Il-liġi tal-kumpaniji
Din l-iskeda informattiva tispjega l-liġi tal-kumpaniji tal-UE u kif tistabbilixxi regoli komuni għan-negozji fis-suq intern tal-UE. Tiddeskrivi l-bażi legali u l-għanijiet li tiġi ffaċilitata l-libertà ta’ stabbiliment u li jiġu protetti l-partijiet ikkonċernati. Tkopri r-regoli ewlenin dwar il-formazzjoni tal-kumpaniji, il-kapital, ir-rapportar, il-fużjonijiet u l-attività transfruntiera, kif ukoll il-forom legali tal-UE bħall-Kumpanija Ewropea. Hija tindirizza wkoll l-isforzi biex jiġu diġitalizzati l-proċeduri tal-kumpaniji u jiġi ssimplifikat in-negozju transfruntier. Fl-aħħar nett, tenfasizza r-rwol tal-Parlament Ewropew fit-titjib tat-trasparenza u fl-appoġġ ta’ regoli kummerċjali ġusti u effiċjenti fl-UE.
Il-bażi legali
L-Artikoli 49, 50(1) u (2)(g), u 54, it-tieni paragrafu, tat-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea (TFUE) ikopru l-libertà ta’ stabbiliment ta’ kumpaniji u individwi fi ħdan is-suq intern.
L-objettivi
Qafas ta’ governanza korporattiva effikaċi joħloq ambjent tan-negozju pożittiv għall-UE kollha fis-suq intern. L-objettiv tal-armonizzazzjoni tal-liġi tal-kumpaniji huwa li tiġi promossa l-libertà ta’ stabbiliment (Titolu IV, Kapitolu 2 tat-TFUE) u li jiġi rrispettat id-dritt fundamentali stabbilit fl-Artikolu 16 tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea, il-libertà ta’ intrapriża fil-limiti tal-Artikolu 17 tal-Karta (id-dritt għall-proprjetà) (ara 4.1.2).
It-tieni paragrafu tal-Artikolu 49 tat-TFUE jiggarantixxi d-dritt li persuna tibda u teżerċita attivitajiet bħala persuna li taħdem għal rasha, kif ukoll li tikkostitwixxi u tmexxi impriżi, b’mod partikolari kumpaniji jew ditti (ara 2.1.4).
L-għan tar-regoli tal-UE f’dan il-qasam huwa li:
- jippermetti li jiġu stabbiliti negozji fi kwalunkwe post fl-UE, filwaqt li jiżgura l-libertà tal-moviment tal-persuni, tas-servizzi u tal-kapital (ara 2.1.3);
- jipprovdi protezzjoni għall-azzjonisti u partijiet oħra b’interess partikolari fil-kumpaniji;
- jagħmel in-negozji aktar kompetittivi;
- iħeġġeġ lin-negozji jikkooperaw bejn il-fruntieri (ara 2.1.5).
- identifikazzjoni tal-ostakli li jiffaċċjaw il-kumpaniji fl-UE;
- armonizzazzjoni tal-liġi tal-kumpaniji;
- salvagwardji kontra ċ-ċirkomvenzjoni tar-regoli;
- simplifikazzjoni tar-reġistrazzjoni tal-kumpaniji;
- kamp ta’ applikazzjoni tat-28 reġim.
- inkorporazzjoni diġitali ta’ 48 siegħa permezz ta’ interfaċċa ċentrali tal-UE bi spiża massima ta’ EUR 100;
- ebda rekwiżit kapitali minimu;
- klassijiet ta’ ishma multipli;
- skema armonizzata tal-UE ta’ opzjonijiet ta’ stokk għall-impjegati (EU-ESO), b’tassazzjoni differita sad-disponiment;
- proċeduri ta’ insolvenza diġitali simplifikati bbażati fuq il-prinċipju ta’ “darba biss” għar-reġistrazzjoni.
Is-suq intern jinkoraġġixxi l-ħolqien ta’ kumpaniji li joperaw madwar l-Ewropa. Bħalissa hemm madwar 24 miljun kumpanija reġistrata fl-UE, li minnhom madwar 80% huma kumpaniji b’responsabbiltà limitata. Filwaqt li madwar 98% sa 99% tal-kumpaniji b’responsabbiltà limitata huma intrapriżi żgħar u ta’ daqs medju (SMEs), il-kumpaniji jeħtiġilhom ikunu jistgħu joperaw fl-UE kollha f’konformità ma’ qafas legali uniformi.
Il-kisbiet
A. Il-ġabra minima ta’ obbligi komuni
Għalkemm ma hemm ebda liġi tal-UE tal-kumpaniji kodifikata bħala tali, l-armonizzazzjoni tar-regoli nazzjonali dwar il-liġi tal-kumpaniji ħolqot ċerti standards minimi u tkopri oqsma, bħalma huma l-protezzjoni tal-interessi u d-drittijiet tal-azzjonisti, ir-regoli dwar offerti ta’ xiri għall-kumpaniji pubbliċi b’responsabbiltà limitata, id-divulgazzjoni tal-fergħat, il-fużjonijiet u d-diviżjonijiet, ir-regoli minimi għal kumpaniji privati b’responsabbiltà limitata b’membru uniku, ir-rapportar finanzjarju u l-kontabbiltà, l-aċċess aktar faċli u malajr għall-informazzjoni dwar kumpaniji u ċerti rekwiżiti ta’ divulgazzjoni għall-kumpaniji.
Il-pakkett tal-2019 dwar il-Liġi tal-Kumpaniji, madankollu, armonizza l-ħafna regoli li qabel applikaw fi ħdan diversi strumenti tal-UE.
1. L-istabbiliment ta’ kumpanija, ir-rekwiżiti tal-kapital u tad-divulgazzjoni
L-ewwel Direttiva dwar il-Liġi tal-Kumpaniji (id-Direttiva 68/151/KEE) u t-Tieni Direttiva dwar il-Liġi tal-Kumpaniji (id-Direttiva 77/91/KEE) kienu fost l-ewwel atti leġiżlattivi li introduċew regoli korporattivi armonizzati fl-Istati Membri kollha.
