Mínítear sa bhileog eolais seo dlí AE na gcuideachtaí agus an chaoi a leagtar síos comhrialacha do ghnólachtaí i margadh inmheánach an Aontais Eorpaigh. Leagtar amach inti an bunús dlí agus na haidhmeanna a bhaineann le saoirse bunaíochta a éascú agus geallsealbhóirí a chosaint. Cumhdaítear inti na príomhrialacha maidir le foirmiú cuideachta, caipiteal, tuairisciú, cumaisc agus gníomhaíocht trasteorann, chomh maith le foirmeacha dlíthiúla an Aontais amhail an Chuideachta Eorpach. Tugtar aghaidh inti freisin ar iarrachtaí chun nósanna imeachta cuideachtaí a dhigitiú agus gnó trasteorann a shimpliú. Ar deireadh, leagtar béim inti ar ról Pharlaimint na hEorpa maidir le trédhearcacht a fheabhsú agus tacú le rialacha gnó cothroma agus éifeachtúla san Aontas.

An bunús dlí

Cumhdaítear saoirse bunaíochta cuideachtaí agus daoine aonair laistigh den mhargadh inmheánach le hAirteagail 49, 50(1) agus (2)(g), agus 54, an dara mír, den Chonradh ar Fheidhmiú an Aontais Eorpaigh (CFAE).

Cuspóirí

Cruthaíonn creat éifeachtach rialachais chorparáidigh timpeallacht dhearfach ghnó uile-Aontais sa mhargadh inmheánach. Is é an cuspóir atá le dlí na gcuideachtaí a chomhchuibhiú ná saoirse bunaíochta (Teideal IV, Caibidil 2 CFAE) a chur chun cinn agus seasamh leis an gceart bunúsach a leagtar síos in Airteagal 16 de Chairt um Chearta Bunúsacha an Aontais Eorpaigh, an tsaoirse chun gnó a sheoladh de réir theorainneacha Airteagal 17 den Chairt (an ceart chun maoine) (féach 4.1.2).

Ráthaítear leis an dara mír d’Airteagal 49 de CFAE an ceart chun gabháil do ghníomhaíochtaí agus iad a shaothrú i gcáil fhéinfhostaithe agus an ceart chun gnóthais a chur ar bun agus a bhainistiú, go háirithe cuideachtaí nó gnólachtaí (féach 2.1.4).

Is é is cuspóir do rialacha an Aontais sa réimse seo:

  • go mbeifí in ann gnólachtaí a chur ar bun in áit ar bith san Aontas lena n-áiritheofar saorghluaiseacht daoine, seirbhísí agus caipitil(féach 2.1.3);
  • cosaint a thabhairt do scairshealbhóirí agus do pháirtithe eile a bhfuil leas ar leith acu i gcuideachtaí;
  • gnólachtaí a dhéanamh níos iomaíche;
  • gnólachtaí a spreagadh chun comhoibriú thar theorainneacha (féach 2.1.5).
  • Leis an margadh inmheánach, spreagtar cruthú cuideachtaí a oibríonn ar fud na hEorpa. Tá tuairim is 24 mhilliún cuideachta cláraithe san Aontas faoi láthair, a bhfuil amuigh is istigh ar 80% díobh ina gcuideachtaí faoi dhliteanas teoranta. Siúd is go bhfuil tuairim is 98 go 99% de chuideachtaí faoi dhliteanas teoranta ina bhfiontair bheaga agus mheánmhéide (FBManna), ní mór go mbeadh cuideachtaí in ann in ann oibriú ar fud an Aontais i gcomhréir le creat dlíthiúil aonfhoirmeach.

    A bhfuil bainte amach

    A. Bunsraith oibleagáidí comhchoiteanna

    Cé nach ann do dhlí AE códaithe cuideachtaí ann féin, mar gheall ar na rialacha náisiúnta maidir le dlí na gcuideachtaí a chomhchuibhiú, cruthaíodh roinnt caighdeáin íosta agus cumhdaítear leo réimsí amhail leasanna scairshealbhóirí agus a gcearta a chosaint, rialacha maidir le tairiscintí táthcheangail ar chuideachtaí poiblí teoranta, nochtadh brainse, cumaisc agus deighiltí, rialacha íosta do chuideachtaí príobháideacha aonchomhalta faoi dhliteanas teoranta, tuairisciú agus cuntasaíocht airgeadais, rochtain níos fusa agus níos gasta ar fhaisnéis cuideachta, agus ceanglais áirithe do chuideachtaí maidir le nochtadh.

    Mar sin féin, le pacáiste Dhlí na gCuideachtaí 2019, rinneadh cuíchóiriú ar an lear rialacha a bhí infheidhme roimhe sin faoi roinnt ionstraimí de chuid an Aontais.

    1. Cuideachta a chur ar bun, ceanglais maidir le caipiteal agus nochtadh

    Bhí an Chéad Treoir maidir le Dlí na gCuideachtaí (Treoir 68/151/CEE) agus an Dara Treoir maidir le Dlí na gCuideachtaí (Treoir 77/91/CEE) i measc cuid de na chéad ghníomhartha reachtacha chun rialacha corparáideacha comhchuibhithe a thabhairt isteach ar fud na mBallstát.

    Bhí sé d’aidhm ag an gCéad Treoir maidir le Dlí na gCuideachtaí, a théann siar go 1968, rochtain níos éasca agus níos tapúla a thabhairt don phobal ar fhaisnéis agus ar idirbhearta cuideachtaí, i measc nithe eile. Thug sé aghaidh freisin ar bhailíocht na n-oibleagáidí arna nglacadh ag cuideachta uirthi féin agus neamhniú cuideachta. Tá feidhm aici maidir le gach cuideachta phoiblí agus phríobháideach faoi dhliteanas teoranta.

