Κεντρική Ασία

Το ενημερωτικό αυτό δελτίο εξηγεί τις σχέσεις της ΕΕ με τις χώρες της κεντρικής Ασίας, μιας περιοχής αυξανόμενης στρατηγικής σημασίας. Εξετάζει την πολιτική και οικονομική κατάσταση και την κατάσταση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων σε καθεμία από τις χώρες της κεντρικής Ασίας και περιγράφει τον τρόπο με τον οποίο η ΕΕ συνεργάζεται με τις επιμέρους χώρες και με την περιοχή στο σύνολό της. Περιγράφει επίσης τη συμβολή του Κοινοβουλίου στη δράση της ΕΕ στην περιοχή.

Νομική βάση

  • Η Συνθήκη για την Ευρωπαϊκή Ένωση: Ο τίτλος V καλύπτει την εξωτερική δράση της ΕΕ, και συγκεκριμένα τις σχέσεις της με τρίτες χώρες.
  • H Συνθήκη για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης: Τα άρθρα 206 και 207 αφορούν το εμπόριο, ενώ τα άρθρα 216-219 καλύπτουν τις διεθνείς συμφωνίες.
  • Συμφωνίες εταιρικής σχέσης και συνεργασίας: Η ΕΕ έχει υπογράψει συμφωνίες με τις χώρες της κεντρικής Ασίας που διέπουν τις διμερείς σχέσεις της με αυτές:
    • η ενισχυμένη συμφωνία εταιρικής σχέσης και συνεργασίας (EΣΕΣΣ) με το Καζακστάν, που τέθηκε πλήρως σε ισχύ την 1η Μαρτίου 2020·
    • η EΣΕΣΣ με την Κιργιζία, που υπογράφηκε τον Ιούνιο του 2024·
    • η EΣΕΣΣ με το Ουζμπεκιστάν, η οποία υπεγράφη τον Οκτώβριο του 2025·
    • η ενδιάμεση εμπορική συμφωνία με το Τουρκμενιστάν, η οποία τέθηκε σε ισχύ τον Αύγουστο του 2010·
    • η ΣΕΣΣ με το Τατζικιστάν, η οποία τέθηκε σε ισχύ το 2010 και θα αντικατασταθεί σύντομα από ΕΣΕΣΣ·
    • Η ΣΕΣ με τη Μογγολία, που τέθηκε σε ισχύ τον Νοέμβριο του 2017.
    • Οι χώρες της κεντρικής Ασίας και οι σχέσεις ΕΕ-κεντρικής Ασίας

      Η κεντρική Ασία συνδέει την τεράστια ασιατική ήπειρο με την Ευρώπη. Η ΕΕ αναγνωρίζει τη στρατηγική σημασία της για το εμπόριο και τις ενεργειακές οδούς, καθώς και για πόρους όπως το φυσικό αέριο, το πετρέλαιο και τα ορυκτά (ιδίως χρυσός, ουράνιο και όλα τα είδη σπάνιων γαιών). Το 2019 η ΕΕ επικαιροποίησε τη στρατηγική της για την κεντρική Ασία εστιάζοντας στην ανθεκτικότητα (με κάλυψη τομέων όπως τα ανθρώπινα δικαιώματα, η ασφάλεια των συνόρων και το περιβάλλον), την ευημερία (με ιδιαίτερη έμφαση στη συνδεσιμότητα) και την περιφερειακή συνεργασία.

      Για πολλά χρόνια, οι σχέσεις μεταξύ των χωρών της κεντρικής Ασίας ήταν σε γενικές γραμμές κακές, λόγω διαφορών όσον αφορά τα σύνορα και τους πόρους. Ωστόσο, η κατάσταση μεταβλήθηκε ταχέως μετά την αλλαγή ηγεσίας στο Ουζμπεκιστάν το 2016, που δημιούργησε νέες δυνατότητες για περιφερειακή συνεργασία.

      Οι τακτικές σύνοδοι κορυφής των ηγετών της κεντρικής Ασίας αποτελούν τον ακρογωνιαίο λίθο της περιφερειακής διπλωματίας. Η πρώτη σύνοδος κορυφής των ηγετών της κεντρικής Ασίας για την περιφερειακή συνεργασία πραγματοποιήθηκε στην Αστάνα τον Μάρτιο του 2018, ενώ η έβδομη συμβουλευτική σύνοδος των αρχηγών κρατών της κεντρικής Ασίας πραγματοποιήθηκε στην Τασκένδη τον Νοέμβριο του 2025. Οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, η συνδεσιμότητα των μεταφορών και η διαχείριση των υδάτων παραμένουν σημαντικοί τομείς περιφερειακής συνεργασίας. Η περιφερειακή οικονομία είναι επί του παρόντος αβέβαιη λόγω της εισβολής της Ρωσίας στην Ουκρανία, του πολέμου στον Περσικό Κόλπο, του παγκόσμιου πληθωρισμού και της αύξησης των τιμών των βασικών προϊόντων.

      Το πεδίο των σχέσεων της ΕΕ συνδέεται με την ετοιμότητα των επιμέρους χωρών της κεντρικής Ασίας να προβούν σε μεταρρυθμίσεις και να ενισχύσουν τη δημοκρατία, τα ανθρώπινα δικαιώματα, το κράτος δικαίου και την ανεξαρτησία της δικαιοσύνης, καθώς και να εκσυγχρονίσουν και να διαφοροποιήσουν την οικονομία, μεταξύ άλλων στηρίζοντας τον ιδιωτικό τομέα και τις μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις. Η στρατηγική της ΕΕ για την κεντρική Ασία εγκρίθηκε από το Συμβούλιο τον Ιούνιο του 2019. Για την περαιτέρω εμβάθυνση των διμερών δεσμών, η ΕΕ διαπραγματεύτηκε ΕΣΕΣΣ με χώρες της κεντρικής Ασίας.

      Όλες οι χώρες της κεντρικής Ασίας ακολουθούν πολυσχιδή εξωτερική πολιτική, καθώς επιδιώκουν να εξισορροπήσουν τους δεσμούς τους με τη Ρωσία, την Κίνα, την ΕΕ και τις ΗΠΑ ειδικότερα. Οι σχέσεις με την Τουρκία και το Ιράν είναι επίσης σημαντικές στην περιοχή. Το Τουρκμενιστάν είναι σε μεγάλο βαθμό κλειστό στον έξω κόσμο, και η «μόνιμη ουδετερότητά» του αναγνωρίζεται ακόμη και από τον ΟΗΕ. Μετά την κατάληψη του Αφγανιστάν από τους Ταλιμπάν τον Αύγουστο του 2021, η κατάσταση στη χώρα έχει καταστεί όχι μόνο παγκόσμιο ζήτημα αλλά και το κύριο μέλημα των κυβερνήσεων της κεντρικής Ασίας. Ολόκληρη η περιοχή της κεντρικής Ασίας έχει καταστεί κρίσιμη περιοχή για τον περιορισμό του θρησκευτικού εξτρεμισμού και των τρομοκρατικών δικτύων, καθώς και για την παράνομη διακίνηση ναρκωτικών εντός των συνόρων της.

      Η ανθρωπιστική κρίση στο Αφγανιστάν οδήγησε πολλούς Αφγανούς πρόσφυγες να καταφύγουν στην κεντρική Ασία. Αποτελούν βασικούς αποδέκτες πρόσθετης στήριξης της ΕΕ μέσω διμερών και περιφερειακών προγραμμάτων στο πλαίσιο του πολυετούς ενδεικτικού προγράμματος 2021-2027.

      Η κατάσταση στο Αφγανιστάν ανέδειξε τη σημασία της κεντρικής Ασίας για την ασφάλεια και τη σταθερότητα. Οι ταραχές που ξέσπασαν τον Ιανουάριο του 2022 στο Καζακστάν, και που τερματίστηκαν μετά την αποστολή στρατευμάτων υπό ρωσική ηγεσία από την Οργάνωση του Συμφώνου Συλλογικής Ασφάλειας, όπως και οι συγκρούσεις μεταξύ των χωρών της κεντρικής Ασίας, καταδεικνύουν τον κίνδυνο αποσταθεροποίησης σε μια περιοχή που βρίσκεται υπό την επιρροή της Μόσχας, Η Ρωσία παραμένει βασικός πάροχος ασφάλειας, με στρατιωτικές εγκαταστάσεις σε τρεις χώρες της κεντρικής Ασίας. Ελέγχει επίσης τα δύο τρίτα των εισαγωγών όπλων της περιοχής και στηρίζει τις κυβερνήσεις της περιοχής. Η επιρροή της ωστόσο έχει εξασθενήσει στην κεντρική Ασία λόγω της ρωσικής εισβολής στην Ουκρανία και της συγκέντρωσης στρατευμάτων στο μέτωπο. Η αλλαγή αυτή έχει δημιουργήσει ευκαιρίες για τις χώρες της κεντρικής Ασίας να αναδειχθούν ως πιο ανεξάρτητοι περιφερειακοί παράγοντες, και έχει ανοίξει νέες οδούς για εταιρική σχέση και συνεργασία με την ΕΕ σε τομείς όπως η ενέργεια, οι πρώτες ύλες και η συνδεσιμότητα.