L-Ewwel Direttiva dwar il-Liġi tal-Kumpaniji, li tmur lura għall-1968, kellha l-għan li tipprovdi lill-pubbliku b’aċċess aktar faċli u malajr għall-informazzjoni u l-ftehimiet tal-kumpaniji, fost affarijiet oħra. Hija indirizzat ukoll il-validità tal-obbligi assunti minn kumpanija, u n-nullità tagħhom. Tapplika għall-kumpaniji pubbliċi u privati kollha b’responsabbiltà limitata.
It-Tieni Direttiva dwar il-Liġi tal-Kumpaniji kienet tapplika biss għall-kumpaniji pubbliċi b’responsabbiltà limitata. Hija ddeskriviet li l-istabbiliment ta’ tali kumpaniji jrid jirrikjedi ammont minimu ta’ kapital awtorizzat (attwalment EUR 25,000 kif stabbiliti fl-Artikolu 6 tad-direttiva – issa Artikolu 45 tad-Direttiva (UE) 2017/1132) bħala garanzija għall-kredituri u kontroparti għar-responsabbiltà limitata tal-membri. Stabbiliet ukoll regoli dwar iż-żamma u l-modifika tal-kapital, kif ukoll rekwiżit ta’ kontenut minimu għall-istrumenti ta’ inkorporazzjoni ta’ tali kumpaniji.
Id-direttiva dwar ċerti aspetti tal-liġi dwar il-kumpaniji (id-Direttiva (UE) 2017/1132) emendat dawn iż-żewġ direttivi. Din id-direttiva introduċiet ukoll rekwiżiti ta’ divulgazzjoni għall-fergħat barranin tal-kumpaniji, kif emendata mid-direttiva dwar l-użu ta’ għodod u proċessi diġitali fil-liġi tal-kumpaniji (id-Direttiva (UE) 2019/1151). Hija tkopri l-kumpaniji tal-UE li jistabbilixxu fergħat f’pajjiż ieħor tal-UE, kif ukoll kumpaniji minn pajjiżi mhux fl-UE li jistabbilixxu fergħat fl-UE.
It-Tnax-il Direttiva dwar il-Liġi tal-Kumpaniji (id-Direttiva 2009/102/KE) tipprovdi qafas għal kumpaniji privata b’responsabbiltà limitata b’membru uniku fejn l-ishma kollha jkunu miżmuma minn azzjonist wieħed.
2. L-operazzjonijiet ta’ kumpanija li jinvolvu aktar minn pajjiż wieħed
Id-Direttiva dwar is-Sussidjarjetà tal-Ġenituri (id-Direttiva 2011/96/UE, kif emendata bid-Direttiva 2014/86/UE) tintroduċi regoli tat-taxxa li huma newtrali minn perspettiva ta’ kompetizzjoni għal gruppi ta’ kumpaniji li joperaw fi Stati Membri differenti. Hija tipprevjeni taxxa doppja fuq id-dividendi mqassma minn kumpanija sussidjarja li tinsab fi Stat Membru lill-kumpanija prinċipali tagħha fi Stat Membru ieħor (ara wkoll id-direttiva dwar it-taxxi indiretti fuq il-ġbir tal-kapital (id-Direttiva 2008/7/KE).
Id-direttiva dwar offerti ta’ xiri (id-Direttiva 2004/25/KE) għandha l-għan tistabbilixxi linji gwida minimi għall-immaniġġjar ta’ xiri ta’ kumpaniji regolati bil-liġijiet tal-Istati Membri. Tistabbilixxi standards minimi għall-offerti ta’ xiri u għat-tibdil fil-kontroll, u għandha l-għan tipproteġi l-azzjonisti minoritarji, l-impjegati u partijiet interessati oħra. Sabiex il-kumpaniji b’responsabbiltà limitata jkunu jistgħu jeżerċitaw il-libertà ta’ stabbiliment tagħhom fi ħdan is-suq uniku, id-Direttiva (UE) 2017/1132 tipprevedi l-interkonnessjoni tar-reġistri ċentrali, kummerċjali u tal-kumpaniji (reġistri kummerċjali) u tarmonizza s-salvagwardji meħtieġa madwar l-UE għall-protezzjoni tal-interessi tal-azzjonisti u ta’ partijiet terzi fil-każ ta’ diviżjonijiet jew fużjonijiet domestiċi, kif ukoll fużjonijiet transfruntiera ta’ kumpaniji b’responsabbiltà limitata u kumpaniji pubbliċi b’responsabbiltà limitata.
Barra minn hekk, ir-regolament għas-sistema ta’ interkonnessjoni tar-reġistri kummerċjali (ir-Regolament (UE) 2021/1042) jistabbilixxi l-ispeċifikazzjonijiet tekniċi u l-proċeduri meħtieġa għas-sistema ta’ interkonnessjoni tar-reġistri kummerċjali.
F’Diċembru 2024, il-Parlament u l-Kunsill adottaw id-direttiva fir-rigward ta’ aktar espansjoni u titjib tal-użu ta’ għodod u proċessi diġitali fil-liġi tal-kumpaniji (id-Direttiva (UE) 2025/25). Din id-direttiva temenda partijiet mid-Direttiva (UE) 2017/1132 u għandha l-għan li ttejjeb it-trasparenza u l-fiduċja fl-ambjent tan-negozju fi ħdan is-suq uniku billi tagħmel aktar informazzjoni disponibbli għall-pubbliku fir-reġistri kummerċjali filwaqt li tiżgura li tali informazzjoni tkun affidabbli u aġġornata. Id-Direttiva (UE) 2025/25 tintroduċi wkoll iċ-Ċertifikat tal-Kumpaniji tal-UE ħalli tiffaċilita l-istabbiliment ta’ sussidjarji jew fergħat fi Stati Membri oħra minn kumpaniji eżistenti. Id-direttiva daħlet fis-seħħ fit-30 ta’ Jannar 2025, bi skadenza għat-traspożizzjoni għall-Istati Membri tal-31 ta’ Lulju 2027. Il-miżuri nazzjonali trasposti se japplikaw mill-31 ta’ Lulju 2028, jew skont id-dispożizzjoni, mill-1 ta’ Awwissu 2029.
