Vennootschapsrecht
In deze infopagina wordt het vennootschapsrecht van de EU toegelicht, en wordt uitgelegd hoe het gemeenschappelijke regels biedt voor bedrijven op de interne markt van de EU. Er wordt ingegaan op de rechtsgrond en de doelstellingen om de vrijheid van vestiging te bevorderen en belanghebbenden te beschermen. De belangrijkste regels voor het oprichten van een bedrijf, kapitaal, verslaglegging, fusies en grensoverschrijdende activiteiten komen aan bod, evenals EU-rechtsvormen zoals de Europese vennootschap. Ook wordt ingegaan op de inspanningen om bedrijfsprocedures te digitaliseren en grensoverschrijdende activiteiten te vereenvoudigen. Tot slot wordt aandacht besteed aan de rol van het Europees Parlement bij het verbeteren van de transparantie en het ondersteunen van eerlijke en efficiënte bedrijfsregels in de EU.
Rechtsgrond
Artikel 49, artikel 50, lid 1 en lid 2, punt g), en artikel 54, tweede alinea, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie (VWEU) hebben betrekking op de vrijheid van vestiging van bedrijven en personen binnen de interne markt.
Doelstellingen
Een doeltreffend rechtskader op het gebied van corporate governance zorgt ervoor dat er een positief ondernemingsklimaat binnen de interne markt in de hele EU wordt gecreëerd. De harmonisatie van het vennootschapsrecht is gericht op het bevorderen van de vrijheid van vestiging (titel IV, hoofdstuk 2, VWEU) en het waarborgen van het in artikel 16 van het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie neergelegde fundamentele recht, te weten het recht op vrijheid van ondernemerschap binnen de grenzen van het bepaalde in artikel 17 van het Handvest (recht op eigendom) (zie 4.1.2).
In de tweede alinea van artikel 49 van het VWEU wordt de toegang tot werkzaamheden anders dan in loondienst en de uitoefening daarvan gegarandeerd, evenals het recht op het oprichten en het beheren van ondernemingen, en met name van vennootschappen (zie 2.1.4).
De EU-regels op dit gebied zijn bedoeld om:
- ondernemers de mogelijkheid te bieden overal in de EU een bedrijf op te richten, waarbij het vrije verkeer van personen, diensten en kapitaal wordt gewaarborgd (zie 2.1.3);
- bescherming te bieden aan aandeelhouders en andere partijen met een bijzonder belang in vennootschappen;
- bedrijven concurrerender maken;
- bedrijven aan te moedigen om over de grenzen heen samen te werken (zie 2.1.5).
- het in kaart brengen van de belemmeringen waarmee ondernemingen in de EU worden geconfronteerd;
- de harmonisatie van het vennootschapsrecht;
- waarborgen tegen omzeiling van de regels;
- vereenvoudiging van de registratie van ondernemingen;
- het toepassingsgebied van de 28e regeling.
- een procedure voor digitale oprichting binnen 48 uur via een centrale interface van de Unie tegen een maximale kostprijs van 100 EUR;
- geen minimumkapitaalvereiste;
- meerdere aandelenklassen;
- een geharmoniseerde Europese regeling voor aandelenopties voor werknemers (EU-ESO), waarbij de belastingheffing wordt uitgesteld tot het moment van verkoop;
- gestroomlijnde digitale insolventieprocedures op basis van het eenmaligheidsbeginsel voor registratie.
De interne markt stimuleert de oprichting van bedrijven die in heel Europa actief zijn. Er zijn momenteel zo’n 24 miljoen ondernemingen in de EU, waarvan ongeveer 80 % kapitaalvennootschappen zijn. Hoewel 98 tot 99 % van de kapitaalvennootschappen kleine en middelgrote ondernemingen (kmo’s) zijn, moeten vennootschappen hun activiteiten in de hele EU binnen een uniform rechtskader kunnen ontplooien.
Wat is er bereikt?
A. Een minimum aan gemeenschappelijke verplichtingen
Hoewel er geen gecodificeerd EU-vennootschapsrecht als zodanig bestaat, heeft de harmonisatie van de nationale regels op het gebied van het vennootschapsrecht wel geleid tot een aantal minimumnormen. Zo is er bijvoorbeeld sprake van harmonisatie op het gebied van de bescherming van de belangen en rechten van aandeelhouders, voorschriften voor overnamebiedingen met betrekking tot naamloze vennootschappen, openbaarmakingsvereisten, fusies en splitsingen, minimumvoorschriften voor eenpersoonsvennootschappen met beperkte aansprakelijkheid, financiële verslaglegging en boekhouding, eenvoudigere en snellere toegang tot informatie over vennootschappen en bepaalde openbaarmakingsvereisten voor vennootschappen.
In het vennootschapsrechtpakket uit 2019 zijn desalniettemin veel regels bijeengebracht die voorheen deel uitmaakten van verschillende EU-instrumenten.