      Η πρώτη στην Ιστορία σύνοδος κορυφής μεταξύ ΕΕ και κεντρικής Ασίας πραγματοποιήθηκε στις 3 και 4 Απριλίου 2025 στη Σαμαρκάνδη, στο Ουζμπεκιστάν. Συμμετείχαν ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Αντόνιο Κόστα, η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν και οι ηγέτες του Ουζμπεκιστάν, του Καζακστάν, της Κιργιζίας, του Τατζικιστάν και του Τουρκμενιστάν. Σε ένα εξελισσόμενο παγκόσμιο και περιφερειακό γεωπολιτικό τοπίο, οι ηγέτες της ΕΕ και της κεντρικής Ασίας αποφάσισαν να αναβαθμίσουν τη σχέση τους σε στρατηγική εταιρική σχέση, και επιβεβαίωσαν τη δέσμευσή τους να ενισχύσουν τους εμπορικούς δεσμούς και να εμβαθύνουν τη συνεργασία σε τομείς όπως η ενέργεια, η οικονομία, οι επενδύσεις, η συνδεσιμότητα υψηλής ποιότητας, η ψηφιοποίηση και η ασφάλεια (συμπεριλαμβανομένης της αντίδρασης σε υβριδικές απειλές). Συζητήθηκαν επίσης η δράση για το κλίμα, τα ανθρώπινα δικαιώματα και οι στρατηγικοί πόροι (συμπεριλαμβανομένων των κρίσιμων πρώτων υλών). Αυτό αποτέλεσε βασική ευκαιρία για την ΕΕ να επιδείξει το γεωπολιτικό της ενδιαφέρον για την εντατικοποίηση της διμερούς δέσμευσης και την ενίσχυση της περιφερειακής συνεργασίας με την κεντρική Ασία, ώστε να μειωθεί η εξάρτησή της από την Κίνα και τη Ρωσία στο πλαίσιο των παγκόσμιων γεωπολιτικών αλλαγών.

      Η διεθνής διάσκεψη ΕΕ-κεντρικής Ασίας για τη συνδεσιμότητα (Global Gateway) πραγματοποιήθηκε τον Νοέμβριο του 2022 στη Σαμαρκάνδη του Ουζμπεκιστάν. Η σημασία για περιφερειακή προσέγγιση και συνεργασία τονίστηκε επίσης στις υπουργικές συνόδους ΕΕ-κεντρικής Ασίας.

      Η 20ή υπουργική σύνοδος ΕΕ-κεντρικής Ασίας πραγματοποιήθηκε τον Μάρτιο του 2025 στο Ασγκαμπάτ του Τουρκμενιστάν, επιβεβαιώνοντας την πρόοδο που σημειώθηκε όσον αφορά τον κοινό χάρτη πορείας του 2023 για την εμβάθυνση των δεσμών, και περιγράφοντας τομείς και σημεία δράσης για την ενίσχυση των σχέσεων μέσω του διαλόγου και της πρακτικής συνεργασίας. Ο χάρτης πορείας δίνει έμφαση στην ενίσχυση της συνδεσιμότητας, ιδίως μέσω του εμπορίου, των επενδύσεων και των έργων υποδομής, σε ευθυγράμμιση με την πρωτοβουλία επενδύσεων της ΕΕ Global Gateway.

      Στο πλαίσιο αυτό, οι υπουργοί υπενθύμισαν επίσης το φόρουμ επενδυτών της Global Gateway του Ιανουαρίου του 2024 για τη συνδεσιμότητα μεταφορών ΕΕ-κεντρικής Ασίας στις Βρυξέλλες, όπου ευρωπαϊκά και διεθνή χρηματοπιστωτικά ιδρύματα δήλωσαν ότι είναι έτοιμα να δεσμεύσουν 10 δισ. EUR για τη στήριξη της ανάπτυξης του διαδρόμου μεταφορών μέσω της Κασπίας, ο οποίος προορίζεται να αποτελέσει ανταγωνιστική, σύγχρονη πολυτροπική διαδρομή που θα συνδέει την Ευρώπη και την κεντρική Ασία.

      Το 2024 οι εμπορευματικές συναλλαγές μεταξύ ΕΕ και κεντρικής Ασίας ανήλθαν σε 54,2 δισεκατομμύρια EUR, με εμπορικό πλεόνασμα ύψους 16 δισεκατομμυρίων EUR υπέρ της κεντρικής Ασίας. Η Κεντρική Ασία προμηθεύει κυρίως την ΕΕ με πρώτες ύλες όπως αργό πετρέλαιο, φυσικό αέριο, μέταλλα και βαμβάκι. Σε αντάλλαγμα, η ΕΕ εξάγει κατά κύριο λόγο μηχανήματα, εξοπλισμό μεταφορών και μεταποιημένα προϊόντα, τα οποία από κοινού αντιπροσωπεύουν πάνω από το ήμισυ των συνολικών εξαγωγών της προς την περιοχή.

      Η κινεζική επιρροή στο εμπόριο και τις επενδύσεις αυξάνεται ως αποτέλεσμα της πρωτοβουλίας «Μία Ζώνη, Ένας Δρόμος». Σε απάντηση, η ΕΕ αύξησε τη δέσμευση και τις επενδύσεις της στην περιοχή με την Global Gateway. Για παράδειγμα, κατά τη σύνοδο κορυφής ΕΕ-κεντρικής Ασίας τον Απρίλιο του 2025, η ΕΕ ανακοίνωσε δέσμη επενδυτικών μέτρων ύψους 12 δισ. EUR με σκοπό τη βελτίωση των εμπορικών οδών, με τα κονδύλια να παρέχονται μέσω της Global Gateway. Λαμβάνοντας υπόψη τη βοήθεια των επιμέρους κρατών μελών, η ΕΕ έχει καταστεί ο μεγαλύτερος χορηγός βοήθειας στην κεντρική Ασία, διαθέτοντας πάνω από 550 εκατ. EUR στο περιφερειακό πολυετές ενδεικτικό πρόγραμμα της κεντρικής Ασίας για την περίοδο 2021-2027.

      Οι δραστηριότητες του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου με την κεντρική Ασία διεξάγονται κυρίως από την Επιτροπή Εξωτερικών Υποθέσεων και την Υποεπιτροπή Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων, την Επιτροπή Διεθνούς Εμπορίου, την Επιτροπή Ασφάλειας και Άμυνας και την Αντιπροσωπεία για τις σχέσεις με την κεντρική Ασία, καθώς και μέσω των επιτροπών κοινοβουλευτικής συνεργασίας, μεταξύ άλλων οργάνων. Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο επιβλέπει την εφαρμογή των συμφωνιών που έχουν υπογραφεί με τις χώρες της κεντρικής Ασίας και επικεντρώνεται σε θέματα ανθρωπίνων δικαιωμάτων, στην πολιτική κατάσταση, την οικονομική και αναπτυξιακή συνεργασία και τις εκλογικές διαδικασίες. Εξακολουθεί επίσης να τονίζει τη σημασία που έχει ο σεβασμός των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, η χρηστή διακυβέρνηση και η κοινωνική ανάπτυξη, υπογραμμίζοντας τον ρόλο που διαδραματίζει η κοινοβουλευτική διπλωματία.

      Μετά την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία τον Φεβρουάριο του 2022 και την απόφαση της ΕΕ να επιβάλει σειρά δεσμών κυρώσεων στη Ρωσία, ορισμένες χώρες της κεντρικής Ασίας – ιδίως το Καζακστάν, η Κιργιζία και το Ουζμπεκιστάν – εξελίχθηκαν σε εν δυνάμει κόμβους για την παράκαμψη των κυρώσεων, κατάσταση η οποία καταγγέλθηκε με πολλά ψηφίσματα του Κοινοβουλίου.

      Τον Ιανουάριο του 2024, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ενέκρινε ψήφισμα σχετικά με τη στρατηγική της ΕΕ για την κεντρική Ασία, επικαιροποιώντας τη συνολική του προσέγγιση στην περιοχή, και χαιρετίζοντας τα σχέδια για την πρώτη σύνοδο κορυφής ΕΕ-κεντρικής Ασίας το 2025. Το ψήφισμα εγκρίνει επίσης τον κοινό χάρτη πορείας του Οκτωβρίου 2023 για την εμβάθυνση των δεσμών μεταξύ της ΕΕ και της κεντρικής Ασίας, ο οποίος χρησιμεύει ως στρατηγικό σχέδιο για την προώθηση του διαλόγου και της συνεργασίας.

