρος του Κοινοβουλίου επεσήμανε ότι η φινλανδική πρόταση σχετικά με το ΠΔΠ ήταν πολύ χαμηλότερη των προσδοκιών του Κοινοβουλίου, δεδομένου ότι στόχος θα πρέπει να είναι η διατήρηση της χρηματοδότησης για τις παραδοσιακές πολιτικές της ΕΕ στο τρέχον επίπεδο σε πραγματικές τιμές, η ενίσχυση των πλέον επιτυχημένων προγραμμάτων και η διασφάλιση ότι η Ένωση διαθέτει επαρκείς πόρους για να αντεπεξέλθει στις νέες προκλήσεις με τις οποίες βρίσκεται αντιμέτωπη. Ο Πρόεδρος κάλεσε τον Πρόεδρο του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου και την κροατική Προεδρία να συνεχίσουν τις διαπραγματεύσεις, να στηρίξουν τη συνδιαλλαγή και να εναρμονίσουν τις θέσεις των θεσμικών οργάνων.

Η νέα Πρόεδρος της Επιτροπής Ursula von der Leyen ανακοίνωσε ότι η δράση για την κλιματική αλλαγή βρίσκεται στο επίκεντρο των εργασιών της Επιτροπής. Κατόπιν τούτου, στις 14 Ιανουαρίου 2020, η Επιτροπή υπέβαλε, στο πλαίσιο της Ευρωπαϊκής Πράσινης Συμφωνίας, πρόταση για ένα Ταμείο Δίκαιης Μετάβασης ως πρόσθετο στοιχείο της δέσμης προτάσεων για το ΠΔΠ[11]. Το ταμείο αναμένεται να χρηματοδοτηθεί με 7,5 δισεκατ. EUR.

Στις 20 και 21 Φεβρουαρίου 2020, πραγματοποιήθηκε ειδική συνεδρίαση του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου όπου συζητήθηκε το ΠΔΠ, χωρίς όμως να επιτευχθεί συμφωνία.

Στις 13 Μαΐου 2020, με συντριπτική πλειοψηφία (616 ψήφοι υπέρ), το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ζήτησε από την Επιτροπή να υποβάλει, έως τις 15 Ιουνίου 2020, πρόταση για σχέδιο έκτακτης ανάγκης για το ΠΔΠ ώστε να παρασχεθεί ένα δίχτυ ασφαλείας για την προστασία των δικαιούχων των προγραμμάτων της Ένωσης.

Σε συνέχεια της κρίσης COVID-19 και των σοβαρών οικονομικών επιπτώσεων που είχαν τα αναγκαία μέτρα εγκλεισμού στις ευρωπαϊκές κοινωνίες, η Επιτροπή δημοσίευσε, στις 27 και 28 Μαΐου 2020, προτάσεις για μια σημαντική αναθεώρηση του ΠΔΠ 2021-2027. Οι προτάσεις αφορούν συνολικό ποσό ύψους 1 100 δισεκατ. EUR για το ΠΔΠ 2021-2027 και ένα πρόσθετο μέσο ανάκαμψης, που θα αποκαλείται Next Generation EU, ύψους 750 δισεκατ. EUR (σε τιμές 2018), εκ των οποίων 500 δισεκατ. EUR θα εκταμιευθούν με τη μορφή επιχορηγήσεων και 250 δισεκατ. EUR ως δάνεια. Η δέσμη περιλαμβάνει νομοθετικές προτάσεις για ορισμένα νέα μέσα, καθώς και αλλαγές σε διάφορες ήδη υποβληθείσες νομοθετικές προτάσεις για προγράμματα στο πλαίσιο του επόμενου ΠΔΠ. Η χρηματοδότηση της πρόσθετης δέσμης θα καλυφθεί με δανεισμό από τις χρηματοπιστωτικές αγορές. Για τον σκοπό αυτόν, η Επιτροπή υπέβαλε επίσης τροποποιήσεις της προταθείσας απόφασης για τους ίδιους πόρους, οι οποίες θα καταστήσουν δυνατό τον δανεισμό έως 750 δισεκατ. EUR. Προτείνεται να αυξηθεί σε 1,4% του ΑΕΕ το ανώτατο όριο των ιδίων πόρων για πληρωμές, καθώς και να εφαρμοστεί προσωρινή αύξηση 0,6% ώστε να φτάσει το όριο στο 2,00% του ΑΕΕ, με σκοπό να εξασφαλιστούν αυξημένες δανειοδοτικές δραστηριότητες. Σύμφωνα με την Επιτροπή, η βέλτιστη λύση είναι να καλυφθεί η αποπληρωμή των δανείων από τα έσοδα των νέων ιδίων πόρων. Η Επιτροπή ανακοίνωσε νομοθετικές πρωτοβουλίες για τη μεταρρύθμιση του συστήματος ιδίων πόρων με νέους πόρους που θα θεσπιστούν έως το 2024. Τέλος, η δέσμη μέτρων της Επιτροπής περιλαμβάνει την αύξηση του ανώτατου ορίου για τις αναλήψεις υποχρεώσεων το 2020, εντός του υφιστάμενου ΠΔΠ, προκειμένου να κινητοποιηθεί στήριξη ήδη από το 2020. Με την προτεινόμενη αύξηση, το ανώτατο όριο αναλήψεων υποχρεώσεων ανέρχεται σε 11,5 δισεκατ. EUR. Οι προκύπτουσες πληρωμές είναι συμβατές με το υφιστάμενο ανώτατο όριο πληρωμών για το 2020.

 

[1]ΕΕ L 347 της 20.12.2013, σ. 884.
[2]ΕΕ L 163 της 24.06.2017, σ. 1.
[3]ΕΕ L 119 της 17.4.2020, σ. 1.
[4]ΕΕ C 373 της 20.12.2013, σ. 1.
[5]Ψήφισμα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου της 3ης Ιουλίου 2013 σχετικά με την πολιτική συμφωνία για το Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο 2014-2020 (ΕΕ C 75 της 26.2.2016, σ. 47).
[6]COM(2019)0310 με παράρτημα.
[7]ΕΕ C 380E της 11.12.2012, σ. 89.
[8]Ψήφισμα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου της 3ης Ιουλίου 2013 σχετικά με την πολιτική συμφωνία για το Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο 2014-2020 (ΕΕ C 75 της 26.2.2016, σ. 47).
[9]Το ποσό των 2 543 εκατ. EUR (σε τιμές 2011) θα επικεντρωνόταν στην αρχή της περιόδου (δηλαδή θα δαπανάτο με ταχύτερο ρυθμό το 2014 και το 2015) για τα ακόλουθα προγράμματα: Απασχόληση των νέων: 2 143 εκατ. EUR· Ορίζων 2020: 200 εκατ. EUR· Πρόγραμμα Erasmus: 150 εκατ. EUR· και COSME: 50 εκατ. EUR.
[10]Ψήφισμα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου της 5ης Απριλίου 2018 σχετικά με το σχέδιο κανονισμού του Συμβουλίου για την τροποποίηση του κανονισμού (ΕΕ, Ευρατόμ) αριθ. 1311/2013 για τον καθορισμό του πολυετούς δημοσιονομικού πλαισίου για την περίοδο 2014-2020, ΕΕ C 298 της 23.8.2018, σ. 30.

COM(2020)0022, πρόταση κανονισμού του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για τη θέσπιση του Ταμείου Δίκαιης Μετάβασης.

Kaare Barslev