    Ní raibh feidhm ag an Dara Treoir maidir le Dlí na gCuideachtaí ach amháin maidir le cuideachtaí poiblí faoi dhliteanas teoranta. Leagadh amach ann, chun na cuideachtaí sin a chur ar bun, gur gá go mbeadh íosmhéid caipitil údaraithe (EUR 25 000 faoi láthair, mar a leagtar amach in Airteagal 6 den Treoir – Airteagal 45 de Threoir (AE) 2017/1132 anois) ann mar urrús do chreidiúnaithe agus mar chontrapháirt ar dhliteanas teoranta na gcomhaltaí. Leagadh síos ann freisin rialacha maidir leis an gcaipiteal a choinneáil agus a mhodhnú, maille le ceanglas íosmhéide le haghaidh ionstraimí corpraithe na gcuideachtaí sin.

    Leis an Treoir maidir le gnéithe áirithe de dhlí na gcuideachtaí (Treoir (AE) 2017/1132), leasaíodh an dá threoir sin. Leis an treoir sin, tugadh isteach freisin ceanglais maidir le nochtadh do bhrainsí eachtracha cuideachtaí, arna leasú leis an Treoir maidir le húsáid uirlisí agus próiseas digiteach i ndlí na gcuideachtaí (Treoir (AE) 2019/1151). Cumhdaítear léi cuideachtaí an Aontais a chuireann brainsí ar bun i dtír eile den Aontas, chomh maith le cuideachtaí as tíortha nach bhfuil san Aontas atá ag cur brainsí ar bun san Aontas.

    Tá an 12ú Treoir maidir le Dlí na gCuideachtaí (Treoir 2009/102/CE) ina creat do chuideachtaí príobháideacha aonchomhalta faoi dhliteanas teoranta i gcásina bhfuil na scaireanna uile ina seilbh ag scairshealbhóir aonair amháin.

    2. Oibríochtaí cuideachta a bhfuil baint níos mó ná tír amháin leo

    Leis an Treoir maidir le Máthairchoimhdeacht (Treoir 2011/96/AE), tugtar isteach rialacha cánach atá neodrach ó thaobh na hiomaíochta de le haghaidh grúpaí cuideachtaí a oibríonn i mBallstáit éagsúla. Cuirtear cosc léi ar chánachas dúbailte ar dhíbhinní a dháileann fochuideachta i mBallstát amháin ar a máthairchuideachta i mBallstát eile (féach freisin an Treoir maidir le cánacha indíreacha ar chruinniú caipitil (Treoir 2008/7/CE)).

    Is é is aidhm don Treoir maidir le tairiscintí táthcheangail (Threoir 2004/25/CE) ná treoirlínte íosta a leagan síos do láimhseáil tháthcheangail na gcuideachtaí a rialaítear le dlíthe na mBallstát. Leagtar síos léi caighdeáin íosta do thairiscintí táthcheangail agus athruithe urlámhais, agus tá sé mar aidhm léi cosaint a thabhairt do mhion-scairshealbhóirí, d’fhostaithe agus do pháirtithe leasmhara eile. Chun go mbeidh cuideachtaí faoi dhliteanas teoranta in ann a saoirse bhunaíochta a fheidhmiú laistigh den mhargadh aonair, foráiltear i dTreoir (AE) 2017/1132 d’idirnascadh clár lárnach, tráchtála agus cuideachtaí (cláir ghnó) agus déantar comhchuibhiú ar na coimircí is gá ar fud an Aontais chun leasanna scairshealbhóirí agus tríú páirtithe a chosaint i gcás deighiltí nó cumasc intíre, chomh maith le cumaisc thrasteorann cuideachtaí faoi dhliteanas teoranta agus cuideachtaí poiblí faoi dhliteanas teoranta.

    Sa bhreis air sin, leagtar amach sa rialachán maidir leis an gcóras um idirnascadh na gclár gnó (Rialachán (AE) 2021/1042) na sonraíochtaí agus nósanna imeachta teicniúla is gá do chóras idirnasctha na gclár gnó.

    I mí na Nollag 2024, ghlac an Pharlaimint agus an Chomhairle an Treoir maidir le húsáid uirlisí agus próiseas digiteach i ndlí na gcuideachtaí a leathnú agus a uasghrádú tuilleadh (Treoir (AE) 2025/25). Déantar leasú léi ar chodanna de Threoir (AE) 2017/1132 agus is é is aidhm di trédhearcacht agus muinín sa timpeallacht ghnó laistigh den mhargadh aonair a fheabhsú trí níos mó faisnéise a chur ar fáil go poiblí i gcláir ghnó, á áirithiú ag an am céanna go bhfuil faisnéis den sórt sin iontaofa agus cothrom le dáta. Tugtar isteach le Treoir (AE) 2025/25 freisin Deimhniú Cuideachta AE lena n-éascaítear bunú fochuideachtaí nó brainsí i mBallstáit eile do chuideachtaí atá ann cheana. Tháinig an treoir i bhfeidhm an 30 Eanáir 2025, agus is é an 31 Iúil 2027 an spriocdháta trasuí do na Ballstáit. Beidh feidhm ag na bearta náisiúnta trasuite ón 31 Iúil 2028, nó ón 1 Lúnasa 2029, ag brath ar an bhforáil.

    3. Athstruchtúrú cuideachtaí (cumaisc agus deighiltí, aistriú na ceanncheathrún)

    Gné bhunúsach den tsaoirse bhunaíochta a ráthaítear le hAirteagail 49 agus 54 CFAE (féach Rialú Cartesio C-210/06 Chúirt Bhreithiúnais an Aontais Eorpaigh (CBAE), míreanna 111-113) is ea oifig chláraithe cuideachta faoi dhliteanas teoranta a aistriú ó Bhallstát amháin go Ballstát eile, chomh maith lena cumasc nó lena deighilt. Faoi phrionsabal na saoirse bunaíochta, áfach, ní ráthaítear gur féidir le cuideachta a bhogann óna Ballstát baile go Ballstát eile a stádas mar chuideachta arna rialú ag dlí Bhallstát an chorpraithe a choinneáil.