      Μετά την έναρξη των διαπραγματεύσεων για την απλούστευση της έκδοσης θεωρήσεων της ΕΕ για τους πολίτες του Καζακστάν τον Δεκέμβριο του 2025, ο πρόεδρος της Αντιπροσωπείας για τις σχέσεις με την κεντρική Ασία εξέδωσε δήλωση με την οποία υποστηρίζει την έναρξη παρόμοιων διαπραγματεύσεων με όλες τις χώρες της κεντρικής Ασίας.

      Το πρώτο κοινοβουλευτικό φόρουμ κεντρικής Ασίας – ΕΕ πραγματοποιήθηκε στις 30 και 31 Μαρτίου 2026 στη Σαμαρκάνδη του Ουζμπεκιστάν, σηματοδοτώντας μια σημαντική αναβάθμιση των κοινοβουλευτικών σχέσεων με την προσθήκη, στις υφιστάμενες διμερείς συναντήσεις, μιας νέας μορφής όπου οι βουλευτές μπορούν να συζητούν τις περιφερειακές προκλήσεις και τις κοινές πολιτικές.

      Καζακστάν

      Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο έδωσε την έγκρισή του για την ΕΣΕΣΣ με το Καζακστάν τον Δεκέμβριο του 2017, τονίζοντας τη σημασία της αρχής των «αναλογικών κερδών» για την τόνωση των πολιτικών και κοινωνικοοικονομικών μεταρρυθμίσεων. Η ΕΣΕΣΣ ΕΕ-Καζακστάν τέθηκε σε ισχύ τον Μάρτιο του 2020, όταν το Καζακστάν κύρωσε το Διεθνές Σύμφωνο για τα ατομικά και πολιτικά δικαιώματα. Στον τομέα των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, το Καζακστάν υπέγραψε το δεύτερο προαιρετικό πρωτόκολλο του Διεθνούς Συμφώνου για τα ατομικά και πολιτικά δικαιώματα, με στόχο την κατάργηση της θανατικής ποινής, τον Σεπτέμβριο του 2020, και τελικά κατήργησε τη θανατική ποινή τον Δεκέμβριο του 2021.

      Ο πρώην πρόεδρος Νουρσουλτάν Ναζαρμπαγέφ παραιτήθηκε τον Μάρτιο του 2019, έπειτα από παραμονή στην εξουσία επί τρεις δεκαετίες, ωστόσο ως «Ανώτατος Ηγέτης» και «Πατέρας του Έθνους» της πρώην σοβιετικής δημοκρατίας, διατήρησε σημαντική επιρροή και τυπικές εξουσίες έως το 2022. Η απότομη αύξηση των τιμών του υγροποιημένου φυσικού αερίου τον Ιανουάριο του 2022 οδήγησε σε διαμαρτυρίες, μετά τις οποίες η βία προκλήθηκε από άγνωστους, καλά καταρτισμένους και οργανωμένους ενόπλους. Σε απάντηση, ο πρόεδρος Κασίμ-Ζομάρτ Τοκαγέφ κήρυξε κατάσταση έκτακτης ανάγκης. Με αίτημα του προέδρου Τοκαγέφ, η Οργάνωση του Συμφώνου Συλλογικής Ασφάλειας, μια στρατιωτική συμμαχία υπό την ηγεσία της Ρωσίας, συμφώνησε να στείλει στρατιώτες («ειρηνευτικές δυνάμεις») στο Καζακστάν από τη Ρωσία, τη Λευκορωσία, το Τατζικιστάν, την Αρμενία και την Κιργιζία.

      Ο πρόεδρος Τοκαγέφ ανέλαβε το αξίωμα του προέδρου του Συμβουλίου Ασφαλείας, το οποίο κατείχε μέχρι τότε ο Ναζαρμπαγέφ, και διόρισε νέο πρωθυπουργό, ενώ βασικά μέλη της οικογένειας του Ναζαρμπαγέφ έχασαν τις θέσεις επιρροής τους. Τον Σεπτέμβριο του 2022, το Κοινοβούλιο του Καζακστάν μετέφερε ξανά την πρωτεύουσα του κράτους από τη Νουρ Σουλτάν στην Αστάνα, ως τελευταία κίνηση για να αποστασιοποιηθεί η χώρα από τον Ναζαρμπαγέφ.

      Τον Ιούνιο 2022, το Καζακστάν διεξήγαγε συνταγματικό δημοψήφισμα με το οποίο εισήχθησαν ουσιαστικές θεσμικές αλλαγές, μεταξύ άλλων με τη μείωση της εξουσίας του προέδρου και την ενίσχυση του ρόλου του κοινοβουλίου. Τον Μάρτιο του 2023, το Καζακστάν διεξήγαγε πρόωρες βουλευτικές εκλογές, εφαρμόζοντας ένα μικτό εκλογικό σύστημα με κατανομή του 70 % των εδρών σε αναλογική βάση και του 30 % κατά πλειοψηφία. Οι εκλογές είχαν ως αποτέλεσμα το κόμμα Αμανάτ να εξασφαλίσει πλειοψηφία με το 53,9 % των ψήφων, συγκεντρώνοντας 64 από τις 98 έδρες στην κάτω Βουλή. Τον Μάρτιο του 2026, το Καζακστάν ενέκρινε νέο σύνταγμα με δημοψήφισμα.

      Κατά την τελευταία δεκαετία, το ΑΕΠ του Καζακστάν αυξάνεται σταθερά, με εξαίρεση το 2020, έτος που σημαδεύτηκε από την πανδημία COVID-19. Η οικονομία του Καζακστάν σημείωσε υψηλές επιδόσεις το 2025, καθώς η αύξηση του πραγματικού ΑΕΠ έφθασε το 6,5 %, λόγω της εγχώριας ζήτησης, των δαπανών για υποδομές και της υψηλότερης παραγωγής πετρελαίου. Για το 2026, αναμενόταν ανάπτυξη 4,4 % έως ότου ξέσπασε πόλεμος στον Περσικό Κόλπο.

      Ωστόσο, εξακολουθούν να υπάρχουν αβεβαιότητες, ιδίως όσον αφορά την παραγωγή πετρελαίου και τις παγκόσμιες οικονομικές συνθήκες. Η χώρα εξακολουθεί να εργάζεται για την επίτευξη του μακροπρόθεσμου στόχου της να προσχωρήσει στις 30 πιο ανεπτυγμένες χώρες του κόσμου έως το 2050, όπως περιγράφεται στη στρατηγική του Καζακστάν για το 2050. Το Καζακστάν εξακολουθεί να επιδιώκει την ελευθέρωση και να εργάζεται για την προσαρμογή σε μια κοινωνικά προσανατολισμένη οικονομία. Ο προϋπολογισμός της χώρας για την περίοδο 2025-2027 διατηρεί ισχυρή κοινωνική εστίαση, με σημαντικές επενδύσεις στην εκπαίδευση, την υγεία και τα κοινωνικά προγράμματα. Η κυβέρνηση έχει εντείνει τον αγώνα της κατά της διαφθοράς.

      Η ΕΕ είναι ο μεγαλύτερος εμπορικός εταίρος του Καζακστάν και ο μεγαλύτερος ξένος επενδυτής. Το 2024, οι εξαγωγές του Καζακστάν προς την ΕΕ ανήλθαν σε 33,5 δισ. EUR, ενώ οι εισαγωγές από την ΕΕ στο Καζακστάν ανήλθαν σε 11,5 δισ. EUR. Συνολικά το εμπόριο αγαθών αυξήθηκε κατά 6 % σε σύγκριση με το 2023.

      Η 21η σύνοδος του συμβουλίου συνεργασίας ΕΕ - Καζακστάν πραγματοποιήθηκε τον Οκτώβριο του 2024 και επικεντρώθηκε στην ενίσχυση των μεταφορικών συνδέσεων, ιδίως του διαδρόμου μεταφορών μέσω της Κασπίας. Και οι δύο πλευρές αναγνώρισαν την πρόοδο που έχει σημειωθεί όσον αφορά την οριζόντια συμφωνία αεροπορικών μεταφορών και την εταιρική σχέση τους για τις κρίσιμες πρώτες ύλες. Στην 22η σύνοδο του συμβουλίου συνεργασίας ΕΕ - Καζακστάν που έγινε στις Βρυξέλλες τον Δεκέμβριο του 2025, η ΕΕ επαίνεσε τη συμβολή του Καζακστάν στην ενεργειακή ασφάλεια και τη δέσμευσή του για επίτευξη ουδέτερου ισοζυγίου διοξειδίου του άνθρακα έως το 2060, καθώς και τη συμμετοχή του στην παγκόσμια δέσμευση για το μεθάνιο. Τα δύο μέρη συζήτησαν επίσης για τις επικείμενες συμφωνίες διευκόλυνσης στην έκδοση θεωρήσεων και επανεισδοχής.

      Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο δεν έχει αποστείλει αντιπροσωπεία εκλογικών παρατηρητών στο Καζακστάν από το 2005 λόγω της μη συμμόρφωσης της χώρας με τις συστάσεις σχετικά με τις θεμελιώδεις ελευθερίες, την αμεροληψία της εκλογικής διοίκησης και την επιλεξιμότητα. Ωστόσο, το Γραφείο Δημοκρατικών Θεσμών και Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων του Οργανισμού για την Ασφάλεια και τη Συνεργασία στην Ευρώπη (ΟΑΣΕ/ODIHR) απέστειλε εκλογικούς παρατηρητές επιτόπου σε αποστολή εκλογικής παρατήρησης κατά τις βουλευτικές εκλογές του Καζακστάν τον Μάρτιο του 2023.

      Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο υπογραμμίζει ότι πρέπει να διασφαλιστούν οι θεμελιώδεις ελευθερίες, να τερματιστεί η αυθαίρετη κράτηση ακτιβιστών για τα ανθρώπινα δικαιώματα και μελών των κινημάτων της αντιπολίτευσης και να εξασφαλιστούν τα δικαιώματα των ατόμων ΛΟΑΤΚΙ+ και η ασφάλεια των Καζάκων και άλλων ομάδων εθνοτικών μειονοτήτων. Επιπλέον, ζήτησε πιθανές ατομικές κυρώσεις κατά των αξιωματούχων οι οποίοι ευθύνονται άμεσα για παραβιάσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων.

      Το Κοινοβούλιο ενέκρινε ψήφισμα σχετικά με τις διαμαρτυρίες και τη βία στο Καζακστάν τον Ιανουάριο 2022, επαναλαμβάνοντας τις ανησυχίες του για τις παραβιάσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων μετά το ξέσπασμα των διαμαρτυριών στη χώρα, καθώς και για τη διαδεδομένη χρήση βίας και την περιφρόνηση της δημοκρατίας.

      Η επιτροπή κοινοβουλευτικής συνεργασίας ΕΕ-Καζακστάν είναι αρμόδια για τη διαχείριση των σχέσεων μεταξύ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Κοινοβουλίου του Καζακστάν. Το έργο της επικεντρώνεται στην ενίσχυση των πολιτικών και οικονομικών σχέσεων, στην καταπολέμηση της καταστρατήγησης και της αποφυγής των κυρώσεων, στην ανάπτυξη του διαδρόμου μεταφορών μέσω της Κασπίας και στην ενίσχυση της συνεργασίας για την ενέργεια και την κλιματική αλλαγή, με το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο να τονίζει τη σημασία της πολιτικής πολυμορφίας και της ελευθερίας των μέσων ενημέρωσης στο Καζακστάν και να συνεργάζεται με υπερασπιστές των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και ακτιβιστές. Η 22η συνεδρίαση της επιτροπής κοινοβουλευτικής συνεργασίας ΕΕ-Καζακστάν πραγματοποιήθηκε στις Βρυξέλλες τον Νοέμβριο του 2025 και εξέτασε την ευρύτερη διμερή συνεργασία, συμπεριλαμβανομένων του εμπορίου και των επενδύσεων, του ρόλου του Καζακστάν στη συνδεσιμότητα, του πολέμου της Ρωσίας κατά της Ουκρανίας, των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και της κλιματικής αλλαγής.

      Κιργιζία

      Η τρέχουσα ΣΕΣΣ ΕΕ-Κιργιζίας που ισχύει από το 1999 πρόκειται να αντικατασταθεί από ΕΣΕΣΣ, η οποία υπεγράφη τον Ιούνιο του 2024, αλλά δεν έχει ακόμη επικυρωθεί. Η ΕΣΕΣΣ καλύπτει ευρύ φάσμα τομέων, συμπεριλαμβανομένων του πολιτικού διαλόγου, του εμπορίου και των επενδύσεων, της βιώσιμης ανάπτυξης, της έρευνας και καινοτομίας, της εκπαίδευσης, του περιβάλλοντος και της κλιματικής αλλαγής, καθώς και του κράτους δικαίου, των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και της κοινωνίας των πολιτών. Επιτρέπει επίσης τη συνεργασία στον τομέα της εξωτερικής πολιτικής και της πολιτικής ασφάλειας, συμπεριλαμβανομένης της πρόληψης των συγκρούσεων, της διαχείρισης κρίσεων και της περιφερειακής σταθερότητας.

      Η ΕΕ είναι μεταξύ των βασικών υποστηρικτών της βιώσιμης ανάπτυξης και των μεταρρυθμίσεων στην Κιργιζία. Το πολυετές ενδεικτικό πρόγραμμα για την Κιργιζία για την περίοδο 2021-2027 ανταποκρίνεται στην εθνική αναπτυξιακή στρατηγική της Κιργιζίας για το 2040, που καθορίζει έναν μακροπρόθεσμο χάρτη πορείας με σκοπό να αναδειχθεί η Κιργιζία σε μια ισχυρή, αυτάρκη και ευημερούσα χώρα.

      Η τρέχουσα εταιρική σχέση ΕΕ-Κιργιζίας επικεντρώνεται στην ανθεκτικότητα στην κλιματική αλλαγή, στις ενεργειακές υποδομές και στη στήριξη των νέων. Στις βασικές πρωτοβουλίες περιλαμβάνεται το πρόγραμμα για ανθεκτικούς υδάτινους πόρους στην Κιργιζία, το οποίο συνδυάζει δάνειο ύψους 42 εκατ. EUR από την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Ανασυγκρότησης και Ανάπτυξης με επιχορήγηση της ΕΕ ύψους 15 εκατ. EUR για την ενίσχυση της διαχείρισης των υδάτων. Η ΕΕ ενέκρινε επίσης πρωτοβουλία ύψους 5 εκατ. EUR που επικεντρώνεται στους νέους, στην ισότητα των φύλων και στα ανθρώπινα δικαιώματα. Επιπλέον, η ΕΕ εξακολουθεί να προσφέρει περισσότερες από 300 υποτροφίες ετησίως σε σπουδαστές από την Κιργιζία, σύμφωνα με τη στρατηγική Global Gateway της ΕΕ για τη βιώσιμη ανάπτυξη.

      Από το 2016, η Κιργιζία έχει επωφεληθεί από την αδασμολόγητη και χωρίς ποσοστώσεις πρόσβαση στην αγορά της ΕΕ για τα δύο τρίτα των προϊόντων της στο πλαίσιο του συστήματος γενικευμένων προτιμήσεων + (ΣΓΠ +). Το 2024 η αξία των εμπορικών συναλλαγών ΕΕ-Κιργιζίας ανήλθε σε 2,8 δισεκατομμύρια EUR.

      Το Γραφείο Δημοκρατικών Θεσμών και Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων του ΟΑΣΕ παρακολουθεί τακτικά τις βουλευτικές και προεδρικές εκλογές στην Κιργιζία. Τον Οκτώβριο 2020 διεξήχθησαν βουλευτικές εκλογές στην Κιργιζία, οι οποίες στη συνέχεια ακυρώθηκαν κατόπιν μαζικών διαμαρτυριών για παρατυπίες και εξαγορά ψήφων. Ο πρόεδρος της Κιργιζίας, Σορονμπέι Τζενμπεκόφ παραιτήθηκε τον Οκτώβριο του 2020 και η χώρα διεξήγαγε προεδρικές εκλογές τον Ιανουάριο του 2021, μετά τις οποίες ο Σαντίρ Τζαπαρόφ ανέλαβε καθήκοντα ως ο έκτος πρόεδρος της Κιργιζίας. Η ΕΕ σημείωσε χαμηλό ποσοστό συμμετοχής στις εκλογές, έλλειψη ισότιμων όρων ανταγωνισμού για τους υποψηφίους, παραβιάσεις όσον αφορά τις διαδικασίες προεκλογικής εκστρατείας και κατάχρηση των διοικητικών πόρων.

      Οι πρόωρες βουλευτικές εκλογές του Νοεμβρίου 2025 εδραίωσαν περαιτέρω την εξουσία του Προέδρου Τζαπαρόφ. Η συμμετοχή των ψηφοφόρων ήταν χαμηλή, στο 36,9 %, και κανένας υποψήφιος της αντιπολίτευσης δεν κέρδισε έδρα. Οι προεδρικές εκλογές έχουν προγραμματισθεί για τον Ιανουάριο του 2027. Τον Φεβρουάριο του 2026, το Συνταγματικό Δικαστήριο της Κιργιζίας επιβεβαίωσε ότι δεν θα διεξαχθούν πρόωρες προεδρικές εκλογές και ότι η τρέχουσα προεδρική θητεία πρέπει να είναι πλήρης.

      Η σύγκρουση στα σύνορα μεταξύ Κιργιζίας και Τατζικιστάν έχει προκαλέσει τον θάνατο και τον τραυματισμό εκατοντάδων ανθρώπων, καθώς και τον εκτοπισμό χιλιάδων. Τον Μάρτιο του 2025, η Κιργιζία και το Τατζικιστάν υπέγραψαν τελική συμφωνία για τον καθορισμό και την οριοθέτηση των κοινών συνόρων τους. Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο εξέφρασε την ικανοποίησή του για αυτό το σημαντικό ορόσημο, καθώς η συμφωνία θα ενισχύσει την ανθεκτικότητα και τη σταθερότητα της κεντρικής Ασίας.