3. Ir-ristrutturar tal-kumpaniji (fużjonijiet u diviżjonijiet, trasferiment tas-sede)
It-trasferiment tal-uffiċċju rreġistrat ta’ kumpanija b’responsabbiltà limitata minn Stat Membru għal ieħor, kif ukoll il-fużjoni jew id-diviżjoni tagħha, huwa aspett inerenti għal-libertà tal-istabbiliment kif garantit mill-Artikolu 49 u l-Artikoli 49 u 54 tat-TFUE (ara s-sentenza C-210/06 Cartesio tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-Unjoni Ewropea (QĠUE), il-paragrafi 111-113). Madankollu, il-prinċipju tal-libertà tal-istabbiliment ma jiggarantix li kumpanija li tiċċaqlaq mill-Istat Membru ta’ domiċilju tagħha għal Stat Membru ieħor tista’ żżomm l-istatus tagħha bħala kumpanija rregolata mil-liġi tal-Istat Membru ta’ inkorporazzjoni.
L-azzjonisti u l-partijiet terzi għandhom l-istess garanziji matul ir-ristrutturar tal-kumpanija (fużjonijiet u diviżjonijiet). Ir-regoli li jikkonċernaw il-fużjonijiet bejn kumpaniji b’responsabbiltà limitata u kumpaniji pubbliċi b’responsabbiltà limitata,kif ukoll id-diviżjoni tagħhom, inbidlu bid-Direttiva (UE) 2017/1132, li tiggarantixxi wkoll il-protezzjoni għall-azzjonisti, il-kredituri u l-impjegati.
Il-possibbiltà li topera lil hinn mill-fruntieri nazzjonali hija parti importanti mill-ħajja ta’ kumpanija u tista’ tinkludi t-twettiq ta’ fużjoni, diviżjoni jew konverżjoni transfruntiera, dejjem jekk ikun hemm il-possibbiltà ta’ sopravivenza u tkabbir, pereżempju, bl-isfruttament ta’ opportunitajiet ġodda ta’ negozju fi Stati Membri oħra jew bl-adattament għal kundizzjonijiet tas-suq dejjem jinbidlu. F’dak li jikkonċerna l-konverżjonijiet, il-fużjonijiet u d-diviżjonijiet transfruntiera, f’Novembru 2019, il-Parlament u l-Kunsill adottaw id-direttiva dwar konverżjonijiet, mergers u diviżjonijiet transfruntiera (id-Direttiva (UE) 2019/2121 (id-Direttiva dwar il-Mobbiltà)). Id-direttiva għandha l-għan tneħħi l-ostakli mhux ġustifikati għal-libertà tal-istabbiliment ta’ kumpaniji tal-UE fi ħdan is-suq uniku billi tiffaċilita l-konverżjonijiet, il-fużjonijiet u d-diviżjonijiet transfruntiera, u tintroduċi proċeduri komprensivi għal dawn l-operazzjonijiet kif ukoll regoli addizzjonali li jirregolaw fużjonijiet transfruntiera ta’ kumpaniji b’responsabbiltà limitata stabbiliti fi Stat Membru tal-UE. Barra minn hekk, id-direttiva tiddeskrivi regoli simili dwar id-drittijiet ta’ parteċipazzjoni tal-impjegati u tfittex li tiżgura li l-impjegati jkunu infurmati u kkonsultati kif xieraq dwar l-impatt mistenni ta’ tali operazzjonijiet. Id-drittijiet tal-azzjonisti minoritarji u dawk li ma jivvutawx ikunu protetti aktar, filwaqt li l-kredituri tal-kumpaniji kkonċernati jingħataw salvagwardji aktar ċari u affidabbli.
Filwaqt li l-konverżjonijiet, il-mergers u d-diviżjonijiet transfruntiera issa huma rregolati mid-Direttiva dwar il-Mobbiltà, il-kwistjoni dwar jekk kumpanija tistax tittrasferixxi l-uffiċċju rreġistrat tagħha bejn il-fruntieri mingħajr ma tikkonvertih f’kumpanija rregolata mil-liġi tal-Istat Membru ospitanti għadha ma ġietx solvuta fil-livell leġiżlattiv. Il-kawża Polbud (C-106/16) kienet diġà stabbiliet li l-libertà tal-istabbiliment tkopri t-trasferiment transfruntier tal-uffiċċju rreġistrat ta’ kumpanija bl-għan li tiġi kkonvertita f’kumpanija rregolata mil-liġi tal-Istat Membru ospitanti, u b’hekk twitti t-triq għad-Direttiva dwar il-Mobbiltà.