    Bíonn na hurrúis chéanna ag scairshealbhóirí agus tríú páirtithe le linn athstruchtúrú na cuideachta (cumaisc agus deighiltí). Rinneadh na rialacha maidir le cumaisc idir cuideachtaí faoi dhliteanais theoranta agus cuideachtaí poiblí faoi dhliteanais theoranta,chomh maith lena ndeighilt, a athrú le déanaí le Treoir (AE) 2017/1132, a ráthaíonn freisin cosaint do scairshealbhóirí, creidiúnaithe agus fostaithe.

    Cuid thábhachtach de shaol cuideachta is ea an fhéidearthacht oibriú thar theorainneacha náisiúnta agus d’fhéadfadh sé go n-áireofaí air cumasc, deighilt nó comhshó trasteorann a dhéanamh, a fhágann go mbeadh deis ann teacht slán nó dul i mbun fáis, trí, mar shampla, leas a bhaint as deiseanna nua gnó i mBallstáit eile nó trí dhul in oiriúint do dhálaí athraitheacha margaidh. Maidir le comhshónna, cumaisc agus deighiltí trasteorann, ghlac an Pharlaimint agus an Chomhairle an Treoir maidir le comhshónna, cumaisc agus deighiltí trasteorann (Treoir (AE) 2019/2121) (an Treoir maidir le Soghluaisteacht) i mí na Samhna 2019. Tá sé mar aidhm leis an Treoir bacainní nach bhfuil bonn cirt leo atá ar shaoirse bunaíochta chuideachtaí an Aontais laistigh den mhargadh aonair a bhaint trí chomhshónna, cumaisc agus deighiltí trasteorann a éascú, agus tugtar isteach léi nósanna imeachta cuimsitheacha do na hoibríochtaí seo, maille le rialacha breise maidir le cumaisc thrasteorann cuideachtaí faoi dhliteanas teoranta arna mbunú i mBallstát de chuid an Aontais a rialú. Thairis sin, leagtar amach sa Treoir rialacha comhchosúla maidir le cearta rannpháirtíochta fostaithe agus féachtar lena chinntiú inti go gcuirfear fostaithe ar an eolas go leormhaith faoin thionchar ionchasach oibríochtaí den sórt sin agus go rachfar i gcomhairle leo ina thaobh. Is fearr an chosaint a thugtar do chearta na scairshealbhóirí mionlaigh agus na scairshealbhóirí nach bhfuil vóta acu, agus tugtar coimircí atá níos soiléire agus níos iontaofa do chreidiúnaithe na gcuideachtaí lena mbaineann.

    Cé go bhfuil comhshónna, cumaisc agus deighiltí trasteorann á rialú anois ag an Treoir maidir le Soghluaisteacht, níor réitíodh go fóill ar an leibhéal reachtach an cheist an bhféadfaidh cuideachta a hoifig chláraithe a aistriú thar theorainneacha gan í a chomhshó ina cuideachta arna rialú le dlí an Bhallstáit óstaigh. Suíodh cheana féin le cás Polbud (C-106/16) go gcumhdaítear leis an tsaoirse bunaíochta aistriú trasteorann oifige cláraithe cuideachta chun í a thiontú ina cuideachta arna rialú le dlí an Bhallstáit óstaigh, lena réitítear an bealach don Treoir maidir le Soghluaisteacht.

    4. Ráthaíochtaí maidir le staid airgeadais cuideachtaí

    Chun a chinntiú go mbeadh an fhaisnéis a sholáthraítear i ndoiciméid chuntasaíochta mar a chéile sna Ballstáit ar fad, glacadh an Treoir maidir le hiniúchtaí reachtúla ar chuntais bhliantúla agus cuntais chomhdhlúite (Treoir 2006/43/CE) agus an Treoir maidir le ráitis airgeadais bhliantúla, ráitis airgeadais chomhdhlúite agus tuarascálacha gaolmhara cineálacha áirithe gnóthas (Treoir 2013/34/AE) (an Treoir Chuntasaíochta). Ceanglaítear leo ar chuntais chuideachta amhail cuntais bhliantúla agus cuntais chomhdhlúite léargas fíor agus cothrom a thabhairt ar shócmhainní, dliteanais, staid airgeadais agus brabús nó caillteanas na cuideachta, agus bunaítear leo rialacha chun daoine atá freagrach as iniúchtaí reachtúla a dhéanamh a fhormheas. Tá sé mar aidhm le Treoir 2006/43/CE feabhas a chur ar iontaofacht ráitis airgeadais na gcuideachtaí trí íoscheanglais a leagan síos le haghaidh iniúchadh reachtach ar chuntais bhliantúla agus chomhdhlúite. Leis an Treoir Chuntasaíochta, simplítear na ceanglais tuairiscithe airgeadais do mhicrifhiontair d’fhonn a n-iomaíochas a fheabhsú agus tugtar isteach léi freisin an oibleagáid ar chuideachtaí atá liostaithe san Aontas ráiteas rialachais chorparáidigh a áireamh ina dtuarascáil bhliantúil.

