Δικαστική συνεργασία σε ποινικές υποθέσεις
Το παρόν ενημερωτικό δελτίο εξηγεί ότι, στην ΕΕ, η δικαστική συνεργασία σε ποινικές υποθέσεις βασίζεται στην αρχή της αμοιβαίας αναγνώρισης των δικαστικών αποφάσεων και διαταγών και ότι αυτό περιλαμβάνει μέτρα για την προσέγγιση των νομοθεσιών των κρατών μελών σε διάφορους τομείς. Η Συνθήκη της Λισαβόνας παρέχει μια ισχυρότερη βάση για την ανάπτυξη ενός χώρου ποινικής δικαιοσύνης, ενώ παράλληλα προβλέπει νέες εξουσίες για το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο.
Νομική βάση
- Άρθρα 82 έως 86 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΣΛΕΕ).
- Εκτός από την Επιτροπή αρμοδιότητα πρωτοβουλίας διαθέτουν και τα κράτη μέλη, υπό την προϋπόθεση ότι αυτά εκπροσωπούν το ένα τέταρτο των μελών του Συμβουλίου (άρθρο 76 της ΣΛΕΕ)·
- Ζητείται απλώς η γνώμη του Κοινοβουλίου σχετικά με ειδικά μέτρα για τη δικαστική συνεργασία σε ποινικές υποθέσεις, τα οποία εγκρίνονται, ακολούθως, ομόφωνα από το Συμβούλιο. Εάν δεν επιτευχθεί ομοφωνία στο Συμβούλιο, υπάρχει ακόμη η δυνατότητα να συνεργαστούν εννέα ή περισσότερα κράτη μέλη στη βάση της ενισχυμένης συνεργασίας.
- Οδηγία σχετικά με το δικαίωμα σε διερμηνεία και μετάφραση κατά την ποινική διαδικασία(οδηγία 2010/64/ΕΕ της 20ής Οκτωβρίου 2010)·
- Οδηγία σχετικά με το δικαίωμα ενημέρωσης στο πλαίσιο ποινικών διαδικασιών (οδηγία 2012/13/ΕΕ της 22ας Μαΐου 2012)·
- Οδηγία σχετικά με το δικαίωμα πρόσβασης σε δικηγόρο στο πλαίσιο ποινικής διαδικασίας και διαδικασίας εκτέλεσης του ευρωπαϊκού εντάλματος σύλληψης, καθώς και σχετικά με το δικαίωμα ενημέρωσης τρίτου προσώπου σε περίπτωση στέρησης της ελευθερίας του και με το δικαίωμα επικοινωνίας με τρίτα πρόσωπα και με προξενικές αρχές κατά τη διάρκεια της στέρησης της ελευθερίας (οδηγία 2013/48/ΕΕ της 22ας Οκτωβρίου 2013)·
- Οδηγία για την ενίσχυση ορισμένων πτυχών του τεκμηρίου αθωότητας και του δικαιώματος παράστασης του κατηγορουμένου στη δίκη του στο πλαίσιο ποινικής διαδικασίας [οδηγία (ΕΕ) 2016/343 της 9ης Μαρτίου 2016]·
- Οδηγία σχετικά με τις δικονομικές εγγυήσεις για τα παιδιά που είναι ύποπτοι ή κατηγορούμενοι στο πλαίσιο ποινικών διαδικασιών [οδηγία (ΕΕ) 2016/800 της 11ης Μαΐου 2016]·
- Οδηγία σχετικά με τη δικαστική αρωγή για υπόπτους και κατηγορουμένους στο πλαίσιο ποινικών διαδικασιών και για καταζητουμένους σε διαδικασίες εκτέλεσης του ευρωπαϊκού εντάλματος σύλληψης [οδηγία (ΕΕ) 2016/1919 της 26ης Οκτωβρίου 2016]·
- Κανονισμός σχετικά με τη διαβίβαση ποινικών δικογραφιών [κανονισμός (ΕΕ) 2024/3011, της 27ης Νοεμβρίου 2024].
