Tugtar míniú sa bhileog eolais seo ar an gcaoi arb é Conradh Pháras an chéad chéim ionsar an lánpháirtíocht Eorpach, agus ar an gcaoi ar leathnaigh Conarthaí na Róimhe fothaí na lánpháirtíochta sin trí na Comhphobail Eorpacha a bhunú. Cuirtear chun suntais inti an chaoi ar cothaíodh leas an todhchaí comhchoitinn leis na comhaontuithe sin, agus imlínítear na príomhchuspóirí, na bunphrionsabail agus na forbairtí institiúideacha a tháinig chun cinn i ndiaidh an Dara Cogadh Domhanda.

Cúlra

De dheasca iarmhairtí tubaisteacha an Dara Cogadh Domhanda agus an bhagairt leanúnach go mbeadh achrann idir an tOirthear agus an tIarthar ann, ba thosaíocht ríthábhachtach é an t-athmhuintearas idir an Fhrainc agus an Ghearmáin. Maidir leis an gcinneadh chun tionscail an ghuail agus na cruach de chuid na sé mBallstát bunaidh (an Bheilg, an Fhrainc, an Ghearmáin, an Iodáil, Lucsamburg agus an Ísiltír) a chomhthiomsú, cinneadh a cuireadh i bhfeidhm le Conradh Pháras in 1951, ba é sin an chéad chéim ionsar an lánpháirtíocht Eorpach. Le Conarthaí na Róimhe 1957, leathnaíodh fothaí na lánpháirtíochta sin, agus creat eacnamaíoch agus institiúideach na gComhphobal á fhorbairt tuilleadh ag an am céanna.

Bunús dlí

  • An Conradh ag bunú an Chomhphobail Eorpaigh do Ghual agus Cruach (Conradh CEGC nó Conradh Pháras): arna shíniú an 18 Aibreán 1951 agus arna theacht i bhfeidhm an 23 Iúil 1952, bunaíodh an Comhphobal Eorpach do Ghual agus Cruach (CEGC) leis an gConradh sin agus cuireadh comhinstitiúidí ar bun leis, lena n-áirítear an tArdúdarás, an Tionól Parlaiminteach, Comhairle na nAirí, an Chúirt Bhreithiúnais agus Coiste Comhairleach. Le hAirteagal 97 foráladh go rachadh an Conradh in éag tar éis 50 bliain, rud a tharla an 23 Iúil 2002.
  • Na Conarthaí ag bunú Chomhphobal Eacnamaíochta na hEorpa (CEE) agus an Chomhphobail Eorpaigh do Fhuinneamh Adamhach (Euratom/CEFA), nó Conarthaí na Róimhe: arna síniú an 25 Márta 1957 agus arna dteacht i bhfeidhm an 1 Eanáir 1958, bunaíodh Comhphobal Eacnamaíochta na hEorpa (CEE) agus an Comhphobal Eorpach do Fhuinneamh Adamhach (Euratom) leis na Conarthaí sin. Le hAirteagal 240 de Chonradh CEE agus le hAirteagal 208 de Chonradh Euratom foráladh go sainráite go raibh an dá chomhaontú tugtha i gcrích go ceann tréimhse gan teorainn.
  • Cuspóirí

    • Léirigh bunaitheoirí CEGC go soiléir cad é an rún a bhí acu maidir leis an gConradh, eadhon nárbh é ach an chéad chéim ionsar ‘cónaidhm Eorpach’. Bhí an cómhargadh guail agus cruach le bheith ina thionscadal trialach a bhféadfaí é a leathnú de réir a chéile go réimsí eacnamaíocha eile, agus a mbeadh Eoraip pholaitiúil mar thoradh air sa deireadh.
    • Ba é cuspóir CEE comhmhargadh a bhunú a bheadh fothaithe ar na ceithre shaoirse ghluaiseachta (earraí, daoine, caipiteal agus seirbhísí).
    • Is é an aidhm a bhí ag Euratom an soláthar d’ábhair eamhnacha a chomhordú mar aon leis na cláir thaighde a bhain le húsáid shíochánta fuinnimh núicléach a bhí tionscanta nó a bhí á n-ullmhú ag Ballstáit.
    • Nochtar aontacht cuspóra taobh thiar de chruthú na gComhphobal i mbrollaigh na dtrí Chonradh, is é sin an tuairim daingean nach mór do stáit na hEorpa oibriú as lámha a chéile i dtreo na todhchaí mar gurb é sin amháin a chuirfidh ar a gcumas a gcinniúint a rialú.
    • Príomhphrionsabail agus príomhfhorbairtí na gComhphobal Eorpach