    Leis an Rialachán maidir le caighdeáin chuntasaíochta idirnáisiúnta a chur i bhfeidhm (Rialachán (CE) Uimh. 1606/2002), déantar comhchuibhiú ar an bhfaisnéis airgeadais arna tíolacadh ag cuideachtaí a thrádáiltear go poiblí chun cosaint a ráthú d’infheisteoirí. Is cabhair é an Rialachán maidir le himeachtaí dócmhainneachta (Rialachán (AE) 2015/848), ar bhonn Airteagal 81 de CFAE i dtaca le comhar an dlí shibhialta, le coinbhleachtaí dlínse agus dlíthe a réiteach agus áirithítear leis go dtugtar aitheantas do bhreithiúnais ar fud an Aontais. Ní chomhchuibhítear leis dlíthe dócmhainneachta substainteacha na mBallstát, ach bunaítear leis rialacha comhchoiteanna maidir le dlínse chun imeachtaí dócmhainneachta a thionscnamh, an dlí is infheidhme, agus cinntí cúirte a aithint. Is é an príomhchuspóir atá ann ná aistriú sócmhainní nó imeachtaí breithiúnacha ó Bhallstát amháin go Ballstát eile a sheachaint. Tá sé mar aidhm leis an Treoir maidir le hathstruchtúrú, dócmhainneacht agus urscaoileadh fiachais (Treoir (AE) 2019/1023) ‘an dara deis d’fhiontraithe’ a thairiscint.Leis an Treoir sin, tugtar aghaidh ar ábhair imní a chuir líon mór infheisteoirí in iúl faoin mbaol i dtaobh nósanna imeachta fada nó casta dócmhainneachta a bheith ann thar lear, a luann siad gur mar gheall air sin go príomha nach ndéanann siad infheistíocht lasmuigh dá dtír féin.

    5. Feidhmiú trasteorann chearta na scairshealbhóirí

    Leis an Treoir maidir le feidhmiú cearta áirithe scairshealbhóirí i gcuideachtaí liostaithe (Treoir 2007/36/CE), arna leasú leis an Treoir lena mbunaítear creat do théarnamh agus réiteach institiúidí creidmheasa agus gnólachtaí infheistíochta agus an Treoir ar spreagadh rannpháirtíocht scairshealbhóirí fadtéarmacha, cuirtear deireadh leis na príomhbhacainní ar vótáil thrasteorann i gcuideachtaí liostaithe a bhfuil a n-oifig chláraithe i mBallstát acu trí cheanglais shonracha a thabhairt isteach le haghaidh feidhmiú cearta áirithe scairshealbhóirí ag cruinnithe ginearálta. Leagtar amach sa Treoir freisin cearta áirithe do scairshealbhóirí i gcuideachtaí liostaithe, lena n-áirítear rochtain thráthúil ar fhaisnéis ábhartha faoi chruinnithe ginearálta agus seachvótáil atá níos éasca. Le Treoir (AE) 2017/828, déantar rannpháirtíocht scairshealbhóirí a chur chun cinn, agus tugtar isteach ceanglais i dtaca le scairshealbhóirí a shainaithint, faisnéis a tharchur, feidhmiú ceart scairshealbhóirí a éascú, trédhearcacht infheisteoirí institiúideacha, bainisteoirí sócmhainní agus comhairleoirí seachvótála, luach saothair stiúrthóirí, agus idirbhearta gaolmhara páirtithe a shainaithint, a fhormheas agus a nochtadh, chun scairshealbhóirí mionlaigh a chosaint agus déileáil mhí-úsáideach a chosc.

    6. Tuairisciú cuideachta

    Cuireann an tAontas rialacha ar fáil maidir le faisnéis airgeadais nach mór do chuideachtaí a nochtadh agus maidir le hiniúchadh chun sláine na ráiteas airgeadais a fheabhsú.

    a. Tuairisciú airgeadais

    Ní mór do gach cuideachta faoi dhliteanas teoranta ráitis airgeadais a ullmhú chun faireachán a dhéanamh ar shláinte a ngnó agus léargas fíor agus cothrom a thabhairt ar a staid airgeadais. Sa Treoir Chuntasaíochta, thug an tAontas rialacha isteach chun tuairisciú airgeadais comhsheasmhach agus inchomparáide a chinntiú ar fud an Aontais.

    b. Tuairisciú ar inbhuanaitheacht chorparáideach

    Cuireann rialacha AE de cheangal ar chuideachtaí áirithe freisin tuairisc a thabhairt gach bliain ar na tionchair shóisialta agus chomhshaoil agus ar na rioscaí a bhaineann lena ngníomhaíochtaí. Cabhraíonn sé sin le hinfheisteoirí, le heagraíochtaí na sochaí sibhialta, le tomhaltóirí, le lucht déanta beartas agus le geallsealbhóirí eile meastóireacht a dhéanamh ar fheidhmíocht neamhairgeadais cuideachtaí móra agus spreagann sé cuideachtaí cur chuige freagrach a fhorbairt i leith gnó.

    Sa Treoir maidir le Tuairisciú Neamhairgeadais, dá ngairtear ‘NFRD’ (Treoir 2014/95/AE), leagtar síos na rialacha maidir le nochtadh faisnéise neamhairgeadais agus éagsúlachta ag cuideachtaí móra áirithe. Baineann na rialacha sin le réimsí amhail cúrsaí comhshaoil, cúrsaí sóisialta agus an chóir a chuirtear ar fhostaithe, urraim do chearta an duine, frithéilliú agus frithbhreabaireacht, agus éagsúlacht ar bhoird cuideachtaí (e.g. aois, inscne, cúlra oideachais agus gairmiúil). Tá feidhm ag an treoir maidir le cuideachtaí móra leasa phoiblí a bhfuil níos mó ná 500 fostaí acu.