1. De oprichting van een onderneming, kapitaal- en openbaarmakingsvereisten
De eerste richtlijn vennootschapsrecht (Richtlijn 68/151/EEG) en de tweede richtlijn vennootschapsrecht (Richtlijn 77/91/EEG) behoorden tot de eerste wetgevingshandelingen waarmee geharmoniseerde vennootschapsregels in alle lidstaten werden ingevoerd.
De eerste richtlijn vennootschapsrecht, die dateert van 1968, had onder meer tot doel het publiek gemakkelijker en sneller toegang te geven tot informatie over vennootschappen en transacties. Ook had deze richtlijn betrekking op de geldigheid van door vennootschappen aangegane verbintenissen en de nietigheid van vennootschappen. Zij was van toepassing op alle naamloze vennootschappen en besloten vennootschappen met beperkte aansprakelijkheid.
De tweede richtlijn vennootschapsrecht was alleen van toepassing op naamloze vennootschappen. Hierin werd bepaald dat bij de oprichting van een dergelijke vennootschap een minimumbedrag aan maatschappelijk kapitaal vereist was (momenteel 25 000 EUR, zoals vastgelegd in artikel 6 van de richtlijn — nu artikel 45 van Richtlijn (EU) 2017/1132), dat een waarborg vormt voor de schuldeisers en een tegenwicht vormt voor de beperkte aansprakelijkheid van de vennoten. In deze richtlijn werden ook vereisten gesteld met betrekking tot de instandhouding en wijziging van het kapitaal, evenals minimumvoorwaarden voor de inhoud van de oprichtingsakte van dergelijke vennootschappen.
Met de richtlijn aangaande bepaalde aspecten van het vennootschapsrecht (Richtlijn (EU) 2017/1132) werden deze twee richtlijnen gewijzigd. Bij deze richtlijn zijn ook openbaarmakingsverplichtingen voor buitenlandse bijkantoren van vennootschappen ingevoerd, zoals gewijzigd bij de richtlijn met betrekking tot het gebruik van digitale instrumenten en processen in het kader van het vennootschapsrecht (Richtlijn (EU) 2019/1151). De richtlijn heeft zowel betrekking op EU-vennootschappen die een bijkantoor oprichten in een ander EU-land, als op niet-EU-vennootschappen die een bijkantoor oprichten in de EU.
De twaalfde richtlijn inzake het vennootschapsrecht (Richtlijn 2009/102/EG) biedt een kader voor eenpersoonsvennootschappen met beperkte aansprakelijkheid, waarvoor geldt dat alle aandelen in het bezit zijn van één enkele vennoot.
2. Bedrijfsactiviteiten in meer dan één land
Bij de richtlijn moedermaatschappijen en dochterondernemingen (Richtlijn 2011/96/EU) worden belastingregels ingevoerd die concurrentieneutraal zijn voor groepen van ondernemingen uit verschillende lidstaten. De richtlijn voorkomt dat er dubbele belasting wordt geheven op dividenden die door een dochteronderneming in één lidstaat worden uitgekeerd aan haar moedermaatschappij in een andere lidstaat (zie ook de richtlijn betreffende de indirecte belastingen op het bijeenbrengen van kapitaal (Richtlijn 2008/7/EG)).
De richtlijn betreffende het openbaar overnamebod (Richtlijn 2004/25/EG) heeft tot doel minimumrichtsnoeren vast te stellen voor de afwikkeling van openbare overnames van onder het recht van een lidstaat vallende vennootschappen. De richtlijn omvat minimumnormen voor overnamebiedingen en wijzigingen van de zeggenschap en heeft tot doel minderheidsaandeelhouders, werknemers en andere belanghebbende partijen te beschermen. Om kapitaalvennootschappen in staat te stellen hun recht van vrijheid van vestiging uit te oefenen binnen de eengemaakte markt, zorgt Richtlijn (EU) 2017/1132 voor de koppeling van centrale, handels- en vennootschapsregisters (ondernemingsregisters) en harmoniseert deze de waarborgen die in de EU vereist zijn voor de bescherming van de belangen van aandeelhouders en derde partijen in het geval van splitsingen of binnenlandse fusies, alsook van grensoverschrijdende fusies van kapitaalvennootschappen en naamloze vennootschappen.
Daarnaast zijn bij de verordening met betrekking tot het systeem van gekoppelde registers (Verordening (EU) 2021/1042) de technische specificaties en procedures vastgesteld die nodig zijn voor het systeem van gekoppelde ondernemingsregisters.
In december 2024 stelden het Parlement en de Raad de richtlijn verdere uitbreiding en modernisering van het gebruik van digitale instrumenten en processen in het vennootschapsrecht vast (Richtlijn (EU) 2025/25). Daarbij worden delen van Richtlijn (EU) 2017/1132 gewijzigd en wordt ervoor gezorgd dat meer informatie openbaar wordt gemaakt in ondernemingsregisters en dat deze informatie betrouwbaar en actueel is, zodat de transparantie en het vertrouwen in het ondernemingsklimaat op de eengemaakte markt worden verbeterd. Met Richtlijn (EU) 2025/25 wordt ook het EU-bedrijfscertificaat ingevoerd, waardoor het voor bestaande vennootschappen eenvoudiger wordt om dochterondernemingen of bijkantoren in andere lidstaten op te richten. De richtlijn is op 30 januari 2025 in werking getreden en de lidstaten hebben tot en met 31 juli 2027 de tijd om de richtlijn om te zetten. De in nationaal recht omgezette maatregelen zullen, afhankelijk van de bepaling, van toepassing zijn vanaf 31 juli 2028 dan wel 1 augustus 2029.