4. Il-garanziji dwar il-qagħda finanzjarja tal-kumpaniji
Sabiex jiġi żgurat li l-informazzjoni pprovduta fid-dokumenti tal-kontabbiltà tkun ekwivalenti fl-Istati Membri kollha, ġew adottati d-direttiva dwar l-awditi statutorji tal-kontijiet annwali u tal-kontijiet konsolidati (id-Direttiva 2006/43/KE) u d-direttiva dwar id-dikjarazzjonijiet finanzjarji annwali, id-dikjarazzjonijiet finanzjarji konsolidati u r-rapporti relatati ta’ ċerti tipi ta’ impriżi (id-Direttiva 2013/34/UE (id-Direttiva dwar il-Kontabbiltà)). Jeħtieġu li l-kontijiet tal-kumpanija bħall-kontijiet annwali u l-kontijiet konsolidati jagħtu stampa vera u ġusta tal-assi, l-obbligazzjonijiet, il-pożizzjoni finanzjarja u l-qligħ jew it-telf tal-kumpanija, u jistabbilixxu regoli għall-approvazzjoni tal-persuni responsabbli għat-twettiq tal-awditi statutorji. Id-Direttiva 2006/43/KE għandha l-għan issaħħaħ l-affidabbiltà tar-rapporti finanzjarji tal-kumpaniji billi tistabbilixxi rekwiżiti minimi għall-awditi statutorji tal-kontijiet annwali u tal-kontijiet konsolidati. Id-Direttiva dwar il-Kontabbiltà tissimplifika r-rekwiżiti ta’ rapportar finanzjarju għall-mikrointrapriżi sabiex ittejjeb il-kompetittività tagħhom u introduċiet ukoll l-obbligu għal kumpaniji kkwotati fl-UE li jinkludu dikjarazzjoni dwar it-tmexxija korporattiva fir-rapport annwali tagħhom.
Ir-regolament rigward l-applikazzjoni ta’ standards internazzjonali tal-kontabbiltà (ir-Regolament (KE) Nru 1606/2002) jarmonizza l-informazzjoni finanzjarja ppreżentata mill-kumpaniji kkwotati sabiex tiġi żgurata l-protezzjoni tal-investituri. Ir-regolament dwar proċedimenti ta’ insolvenza (ir-Regolament (UE) Nru 2015/848), abbażi tal-Artikolu 81 tat-TFUE dwar il-kooperazzjoni fil-qasam tal-liġi ċivili, jgħin biex jiġu riżolti kunflitti ta’ ġuriżdizzjoni u liġijiet, u jiżgura r-rikonoxximent tas-sentenzi fl-UE kollha. Ma jarmonizzax il-liġijiet sostantivi dwar l-insolvenza tal-Istati Membri, iżda jistabbilixxi sempliċement regoli komuni dwar il-ġuriżdizzjoni għall-ftuħ tal-proċedimenti ta’ falliment, il-liġi applikabbli u r-rikonoxximent tad-deċiżjonijiet tal-qorti. L-objettiv ewlieni huwa li jiġi evitat it-trasferiment ta’ assi jew proċedimenti ġudizzjarji minn Stat Membru għal ieħor. Id-direttiva dwar ir-ristrutturar, l-insolvenza u l-ħelsien mid-dejn (id-Direttiva (UE) 2019/1023) għandha l-għan li toffri “ċans ieħor għall-imprendituri”. Din id-direttiva tindirizza tħassib imqajjem minn għadd kbir ta’ investituri dwar ir-riskju ta’ proċeduri twal jew kumplessi ta’ insolvenza barra minn pajjiżhom, li huma jqisu bħala r-raġuni ewlenija għaliex ma jinvestux barra pajjiżhom.
5. L-eżerċizzju transfruntier tad-drittijiet tal-azzjonisti
Id-direttiva dwar l-eżerċizzju ta’ ċerti drittijiet tal-azzjonisti ta’ kumpaniji kkwotati (id-Direttiva 2007/36/KE), kif emendata bid-direttiva li tistabbilixxi qafas għall-irkupru u r-riżoluzzjoni ta’ istituzzjonijiet ta’ kreditu u ditti ta’ investiment u d-direttiva dwar l-inkoraġġiment ta’ involviment fit-tul tal-azzjonisti, tabolixxi l-ostakli ewlenin għal votazzjoni transfruntiera f’kumpaniji kkwotati li għandhom l-uffiċċju reġistrat tagħhom fi Stat Membru billi tintroduċi rekwiżiti speċifiċi għall-eżerċizzju ta’ ċertu drittijiet tal-azzjonisti fil-laqgħat ġenerali. Tistabbilixxi wkoll ċerti drittijiet għall-azzjonisti f’kumpaniji kkwotati, li jinkludu l-aċċess f’waqtu għal informazzjoni rilevanti dwar il-laqgħat ġenerali u votazzjoni b’delega aktar faċli. Id-Direttiva (UE) 2017/828 tippromwovi l-involviment tal-azzjonisti, u tintroduċi rekwiżiti rigward l-identifikazzjoni tal-azzjonisti, it-trażmissjoni ta’ informazzjoni, il-faċilitazzjoni tal-eżerċizzju tad-drittijiet tal-azzjonisti, it-trasparenza tal-investituri istituzzjonali, il-maniġers tal-assi u l-konsulenti delegati, ir-remunerazzjoni tad-diretturi, u l-identifikazzjoni, l-approvazzjoni u d-divulgazzjoni ta’ tranżazzjonijiet tal-partijiet relatati, sabiex jiġu protetti l-azzjonisti minoritarji u jiġu prevenuti negozjati abużivi.
6. Ir-rapportar tal-kumpaniji
L-UE tipprevedi regoli dwar l-informazzjoni finanzjarja li l-kumpaniji jeħtiġilhom jiddivulgaw u dwar l-awditjar, sabiex titjieb l-integrità tar-rapporti finanzjarji.
a. Ir-rapportar finanzjarju
Il-kumpaniji b’responsabbiltà limitata kollha jridu jħejju rapporti finanzjarji biex jimmonitorjaw il-kundizzjoni tan-negozju tagħhom u jipprovdu stampa veritiera u ġusta tal-pożizzjoni finanzjarja tagħhom. Fid-Direttiva dwar il-Kontabbiltà, l-UE introduċiet regoli biex tiżgura rapportar finanzjarju konsistenti u komparabbli madwar l-UE.
b. Ir-rapportar korporattiv dwar is-sostenibbiltà
Ir-regoli tal-UE jirrikjedu wkoll li ċerti kumpaniji jirrapportaw kull sena dwar l-impatti soċjali u ambjentali u r-riskji relatati mal-attivitajiet tagħhom. Dan jgħin lill-investituri, lill-organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili, lill-konsumaturi, lil dawk li jfasslu l-politiki u lil partijiet ikkonċernati oħra biex jevalwaw il-prestazzjoni mhux finanzjarja ta’ kumpaniji kbar u jinkoraġġixxi lill-kumpaniji jiżviluppaw approċċ responsabbli għan-negozju.