    An 5 Eanáir 2023, tháinig an Treoir maidir le Tuairisciú Inbhuanaitheachta Corparáideach (Treoir (AE) 2022/2464 (TTCI)) i bhfeidhm. Leis an treoir, déantar nuachóiriú ar na rialacha a bhaineann leis an bhfaisnéis shóisialta agus chomhshaoil atá sé d’oibleagáid ar chuideachtaí a thuairisciú. Beidh sé de cheangal anois ar shraith níos leithne cuideachtaí móra, chomh maith le FBManna liostaithe, tuairisciú ar an inbhuanaitheacht. Áiritheofar leis freisin rochtain ar an bhfaisnéis is gá chun measúnú a dhéanamh ar na rioscaí infheistíochta a eascraíonn as an athrú aeráide agus as saincheisteanna eile a bhaineann le hinbhuanaitheacht, rud a chruthóidh cultúr trédhearcachta maidir leis an tionchar atá ag cuideachtaí ar dhaoine agus ar an gcomhshaol.

    Mar chuid de na hiarrachtaí chun ualach na n-oibleagáidí tuairiscithe a laghdú, leis an Treoir ‘Stad-an-Clog’ (Treoir (AE) 2025/794) a glacadh le déanaí, leasaíodh TTCI agus an Treoir maidir le hinbhuanaitheacht chorparáideach agus dícheall cuí (Treoir (AE) 2024/1760 (an Treoir CSDD)) a mhéid a bhaineann leis na dátaí óna mbeidh ar na Ballstáit ceanglais áirithe maidir le tuairisciú inbhuanaitheachta corparáideach agus dícheall cuí a chur i bhfeidhm. Ag an am céanna, sheol an Coimisiún athbhreithniú a bhfuil sé mar aidhm leis tuairisciú inbhuanaitheachta agus dícheall cuí a éascú faoi chuimsiú TTCI, Threoir CSDD agus an Rialachán maidir le Tacsanomaíocht.

    B. Eintitis dhlithiúla AE

    Tá feidhm ag foirmeacha eintitis dhlíthiúla an Aontais ar fud an Aontais Eorpaigh agus is ann dóibh i dteannta le cinn náisiúnta. Tá réimse teicnící reachtacha úsáidte ag an Aontas, lena n-áirítear foirmeacha dlíthiúla uile-Eorpacha neamhspleácha arna mbunú le rialacháin (an Chuideachta Eorpach, an Comharchumann Eorpach agus an Ghrúpáil Eorpach um Leas Eacnamaíoch), agus teicníc an 28ú córas, lena mbíonn rialacha comhchuibhithe an Aontais ag comhaireachtáil le rialacha náisiúnta, lenar féidir le gnóthais creat an Aontais a ghlacadh go deonach.

    1. An Chuideachta Eorpach

    Tar éis tréimhse fhada phlé a mhair 30 bliain, ghlac an Chomhairle dhá ionstraim reachtacha ba ghá chun cuideachta Eorpach a bhunú, eadhon an Rialachán maidir leis an Reacht do chuideachta Eorpach (Rialachán (CE) Uimh. 2157/2001) agus Treoir 2001/86/CE lena bhforlíontar an Reacht a mhéid a bhaineann le rannpháirtíocht fostaithe sa chuideachta Eorpach (Treoir SE). Mar gheall air sin, is féidir cuideachta a chur ar bun ar chríoch AE agus an chuideachta sin ina cuideachta phoiblí faoi dhliteanas teoranta, ar a dtugtar sa Laidin Societas Europaea (SE). Cuirtear roghanna éagsúla ar fáil do ghnóthais as dhá Bhallstát ar a laghad atá ag iarraidh iad féin a chur ar bun mar SE: cumasc, cuideachta sealbhaíochta a bhunú, fochuideachta a chur ar bun, nó tiontú ina SE. Ní mór an SE a bheith ina cuideachta a bhfuil scairchaipiteal aici. Chun a chinntiú go mbíonn na cuideachtaí sin de mhéid réasúnach, leagtar síos íoscheanglas caipitil EUR 120 000 in Airteagal 4 den rialachán.

    Tá sé mar aidhm le Treoir 2001/86/CE a chinntiú nach mbeidh mar thoradh ar SE a bhunú nach mbeidh ann a thuilleadh na cleachtais arb ann dóibh cheana maidir le rannpháirtíocht fostaithe sna cuideachtaí atá rannpháirteach i mbunú an SE sin, ná gur lú díobh a bheidh ann.

    2. An Comharchumann Eorpach

    Leis an Rialachán maidir leis an Reacht do Chomharchumann Eorpach (SCE) (Rialachán (CE) Uimh. 1435/2003), déantar fíor-reacht dlíthiúil aonair a chur i bhfeidhm don SCE. A bhuí leis an Rialachán, is féidir le daoine atá ina gcónaí i mBallstáit éagsúla nó eintitis dhlíthiúla arna mbunú faoi dhlíthe de chuid Ballstáit dhifriúla comharchumann a bhunú. Agus íoscheanglas caipitil EUR 30 000 acu, is féidir leis na SCEnna nua sin feidhmiú ar fud an mhargaidh aonair faoi phearsantacht dhlítheanach aonair agus faoi réir sraith rialacha agus struchtúr aonair.

    Le Treoir 2003/72/CE, forlíontar an reacht sin maidir le rannpháirtíocht fostaithe in SCE, chun a chinntiú nach mbeidh mar thoradh ar SCE a bhunú nach mbeidh ann a thuilleadh na cleachtais arb ann dóibh cheana maidir le rannpháirtíocht fostaithe laistigh de na cuideachtaí atá rannpháirteach i mbunú an SCE sin, ná gur lú díobh a bheidh ann.

    3. Grúpáil Eorpach um Leas Eacnamaíoch

    Leis an Rialachán maidir leis an nGrúpáil Eorpach um Leas Eacnamaíoch (GELE) (Rialachán (CEE) Uimh. 2137/85), bunaíodh an reacht do GELE. Cuireann GELEnna, a bhfuil inniúlacht dhlítheanach acu, ar chumas cuideachta i mBallstát amháin comhoibriú i gcomhfhiontar le cuideachtaí nó le daoine nádúrtha i mBallstáit eile chun gníomhaíochtaí eacnamaíocha a comhaltaí a éascú nó a fhorbairt, seachas brabúis a ghiniúint dó féin. Déantar aon bhrabúis a ghintear a roinnt idir na comhaltaí. Ní fhéadfaidh GELE infheistíocht ón bpobal a ghlacadh.