      A. Bunús na lánpháirtíochta Eorpaí

      Bunaíodh na Comhphobail Eorpacha (CEGC, CEE agus Euratom) mar thoradh ar an mian go mbeadh Eoraip aontaithe ann, ar fís í a tháinig chun cinn mar fhreagra díreach ar na himeachtaí a rinne scrios ar an mór-roinn. Bhí gá le hatheagar a chur ar na tionscail straitéiseacha tar éis an Dara Cogadh Domhanda, tionscal na cruach go háirithe. Agus í faoi bhagairt ag coimhlint idir an tIarthar agus an tOirthear, bhí todhchaí na hEorpa ag brath ar athmhuintearas idir an Fhrainc agus an Ghearmáin.

      Is féidir a mheas gurb í an ghairm a rinne Robert Schuman, Aire Gnóthaí Eachtracha na Fraince, an 9 Bealtaine 1950, an túsphointe don lánpháirtíocht Eorpach. Bhain siombalachas nach beag an uair sin le gual agus cruach a roghnú: tionscail ríthábhachtacha a bhí i dtionscal an ghuail agus na cruach ag tús na 1950í; is orthu a bhí cumhacht tíre bunaithe. Anuas ar na tairbhí eacnamaíocha soiléire, bhí sé beartaithe go mbeadh comhthiomsú acmhainní na Fraince agus na Gearmáine ina chomhartha go raibh deireadh leis an iomaíocht idir an dá thír. D’fhógair Robert Schuman an méid seo an 9 Bealtaine 1950: ‘Ní dhéanfar an Eoraip in aon iarracht amháin, ná de réir aon phlean aonair. Tógfar í trí ghnóthais nithiúla lena gcruthófar dlúthpháirtíocht iarbhír ar dtús.’ Ba ar bhonn an phrionsabail sin a shínigh an Fhrainc, an Iodáil, an Ghearmáin agus tíortha Benelux (an Bheilg, an Ísiltír agus Lucsamburg) Conradh Pháras, ar díríodh go príomha ann ar na nithe seo a leanas a áirithiú:

      • saorghluaiseacht earraí agus saor-rochtain ar fhoinsí táirgeachta;
      • faireachán buan a dhéanamh ar an margadh chun go seachnófaí saobhadh a d’fhéadfadh a bheith ina údar do thabhairt isteach cuótaí táirgeachta;
      • comhlíonadh rialacha na hiomaíochta agus prionsabal na trédhearcachta ó thaobh praghsanna de;
      • tacaíocht do nuachóiriú agus do thiontú na n-earnálacha guail agus cruach.
      • B. Ó CEFC go Conarthaí na Róimhe

        I ndiaidh shíniú Chonradh Pháras, agus in ainneoin an Fhrainc a bheith in aghaidh fórsa míleata náisiúnta de chuid na Gearmáine a athbhunú, mhol René Pleven go bhfoirmeofaí arm Eorpach. Mar thoradh air sin, rinneadh caibidlíocht in 1952 maidir leis an gComhphobal Eorpach Cosanta (CEFC), arbh é an rún go mbeadh Comhphobal Polaitiúil (CPE) ag gabháil leis. Mar sin féin, tréigeadh an dá phlean sin i ndiaidh do Thionól Náisiúnta na Fraince diúltú an conradh a dhaingniú an 30 Lúnasa 1954.

        I ndiaidh theip CEFC, rinneadh iarrachtaí chun athsheoladh a dhéanamh ar phróiseas na lánpháirtíochta Eorpaí trí thograí sonracha ag Comhdháil Messina i Meitheamh 1955 maidir le haontas custaim agus fuinneamh adamhach. Ba é síniú Chonarthaí CEE agus Euratom an toradh deiridh a bhí orthu sin.