3. Herstructurering van vennootschappen (fusies en splitsingen, verplaatsing van de zetel)
De verplaatsing van de statutaire zetel van een kapitaalvennootschap van een lidstaat naar een andere lidstaat en de fusie of splitsing van die vennootschap zijn inherente aspecten van de vrijheid van vestiging die zijn verankerd in de artikelen 49 en 54 VWEU (zie arrest C-210/06 van het Hof van Justitie van de Europese Unie (HvJ-EU) in de zaak-Cartesio, punten 111-113). Het beginsel van de vrijheid van vestiging waarborgt echter niet dat een onderneming die haar zetel van de lidstaat van vestiging naar een andere lidstaat verplaatst, haar status als onderneming die onder het recht van de lidstaat van oprichting valt, kan behouden.
Aandeelhouders en derden genieten bij de herstructurering van een vennootschap (fusie en splitsing) dezelfde waarborgen. De regels inzake fusies van kapitaalvennootschappen en naamloze vennootschappen, evenals de splitsingen daarvan, zijn gewijzigd bij Richtlijn (EU) 2017/1132, waarmee ook wordt gegarandeerd dat aandeelhouders, schuldeisers en werknemers beschermd zijn.
De mogelijkheid om grensoverschrijdend actief te zijn, is een belangrijk element van het bestaan van een vennootschap en kan grensoverschrijdende fusies, splitsingen en omzettingen omvatten, waarmee kansen worden gecreëerd om, bijvoorbeeld, nieuwe ondernemingsmogelijkheden aan te boren in een andere lidstaat of zich aan te passen aan veranderende marktomstandigheden, zodat de vennootschap kan overleven of groeien. In november 2019 stelden het Parlement en de Raad de richtlijn met betrekking tot grensoverschrijdende omzettingen, fusies en splitsingen (Richtlijn (EU) 2019/2121 – de mobiliteitsrichtlijn) vast. De richtlijn is erop gericht grensoverschrijdende omzettingen, fusies en splitsingen te vereenvoudigen en zo ongerechtvaardigde obstakels voor de vrijheid van vestiging van EU-vennootschappen binnen de eengemaakte markt te elimineren. Zij zorgt voor alomvattende procedures voor dergelijke operaties, alsook voor aanvullende regels voor grensoverschrijdende fusies van in EU-lidstaten gevestigde kapitaalvennootschappen. Daarnaast voorziet de richtlijn in vergelijkbare regels voor medezeggenschapsrechten voor werknemers. Zo moet worden gewaarborgd dat werknemers naar behoren worden geïnformeerd over de verwachte gevolgen van dergelijke operaties en daarover worden geraadpleegd. Minderheidsaandeelhouders en aandeelhouders zonder stemrecht worden beter beschermd en voor schuldeisers van de betrokken ondernemingen zijn ondubbelzinnigere en betrouwbaardere waarborgen ingebouwd.
Hoewel grensoverschrijdende omzettingen, fusies en splitsingen nu onder de mobiliteitsrichtlijn vallen, is de vraag of een vennootschap haar statutaire zetel over de grenzen heen mag verplaatsen zonder haar om te zetten in een vennootschap die onder het recht van de lidstaat van ontvangst valt, nog niet op wetgevingsniveau opgelost. In de zaak-Polbud (C-106/16) was reeds vastgesteld dat de vrijheid van vestiging ook geldt voor de grensoverschrijdende verplaatsing van de statutaire zetel van een vennootschap met het oog op de omzetting ervan in een vennootschap naar het recht van de lidstaat van ontvangst, waardoor de weg werd vrijgemaakt voor de mobiliteitsrichtlijn.
4. Waarborgen voor de financiële situatie van vennootschappen
Om ervoor te zorgen dat de in de boekhoudbescheiden verstrekte informatie in alle lidstaten gelijk is, zijn de richtlijn betreffende de wettelijke controles van jaarrekeningen en geconsolideerde jaarrekeningen (Richtlijn 2006/43/EG) en de richtlijn betreffende de jaarlijkse financiële overzichten, geconsolideerde financiële overzichten en aanverwante verslagen van bepaalde ondernemingsvormen (Richtlijn 2013/34/EU (de jaarrekeningrichtlijn)) aangenomen. Daarin is bepaald dat de rekeningen van ondernemingen, zoals jaarrekeningen en geconsolideerde jaarrekeningen, een getrouw beeld moeten geven van de activa en de passiva, de financiële positie en de winst of het verlies van de onderneming, en worden regels vastgesteld voor de toelating van personen die verantwoordelijk zijn voor de wettelijke controle van jaarrekeningen. Bij Richtlijn 2006/43/EG worden minimumeisen vastgesteld voor de wettelijke controle van jaarrekeningen en geconsolideerde jaarrekeningen met als doel de betrouwbaarheid van de financiële overzichten van vennootschappen te vergroten. Met de jaarrekeningrichtlijn worden de vereisten voor financiële verslaglegging voor micro-ondernemingen vereenvoudigd om hun concurrentievermogen te vergroten, en wordt voor beursgenoteerde bedrijven in de EU de verplichting ingevoerd om in het jaarverslag een verklaring inzake corporate governance op te nemen.