      Η Κιργιζία αποτελεί σημαντικό εταίρο της κοινοβουλευτικής διπλωματίας του ΕΚ, με τακτικές επαφές και ανοικτή συζήτηση σχετικά με την κατάσταση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων στη χώρα, την στάση της έναντι της Ρωσίας και τον πόλεμο κατά της Ουκρανίας. Τον Ιούλιο του 2023, το Κοινοβούλιο ενέκρινε ψήφισμα σχετικά με την ελευθερία της έκφρασης στην Κιργιζία, ως απάντηση στο αμφιλεγόμενο νομοσχέδιο της Κιργιζίας για τα μέσα ενημέρωσης και τις μη κυβερνητικές οργανώσεις. Αυτό ήταν ένα από τα κύρια ζητήματα που τέθηκαν στο πλαίσιο του διακοινοβουλευτικού διαλόγου όταν η αντιπροσωπεία του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου για τις σχέσεις με την κεντρική Ασία επισκέφθηκε την Κιργιζία τον Δεκέμβριο του 2023 για την 16η συνεδρίαση της επιτροπή κοινοβουλευτικής συνεργασίας ΕΕ-Κιργιζίας. Έκτοτε, ο διάλογος συνεχίστηκε, πιο πρόσφατα κατά την 18η συνεδρίαση της επιτροπής κοινοβουλευτικής συνεργασίας ΕΕ-Κιργιζίας, η οποία πραγματοποιήθηκε στο Μπισκέκ και στο Ος τον Φεβρουάριο του 2026 και επικεντρώθηκε στην κύρωση της ΕΣΕΣΣ, στις δημοκρατικές διαδικασίες, στα ανθρώπινα δικαιώματα, στην ελευθερία των μέσων ενημέρωσης, στους κινδύνους καταστρατήγησης των κυρώσεων και στην κλιματική κρίση.

      Ο 14ος διάλογος ΕΕ-Κιργιζίας για τα ανθρώπινα δικαιώματα πραγματοποιήθηκε τον Νοέμβριο του 2024 και ήταν η πρώτη τέτοια συνάντηση μετά την υπογραφή της ΕΣΕΣΣ τον Ιούνιο του 2024. Η ΕΕ εξέφρασε τις ανησυχίες της σχετικά με το περιοριστικό νομοσχέδιο της Κιργιζίας τον Απρίλιο του 2024 για τους ξένους πράκτορες, σύμφωνα με το πρότυπο της ρωσικής νομοθεσίας, και επισήμανε το ενδεχόμενο δημόσιας δυσαρέσκειας. Έθεσε επίσης το θέμα της ελευθερίας της έκφρασης, των μέσων ενημέρωσης, του συνέρχεσθαι και συνεταιρίζεσθαι, και υπογράμμισε τη συρρίκνωση του πεδίου δράσης της κοινωνίας των πολιτών, τονίζοντας τον ζωτικό ρόλο που διαδραματίζουν οι οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών και τα ανεξάρτητα μέσα ενημέρωσης στη διασφάλιση της σταθερότητας μιας δημοκρατικής κοινωνίας. Τον Οκτώβριο του 2025, ο πρόεδρος Τζαπαρόφ ξεκίνησε την κατάρτιση πρότασης για την επαναφορά της θανατικής ποινής για τα σοβαρότερα εγκλήματα κατά παιδιών και γυναικών. Ο παγκόσμιος δείκτης για τις γυναίκες, την ειρήνη και την ασφάλεια 2023-24 κατατάσσει την Κιργιζία ως την πλέον επικίνδυνη χώρα για τις γυναίκες στην κεντρική Ασία.

      Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ανησυχεί έντονα για τα ανθρώπινα δικαιώματα στην Κιργιζία. Η έρευνα σχετικά με τον θάνατο του υπερασπιστή των ανθρωπίνων δικαιωμάτων Αζιμιόν Ασκαρόφ ενώ ήταν υπό κράτηση τον Ιούλιο του 2020, περατώθηκε και στη συνέχεια ξεκίνησε εκ νέου αλλά κανένας δεν έχει ακόμη λογοδοτήσει.

      Το ψήφισμα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου του Δεκεμβρίου του 2024 σχετικά με την κατάσταση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων στην Κιργιζία εξέφρασε ανησυχίες σχετικά με τη σύλληψη του Τεμιρλάν Σουλτανμπενκόφ, ηγέτη του Σοσιαλδημοκρατικού Κόμματος της Κιργιζίας, μαζί με άλλους ακτιβιστές υπέρ της δημοκρατίας, αμφισβητώντας τη νομιμότητα των κρατήσεών τους πριν από τις δημοτικές εκλογές του Νοεμβρίου 2024. Το ψήφισμα επέκρινε την υποβάθμιση των δημοκρατικών πρακτικών και των ανθρωπίνων δικαιωμάτων στην Κιργιζία, συμπεριλαμβανομένης της καταστολής των ανεξάρτητων μέσων ενημέρωσης και των κομμάτων της αντιπολίτευσης.

      Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο επιμένει ότι οι δεσμεύσεις για τα ανθρώπινα δικαιώματα πρέπει να τηρούνται στο πλαίσιο της εταιρικής σχέσης ΕΕ-Κιργιζίας, συμπεριλαμβανομένης της ΕΣΕΣΣ και του ΣΓΠ +.

      Ουζμπεκιστάν

      Το Ουζμπεκιστάν έγινε η ένατη δικαιούχος χώρα όταν προσχώρησε στο καθεστώς της ΕΕ (ΣΓΠ+) τον Απρίλιο του 2021. Ως εκ τούτου, οι εξαγωγές από το Ουζμπεκιστάν απαλλάσσονται από δασμούς για τα δύο τρίτα των κατηγοριών προϊόντων που καλύπτονται από το ΣΓΠ +. Το μέσο αυτό τονώνει τις εξαγωγές της χώρας και την ικανότητά της να προσελκύει ξένες επενδύσεις. Το Ουζμπεκιστάν, με τη σειρά του, αναμένεται να εφαρμόσει 27 βασικές διεθνείς συμβάσεις για τη χρηστή διακυβέρνηση, τα ανθρώπινα και εργασιακά δικαιώματα και την προστασία του περιβάλλοντος και του κλίματος. Το ΣΓΠ + έλαβε παράταση μέχρι τις 31 Δεκεμβρίου 2027.

      Τον Οκτώβριο του 2025 υπογράφηκε η ΕΣΣΕΣ ΕΕ-Ουζμπεκιστάν η οποία έχει ως στόχο να παράσχει ένα νέο, σύγχρονο και φιλόδοξο πλαίσιο για την ενίσχυση της εταιρικής σχέσης ΕΕ-Ουζμπεκιστάν. Τον Οκτώβριο του 2025 πραγματοποιήθηκε η 18η σύνοδος του συμβουλίου συνεργασίας ΕΕ - Ουζμπεκιστάν στο Λουξεμβούργο. Οι δύο πλευρές αντάλλαξαν απόψεις σχετικά με την περαιτέρω ανάπτυξη της χρηματοδοτικής, τεχνικής, εμπορικής, οικονομικής και επενδυτικής συνεργασίας, εστιάζοντας σε μέτρα για την ελευθέρωση και την απλούστευση των εμπορικών διαδικασιών μέσω της χρήσης των οφελών του Συστήματος Γενικευμένων Προτιμήσεων (ΣΓΠ+) της ΕΕ. Και οι δύο πλευρές τόνισαν τις προσπάθειες για την ενίσχυση της ενεργειακής απόδοσης και των έργων πράσινης ενέργειας, καθώς και της συνεργασίας για την επέκταση των μεταφορών, συμπεριλαμβανομένης της διεθνούς οδού μεταφορών μέσω της Κασπίας. Τον Οκτώβριο του 2025 η ΕΕ και το Ουζμπεκιστάν ανακοίνωσαν την ολοκλήρωση των διμερών διαπραγματεύσεών τους σχετικά με την πρόσβαση στην αγορά υπηρεσιών και αγαθών, τονίζοντας την πολιτική στήριξη της ΕΕ για την προσχώρηση του Ουζμπεκιστάν στον Παγκόσμιο Οργανισμό Εμπορίου.

      Το 2024, το Ουζμπεκιστάν εισήγαγε από την ΕΕ εμπορεύματα αξίας 3 959 εκατ. EUR, ενώ οι εξαγωγές του στην ΕΕ ανήλθαν συνολικά σε 845 εκατ. EUR, ποσό που αντιστοιχεί σε αύξηση κατά 8,2 % σε σχέση με το 2023. Το καθεστώς ΣΓΠ + συνέβαλε στην αύξηση αυτή, με τις εξαγωγές του Ουζμπεκιστάν προς την ΕΕ να σημειώνουν σημαντικές αυξήσεις από το 2021.