Id-Direttiva dwar ir-Rapportar Mhux Finanzjarju (id-Direttiva 2014/95/UE), tistabbilixxi r-regoli dwar id-divulgazzjoni minn ċerti kumpaniji kbar ta’ informazzjoni mhux finanzjarja u dwar id-diversità. Dawn ir-regoli jkopru oqsma bħal kwistjonijiet ambjentali, kwistjonijiet soċjali u t-trattament tal-impjegati, ir-rispett għad-drittijiet tal-bniedem, il-ġlieda kontra l-korruzzjoni u t-tixħim, u d-diversità fuq il-bordijiet tal-kumpaniji (pereżempju l-età, il-ġeneru, l-isfond edukattiv u professjonali). Id-direttiva tapplika għal kumpaniji kbar ta’ interess pubbliku b’aktar minn 500 impjegat.
Fil-5 ta’ Jannar 2023, daħlet fis-seħħ id-Direttiva dwar ir-Rappurtar Korporattiv dwar is-Sostenibbiltà (id-Direttiva (UE) 2022/2464 (CSRD)). Id-direttiva timmodernizza r-regoli dwar l-informazzjoni soċjali u ambjentali li l-kumpaniji huma obbligati jirrapportaw. Sett usa’ ta’ kumpaniji kbar, kif ukoll SMEs ikkwotati, issa huma meħtieġa jirrapportaw dwar is-sostenibbiltà. Hija tiżgura wkoll l-aċċess għall-informazzjoni meħtieġa biex jiġu vvalutati r-riskji tal-investiment li jirriżultaw mit-tibdil fil-klima u kwistjonijiet oħra relatati mas-sostenibbiltà, u b’hekk tinħoloq kultura ta’ trasparenza rigward l-impatt tal-kumpaniji fuq in-nies u l-ambjent.
Bħala parti mill-isforzi biex jitnaqqas il-piż tal-obbligi ta’ rapportar, id-Direttiva “Stop-the clock” (id-Direttiva (UE) 2025/794) adottata reċentement, emendat is-CSRD u d-direttiva dwar ir-rapportar korporattiv dwar is-sostenibbiltà (id-Direttiva (UE) 2024/1760 (id-Direttiva CSDD)) fir-rigward tad-dati minn meta l-Istati Membri għandhom japplikaw ċerti rekwiżiti ta’ rapportar korporattiv dwar is-sostenibbiltà u ta’ diliġenza dovuta. Fl-istess ħin, il-Kummissjoni nediet rieżami bl-għan li tiffaċilita r-rapportar dwar is-sostenibbiltà u d-diliġenza dovuta fil-qafas tas-CSRD; id-Direttiva CSDD u r-Regolament dwar it-Tassonomija.
B. L-entitajiet legali tal-UE
Il-formoli tal-entità legali tal-UE japplikaw fl-UE kollha u jeżistu flimkien ma’ dawk nazzjonali. L-UE użat varjetà ta’ tekniki leġiżlattivi, inklużi forom legali awtonomi pan-Ewropej stabbiliti mir-regolamenti (il-Kumpanija Ewropea, is-Soċjetà Kooperattiva Ewropea u l-Grupp Ewropew b’Interess Ekonomiku), u t-teknika tat-28 reġim, fejn regoli armonizzati tal-UE jeżistu flimkien ma’ dawk nazzjonali, li jippermettu l-impriżi jipparteċipaw b’mod volontarju fil-qafas tal-UE.
1. Il-Kumpanija Ewropea
Wara perjodu twil ta’ negozjati, li damu għaddejjin 30 sena, il-Kunsill adotta ż-żewġ strumenti leġiżlattivi meħtieġa għall-istabbiliment ta’ Kumpanija Ewropea, jiġifieri r-regolament dwar l-Istatut ta’ Kumpanija Ewropea (ir-Regolament (KE) Nru 2157/2001) u d-Direttiva 2001/86/KE li tissupplementa l-Istatut fir-rigward tal-involviment tal-impjegati f’kumpanija Ewropea (id-Direttiva SE). Dan jippermetti l-istabbiliment ta’ kumpanija fit-territorju tal-UE fil-forma ta’ kumpanija pubblika b’responsabbiltà limitata, bl-isem Latin tagħha Societas Europaea (SE). Hemm bosta għażliet disponibbli għal impriżi f’mill-anqas żewġ Stati Membri li jkunu jridu jwaqqfu SE: fużjoni, l-istabbiliment ta’ kumpanija azzjonarja, il-ħolqien ta’ kumpanija sussidjarja, jew il-konverżjoni f’SE. Is-SE trid tieħu s-sura ta’ kumpanija b’kapital tal-ishma. Sabiex jiġi żgurat li dawn il-kumpaniji jkunu ta’ daqs raġonevoli, ġie stabbilit rekwiżit minimu ta’ kapital EUR 120,000 huwa stabbilit fl-Artikolu 4 ta’ dan ir-regolament.
Id-Direttiva 2001/86/KE għandha l-għan li tiżgura li l-istabbiliment ta’ SE ma jwassalx biex jispiċċaw jew jonqsu l-prattiki eżistenti ta’ involviment tal-impjegati li jkunu jeżistu fil-kumpaniji involuti fl-istabbiliment ta’ dik is-SE.