- Οδηγία (EE) σχετικά με τη χρήση των δεδομένων που περιέχονται στις καταστάσεις ονομάτων επιβατών (PNR) για την πρόληψη, ανίχνευση, διερεύνηση και δίωξη τρομοκρατικών και σοβαρών εγκλημάτων [οδηγία (EE) 2016/681 της 27ης Απριλίου 2016]·
- Οδηγία για την καταπολέμηση της τρομοκρατίας και την αντικατάσταση της απόφασης-πλαισίου 2002/475/ΔΕΥ του Συμβουλίου και για την τροποποίηση της απόφασης 2005/671/ΔΕΥ του Συμβουλίου [οδηγία (ΕΕ) 2017/541 της 15ης Μαρτίου 2017]·
- Κανονισμός σχετικά με τη διαβίβαση ποινικών δικογραφιών [κανονισμός (ΕΕ) 2021/784, της 29ης Απριλίου 2021]·
- Κανονισμός σχετικά με την ψηφιακή ανταλλαγή πληροφοριών σε υποθέσεις τρομοκρατίας, για την τροποποίηση του κανονισμού (ΕΕ) 2018/1727 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου και της απόφασης 2005/671/JHA του Συμβουλίου [κανονισμός (ΕΕ) 2023/2131 της 4ης Οκτωβρίου 2023].
- Οδηγία για τις επιθέσεις κατά συστημάτων πληροφοριών και την αντικατάσταση της απόφασης-πλαισίου 2005/222/JHA του Συμβουλίου (οδηγία για το έγκλημα στον κυβερνοχώρο) (οδηγία 2013/40/ΕΕ της 12ης Αυγούστου 2013)·
- Οδηγία σχετικά με τη δέσμευση και τη δήμευση οργάνων και προϊόντων εγκλήματος στην Ευρωπαϊκή Ένωση (οδηγία 2014/42/ΕΕ της 3ης Απριλίου 2014)·
- Οδηγία περί ποινικών κυρώσεων για την κατάχρηση αγοράς (οδηγία για την κατάχρηση αγοράς) (οδηγία 2014/57/ΕΕ της 16ης Απριλίου 2014)·
- Οδηγία σχετικά με την προστασία του ευρώ και άλλων νομισμάτων από την παραχάραξη και την κιβδηλεία μέσω του ποινικού δικαίου, και για την αντικατάσταση της απόφασης-πλαισίου 2000/383/ΔΕΥ του Συμβουλίου (οδηγία 2014/62/ΕΕ της 15ης Μαΐου 2014)·
- Οδηγία σχετικά με την καταπολέμηση, μέσω του ποινικού δικαίου, της απάτης εις βάρος των οικονομικών συμφερόντων της Ένωσης [οδηγία (EE) 2017/1371, της 5ης Ιουλίου 2017]·
- Οδηγία για την τροποποίηση της οδηγίας (ΕΕ) 2015/849 σχετικά με την πρόληψη της χρησιμοποίησης του χρηματοπιστωτικού συστήματος για τη νομιμοποίηση εσόδων από παράνομες δραστηριότητες ή για τη χρηματοδότηση της τρομοκρατίας και την τροποποίηση των οδηγιών 2009/138/ΕΚ και 2013/36/ΕΕ [οδηγία (ΕΕ) 2018/843 της 30ης Μαΐου 2018)·
- Οδηγία για την καταπολέμηση της νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες μέσω του ποινικού δικαίου [οδηγία (ΕΕ) 2018/1673 της 23ης Οκτωβρίου 2018]·
- Κανονισμός σχετικά με την αμοιβαία αναγνώριση των αποφάσεων δέσμευσης και δήμευσης [κανονισμός (ΕΕ) 2018/1805, της 14ης Νοεμβρίου 2018]·
- Οδηγία (ΕΕ) 2019/713 για την καταπολέμηση της απάτης και της πλαστογραφίας μέσων πληρωμής πλην των μετρητών και την αντικατάσταση της απόφασης-πλαίσιο 2001/413/ΔΕΥ του Συμβουλίου [οδηγία (ΕΕ) 2019/713 της 17ης Απριλίου 2019]·
- Οδηγία για την ανάκτηση και τη δήμευση περιουσιακών στοιχείων [οδηγία (ΕΕ) 2024/1260 της 24ης Απριλίου 2024]·
- Κανονισμός σχετικά με την πρόληψη της χρησιμοποίησης του χρηματοπιστωτικού συστήματος για τη νομιμοποίηση εσόδων από παράνομες δραστηριότητες ή για τη χρηματοδότηση της τρομοκρατίας [Κανονισμός (ΕΕ) 2024/1624 της 31ης Μαΐου 2024]·