      Το πολυετές ενδεικτικό πρόγραμμα 2021-2027 της ΕΕ για το Ουζμπεκιστάν διέθεσε 76 εκατ. EUR για την περίοδο 2021-2024 και επιπλέον 43 εκατ. EUR για νέες διμερείς πρωτοβουλίες για την περίοδο 2025-2027, με επίκεντρο την ενίσχυση της δημοκρατικής διακυβέρνησης, την προώθηση του ψηφιακού μετασχηματισμού, την προώθηση της βιώσιμης και χωρίς αποκλεισμούς οικονομικής ανάπτυξης και την προώθηση της ανάπτυξης ενός έξυπνου και φιλικού προς το περιβάλλον αγροδιατροφικού τομέα.

      Μετά την ανάληψη των καθηκόντων του Προέδρου του Ουζμπεκιστάν από τον Σαβκάτ Μιρζιγιόγεφ το 2016, σημειώθηκαν εκτεταμένες και ταχείες δημοκρατικές αλλαγές. Πρόκειται για θετικές εξελίξεις, οι οποίες περιλαμβάνουν διάφορες φιλόδοξες μεταρρυθμίσεις και εσωτερικές αλλαγές, όπως η απελευθέρωση ορισμένων πολιτικών κρατουμένων.

      Τον Φεβρουάριο του 2021, ο Μιρζιγιόγεφ υπέγραψε νόμο για τη μετάθεση των προεδρικών εκλογών τον Οκτώβριο του 2021. Το Γραφείο Δημοκρατικών Θεσμών και Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων του ΟΑΣΕ επανέλαβε τις συστάσεις του σχετικά με τη χρηματοδότηση των πολιτικών κομμάτων, την επίσπευση της διαδικασίας καταμέτρησης ψήφων και την περικοπή κρατικών πόρων για προεκλογικές εκστρατείες. Άλλη μία πρώιμη προεδρική εκλογή πραγματοποιήθηκε τον Ιούλιο του 2023 και ο πρόεδρος Μιρζιγιόγεφ επανεξελέγη με το 87,1 % των ψήφων. Προτίθεται να συνεχίσει τις φιλόδοξες μεταρρυθμίσεις που προβλέπονται στο πλαίσιο της αναπτυξιακής στρατηγικής 2022-2026, με στόχο την επίτευξη πραγματικής αλλαγής στην κοινωνικοοικονομική ανάπτυξη της χώρας· αποτελεσματική διοίκηση· πιο ανεξάρτητο δικαστικό σύστημα· και σεβασμός των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και των θεμελιωδών ελευθεριών.

      Το Ουζμπεκιστάν συνεργάζεται με τους Ταλιμπάν σε θέματα που σχετίζονται με το εμπόριο και την οικονομική αλληλεπίδραση, τη διασφάλιση της ασφάλειας των συνόρων και τη συνεργασία στους τομείς της ενέργειας, των μεταφορών και των διεθνών εμπορευματικών μεταφορών, καθώς και το σιδηροδρομικό έργο που θα συνδέει την μεθοριακή πόλη Τερμέζ στο Ουζμπεκιστάν με την πόλη Πεσαβάρ στο Πακιστάν, διερχόμενο μέσω της Μαζάρ και της Καμπούλ στο Αφγανιστάν.

      Οι σχέσεις μεταξύ Ουζμπεκιστάν και Ρωσίας ενισχύθηκαν υπό τον πρόεδρο Μιρζιγιόγεφ. Το Ουζμπεκιστάν απείχε από την ψηφοφορία για την καταδίκη της εισβολής της Ρωσίας στην Ουκρανία στη Γενική Συνέλευση των Ηνωμένων Εθνών, υιοθετώντας επίσημα «ουδέτερη» θέση. Η Ρωσία και το Ουζμπεκιστάν έχουν στρατιωτική και τεχνική συνεργασία, η οποία καλύπτει κοινές προσπάθειες προμήθειας όπλων, έρευνας και εκσυγχρονισμού. Επιπλέον, ως σημαντικός εμπορικός εταίρος, η Ρωσία συνεργάζεται με το Ουζμπεκιστάν στη βιομηχανία πετρελαίου και φυσικού αερίου. Τον Ιανουάριο του 2025, η Ρωσία και το Ουζμπεκιστάν επισημοποίησαν μια στρατιωτική στρατηγική εταιρική σχέση, μαζί με ευρύτερες στρατηγικές πρωτοβουλίες που εκτείνονται έως το 2030.

      Τον Ιανουάριο του 2024, πραγματοποιήθηκαν συνομιλίες μεταξύ του ο Κινέζου προέδρου Σι Τζινπίνγκ και του Προέδρου του Ουζμπεκιστάν Σαβχάτ Μιρζιγιόγεφ. Ανακοίνωσαν ότι η Κίνα και το Ουζμπεκιστάν αποφάσισαν να αναπτύξουν μια ολοκληρωμένη, παντός καιρού, στρατηγική εταιρική σχέση, για μια νέα εποχή.

      Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο κλήθηκε να παρακολουθήσει τις βουλευτικές εκλογές στο Ουζμπεκιστάν για πρώτη φορά τον Δεκέμβριο του 2019, αλλά αρνήθηκε με την αιτιολογία ότι οι εκλογές δεν ήταν ούτε ελεύθερες ούτε δίκαιες, επισημαίνοντας το γεγονός ότι όλοι οι υποψήφιοι προέρχονταν από κόμματα υπέρ του καθεστώτος. Ως εκ τούτου, οι εκλογές παρακολουθούνταν μόνο από το Γραφείο Δημοκρατικών Θεσμών και Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων του ΟΑΣΕ.

      Ωστόσο, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο αποδέχθηκε την πρόσκληση για παρακολούθηση των προεδρικών εκλογών του Οκτωβρίου 2021, παρόλο που οι πέντε υποψήφιοι που καταχωρίστηκαν από την κεντρική Εκλογική Επιτροπή εικάζεται ότι είναι φιλοκυβερνητικοί.

      Η 19η συνεδρίαση της Επιτροπής Κοινοβουλευτικής Συνεργασίας ΕΕ-Ουζμπεκιστάν πραγματοποιήθηκε στις 26 Φεβρουαρίου 2026 στις Βρυξέλλες. Οι συμμετέχοντες προέβησαν σε απολογισμό της εταιρικής τους σχέσης και συζήτησαν τομείς μελλοντικής συνεργασίας.

      Τουρκμενιστάν

      Οι επίσημες σχέσεις ΕΕ-Τουρκμενιστάν ξεκίνησαν το 1997 και τα δύο μέρη υπέγραψαν ΣΕΣΣ το 1998. Όλα τα κράτη μέλη της ΕΕ και το Τουρκμενιστάν έχουν κυρώσει τη ΣΕΣΣ, αλλά πρέπει να κυρωθεί από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο προτού τεθεί σε ισχύ. Το Κοινοβούλιο αρνήθηκε να δώσει την έγκρισή του για την επικύρωση της ΣΕΣΣ ΕΕ-Τουρκμενιστάν λόγω της βαθιάς ανησυχίας του σχετικά με τα βραχυπρόθεσμα κριτήρια αναφοράς σε σχέση με την πρόοδο του Τουρκμενιστάν όσον αφορά τα ανθρώπινα δικαιώματα και τις θεμελιώδεις ελευθερίες. Συνεπώς, οι διμερείς σχέσεις ΕΕ-Τουρκμενιστάν διέπονται επί του παρόντος από την ενδιάμεση εμπορική συμφωνία του 2010. Τον Μάρτιο του 2024, το Τουρκμενιστάν και η ΕΕ υπέγραψαν στις Βρυξέλλες πρωτόκολλο της ΣΕΣΣ, το οποίο αποτέλεσε κρίσιμο βήμα για την ενίσχυση της εταιρικής σχέσης τους και προετοίμασε το έδαφος για ενισχυμένη συνεργασία.

      Το Τουρκμενιστάν έχει κάνει βήματα για το άνοιγμα της χώρας και τη δημιουργία μεγαλύτερου χώρου για τις οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών. Ωστόσο, παραμένει υπό το αυταρχικό καθεστώς του προέδρου Μπερντιμουρχαμεντόφ. Πρόσφατες εξελίξεις δείχνουν ότι η δημοκρατική ανάπτυξη δεν έχει σημειώσει πρόοδο και η κατάσταση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων δεν έχει βελτιωθεί ιδιαίτερα. Το 2021, το Τουρκμενιστάν εισήγαγε ορισμένες συνταγματικές μεταρρυθμίσεις, συμπεριλαμβανομένης της δημιουργίας Άνω Βουλής. όμως ο ρόλος του Κοινοβουλίου του Τουρκμενιστάν εξακολουθεί να είναι εξαιρετικά περιορισμένος.