2. Is-Soċjetà Kooperattiva Ewropea
Ir-regolament dwar l-Istatut għal Soċjetà Kooperattiva Ewropea (SCE) (ir-Regolament (KE) Nru 1435/2003) jistabbilixxi statut legali reali u uniku għas-SCE. Jippermetti l-istabbiliment ta’ kooperattiva minn persuni li jirrisjedu fi Stati Membri differenti jew minn entitajiet legali li jkunu stabbiliti skont il-liġijiet ta’ Stati Membri differenti. B’rekwiżit kapital minimu ta’ EUR 30,000, dawn l-SCEs il-ġodda jistgħu joperaw fis-suq uniku kollu b’personalità legali, b’regolamentazzjoni u bi struttura uniċi.
Id-Direttiva 2003/72/KE tissupplementa dan l-istatut fir-rigward tal-involviment tal-impjegati fis-SCE, sabiex tiżgura li l-istabbiliment ta’ SCE ma jwassalx biex jispiċċaw jew jonqsu l-prattiki eżistenti ta’ involviment tal-impjegati fil-kumpaniji involuti fl-istabbiliment ta’ dik is-SCE.
3. Il-Grupp Ewropew b’Interess Ekonomiku
Ir-regolament dwar il-Grupp Ewropew b’Interess Ekonomiku (GEIE) (ir-Regolament (KEE) Nru 2137/85) stabbilixxa l-istatut għall-GEIE. Il-Gruppi Ewropej b’Interess Ekonomiku, li huma mogħnija b’kapaċità legali, jippermettu lil kumpanija fi Stat Membru wieħed tikkoopera f’impriża konġunta ma’ kumpaniji jew persuni fiżiċi fi Stati Membri oħra biex tiffaċilita jew tiżviluppa l-attivitajiet ekonomiċi tal-membri tagħha, aktar milli tiġġenera profitti għaliha nnifisha. Kwalunkwe qligħ iġġenerat jinqasam bejn il-membri. GEIE ma jistax jaċċetta investiment mill-pubbliku.
4. It-28 Reġim: lejn qafas legali għall-kumpaniji innovattivi
Fit-28 ta’ Mejju 2025, il-Kummissjoni ppubblikat komunikazzjoni dwar l-istrateġija tal-UE dwar l-istartups u l-iscaleups, li tindika li se tipproponi t-“28 reġim” li jipprovdi sett uniku ta’ regoli għall-kumpaniji, inkluż qafas legali korporattiv tal-UE, ibbażat fuq soluzzjonijiet diġitali b’mod awtomatiku. L-għan huwa li jiġu megħjuna kumpaniji biex jegħlbu l-ostakli fl-istabbiliment, fl-espansjoni u fl-operat ta’ kumpaniji fis-suq uniku kollu. Biex jagħmel dan, ir-reġim jissimplifika r-regoli applikabbli u jnaqqas il-kost tal-falliment, billi jindirizza aspetti speċifiċi fl-oqsma rilevanti tal-liġi, inkluż il-liġi dwar l-insolvenza, il-liġi dwar ix-xogħol u l-liġi dwar it-taxxa. Jesplora wkoll il-possibbiltà li l-kumpaniji jkunu jistgħu jistabbilixxu ruħhom fl-Ewropa aktar malajr, idealment fi żmien 48 siegħa.
Inizjattivi preċedenti proposti mill-Kummissjoni li jkopru s-Societas Privata Europaea (SPE) u s-Societas Unius Personae (SUP) ma kellhomx suċċess.
Ir-rwol tal-Parlament Ewropew
Il-Parlament dejjem irnexxielu jemenda l-leġiżlazzjoni, pereżempju billi jiddefendi l-parteċipazzjoni tal-impjegati fil-kumpaniji u joħloq diversi forom ta’ kumpaniji Ewropej sabiex jiġu ffaċilitati l-attivitajiet transfruntiera tal-impriżi. Il-proposta għal direttiva dwar l-assoċjazzjonijiet transfruntiera Ewropej tal-Kummissjoni għandha l-għan ittejjeb il-funzjonament tas-suq intern billi tneħħi l-ostakli legali u amministrattivi u toħloq kundizzjonijiet ekwi għal assoċjazzjonijiet mingħajr skop ta’ qligħ fl-UE li jixtiequ joperaw f’aktar minn Stat Membru wieħed. Fit-13 ta’ Marzu 2024, il-Parlament adotta l-proposta tiegħu fl-ewwel qari b’għadd ta’ emendi li jitolbu protezzjoni aħjar għall-interessi tal-kredituri u regoli ċari li jirregolaw il-mergers bejn entitajiet mingħajr skop ta’ qligħ eżistenti.
Il-Parlament talab ukoll li jinħoloq qafas legali adegwat għall-fondazzjonijiet. Fit-8 ta’ Frar 2012, il-Kummissjoni pproponiet regolament dwar l-Istatut għal Fondazzjoni Ewropea, “Fundatio Europaea”, imfassal biex ikun aktar faċli għal tali organizzazzjonijiet li jaħdmu għall-ġid pubbliku fi kwalunkwe post fl-UE.
Fir-riżoluzzjoni tiegħu tal-2012 dwar il-futur tad-dritt soċjetarju Ewropew, il-Parlament kien tal-fehma li forom ta’ kumpaniji tal-UE li jissupplementaw il-forom eżistenti disponibbli skont il-liġi nazzjonali għandhom potenzjal konsiderevoli u għandhom jiġu żviluppati aktar. Sabiex jiġu indirizzati l-ħtiġijiet speċifiċi tal-SMEs, il-Parlament ħeġġeġ lill-Kummissjoni tagħmel aktar sforzi bil-għan li jiġi adottat l-Istatut tal-Kumpanija Privata (SPE). B’reazzjoni għall-komunikazzjoni tal-Kummissjoni dwar il-kwistjoni, fi Frar 2013, il-Parlament adotta riżoluzzjoni dwar strateġija mġedda tal-UE għar-responsabbiltà soċjali korporattiva. Ir-riżoluzzjoni tiegħu ta’ Marzu 2013 dwar l-Istatut għal impriża mutwa Ewropea inkludiet rakkomandazzjonijiet lill-Kummissjoni dwar tali statut. Fl-aħħar nett, il-Parlament appella diversi drabi għal direttiva dwar it-trasferiment transfruntier tas-sedi tal-kumpaniji, permezz ta’ diversi riżoluzzjonijiet u mistoqsijiet orali li ddeploraw in-nuqqas attwali ta’ regoli komuni li jxekklu l-mobbiltà korporattiva u, għaldaqstant, il-libertà tal-istabbiliment.