- Οδηγία σχετικά με την ευρωπαϊκή εντολή έρευνας σε ποινικές υποθέσεις (οδηγία 2014/41/ΕΕ της 3ης Απριλίου 2014)·
- Κανονισμός σχετικά με τον οργανισμό της Ευρωπαϊκής Ένωσης για τη λειτουργική διαχείριση συστημάτων ΤΠ μεγάλης κλίμακας στον χώρο ελευθερίας, ασφάλειας και δικαιοσύνης (eu-LISA) [κανονισμός (ΕΕ) 2018/1726 της 14ης Νοεμβρίου 2018]·
- Κανονισμός σχετικά με την εγκατάσταση, τη λειτουργία και τη χρήση του Συστήματος Πληροφοριών Σένγκεν (SIS) στον τομέα της αστυνομικής συνεργασίας και της δικαστικής συνεργασίας σε ποινικές υποθέσεις [κανονισμός (ΕΕ) 2018/1862 της 28ης Νοεμβρίου 2018]·
- Κανονισμός για τη θέσπιση κεντρικού συστήματος εντοπισμού των κρατών μελών που διαθέτουν πληροφορίες σχετικά με καταδικαστικές αποφάσεις εις βάρος υπηκόων τρίτων χωρών και ανιθαγενών (ECRIS-TCN) με σκοπό τη συμπλήρωση του Ευρωπαϊκού Συστήματος Πληροφοριών Ποινικού Μητρώου, και για την τροποποίηση του κανονισμού (ΕΕ) 2018/1726·[κανονισμός (ΕΕ) 2019/816 της 17ης Απριλίου 2019]· ο παρών κανονισμός συνδέεται με την οδηγία σχετικά με την ανταλλαγή πληροφοριών για υπηκόους τρίτων χωρών και το Ευρωπαϊκό Σύστημα Πληροφοριών Ποινικού Μητρώου (ECRIS), για την τροποποίηση της απόφασης-πλαισίου 2009/315/ΔΕΥ του Συμβουλίου [οδηγία (ΕΕ) 2019/884 της 17ης Απριλίου 2019]·
- Κανονισμός για τη θέσπιση πλαισίου διαλειτουργικότητας μεταξύ των συστημάτων πληροφοριών της ΕΕ στον τομέα της αστυνομικής και δικαστικής συνεργασίας, του ασύλου και της μετανάστευσης [κανονισμός (ΕΕ) 2019/818 της 20ής Μαΐου 2019]·
- Οδηγία σχετικά με την ανταλλαγή πληροφοριών μεταξύ των αρχών επιβολής του νόμου των κρατών μελών και την κατάργηση της απόφασης-πλαισίου 2006/960/ΔΕΥ του Συμβουλίου [οδηγία (ΕΕ) 2023/977 της 10ης Μαΐου 2023]·
- Κανονισμός σχετικά με τις ευρωπαϊκές εντολές υποβολής στοιχείων και τις ευρωπαϊκές εντολές διατήρησης στοιχείων για ηλεκτρονικά αποδεικτικά στοιχεία σε ποινικές διαδικασίες και για την εκτέλεση περιοριστικών της ελευθερίας ποινών κατόπιν ποινικών διαδικασιών [κανονισμός (ΕΕ) 2023/1543 της 12ης Ιουλίου 2023]·
- Οδηγία σχετικά με τη θέσπιση εναρμονισμένων κανόνων για τον ορισμό ορισθεισών εγκαταστάσεων και νόμιμων εκπροσώπων με σκοπό τη συγκέντρωση ηλεκτρονικών αποδεικτικών στοιχείων στο πλαίσιο ποινικών διαδικασιών [οδηγία (ΕΕ) 2023/1544 της 12ης Ιουλίου 2023]·
- Οδηγία σχετικά με την πρόληψη και την καταπολέμηση της εμπορίας ανθρώπων και την προστασία των θυμάτων της [οδηγία (ΕΕ) 2011/36 της 5ης Απριλίου 2011]·
- Οδηγία σχετικά με την καταπολέμηση της σεξουαλικής κακοποίησης και της σεξουαλικής εκμετάλλευσης παιδιών και της παιδικής πορνογραφίας (οδηγία 2011/93/ΕΕ της 13ης Δεκεμβρίου 2011)·
- Οδηγία για την ευρωπαϊκή εντολή προστασίας (οδηγία 2011/99/ΕΕ της 13ης Δεκεμβρίου 2011)·
- Οδηγία για τη θέσπιση ελάχιστων προτύπων σχετικά με τα δικαιώματα, την υποστήριξη και την προστασία θυμάτων εγκληματικών πράξεων (οδηγία 2012/29/EΕ της 25ης Οκτωβρίου 2012)·
- Οδηγία για την καταπολέμηση της βίας κατά των γυναικών και της εξ οικείων βίας [οδηγία (ΕΕ) 2024/1385 της 14ης Μαΐου 2024].