      Πέραν των περιφερειακών πλαισίων ΕΕ-κεντρικής Ασίας, η ΕΕ και το Τουρκμενιστάν διατηρούν ετήσιους διμερείς διαλόγους: τη μικτή επιτροπή ΕΕ-Τουρκμενιστάν και τον διάλογο μεταξύ της ΕΕ και του Τουρκμενιστάν για τα ανθρώπινα δικαιώματα. Η 24η συνάντηση της μεικτής επιτροπής ΕΕ-Τουρκμενιστάν συγκλήθηκε τον Νοέμβριο του 2025 στο Ασγκαμπάτ με σκοπό την περαιτέρω ανάπτυξη της εταιρικής σχέσης και της συνεργασίας, ιδίως στους τομείς του εμπορίου, της ενέργειας και της αναπτυξιακής συνεργασίας. Η ΕΕ επιβεβαίωσε εκ νέου ότι το κράτος δικαίου και ο σεβασμός των ανθρωπίνων δικαιωμάτων αποτελούν ουσιώδεις πτυχές της σχέσης μεταξύ της ΕΕ και του Τουρκμενιστάν. Ο 17ος ετήσιος διάλογος μεταξύ της ΕΕ και του Τουρκμενιστάν για τα ανθρώπινα δικαιώματα πραγματοποιήθηκε τον Δεκέμβριο του 2025. Οι συζητήσεις επικεντρώθηκαν στα συγκεκριμένα μέτρα του Τουρκμενιστάν για τη βελτίωση της κατάστασης των ανθρωπίνων δικαιωμάτων στη χώρα, συμπεριλαμβανομένων των ατόμων των οποίων τα ανθρώπινα δικαιώματα έχουν παραβιαστεί, και έγινε αναφορά για τις συνθήκες στα κέντρα κράτησης και στις φυλακές, καθώς και στην έμφυλη βία.

      Το 2014 το Τουρκμενιστάν και η Τουρκία συμφώνησαν να μεταφέρουν αέριο μέσω του αγωγού της Ανατολίας, ο οποίος επί του παρόντος μεταφέρει αέριο από την περιοχή Σαχ Ντενίζ του Αζερμπαϊτζάν. Επιπλέον, το 2021, η εταιρεία Trans Caspian Resources υπέβαλε την πρότασή της για τον αγωγό διασύνδεσης μέσω της Κασπίας, έναν μικρότερο αγωγό που έχει σχεδιαστεί για τη μεταφορά 10-12 δισεκατομμυρίων κυβικών μέτρων φυσικού αερίου ετησίως. Μετά την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία το 2022, η ΕΕ αναζήτησε εναλλακτικές πηγές ενέργειας, συμπεριλαμβανομένου του φυσικού αερίου από το Τουρκμενιστάν. Και οι δύο πλευρές διαπραγματεύονται συμφωνία με το Τουρκμενιστάν με στόχο τη διαφοροποίηση των εξαγωγών και την αναζήτηση νέων προμηθειών από την ΕΕ.

      Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο έχει εκφράσει επανειλημμένα ανησυχίες σχετικά με τις χαμηλές επιδόσεις του Τουρκμενιστάν όσον αφορά τα ανθρώπινα δικαιώματα και, κατά συνέπεια, έχει εμποδίσει μέχρι στιγμής την έναρξη ισχύος της ΣΕΣΣ. Δεν έχει λάβει ποτέ πρόσκληση για παρατήρηση εκλογών στο Τουρκμενιστάν.

      Τον Φεβρουάριο του 2025, η αντιπροσωπεία του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου για τις σχέσεις με την κεντρική Ασία μετέβη στο Τουρκμενιστάν για τον 8ο διακοινοβουλευτικό διάλογο ΕΕ-Τουρκμενιστάν. Οι συνομιλίες επικεντρώθηκαν στα ψηφίσματα της Γενικής Συνέλευσης των Ηνωμένων Εθνών για το Τουρκμενιστάν, στα ανθρώπινα δικαιώματα, στις μεταρρυθμίσεις για την ισότητα των φύλων και σε τομείς διμερούς συνεργασίας. Αμφότερα τα μέρη υπογράμμισαν την ουδέτερη στάση του Τουρκμενιστάν όσον αφορά την περιφερειακή ασφάλεια και τον στρατηγικό του ρόλο στην ενέργεια και τις μεταφορές. Επανέλαβαν την προσήλωσή τους στη διατήρηση του περιβάλλοντος, τις νομικές μεταρρυθμίσεις και την κοινοβουλευτική συνεργασία. Η αντιπροσωπεία συνεργάστηκε επίσης με οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών του Τουρκμενιστάν για την αντιμετώπιση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, της κοινωνικής προόδου και της ενίσχυσης των σχέσεων κυβέρνησης-κοινωνίας των πολιτών.

      Τατζικιστάν

      Η συνεργασία της ΕΕ με το Τατζικιστάν έχει εξελιχθεί σημαντικά. Η ΣΕΣΣ ΕΕ-Τατζικιστάν είναι υπεγράφη τον Οκτώβριο του 2004 και τέθηκε σε ισχύ τον Ιανουάριο του 2010. Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ενέκρινε τη σύναψη της ΣΕΣΣ το 2009, αλλά ζήτησε βελτιώσεις στους τομείς των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, της διαφθοράς, της υγείας και της παιδείας. Η ΣΕΣΣ συνέβαλε στην ενίσχυση της διμερούς συνεργασίας και ενίσχυσε την προβολή της ΕΕ στο Τατζικιστάν, δημιουργώντας μια πλατφόρμα πολιτικού διαλόγου με στόχο την προώθηση των διμερών εμπορικών και οικονομικών σχέσεων. Περιλαμβάνει επίσης άρθρα σχετικά με τη συνεργασία, τη μετανάστευση και την καταπολέμηση της νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες, των ναρκωτικών και της τρομοκρατίας.

      Ως βήμα προόδου στις σχέσεις τους, το 2023 η ΕΕ και το Τατζικιστάν ξεκίνησαν επίσημα διαπραγματεύσεις για τη σύναψη ΕΣΕΣΣ, οι οποίες ολοκληρώθηκαν το 2024. Η ΕΣΕΣΣ μονογραφήθηκε τον Ιούλιο του 2025, ανοίγοντας τον δρόμο για επίσημη υπογραφή και κύρωση και από τα δύο μέρη.

      Η ΕΕ έχει αποδείξει τη δέσμευσή της να στηρίξει τη βιώσιμη ανάπτυξη του Τατζικιστάν μέσω πρωτοβουλιών που επικεντρώνονται σε βασικούς τομείς όπως η ανθρώπινη ανάπτυξη, η πράσινη και ψηφιακή οικονομία χωρίς αποκλεισμούς, η διαχείριση των υδάτων, η κλιματική αλλαγή, η ενέργεια και η συνδεσιμότητα των μεταφορών, μέσω του πολυετούς ενδεικτικού προγράμματος για το Τατζικιστάν για την περίοδο 2021-2027.

      Το Τατζικιστάν είναι σημαντικός εταίρος της ΕΕ και έχει έντονο συμφέρον να προσχωρήσει στο προτιμησιακό εμπορικό σύστημα ΣΓΠ +, αλλά αντιμετωπίζει επί του παρόντος διάφορες προκλήσεις, όπως ο αντίκτυπος των διεθνών κυρώσεων και η επιστροφή πολλών Τατζικιστάν μεταναστών από τη Ρωσία μετά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία, καθώς και η κρίσιμη κατάσταση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Μετά την κατάληψη του Αφγανιστάν από τους Ταλιμπάν, το Τατζικιστάν έχει υποδεχθεί χιλιάδες Αφγανούς πρόσφυγες. Η χώρα είναι προσηλωμένη στην καταπολέμηση της εξάπλωσης του εξτρεμισμού και του ριζοσπαστισμού στην κεντρική Ασία.

      Τον Νοέμβριο του 2025 πραγματοποιήθηκε η 11η σύνοδος του συμβουλίου συνεργασίας ΕΕ - Τατζικιστάν στις Βρυξέλλες. Η ΕΕ ενθαρρύνει το Τατζικιστάν να βελτιώσει τις επιδόσεις του όσον αφορά τις θεμελιώδεις ελευθερίες και τον σεβασμό των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Ο 15ος διάλογος μεταξύ ΕΕ και Τατζικιστάν για τα ανθρώπινα δικαιώματα πραγματοποιήθηκε τον Οκτώβριο του 2025.

      Το 2024, οι εξαγωγές του Τατζικιστάν προς την ΕΕ παρουσίασαν αύξηση 67% φτάνοντας τα 291 δισ. EUR, ενώ οι εισαγωγές από την ΕΕ στο Καζακστάν ανήλθαν σε 275 δισ. EUR. Η δέσμευση της ΕΕ στο Τατζικιστάν υπερβαίνει τους οικονομικούς δεσμούς και περιλαμβάνει τομείς όπως η εκπαίδευση, η επαγγελματική κατάρτιση και η στήριξη της κοινωνίας των πολιτών.