    4. An 28ú Córas: i dtreo creat dlíthiúil do chuideachtaí nuálacha

    An 28 Bealtaine 2025, d’fhoilsigh an Coimisiún teachtaireacht maidir le straitéis de chuid an Aontais um ghnólachtaí nuathionscanta agus gnólachtaí atá ag méadú, inar cuireadh in iúl go molfadh sé ‘28ú córas’ Eorpach a sholáthródh tacar aonair rialacha do chuideachtaí, lena n-áirítear creat dlíthiúil corparáideach de chuid an Aontais bunaithe ar réitigh atá digiteach mar réamhshocrú. Is é an aidhm atá ann cuidiú le cuideachtaí bacainní a shárú a bhaineann le cuideachtaí a chur ar bun, a mhéadú de réir scála agus a oibriú ar fud an mhargaidh aonair. Chun é sin a dhéanamh, shimpleofaí leis an gcóras na rialacha is infheidhme agus laghdódh sé an costas a bhaineann le teip trí aghaidh a thabhairt ar ghnéithe sonracha laistigh de réimsí ábhartha dlí, lena n-áirítear dlíthe dócmhainneachta, saothair agus cánach. Dhéanfaí iniúchadh freisin ar an bhféidearthacht cuideachtaí a chumasú chun iad féin a bhunú san Eoraip ar bhealach níos tapúla freisin, laistigh de 48 n-uaire más féidir.

    Níor éirigh le tionscnaimh arna moladh ag an gCoimisiún roimhe sin inar cumhdaíodh Societas Privata Europaea (SPE) agus an Societas Unius Personae.

    Ról Pharlaimint na hEorpa

    D’éirigh riamh anall leis an bParlaimint reachtaíocht a leasú, mar shampla trí rannpháirtíocht oibrithe i gcuideachtaí a chosaint agus tacú le foirmeacha éagsúla cuideachtaí Eorpacha a chruthú chun gníomhaíochtaí trasteorann fiontar a éascú. Tá sé mar aidhm leis an togra ón gCoimisiún le haghaidh treoir maidir le comhlachais trasteorann Eorpacha, feidhmiú an mhargaidh inmheánaigh a fheabhsú trí bhacainní dlíthiúla agus riaracháin a bhaint agus trí chothrom iomaíochta a chruthú do chomhlachais neamhbhrabúsacha san Aontas ar mian leo oibriú i níos mó ná Ballstát amháin. An 13 Márta 2024, ghlac an Pharlaimint a seasamh ar an gcéad léamh le roinnt leasuithe lenar éilíodh cosaint níos fearr do leasanna creidiúnaithe agus rialacha níos soiléire chun cumasc idir eintitis neamhbhrabúsach atá ann cheana a rialáil.

    D’iarr an Pharlaimint freisin go mbunófaí creat dlíthiúil iomchuí d’fhondúireachtaí. An 8 Feabhra 2012, mhol an Coimisiún rialachán maidir le Reacht um Fhondúireacht Eorpach, ‘Fundatio Europaea’, a raibh sé mar aidhm leis é a dhéanamh níos fusa do na heagraíochtaí sin oibriú ar son leas an phobail in áit ar bith in san Aontas.

    I rún uaithi an 14 Meitheamh 2012 maidir lena bhfuil i ndán do dhlí Eorpach na gcuideachtaí, bhí an Pharlaimint den tuairim go bhfuil acmhainneacht nach beag sna foirmeacha cuideachtaí de chuid AE lena bhforlíontar na foirmeacha cuideachtaí atá ar fáil faoin dlí náisiúnta agus gur cheart iad a fhorbairt tuilleadh. Chun aghaidh a thabhairt ar riachtanais shonracha FBManna, d’áitigh an Pharlaimint ar an gCoimisiún iarrachtaí breise a dhéanamh d’fhonn an Reacht um Chuideachta Phríobháideach (SPE) a ghlacadh. Mar fhreagairt ar an teachtaireacht ón gCoimisiún ar an ábhar, i mí Feabhra 2013, ghlac an Pharlaimint rún maidir le straitéis athnuaite de chuid AE don fhreagracht shóisialta chorparáideach. Sa rún ón bParlaimint i mí an Mhárta 2013 maidir le Reacht le haghaidh Cumann frithpháirteach Eorpach bhí moltaí don Choimisiún maidir leis an reacht sin. Ar deireadh, d’iarr an Pharlaimint, roinnt uaireanta, go mbeadh Treoir ann maidir le haistriú trasteorann ceanncheathrúna cuideachtaí, trí rúin éagsúla agus ceisteanna éagsúla ó bhéal inar cáineadh go láidir an easpa rialacha comhchoiteanna atá ann faoi láthair a bhaineann an bonn ón tsoghluaisteacht chorparáideach agus ón tsaoirse bhunaíochta uime sin.

    Sa rún uaithi in 2017 maidir le cumaisc agus deighiltí trasteorann tharraing an Pharlaimint aird ar chearta scairshealbhóirí mionlaigh, rialacha ar chosaint creidiúnaithe, agus na nósanna imeachta fada agus casta is gá le haghaidh deighiltí trasteorann. Tá iarrtha arís agus arís eile aici freisin go mbeadh togra ann le haghaidh aistriú trasteorann ceanncheathrún (an 14ú Treoir maidir le Dlí na gCuideachtaí – níor glacadh aon togra go dtí seo).