- Οδηγία για την τροποποίηση της οδηγίας 2011/36/ΕΕ για την πρόληψη και την καταπολέμηση της εμπορίας ανθρώπων και για την προστασία των θυμάτων της [οδηγία (ΕΕ) 1712/2024 της 13ης Ιουνίου 2024]·
Στόχοι
Η σταδιακή κατάργηση των ελέγχων στα σύνορα εντός της ΕΕ έχει διευκολύνει σημαντικά την ελεύθερη κυκλοφορία των ευρωπαίων πολιτών αλλά και τη διαμεθοριακή δράση των εγκληματιών. Προκειμένου να αντιμετωπιστεί η πρόκληση του διασυνοριακού εγκλήματος, ο χώρος ελευθερίας, ασφάλειας και δικαιοσύνης (ΧΕΑΔ) περιλαμβάνει μέτρα για την προώθηση της δικαστικής συνεργασίας, μεταξύ των κρατών μελών, σε ποινικές υποθέσεις. Αφετηρία αποτελεί η τήρηση της αρχής της αμοιβαίας αναγνώρισης. Έχουν εγκριθεί συγκεκριμένα μέτρα για την καταπολέμηση του διεθνικού εγκλήματος και της τρομοκρατίας, καθώς και για τη διασφάλιση της προστασίας των δικαιωμάτων των θυμάτων, των υπόπτων και των κρατουμένων σε ολόκληρη την Ένωση.
Επιτεύγματα
1. Κύριες νομοθετικές προτάσεις για τη δικαστική συνεργασία σε ποινικές υποθέσεις
1. Διαδικασίες έγκρισης
Σύμφωνα με τη ΣΛΕΕ, τα περισσότερα μέτρα για τη δικαστική συνεργασία σε ποινικές υποθέσεις εγκρίνονται σύμφωνα με τη συνήθη νομοθετική διαδικασία και υπόκεινται σε δικαστικό έλεγχο από το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Ωστόσο, ακόμη και αν παραμεριστούν τα ειδικά χαρακτηριστικά του Χώρου Ελευθερίας, Ασφάλειας και Δικαιοσύνης, οι ρήτρες αυτοεξαίρεσης για την Ιρλανδία και τη Δανία, (βλ. πρωτόκολλα 21 και 22 προσαρτημένα στη ΣΛΕΕ) και ο προνομιακός ρόλος των εθνικών κοινοβουλίων (πρωτόκολλα 1 και 2), οι τομείς της αστυνομικής και της δικαστικής συνεργασίας σε ποινικές υποθέσεις δεν έχουν ενταχθεί πλήρως στο ενωσιακό πλαίσιο και διατηρούν σε κάποιο βαθμό τα αρχικά τους χαρακτηριστικά, πριν από τη Συνθήκη της Λισαβόνας:
2. Κύριες νομοθετικές πράξεις που έχουν εγκριθεί βάσει της συνήθους νομοθετικής διαδικασίας
1. Κοινά ελάχιστα πρότυπα για τις ποινικές διαδικασίες:
2. Kαταπολέμηση της τρομοκρατίας:
3. Καταπολέμηση της διαφθοράς, του ηλεκτρονικού εγκλήματος, της απάτης και της νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες:
4. Ανταλλαγή πληροφοριών μεταξύ κρατών μελών και των οργανισμών της ΕΕ:
5. Προστασία των θυμάτων:
2. Οργανισμοί για τη δικαστική συνεργασία σε ποινικές υποθέσεις και άλλα σχετικά όργανα
1. Οργανισμός της Ευρωπαϊκής Ένωσης για τη Συνεργασία στον Τομέα της Ποινικής Δικαιοσύνης (Eurojust)
Η Eurojust ενθαρρύνει και βελτιώνει τον συντονισμό των ερευνών και των διώξεων, καθώς και τη συνεργασία μεταξύ των αρχών των κρατών μελών. Ειδικότερα, διευκολύνει την εκτέλεση διεθνών αιτήσεων αμοιβαίας δικαστικής συνδρομής και την εκτέλεση αιτήσεων έκδοσης. Η Eurojust υποστηρίζει τις αρχές των κρατών μελών με κάθε τρόπο, προκειμένου να καταστούν αποτελεσματικότερες οι έρευνές τους και οι διώξεις του διασυνοριακού εγκλήματος.