      Στις βουλευτικές εκλογές που διεξήχθησαν στο Τατζικιστάν τον Μάρτιο του 2025, το κυβερνών Λαϊκό Δημοκρατικό Κόμμα εξασφάλισε 49 από τις 63 έδρες. Αυτές ήταν οι πρώτες εκλογές σε 25 χρόνια χωρίς ανεξάρτητους δυτικούς παρατηρητές, καθώς η αποστολή του Γραφείου Δημοκρατικών Θεσμών και Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων / ΟΑΣΕ ακυρώθηκε επειδή οι αρχές του Τατζικιστάν δεν παρείχαν εγγυήσεις διαπίστευσης. Αν και πέντε άλλα κόμματα έλαβαν μέρος στις εκλογές, αποκλείστηκαν οι ομάδες της αντιπολίτευσης που αντιτάχθηκαν πιο σθεναρά στο καθεστώς.

      Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο είναι πολύ επικριτικό στην επιδείνωση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων στο Τατζικιστάν, στον αυξημένο αριθμό κρατήσεων και συλλήψεων ακτιβιστών για τα ανθρώπινα δικαιώματα, πολιτικών αντιπάλων και μελών των οικογενειών τους, καθώς και στους σοβαρούς περιορισμούς στα ανεξάρτητα μέσα ενημέρωσης.

      Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο έχει επανειλημμένα εκφράσει ανησυχία για τις συγκρούσεις στα σύνορα Κιργιζίας-Τατζικιστάν και εξέφρασε ικανοποίηση για τη συμφωνία κατάπαυσης του πυρός που επιτεύχθηκε τον Απρίλιο του 2021. Ωστόσο, τον Σεπτέμβριο του 2022, σε διάφορα σημεία των συνόρων κλιμακώθηκε η βία μεταξύ των συνοριοφυλάκων. Τον Φεβρουάριο του 2024, η Κιργιζία και το Τατζικιστάν κατέληξαν σε διακανονισμό με σκοπό να τερματιστούν οι έντονες διαμάχες μέσω της επίτευξης συμφωνίας σχετικά με την οριοθέτηση του 90 % των προηγουμένως αμφισβητούμενων εδαφών. Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο επικρότησε τη διασυνοριακή συνεργασία και την οριοθέτηση των συνόρων Κιργιζίας-Τατζικιστάν, που επιβεβαιώθηκαν κατά τη σύνοδο των ηγετών της Κιργιζίας, του Τατζικιστάν και του Ουζμπεκιστάν τον Ιανουάριο του 2025.

      Το Κοινοβούλιο ενέκρινε τον Ιούλιο του 2022 ψήφισμα σχετικά με την επιδείνωση της κατάστασης στην αυτόνομη επαρχία Γκόρνο Μπανταχσάν, και επανέλαβε την ανησυχία του για την επιδείνωση των επιδόσεων της χώρας στον τομέα των ανθρωπίνων δικαιωμάτων στο ψήφισμά του Ιανουαρίου του 2024 σχετικά με την κρατική καταστολή των ανεξάρτητων μέσων ενημέρωσης στο Τατζικιστάν.

      Η 12η επιτροπή κοινοβουλευτικής συνεργασίας ΕΕ-Τατζικιστάν συνεδρίασε στο Ντουσάνμπε τον Σεπτέμβριο του 2025, καλύπτοντας θέματα όπως η ουδέτερη θέση του Τατζικιστάν σχετικά με τον πόλεμο της Ρωσίας στην Ουκρανία, η οικονομική και εμπορική συνεργασία, ο αντίκτυπος της κλιματικής αλλαγής στην κεντρική Ασία και η κατάσταση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων στο Τατζικιστάν.

      Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο εντείνει τον έλεγχο στην επιδείνωση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων στη χώρα. Η βελτίωση στον τομέα αυτό είναι απαραίτητη για την περαιτέρω ενίσχυση των διμερών σχέσεων μεταξύ του Τατζικιστάν και της ΕΕ.

      Μογγολία

      Αν και η Μογγολία δεν καλύπτεται από τη στρατηγική της ΕΕ για την κεντρική Ασία, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο την κατατάσσει σε αυτή την περιφέρεια στο πλαίσιο των μόνιμων αντιπροσωπειών του. Επιπλέον, η Μογγολία έχει πολλές κοινές πολιτιστικές, ιστορικές και οικονομικές πτυχές με τις δημοκρατίες της πρώην ΕΣΣΔ της κεντρικής Ασίας.

      Τα τελευταία τριάντα χρόνια, η Μογγολία έχει διακριθεί ως «όαση δημοκρατίας» με σταθερή οικονομική ανάπτυξη, αν και οι εξελίξεις του 2019 προξένησαν ανησυχίες όσον αφορά τη διάβρωση της δημοκρατίας της. Το 2017, το Κοινοβούλιο ενέκρινε τη ΣΕΣΣ ΕΕ-Μογγολίας.

      Η πολιτική σκηνή της Μογγολίας κυριαρχείται επί του παρόντος από την εδραίωση του λαϊκού κόμματος της Μογγολίας, το οποίο κατέχει ευρεία πλειοψηφία στο κοινοβούλιο της Μογγολίας και προεδρικό έλεγχο. Οι βουλευτικές εκλογές του Ιουνίου 2024 στη Μογγολία εισήγαγαν συνταγματική μεταρρύθμιση, διευρύνοντας το κοινοβούλιο σε 126 έδρες και επανεισάγοντας ένα μικτό εκλογικό σύστημα. Το Λαϊκό Κόμμα της Μογγολίας κέρδισε μικρότερη πλειοψηφία από ό,τι στο παρελθόν και το ποσοστό των γυναικών εκπροσώπων αυξήθηκε από 17,3 % σε 25,4 %. Στα βασικά ζητήματα των εκλογών συγκαταλέγονται η διαφθορά, η οικονομία, η ανεργία και ο πληθωρισμός.

      Η 23η ετήσια συνεδρίαση της μικτής επιτροπής ΕΕ-Μογγολίας πραγματοποιήθηκε στο Ουλανμπατάρ τον Ιούλιο του 2025 με σκοπό να επαναβεβαιώσει την εταιρική σχέση που βασίζεται σε κοινές αξίες όπως η δημοκρατία, τα ανθρώπινα δικαιώματα, το κράτος δικαίου και ο σεβασμός των αρχών του Χάρτη των Ηνωμένων Εθνών. Η επιτροπή επικεντρώθηκε στην ενίσχυση της συνεργασίας στον τομέα των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας και της πράσινης μετάβασης, καθώς και στην αύξηση του εμπορικού κύκλου εργασιών με την αύξηση των εξαγωγών στο πλαίσιο του ΣΓΠ + της ΕΕ, κάνοντας ευρύτερη χρήση του προτιμησιακού καθεστώτος. Οι δύο πλευρές αντάλλαξαν επίσης απόψεις σχετικά με την αποτελεσματική εφαρμογή των μέτρων που περιγράφονται στον χάρτη πορείας για το μνημόνιο συνεννόησης για τη δασική εταιρική σχέση. Τα δύο μέρη συζήτησαν την πρόοδο που επιτεύχθηκε με την εφαρμογή του πολυετούς ενδεικτικού προγράμματος 2021-2027 για τη Μογγολία.

      Οι δηλώσεις του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου για τη Μογγολία έχουν κυρίως σχέση με οικονομικά θέματα, αλλά και με τις αναπτυξιακές και ανθρωπιστικές ανάγκες της χώρας που συνδέονται με τις ακραίες καιρικές συνθήκες. Αντιπροσωπεία του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου παρακολούθησε τις βουλευτικές εκλογές του 2016 και τις προεδρικές εκλογές του 2017 στη Μογγολία, και σημείωσε ότι στη χώρα αναπτύσσεται μια σταθερή δημοκρατία. Η πανδημία COVID-19 εμπόδισε το Κοινοβούλιο να παρακολουθήσει τις βουλευτικές εκλογές του Ιουνίου του 2020 και τις προεδρικές εκλογές του Ιουνίου του 2021, αλλά μια αντιπροσωπεία του Κοινοβουλίου μπόρεσε να παρακολουθήσει τις βουλευτικές εκλογές του 2024, επισημαίνοντας ότι είχε σημειωθεί πρόοδος, αλλά ότι εξακολουθούσαν να υπάρχουν περιθώρια βελτίωσης.

      Η 17η διακοινοβουλευτική συνεδρίαση ΕΕ-Μογγολίας, που πραγματοποιήθηκε τον Μάρτιο του 2025 στις Βρυξέλλες, επικεντρώθηκε στις διμερείς σχέσεις, τα γεωστρατηγικά περιφερειακά ζητήματα, τα ανθρώπινα δικαιώματα, την κλιματική αλλαγή, τη συνδεσιμότητα και τις διαπροσωπικές επαφές.

       

      Jorge SOUTULLO SANCHEZ / Niccolò RINALDI