    Tá achainíocha éagsúla a bhaineann le digiteáil dhlí AE na gcuideachtaí agus oibríochtaí trasteorann faighte ag Parlaimint na hEorpa. Is gnách go n-iarann an Coiste um Achainíocha ar an gCoimisiún faisnéis ábhartha a sholáthar nó a thuairim a thabhairt maidir leis na pointí a tharraing an t-achainíoch anuas (féach 4.1.4).

    I mí na Bealtaine 2017, ghlac an Pharlaimint rún maidir le Plean Gníomhaíochta Ríomhrialtais AE, inar iarr sí ar an gCoimisiún breithniú a dhéanamh i dtaobh bealaí eile le réitigh dhigiteacha d’fhoirmiúlachtaí a chur chun cinn i rith saolré chuideachta, agus leag sí béim ar a thábhachtaí atá sé cláir ghnó a idirnascadh. Tá bailiúchán taighde seanbhunaithe ag an bParlaimint freisin, lena n-iarrtar éascú digiteach sa réimse seo.

    I mí na Samhna 2019, glacadh an Treoir maidir le comhshónna, cumaisc agus deighiltí trasteorann, lena dtugadh isteach rialacha breise maidir le cumaisc trasteorann cuideachtaí faoi dhliteanas teoranta. Bhí leasuithe substaintiúla déanta ag an bParlaimint ar an togra le linn an phróisis reachtaigh.

    I mí Iúil 2019, ghlac an Pharlaimint Treoir maidir le húsáid uirlisí agus próiseas digiteach i ndlí na gcuideachtaí, a bhfuil sé mar aidhm léi éascaíocht a dhéanamh ar chuideachtaí a bhunú trí mheáin leictreonacha agus oibríochtaí ar líne a chur chun cinn i rith saolréanna cuideachtaí. Níl sraith iomlán de nósanna imeachta clárúcháin i gcomhair gnólachtaí soláthraithe ag na Ballstáit ar fad go fóill, d’ainneoin an clárú ar líne a bheith dhá oiread níos gasta ná é ar an meán agus i ndiaidh gur féidir leis a bheith a thrí oiread níos saoire ná na formáidí traidisiúnta atá bunaithe ar pháipéar. An 10 Eanáir 2025, ghlac an Pharlaimint agus an Chomhairle treoir maidir le húsáid uirlisí agus próiseas digiteach i ndlí na gcuideachtaí a leathnú agus a uasghrádú tuilleadh.

    I ndiaidh na Teachtaireachta ón gCoimisiún maidir le straitéis an Aontais Eorpaigh um ghnólachtaí nuathionscanta agus gnólachtaí atá ag méadú, d’fhoilsigh Coiste Pharlaimint na hEorpa um Ghnóthaí Dlíthiúla dréacht-tuarascáil an 30 Meitheamh 2025 lenar moladh Treoir bunaithe ar Airteagal 50 agus Airteagal 114(1) CFAE chun 28ú córas a chruthú le lipéad roghnach ‘Gnólachtaí Eorpacha Nuathionscanta agus Gnólachtaí Eorpacha atá ag Méadú’ (ESSU) le haghaidh cuideachtaí neamhliostaithe faoi dhliteanas teoranta. Faoin dréacht-tuarascáil sin, bheadh foirm chorparáideach náisiúnta ag ESSU lena gcomhchuibheofaí gnéithe bunriachtanacha ar leith. Chuirfeadh cuideachtaí a chomhlíonann riachtanais shonracha ‘ESSU’ lena hainmniú náisiúnta (e.g. ‘[ainm na cuideachta] GmbH ESSU’), agus d’aithneofaí go huathoibríoch é ar fud na mBallstát. Bheadh an tsaoirse fós ag na Ballstáit cead a thabhairt foirmeacha corparáideacha náisiúnta a chomhshó go ESSU nó foirmeacha corparáideacha náisiúnta nua a chruthú chun na críche sin. Murab ionann is na riachtanais thraidisiúnta do dhlí na dlí cuideachtaí, le ESSU, cheadófaí don oifig chláraithe agus don fhíoráit ghnó a bheith i mBallstáit éagsúla.

    Áirítear leis na príomhghnéithe molta clárú 48 n-uaire trí chlár digiteach ar leibhéal an Aontais, ionstraimí fiachais comhchuibhithe de chineál cothromais (amhail cearta um roinnt an bhrabúis agus comhpháirtíochtaí tosta) le doiciméid samhla caighdeánaithe, agus sásraí maorúinéireachta roghnacha (amhail glais sócmhainní agus scaireanna dé-aicme) in éineacht le lipéad ‘faoi mhaorúinéireacht’. Áirítear sa dréacht-tuarascáil srianta ar chomhshónna trasteorann trí leasuithe ar Threoir (AE) 2017/1132 agus sásraí speisialaithe um réiteach díospóidí.

    I ndáil leis an dlí saothair, bheadh conarthaí fostaíochta aonair rialaithe ag Rialachán na Róimhe I, agus chinnfí comhbhainistíocht fostaithe ar leibhéal an bhoird le dlí an Bhallstáit ina bhfuil an fhíoráit ghnó, rud a léiríonn imeacht ón tuiscint thraidisiúnta go leanann comhbhainistíocht dlí na gcuideachtaí. Bheadh coimircí ann a choiscfeadh sárú na rialacha náisiúnta cosantacha, i gcomhréir le Treoir SE.