Η Eurojust μπορεί να συνδράμει κράτος μέλος, κατόπιν αιτήματός του, σε έρευνες και διώξεις που αφορούν το επίμαχο κράτος μέλος και μια τρίτη χώρα, εφόσον η Eurojust και η τρίτη χώρα έχουν συνάψει συμφωνία συνεργασίας ή εάν έχει αποδειχθεί ουσιώδες συμφέρον.
Η Eurojust καλύπτει τα ίδια είδη εγκλημάτων και αδικημάτων για τα οποία έχει αρμοδιότητα ο Οργανισμός της Ευρωπαϊκής Ένωσης για τη Συνεργασία στον Τομέα της Επιβολής του Νόμου (Ευρωπόλ), όπως η τρομοκρατία, η παράνομη διακίνηση ναρκωτικών, η εμπορία ανθρώπων, η παραχάραξη, η νομιμοποίηση εσόδων από παράνομες δραστηριότητες, το έγκλημα στον κυβερνοχώρο, τα εγκλήματα κατά της ιδιοκτησίας ή των δημοσίων αγαθών, συμπεριλαμβανομένης της απάτης και της διαφθοράς, τα ποινικά αδικήματα που θίγουν τα οικονομικά συμφέροντα της Ευρωπαϊκής Ένωσης, το περιβαλλοντικό έγκλημα και η συμμετοχή σε εγκληματική οργάνωση. Η Eurojust δύναται, κατόπιν αιτήσεως κράτους μέλους, να συνδράμει επίσης σε έρευνες και διώξεις άλλων ειδών αξιόποινων πράξεων.
Μετά τη στρατιωτική επίθεση της Ρωσίας κατά της Ουκρανίας, η οποία ξεκίνησε τον Φεβρουάριο του 2022, μια κοινή ομάδα έρευνας της ΕΕ με την υποστήριξη της Eurojust (ΚΟΕ) δραστηριοποιείται στην Ουκρανία από τον Μάρτιο. Στις 14 Απριλίου 2023, τα επτά μέλη της ΚΟΕ συμφώνησαν να διερευνήσουν όχι μόνο τα εικαζόμενα εγκλήματα πολέμου, αλλά και τα εγκλήματα γενοκτονίας που διαπράχθηκαν στην Ουκρανία. Ένας δικαστικός κόμβος ενσωματωμένος στη Eurojust, το Διεθνές Κέντρο για τη δίωξη του εγκλήματος της επίθεσης κατά της Ουκρανίας (ICPA), καθιστά δυνατή την ανταλλαγή αποδεικτικών στοιχείων και μια κοινή στρατηγική δίωξης. Η Eurojust φιλοξενεί επίσης μια βασική βάση δεδομένων διεθνών εγκλημάτων για την υποστήριξη του έργου της ΚΟΕ και άλλων ερευνών για διεθνή εγκλήματα. Στις 2 Απριλίου 2024, η Eurojust συμμετείχε στη διεθνή διάσκεψη με θέμα «Αποκατάσταση της δικαιοσύνης για την Ουκρανία» στη Χάγη για να προβεί σε απολογισμό της προόδου που έχει σημειωθεί όσον αφορά τη διερεύνηση εγκλημάτων, τη δίωξη των δραστών και τον συντονισμό των διεθνών προσπαθειών. Στις 2 Οκτωβρίου 2025, η Eurojust φιλοξένησε συνάντηση με το Συμβούλιο της Ευρώπης για να παρουσιάσει τις προπαρασκευαστικές εργασίες που πραγματοποιήθηκαν στο ICPA σχετικά με το επερχόμενο ειδικό δικαστήριο για το έγκλημα της επίθεσης κατά της Ουκρανίας.