Fir-riżoluzzjoni tal-2017 dwar fużjonijiet u xissjonijiet transfruntieri, il-Parlament ġibed l-attenzjoni dwar id-drittijiet tal-azzjonisti minoritarji, ir-regoli dwar il-protezzjoni tal-kredituri, u l-proċessi twal u kumplessi meħtieġa għal diviżjonijiet transfruntiera. B’mod ripetut, huwa appella wkoll għal proposta dwar it-trasferiment transfruntier tas-sedi (l-Erbatax-il Direttiva dwar il-Liġi tal-Kumpaniji – sa issa ma ġiet adottata ebda proposta).
Il-Parlament irċieva għadd ta’ petizzjonijiet li jittrattaw id-diġitalizzazzjoni tal-liġi tal-kumpaniji tal-UE u l-operazzjonijiet transfruntiera. Il-Kumitat għall-Petizzjonijiet normalment jitlob lill-Kummissjoni tipprovdi informazzjoni rilevanti jew tagħti l-opinjoni tagħha dwar il-punti mqajma mill-petizzjonanti (ara 4.1.4).
F’Mejju 2017, il-Parlament adotta riżoluzzjoni dwar il-pjan ta’ azzjoni tal-UE dwar gvern elettroniku, li fiha stieden lill-Kummissjoni tikkunsidra aktar modi kif tippromwovi soluzzjonijiet diġitali għal formalitajiet matul iċ-ċiklu tal-ħajja ta’ kumpanija u ssottolinja l-importanza tal-interkonnessjoni tar-reġistri kummerċjali. Il-Parlament għandu wkoll korp ta’ riċerka li għal żmien twil talab faċilitazzjoni diġitali f’dan il-qasam.
F’Novembru 2019, ġiet adottata d-direttiva fir-rigward ta’ konverżjonijiet, mergers u diviżjonijiet transfruntiera, li introduċiet regoli addizzjonali dwar fużjonijiet transfruntiera ta’ kumpaniji b’responsabbiltà limitata. Il-Parlament kien għamel emendi sostanzjali lill-proposta matul il-proċess leġiżlattiv.
F’Lulju 2019, il-Parlament adotta direttiva fir-rigward tal-użu ta’ għodod u proċessi diġitali fil-liġi dwar il-kumpaniji, li hija mfassla biex tiffaċilita l-istabbiliment ta’ negozji b’mezzi elettroniċi u tippromwovi operazzjonijiet online matul iċ-ċikli tal-ħajja tal-kumpaniji. Sett sħiħ ta’ proċeduri ta’ reġistrazzjoni online għan-negozji għadu ma ġiex ipprovdut mill-Istati Membri kollha, minkejja l-fatt li r-reġistrazzjoni online, bħala medja, hija darbtejn aktar rapida u tista’ tkun sa tliet darbiet orħos minn formats tradizzjonali li jużaw il-karti. Fl-10 ta’ Jannar 2025, il-Parlament u l-Kunsill adottaw id-direttiva fir-rigward ta’ aktar espansjoni u titjib tal-użu ta’ għodod u proċessi diġitali fil-liġi tal-kumpaniji.
Wara l-komunikazzjoni tal-Kummissjoni dwar l-istrateġija tal-UE dwar l-istartups u l-iscaleups, fit-30 ta’ Ġunju 2025 il-Kumitat għall-Affarijiet Legali tal-Parlament ippubblika abbozz ta’ rapport li jirrakkomanda direttiva bbażata fuq l-Artikolu 50 u l-Artikolu 114(1) tat-TFUE sabiex jinħoloq it-28 reġim b’tikketta fakultattiva bl-isem “L-Istartups u l-Iscaleups Ewropej” (ESSU) għall-kumpaniji b’responsabbiltà limitata mhux ikkwotati. Skont dan l-abbozz ta’ rapport, l-ESSU jkollha forma korporattiva nazzjonali li tarmonizza ċerti elementi essenzjali. Il-kumpaniji li jissodisfaw rekwiżiti speċifiċi jżidu “ESSU” mad-deżinjazzjoni nazzjonali tagħhom (eż. “[isem il-kumpanija] GmbH ESSU”), b’rikonoxximent awtomatiku fl-Istati Membri kollha. L-Istati Membri jibqgħu liberi li jippermettu li forom korporattivi nazzjonali jikkonvertu f’ESSU jew li joħolqu forom korporattivi nazzjonali ġodda għal dan l-għan. Għall-kuntrarju tar-rekwiżiti tradizzjonali tal-liġi tal-kumpaniji, l-ESSU tippermetti li l-uffiċċju rreġistrat u s-sede reali jkunu fi Stati Membri differenti.
Il-karatteristiċi ewlenin proposti jinkludu reġistrazzjoni ta’ 48 siegħa permezz ta’ reġistru diġitali fil-livell tal-UE, strumenti ta’ dejn armonizzati simili għal ekwità (bħal drittijiet ta’ kondiviżjoni tal-profitti u sħubijiet passivi) b’dokumenti mudell standardizzati, u mekkaniżmi fakultattivi ta’ sjieda steward (bħal imblokk tal-assi u ishma ta’ klassi doppja) akkumpanjati minn tikketti ta’ “sjieda steward”. L-abbozz ta’ rapport jinkludi wkoll restrizzjonijiet fuq konverżjonijiet transfruntiera permezz ta’ emendi għad-Direttiva (UE) 2017/1132 u mekkaniżmi speċjalizzati għas-soluzzjoni tat-tilwim.