De verordening betreffende de toepassing van internationale standaarden voor jaarrekeningen (Verordening (EG) nr. 1606/2002) zorgt voor de harmonisatie van de financiële informatie die wordt gepresenteerd door beursgenoteerde vennootschappen om de bescherming voor beleggers te garanderen. Met de verordening betreffende insolventieprocedures (Verordening (EU) 2015/848, op basis van artikel 81 VWEU betreffende justitiële samenwerking) worden jurisdictiegeschillen en wetsconflicten in burgerlijke zaken opgelost en worden beslissingen in heel de EU erkend. De verordening houdt niet in dat het materieel insolventierecht van de lidstaten wordt geharmoniseerd. Er worden eenvoudigweg gemeenschappelijke regels vastgesteld over de vraag welke rechter bevoegd is een insolventieprocedure te openen, over het toepasselijke recht en over de erkenning van beslissingen van de rechter. Het hoofddoel is te voorkomen dat goederen of geschillen van de ene lidstaat naar de andere worden overgebracht. De richtlijn inzake herstructurering, insolventie en kwijtschelding van schuld (Richtlijn (EU) 2019/1023) is bedoeld om ondernemers een tweede kans te bieden.Met deze richtlijn wordt ingespeeld op de zorgen van veel investeerders in verband met het risico van langdurige en/of ingewikkelde insolventieprocedures in het buitenland, hetgeen zij als voornaamste reden noemen om niet in andere landen te investeren.
5. De grensoverschrijdende uitoefening van rechten van aandeelhouders
Door de richtlijn betreffende de uitoefening van bepaalde rechten van aandeelhouders in beursgenoteerde vennootschappen (Richtlijn 2007/36/EG), zoals gewijzigd bij de richtlijn betreffende de totstandbrenging van een kader voor het herstel en de afwikkeling van kredietinstellingen en beleggingsondernemingen en de richtlijn betreffende het bevorderen van de langetermijnbetrokkenheid van aandeelhouders, worden de belangrijkste belemmeringen opgeheven voor grensoverschrijdend stemmen in beursgenoteerde vennootschappen die hun statutaire zetel in een lidstaat hebben, doordat bijzondere vereisten worden ingevoerd voor de uitoefening van bepaalde aandeelhoudersrechten in algemene vergaderingen. In de richtlijn worden ook enkele rechten vastgesteld voor aandeelhouders van beursgenoteerde bedrijven, waaronder het recht op tijdige toegang tot relevante informatie over algemene vergaderingen en gemakkelijker stemmen bij volmacht. Met Richtlijn (EU) 2017/828 wordt de betrokkenheid van aandeelhouders aangemoedigd en worden voorschriften ingevoerd voor de identificatie van aandeelhouders, de doorgifte van informatie, het faciliteren van de uitoefening van aandeelhoudersrechten, transparantie voor institutionele beleggers, vermogensbeheerders en volmachtadviseurs, de bezoldiging van bestuurders en het vaststellen, goedkeuren en openbaar maken van transacties met verbonden partijen, om minderheidsaandeelhouders te beschermen en misbruik te voorkomen.
6. Verslaglegging door vennootschappen
Om de integriteit van de financiële overzichten te verbeteren, kent de EU regels met betrekking tot de financiële informatie die vennootschappen openbaar moeten maken en controles.
a. Financiële verslaglegging
Alle kapitaalvennootschappen moeten financiële overzichten opstellen om de gezondheid van hun onderneming te monitoren en een getrouw beeld te geven van hun financiële positie. In de jaarrekeningrichtlijn worden regels geïntroduceerd om te zorgen voor consistente en vergelijkbare financiële verslaglegging in de hele EU.
b. Duurzaamheidsrapportering door vennootschappen
Op grond van de EU-regels moeten bepaalde ondernemingen ook jaarlijks verslag uitbrengen over de sociale en milieugevolgen en dito risico’s van hun activiteiten. Op basis hiervan kunnen investeerders, organisaties van het maatschappelijk middenveld, consumenten, beleidsmakers en andere belanghebbende partijen de niet-financiële prestaties van grote ondernemingen beoordelen en worden ondernemingen ertoe aangespoord verantwoord te ondernemen.