    Sa phróiseas ullmhúcháin dá rún, tugadh tacaíocht don Pharlaimint leis an gceardlann ar an 28ú córas dlí agus le roinnt staidéar maidir leis an méid seo a leanas:

    • sainaithint constaicí a bhíonn roimh chuideachtaí san Aontas Eorpach;
    • comhchuibhiú dhlí na gcuideachtaí;
    • coimircí in aghaidh imchéimniú na rialacha;
    • clárú cuideachtaí a shimpliú;
    • raon feidhme an 28ú córas.
    • An 05 Iúil 2024, ghlac an Pharlaimint agus an Chomhairle Treoir CSDD. Leis an reachtaíocht seo, cuirtear d’oibleagáid ar ghnólachtaí tionchair dhiúltacha a ngníomhaíochtaí, lena n-áirítear gníomhaíochtaí a gcomhpháirtithe gnó, ar chearta an duine agus ar an gcomhshaol, a shainaithint, a chosc más gá, a fhoirceannadh nó a mhaolú. Áirítear leis sin saothar leanaí, sclábhaíocht, dúshaothrú saothair, truailliú, díghrádú comhshaoil agus cailliúint na bithéagsúlachta. Níos déanaí, leis an Treoir ‘Stad-an-Clog’, modhnaíodh Treoir CSDD a mhéid a bhaineann leis na dátaí ónar cheart do na Ballstáit a ceanglais éagsúla a chur i bhfeidhm.

      Ina theannta sin, le Treoir Omnibus I (Treoir (AE) 2026/470), a tháinig i bhfeidhm an 18 Márta 2026, tugadh isteach athruithe substaintiúla ar an Treoir TTCI agus ar an Treoir CSDD araon, lena n-áirítear raon feidhme níos cúinge maidir le cur i bhfeidhm, creat cuíchóirithe díchill chuí agus amlíne athbhreithnithe maidir le cur i bhfeidhm le haghaidh na Treorach CSDD. Faoin amlíne athbhreithnithe, ní mór do na Ballstáit Treoir CSDD a thrasuí faoin 26 Iúil 2028, agus beidh an treoir infheidhme go hiomlán ón 26 Iúil 2029. Beidh gá le tuairisciú bliantúil maidir le dícheall cuí freisin le haghaidh blianta airgeadais dar tús an 1 Eanáir 2030 nó ina dhiaidh sin.

      Tar éis chomhairliúchán poiblí an Choimisiúin, ar tháinig deireadh leis an 30 Meán Fómhair 2025, ghlac an Pharlaimint rún maidir leis an 28ú Córas: creat dlíthiúil nua do chuideachtaí nuálacha an 20 Eanáir 2026, ina n-iarrann sé ar an gCoimisiún togra reachtach a dhéanamh sa chéad ráithe de 2026. I gcomhréir le moltaí na Parlaiminte, tagraíodh d’fhoirm dhlíthiúil bheartaithe an Aontais mar ‘Societas Europaea Unificata’ (Cuideachta Eorpach Aontaithe (S.EU)).

      Sa rún sin, ghlac na Feisirí sraith moltaí agus é mar aidhm leo rannchuidiú leis an togra ón gCoimisiún le haghaidh creat dlíthiúil nua a thacaíonn le cuideachtaí san Aontas Eorpach. Faoin gcreat atá beartaithe, bheadh na Ballstáit in ann foirm chorparáideach nua a chruthú nó rialacha uile-Aontais a ionchorprú i bhfoirm atá ann cheana. D’áitigh na Feisirí go mbeadh tacar aonair comhchuibhithe rialacha ann, ar a dtugtar an ‘28ú córas’, chun cothrom iomaíochta a áirithiú do ghnólachtaí ar fud an Aontais. Ina gcuid oibre, fuair na Feisirí tacaíocht ón saineolas acadúil Eorpach a cuireadh ar fáil le linn na ceardlainne maidir leis an 28ú córas agus le roinnt staidéar saineolais a luaitear thuas.

      An 18 Márta 2026, d’fhoilsigh an Coimisiún a thogra le haghaidh rialachán maidir leis an gCreat Dlíthiúil Corparáideach don 28ú Córas – ‘EU Inc.’, in éineacht le teachtaireacht dar teideal ‘I dtreo an 28ú córas do chuideachtaí an Aontais’. Murab ionann agus dréacht-tuarascáil na Parlaiminte, inar moladh treoir lena gcruthaítear lipéad a chuirtear le foirmeacha náisiúnta atá ann cheana, roghnaigh an Coimisiún rialachán lena mbunaítear foirm dhlíthiúil uile-Eorpach atá go hiomlán neamhspleách. Áirítear ar na príomhghnéithe:

      • ionchorprú digiteach 48 n-uair an chloig trí chomhéadan lárnach AE ar uaschostas EUR 100;
      • níl aon íoscheanglas caipitil ann;
      • aicmí scaireanna iomadúla;
      • scéim scair-rogha chomhchuibhithe d’fhostaithe de chuid an Aontais (AE-ESO), le cánachas iarchurtha go dtí diúscairt;
      • nósanna imeachta dócmhainneachta digiteacha cuíchóirithe bunaithe ar phrionsabal ‘na haonuaire’ le haghaidh clárúcháin.
      • An lá dár gcionn, an 19 Márta 2026, d’fhormhuinigh an Chomhairle Eorpach EU Inc. mar bheart tosaíochta faoin gclár oibre ‘Aon Eoraip Amháin, Aon Mhargadh Amháin’, agus d’iarr sí ar na comhreachtóirí (an Pharlaimint agus an Chomhairle) an téacs a ghlacadh faoi dheireadh 2026.

        Is í an Roinn Beartais um Chearta na Saoránach agus um Ghnóthaí Bunreachtúla i bParlaimint na hEorpa a d’ullmhaigh an bhileog eolais seo. Chun tuilleadh faisnéise a fháil ar an ábhar seo, féach suíomh gréasáin an Choiste um Ghnóthaí Dlíthiúla.

         

        Christophe BEAUDOUIN / Jagoda Karolina MACIEJEWSKA / Mariusz MACIEJEWSKI