        C. An cómhargadh agus na comhbheartais

        Leis an gConradh ag bunú Chomhphobal Eacnamaíochta na hEorpa (Conradh CEE, Conradh na Róimhe), foráladh do na nithe seo a leanas:

        • dleachtanna custaim idir na Ballstáit a dhíothú;
        • Comhtharaif Chustaim sheachtrach a bhunú;
        • comhbheartais don talmhaíocht agus don iompar a thabhairt isteach;
        • Ciste Sóisialta na hEorpa a chruthú;
        • an Banc Eorpach Infheistíochta a bhunú;
        • caidreamh níos dlúithe a fhorbairt idir na Ballstáit.
        • Chun na cuspóirí sin a ghnóthú, leagadh síos le Conradh CEE treoirphrionsabail agus bunaíodh an creat do ghníomhaíochtaí reachtacha institiúidí an Chomhphobail. Áiríodh orthu sin comhbheartais amhail: an comhbheartas talmhaíochta (Airteagail 38 go 43), an beartas iompair (Airteagail 74 agus 75) agus an comhbheartas tráchtála (Airteagail 110 go 113). Bhí sé mar aidhm ag an gcomhmhargadh saorghluaiseacht earraí agus soghluaisteacht thosca an táirgthe a ráthú, lena n-áirítear saoirse ghluaiseachta d’oibrithe agus do ghnóthais, an tsaoirse chun seirbhísí a sholáthar agus saorghluaiseacht chaipitil.

          Leis an gConradh ag bunú an Chomhphobail Eorpaigh do Fhuinneamh Adamhach (Conradh Euratom), leagadh amach cuspóirí an-uaillmhianach ar dtús, lena n-áirítear tionscail núicléacha a bhunú go gasta agus a fhorbairt. Níor mhór, áfach, gearradh siar ar na cuspóirí sin de bharr nádúr casta agus íogair na hearnála núicléiche a raibh baint aici le leasanna ríthábhachtacha na mBallstát (cosaint agus neamhspleáchas náisiúnta).

          D. Forbairt institiúideach na gComhphobal

          Bhí sé ina choinníoll ag an gCoinbhinsiún ar Institiúidí Áirithe is Coiteann do na Comhphobail Eorpacha, a síníodh agus a tháinig i bhfeidhm ag an am céanna le Conarthaí na Róimhe, gur comhinstitiúidí a bheadh sa Tionól Parlaiminteach agus sa Chúirt Bhreithiúnais. Críochnaíodh próiseas an aontaithe institiúidigh le Conradh an 8 Aibreán 1965 ag bunú Comhairle aonair agus Coimisiún aonair do na Comhphobail Eorpacha, ar a dtugtar an Conradh Cumaisc.

          Ón tráth sin amach, bhí an ceannas ag CEE ar na comhphobail earnála, mar atá CEGC agus Euratom (CEFA). Ba é sin bua chóras ginearálta CEE ar an gcómhaireachtáil a bhí idir eagraíochtaí a raibh inniúlacht earnála acu, agus bunaíodh a chuid institiúidí leis.

          Ról Pharlaimint na hEorpa

          Bunaíodh Comhthionól le Conradh Pháras mar cheann de institiúidí CEGC. Leis an gCoinbhinsiún maidir le hinstitiúidí áirithe is coiteann do na Comhphobail Eorpacha, arna shíniú i dteannta Chonarthaí na Róimhe, foráladh thairis sin do Thionól Parlaiminteach agus do Chúirt Bhreithiúnais a bheadh coiteann do na Comhphobail, rud a chuidigh le creat institiúideach na gComhphobal Eorpach a aontú de réir a chéile.

          Is í an Roinn Beartais um Cheartas, um Shaoirsí Sibhialta agus um Ghnóthaí Institiúideacha i bParlaimint na hEorpa a d’ullmhaigh an bhileog eolais seo. Chun tuilleadh eolais a fháil, féach suíomh gréasáin an Choiste um Ghnóthaí Bunreachtúla.

           

          Mariusz Maciejewski