De richtlijn niet-financiële rapportage of NFI-richtlijn (Richtlijn 2014/95/EU) bevat regels voor de bekendmaking van niet-financiële informatie en informatie op het gebied van diversiteit door bepaalde grote ondernemingen. Deze regels hebben onder andere betrekking op milieukwesties, sociale kwesties en de behandeling van werknemers, eerbiediging van de mensenrechten, bestrijding van corruptie en omkoping, en diversiteit in raden van bestuur (bijvoorbeeld leeftijd, geslacht of opleiding en beroepservaring). De richtlijn is toepasselijk op grote ondernemingen van openbaar belang met meer dan 500 werknemers.
Op 5 januari 2023 trad de richtlijn duurzaamheidsrapportering door ondernemingen (Richtlijn (EU) 2022/2464) in werking. De richtlijn omvat een modernisering van de regels voor de verplichte rapportering van sociale en milieu-informatie door ondernemingen. Een bredere groep grote ondernemingen, alsook beursgenoteerde kmo’s, moeten nu verslag uitbrengen over duurzaamheid. Hiermee wordt eveneens de toegang gewaarborgd tot de informatie die nodig is om investeringsrisico’s in verband met klimaatverandering en andere duurzaamheidskwesties te kunnen beoordelen en wordt gezorgd voor een cultuur van transparantie rond de impact die ondernemingen hebben op mens en milieu.
In het kader van het streven om de lasten van rapportageverplichtingen te verminderen, worden met de onlangs aangenomen “stop-de-klok-richtlijn” (Richtlijn (EU) 2025/794) enkele wijzigingen doorgevoerd in de richtlijn duurzaamheidsrapportering door ondernemingen en de richtlijn passende zorgvuldigheid in het bedrijfsleven op het gebied van duurzaamheid (Richtlijn (EU) 2024/1760) wat betreft de datums vanaf wanneer de lidstaten bepaalde vereisten op het gebied van duurzaamheidsrapportering en passende zorgvuldigheid in het bedrijfsleven moeten toepassen. Tegelijkertijd is de Commissie begonnen met een herziening om duurzaamheidsrapportering en passende zorgvuldigheid in het kader van de richtlijn duurzaamheidsrapportering door ondernemingen te vergemakkelijken; de richtlijn passende zorgvuldigheid in het bedrijfsleven op het gebied van duurzaamheid en de taxonomieverordening.
B. EU-rechtspersonen
De regels op het gebied van Europese rechtspersonen zijn in de hele EU van toepassing. Zij bestaan naast de nationale wetgeving. De EU gebruikt een waaier aan wetgevingstechnieken, waaronder autonome pan-Europese rechtsvormen die zijn ingesteld met verordeningen (de Europese vennootschap, de Europese coöperatieve vennootschap en het Europees economisch samenwerkingsverband) en de 28e regeling, waarbij geharmoniseerde EU-voorschriften naast nationale voorschriften bestaan en ondernemingen vrijwillig voor het EU-kader kunnen kiezen.
1. De Europese vennootschap
Na lange onderhandelingen, die dertig jaar hebben geduurd, heeft de Raad de twee instrumenten aangenomen die vereist zijn voor de oprichting van een Europese vennootschap, te weten de verordening betreffende het statuut van de Europese vennootschap (Verordening (EG) nr. 2157/2001) en Richtlijn 2001/86/EG tot aanvulling van het statuut van de Europese vennootschap met betrekking tot de rol van werknemers in een Europese onderneming (de SE-richtlijn). Krachtens deze verordening kunnen op het grondgebied van de Unie vennootschappen worden opgericht in de vorm van een naamloze vennootschap, aangeduid met de Latijnse benaming Societas Europaea (SE). Ondernemingen uit ten minste twee lidstaten die een SE wensen op te richten, beschikken over verschillende mogelijkheden: Zij kunnen tot fusie overgaan, een holdingvennootschap oprichten, een gemeenschappelijke dochtervennootschap oprichten of overgaan tot omzetting van een bestaande naamloze vennootschap in een SE. De SE moet de rechtsvorm krijgen van een vennootschap met een in aandelen verdeeld kapitaal. Om te waarborgen dat deze vennootschappen een redelijke omvang hebben, is in artikel 4 van de verordening bepaald dat het geplaatste kapitaal ten minste 120 000 EUR moet bedragen.
Richtlijn 2001/86/EG moet ervoor te zorgen dat de oprichting van een SE niet gepaard gaat met de intrekking of inperking van bestaande gebruiken wat betreft de inspraak van de werknemers in de vennootschappen die aan de oprichting van die SE deelnemen.
2. De Europese coöperatieve vennootschap
De verordening betreffende het statuut voor een Europese Coöperatieve Vennootschap (SCE) (Verordening (EG) nr. 1435/2003) voorziet in een echt wettelijk statuut voor de SCE. Op grond van de verordening kan door personen die in verschillende lidstaten woonachtig zijn of door rechtspersonen die onder het recht van verschillende lidstaten ressorteren, een coöperatie worden opgericht. Met een minimumkapitaalvereiste van 30 000 EUR kunnen deze nieuwe SCE’s in de hele interne markt met één rechtspersoonlijkheid, stelsel van regels en structuur opereren.