Fir-rigward tal-liġi dwar ix-xogħol, il-kuntratti ta’ impjieg individwali jkunu rregolati mir-Regolament Ruma I, filwaqt li l-kodeterminazzjoni fil-livell tal-bord tal-impjegati tiġi ddeterminata mil-liġi tal-Istat Membru fejn tkun tinsab is-sede reali, li tirrappreżenta tluq mill-fehim tradizzjonali li l-kodeterminazzjoni ssegwi l-liġi tal-kumpaniji. Is-salvagwardji jipprevjenu ċ-ċirkomvenzjoni tar-regoli protettivi nazzjonali, b’mod konsistenti tad-Direttiva SE.
Fil-proċess preparatorju għar-riżoluzzjoni tiegħu, il-Parlament kien appoġġjat minn sessjoni ta’ ħidma dwar it-28 reġim u għadd ta’ studji dwar:
Fil-5 ta’ Lulju 2024, il-Parlament u l-Kunsill adottaw id-Direttiva CSDD. Din il-leġiżlazzjoni tobbliga lid-ditti jidentifikaw, u fejn meħtieġ jipprevjenu, itemmu jew jimmitigaw l-impatti negattivi tal-attivitajiet tagħhom, inklużi dawk tas-sħab kummerċjali tagħhom, fuq id-drittijiet tal-bniedem u l-ambjent. Dan jinkludi t-tħaddim tat-tfal, l-iskjavitù, l-isfruttament tax-xogħol, it-tniġġis, id-degradazzjoni ambjentali u t-telf tal-bijodiversità. Aktar reċentement, id-Direttiva “Stop-the-Clock” emendat id-Direttiva CSDD fir-rigward tad-dati minn meta l-Istati Membri għandhom japplikaw id-diversi rekwiżiti tagħha.
Barra minn hekk, id-Direttiva Omnibus I (id-Direttiva (UE) 2026/470), li daħlet fis-seħħ fit-18 ta’ Marzu 2026, introduċiet bidliet sostanzjali kemm fis-CSRD kif ukoll fid-Direttiva CSDD, inkluż kamp ta’ applikazzjoni aktar ristrett, qafas ta’ diliġenza dovuta simplifikat u skeda ta’ żmien riveduta għall-applikazzjoni tad-Direttiva CSDD. Skont l-iskeda ta’ żmien riveduta, l-Istati Membri jeħtiġilhom jittrasponu d-Direttiva CSDD sas-26 ta’ Lulju 2028, bid-direttiva ssir applikabbli bis-sħiħ mis-26 ta’ Lulju 2029. Ir-rapportar annwali dwar id-diliġenza dovuta se jkun meħtieġ ukoll għas-snin finanzjarji li jibdew fl-1 ta’ Jannar 2030 jew wara.
Wara l-konsultazzjoni pubblika tal-Kummissjoni, li għalqet fit-30 ta’ Settembru 2025, il-Parlament adotta riżoluzzjoni dwar it-28 Reġim: qafas legali ġdid għall-kumpaniji innovattivi fl-20 ta’ Jannar 2026, li fih jitlob li l-Kummissjoni tagħmel proposta leġiżlattiva fl-ewwel kwart tal-2026. F’konformità mar-rakkomandazzjonijiet tal-Parlament, il-forma ġuridika proposta tal-UE ssemmiet bħala “Societas Europaea Unificata” (Kumpanija Ewropea Unifikata (S.EU)).
F’din ir-riżoluzzjoni, il-Membri tal-PE adottaw sensiela ta’ rakkomandazzjonijiet bl-għan li jikkontribwixxu għall-proposta tal-Kummissjoni għal qafas legali ġdid li jappoġġja lill-kumpaniji fl-UE. Skont dan il-qafas previst, l-Istati Membri jkunu jistgħu jew joħolqu forma korporattiva ġdida jew jinkorporaw regoli għall-UE kollha f’waħda eżistenti. Il-Membri tal-PE insistew fuq sett uniku armonizzat ta’ regoli, magħruf bħala t-“28 reġim”, biex jiġu żgurati kundizzjonijiet ekwi għan-negozji madwar l-UE. Fil-ħidma tagħhom, il-Membri tal-PE kienu appoġġjati mill-għarfien espert akkademiku Ewropew ipprovdut matul is-sessjoni ta’ ħidma dwar it-28 reġim u minn għadd ta’ studji ta’ għarfien espert imsemmija hawn fuq.
Fit-18 ta’ Marzu 2026, il-Kummissjoni ppubblikat il-proposta tagħha għal regolament dwar il-Qafas Legali Korporattiv tat-28 Reġim – “EU Inc.”, flimkien ma’ komunikazzjoni bit-titolu “Lejn it-28 reġim għall-kumpaniji tal-UE”. Għall-kuntrarju tal-abbozz ta’ rapport tal-Parlament, li rrakkomanda direttiva li toħloq tikketta miżjuda mal-forom nazzjonali eżistenti, il-Kummissjoni għażlet regolament li jistabbilixxi forma ġuridika pan-Ewropea kompletament awtonoma. Il-karatteristiċi ewlenin jinkludu:
L-għada, fid-19 ta’ Marzu 2026, il-Kunsill Ewropew approva lil EU Inc. bħala miżura ta’ prijorità taħt l-aġenda “Ewropa Waħda, Suq Wieħed”, filwaqt li appella lill-koleġiżlaturi (il-Parlament u l-Kunsill) biex jadottaw it-test sa tmiem l-2026.
Din l-iskeda informattiva hija mħejjija mid-Dipartiment Tematiku tal-Parlament Ewropew għad-Drittijiet taċ-Ċittadini u l-Affarijiet Kostituzzjonali. Għal aktar informazzjoni, żur is-sit web tal-Kumitat għall-Affarijiet Legali.
Christophe BEAUDOUIN / Jagoda Karolina MACIEJEWSKA / Mariusz MACIEJEWSKI