Met Richtlijn 2003/72/EG wordt dit statuut aangevuld met betrekking tot de rol van de werknemers in de SCE om ervoor te zorgen dat de oprichting van een SCE niet gepaard gaat met intrekking of inperking van bestaande gebruiken wat betreft de inspraak van de werknemers in de ondernemingen die aan de oprichting van de SCE deelnemen.
3. Het Europees economisch samenwerkingsverband
Bij de verordening tot instelling van Europese economische samenwerkingsverbanden (EESV) (Verordening (EEG) nr. 2137/85) is het statuut van het EESV vastgesteld. EESV’s, die een eigen rechtsbevoegdheid hebben, bieden vennootschappen in de ene lidstaat de mogelijkheid met vennootschappen of natuurlijke personen uit andere lidstaten samen te werken om de economische werkzaamheid van hun leden te vergemakkelijken of te ontwikkelen, in plaats van om zelf winst te maken. Eventuele gegenereerde winsten worden tussen de leden verdeeld. Een EESV mag geen openbaar kapitaal accepteren.
4. De 28e regeling: naar een rechtskader voor innovatieve bedrijven
Op 28 mei 2025 publiceerde de Commissie een mededeling over een EU-strategie voor start-ups en scale-ups, waarin ze aangaf dat ze een “28e Europese regeling” zou voorstellen die zou voorzien in een gemeenschappelijke reeks regels voor ondernemingen, met inbegrip van een EU-rechtskader voor vennootschappen dat standaard gebaseerd is op digitale oplossingen. Deze regeling zou moeten bijdragen tot het wegwerken van belemmeringen waar bedrijven mee te maken krijgen bij het opzetten, opschalen en exploiteren van een onderneming op de eengemaakte markt. Daartoe zou de regeling specifieke aspecten van de relevante rechtsgebieden, waaronder het insolventie-, arbeids- en belastingrecht, aanpassen om de toepasselijke regels te vereenvoudigen en de faillissementskosten te verminderen. Ook zou de mogelijkheid worden onderzocht om bedrijven in staat te stellen zich sneller in Europa te vestigen, idealiter binnen 48 uur.
Eerdere door de Commissie voorgestelde initiatieven op het vlak van de Societas Privata Europaea (SPE) en de Societas Unius Personae waren geen succes.
De rol van het Europees Parlement
Het Parlement is er altijd in geslaagd wetgeving te wijzigen, bijvoorbeeld door zich op te werpen als pleitbezorger voor de medezeggenschap van werknemers in bedrijven, of door zich hard te maken voor de uitwerking van verschillende vormen van Europese vennootschappen, om het grensoverschrijdend zakendoen te stimuleren. Met het voorstel van de Commissie voor een richtlijn betreffende Europese grensoverschrijdende verenigingen moeten juridische en administratieve belemmeringen worden weggenomen en moet een gelijk speelveld tot stand worden gebracht voor verenigingen zonder winstoogmerk in de EU die in meer dan één lidstaat activiteiten willen ontplooien, met als doel de werking van de interne markt te verbeteren. Op 13 maart 2024 nam het Parlement zijn standpunt in eerste lezing aan met een aantal amendementen waarin wordt aangedrongen op een betere bescherming van de belangen van schuldeisers en duidelijkere regels voor de fusies van bestaande entiteiten zonder winstoogmerk.
Voorts heeft het Parlement ertoe opgeroepen een passend wettelijk kader tot stand te brengen voor stichtingen. Op 8 februari 2012 diende de Commissie een voorstel in voor een verordening betreffende het statuut van de Europese stichting, “Fundatio Europaea”. Deze nieuwe rechtsvorm moet het voor organisaties gemakkelijker maken om zich in te zetten voor doelen van algemeen belang in de hele EU.
In zijn resolutie van 2012 over de toekomst van het Europese vennootschapsrecht stelde het Parlement zich op het standpunt dat EU-vennootschapsvormen die de bestaande vormen uit nationale regelgeving aanvullen, een aanzienlijk potentieel hebben en verder moeten worden ontwikkeld. Met het oog op de specifieke behoeften van kleine en middelgrote ondernemingen drong het Parlement er bij de Commissie op aan om verdere inspanningen te leveren om het statuut van de Europese besloten vennootschap (Societas Privata Europaea – SPE) goed te keuren. Naar aanleiding van de desbetreffende mededeling van de Commissie nam het Parlement in februari 2013 een resolutie over een vernieuwde EU-strategie ter bevordering van maatschappelijk verantwoord ondernemen aan. Zijn resolutie van 2013 betreffende het Statuut van de Europese onderlinge maatschappij bevatte aanbevelingen aan de Commissie over dit statuut. Tot slot heeft het Parlement diverse malen aangedrongen op een richtlijn inzake grensoverschrijdende verplaatsing van de maatschappelijke zetel, in verschillende resoluties en mondelinge vragen waarin het Parlement het gebrek aan gemeenschappelijke regels betreurde, omdat daardoor de mobiliteit van vennootschappen en dus de vrijheid van vestiging worden ondermijnd.
In zijn resolutie van 2017 over de tenuitvoerlegging van grensoverschrijdende fusies en splitsingen werd de aandacht gevestigd op de rechten van minderheidsaandeelhouders en de voorschriften voor crediteurenbescherming, alsook op de langdurige en complexe procedures die moeten worden doorlopen in het geval van grensoverschrijdende splitsingen. Het Parlement heeft ook herhaaldelijk aangedrongen op een voorstel betreffende grensoverschrijdende zetelverplaatsing (veertiende richtlijn inzake het vennootschapsrecht – tot op heden geen voorstel aangenomen).
Het Parlement heeft ook een aantal verzoekschriften ontvangen over de digitalisering van het vennootschapsrecht van de EU en grensoverschrijdende transacties. Meestal vraagt de Commissie verzoekschriften de Commissie om inlichtingen, dan wel om haar mening over hetgeen in het verzoekschrift aan de orde wordt gesteld (zie 4.1.4).
In zijn resolutie van mei 2017 over het EU-actieplan inzake e-overheid riep het Parlement de Commissie op na te denken over andere manieren ter bevordering van digitale oplossingen voor formaliteiten gedurende de gehele bestaansduur van een bedrijf, en onderstreepte het hoe belangrijk de onderlinge koppeling van bedrijfsregisters is. Het Parlement heeft ook een permanent orgaan voor onderzoek, dat pleit voor digitale facilitering op dit gebied.
In november 2019 werd er een richtlijn met betrekking tot grensoverschrijdende omzettingen, fusies en splitsingen goedgekeurd, met aanvullende regels voor grensoverschrijdende fusies van kapitaalvennootschappen. Tijdens het wetgevingsproces had het Parlement ingrijpende wijzigingen in dit voorstel aangebracht.
In juli 2019 hechtte het Parlement goedkeuring aan een richtlijn met betrekking tot het gebruik van digitale instrumenten en processen in het kader van het vennootschapsrecht, die erop gericht is de oprichting van ondernemingen via elektronische middelen te vergemakkelijken en onlineverrichtingen gedurende de hele bestaansduur van ondernemingen te bevorderen. Nog niet alle lidstaten hebben voorzien in een volledig pakket onlineregistratieprocedures voor ondernemingen, hoewel registratie online in de regel twee keer zo snel is en tot drie keer zo goedkoop als de traditionele, papieren formats. Op 10 januari 2025 stelden het Parlement en de Raad de richtlijn verdere uitbreiding en modernisering van het gebruik van digitale instrumenten en processen in het vennootschapsrecht vast.
Na de publicatie van de mededeling van de Commissie over een EU-strategie voor start-ups en scale-ups publiceerde de Commissie juridische zaken van het Parlement op 30 juni 2025 een ontwerpverslag tot aanbeveling van een richtlijn op basis van artikel 50 en artikel 114, lid 1, VWEU, om een 28e regeling te creëren met een facultatief keurmerk “Europese start-up en scale-up” (ESSU) voor niet-beursgenoteerde kapitaalvennootschappen. Overeenkomstig dit ontwerpverslag zou de ESSU een nationale vennootschapsvorm hebben waarin bepaalde essentiële elementen worden geharmoniseerd. Bedrijven die aan specifieke vereisten voldoen, zouden “ESSU” aan hun nationale benaming mogen toevoegen (bijv. “[bedrijfsnaam] nv ESSU”), hetgeen automatisch in alle lidstaten erkend wordt. De lidstaten mogen zelf bepalen of een nationale vennootschapsvorm in een ESSU mag worden omgezet of kunnen daartoe nieuwe nationale vennootschapsvormen invoeren. In tegenstelling tot wat het geval is bij traditionele verplichtingen uit hoofde van het vennootschapsrecht zouden de statutaire en de werkelijke zetel zich bij een ESSU in verschillende lidstaten mogen bevinden.
Enkele belangrijke kenmerken die worden voorgesteld zijn een registratie binnen 48 uur via een digitaal EU-register, geharmoniseerde, op aandelen lijkende schuldinstrumenten (zoals winstdelingsrechten en stille vennootschappen) met gestandaardiseerde modeldocumenten en facultatieve mechanismen waardoor het beheer in handen van de onderneming blijft (zoals vergrendeling van activa en aandelen van twee categorieën), wat wordt aangegeven met een keurmerk (“steward owned”). Het ontwerpverslag omvat ook beperkingen op grensoverschrijdende omzettingen via amendementen op Richtlijn (EU) 2017/1132 en gespecialiseerde geschillenbeslechtingsmechanismen.
Wat het arbeidsrecht betreft, zouden individuele arbeidsovereenkomsten onder de verordening “Rome I” vallen en de medezeggenschap van werknemersvertegenwoordigers onder het recht van de lidstaat waar de werkelijke zetel is gevestigd, wat afwijkt van de traditionele opvatting dat medezeggenschap wordt geregeld in het vennootschapsrecht. Omzeiling van nationale beschermingsregels zou worden voorkomen door middel van waarborgen, in overeenstemming met de SE-richtlijn.
Bij de voorbereidingen voor die resolutie kreeg het Parlement ondersteuning in de vorm van een workshop over de 28e regeling en een aantal studies over:
Op 5 juli 2024 hebben het Parlement en de Raad de richtlijn passende zorgvuldigheid in het bedrijfsleven op het gebied van duurzaamheid aangenomen. Door deze wetgeving zullen ondernemingen ertoe verplicht worden om de negatieve effecten van hun activiteiten, inclusief die van hun zakenpartners, op de mensenrechten en het milieu in kaart te brengen en indien nodig te voorkomen, te beëindigen of te beperken. Dit heeft ook betrekking op kinderarbeid, slavernij, arbeidsuitbuiting, vervuiling, milieuaantasting en verlies van biodiversiteit. Onlangs is de richtlijn passende zorgvuldigheid in het bedrijfsleven op het gebied van duurzaamheid via de stop-de-klok-richtlijn gewijzigd wat betreft de datums vanaf wanneer de lidstaten de verschillende vereisten daarvan moeten toepassen.
Daarnaast zijn met de Omnibus I-richtlijn (Richtlijn (EU) 2026/470), die op 18 maart 2026 in werking is getreden, aanzienlijke wijzigingen aangebracht in zowel de richtlijn duurzaamheidsrapportering door ondernemingen als de richtlijn passende zorgvuldigheid in het bedrijfsleven op het gebied van duurzaamheid, waaronder een beperkter toepassingsgebied, een gestroomlijnd kader voor passende zorgvuldigheid en een herzien tijdschema voor de toepassing van de richtlijn passende zorgvuldigheid in het bedrijfsleven op het gebied van duurzaamheid. Volgens het herziene tijdschema moeten de lidstaten de richtlijn passende zorgvuldigheid in het bedrijfsleven op het gebied van duurzaamheid uiterlijk op 26 juli 2028 omzetten, waarbij de richtlijn vanaf 26 juli 2029 volledig van toepassing wordt. Jaarlijkse rapportage over passende zorgvuldigheid zal ook vereist zijn voor boekjaren die beginnen op of na 1 januari 2030.
Na de openbare raadpleging door de Commissie, die op 30 september 2025 werd afgesloten, nam het Parlement op 20 januari 2026 een resolutie aan over de 28e regeling: een nieuw rechtskader voor innovatieve bedrijven, waarin de Commissie wordt verzocht in het eerste kwartaal van 2026 een wetgevingsvoorstel in te dienen. In overeenstemming met de aanbevelingen van het Parlement werd de voorgestelde EU-rechtsvorm de “Societas Europaea Unificata” (eengemaakte Europese vennootschap (S.EU)) genoemd.
In deze resolutie hebben de EP-leden een reeks aanbevelingen aangenomen om bij te dragen aan het voorstel van de Commissie voor een nieuw rechtskader ter ondersteuning van ondernemingen in de EU. Binnen dit beoogde kader zouden de lidstaten een nieuwe vennootschapsvorm kunnen creëren of regels voor de hele EU in een bestaande vennootschapsvorm kunnen opnemen. De EP-leden drongen aan op één geharmoniseerde reeks regels, bekend als de “28e regeling”, om te zorgen voor een gelijk speelveld voor bedrijven in de hele EU. Zij werden bij hun werkzaamheden ondersteund door de Europese academische expertise die tijdens de workshop over de 28e regeling werd aangereikt, en door een reeks deskundigenstudies die hierboven zijn genoemd.
Op 18 maart 2026 publiceerde de Commissie haar voorstel voor een verordening betreffende het vennootschapsrechtelijk kader van de 28e regeling – “EU Inc.”, samen met een mededeling getiteld “Naar een 28e regeling voor EU-ondernemingen”. In tegenstelling tot het ontwerpverslag van het Parlement, waarin werd gepleit voor een richtlijn tot invoering van een keurmerk dat kon worden toegevoegd aan bestaande nationale vennootschapsvormen, koos de Commissie voor een verordening tot vaststelling van een volledig autonome pan-Europese rechtsvorm. Enkele van de voornaamste kenmerken daarvan zijn:
De volgende dag, op 19 maart 2026, hechtte de Europese Raad zijn goedkeuring aan EU Inc. als prioritaire maatregel in het kader van de agenda “Eén Europa, één markt”, en riep hij de medewetgevers (het Parlement en de Raad) op de tekst uiterlijk eind 2026 aan te nemen.
Deze infopagina is opgesteld door de beleidsondersteunende afdeling Rechten van de burger en Constitutionele Zaken van het Europees Parlement. Meer informatie is te vinden op de website van de Commissie juridische zaken.
Christophe BEAUDOUIN / Jagoda Karolina MACIEJEWSKA / Mariusz MACIEJEWSKI