Τον Σεπτέμβριο του 2024, η Eurojust φιλοξένησε την επίσημη έναρξη λειτουργίας του Ευρωπαϊκού Δικαστικού Δικτύου Οργανωμένου Εγκλήματος (EJOCN), το οποίο χρησιμεύει ως κόμβος εξειδικευμένης εμπειρογνωσίας για τη στήριξη των δικαστικών αρχών στην καταπολέμηση του οργανωμένου εγκλήματος.
Τον Απρίλιο του 2022, η Επιτροπή δημοσίευσε πρόταση για την επέκταση της εντολής της Eurojust. Το Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο κατέληξαν σε συμφωνία σχετικά με την αναθεωρημένη εντολή λίγες εβδομάδες αργότερα, η οποία επιτρέπει στην Eurojust να διατηρεί, να αναλύει, να αποθηκεύει και να ανταλλάσσει αποδεικτικά στοιχεία για εγκλήματα πολέμου, γενοκτονία και εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας με τις αρμόδιες δικαστικές αρχές των κρατών μελών και με το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο. Ο νέος κανονισμός για τη Eurojust δημοσιεύθηκε στην Επίσημη Εφημερίδα της ΕΕ στις 31 Μαΐου 2022 και τέθηκε σε ισχύ την επόμενη ημέρα.
Το προηγούμενο νομικό πλαίσιο για τη Eurojust (απόφαση 2009/426/ΔΕΥ του Συμβουλίου , της 16ης Δεκεμβρίου 2008, για την ενίσχυση της Eurojust) τέθηκε σε ισχύ την 4η Ιουνίου 2009. Την 12η Δεκεμβρίου 2019 άρχισε να εφαρμόζεται ο κανονισμός (ΕΕ) 2018/1727. Η τρέχουσα νομική βάση της Eurojust είναι ο κανονισμός (ΕΕ) 2022/838 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της 30ής Μαΐου 2022 για την τροποποίηση του κανονισμού (ΕΕ) 2018/1727 όσον αφορά τη διατήρηση, την ανάλυση και αποθήκευση στην Eurojust, αποδεικτικών στοιχείων σχετικά με γενοκτονίες, εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας, εγκλήματα πολέμου και αξιόποινες πράξεις.
Κάθε χρόνο, η Eurojust δημοσιεύει ετήσιες εκθέσεις. Στις 15 Μαΐου 2025 η Eurojust δημοσίευσε την ετήσια έκθεσή της για το 2024. Η καθοδήγηση της δικαστικής αντίδρασης της ΕΕ στον πόλεμο στην Ουκρανία και η εμβάθυνση της συνεργασίας της με χώρες εκτός ΕΕ βρέθηκαν στο επίκεντρο του έργου της Eurojust το 2024. Τον Ιανουάριο του 2025, η Eurojust και η Ευρωπόλ δημοσίευσαν έκθεση με τίτλο «Κοινές προκλήσεις στο έγκλημα στον κυβερνοχώρο».
Η έδρα της βρίσκεται στην Χάγη, στις Κάτω Χώρες.
2. H Ευρωπαϊκή Εισαγγελία (EPPO)
Ο κανονισμός του Συμβουλίου σχετικά με την εφαρμογή ενισχυμένης συνεργασίας για τη σύσταση της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας [κανονισμός (ΕΕ) 2017/1939 του Συμβουλίου, της 12ης Οκτωβρίου 2017] ισχύει από τις 20 Νοεμβρίου 2017. Στο νομοθετικό του ψήφισμα το Κοινοβούλιο έδωσε την έγκρισή του στο σχέδιο κανονισμού του Συμβουλίου της 5ης Οκτωβρίου 2017.
Η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία αποτελεί ανεξάρτητη υπηρεσία υπεύθυνη για τη διερεύνηση, τη δίωξη και τη διαχείριση της δικαιοσύνης για εγκλήματα κατά του προϋπολογισμού της ΕΕ, όπως η απάτη, η διαφθορά ή η διασυνοριακή απάτη στον τομέα του ΦΠΑ, αξίας άνω των 10 εκατ. EUR. Ο κατάλογος των εγκλημάτων θα μπορούσε να επεκταθεί στο μέλλον ώστε να συμπεριλάβει, για παράδειγμα, την τρομοκρατία.
Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο έχουν διορίσει με κοινή συμφωνία ως τον πρώτο ευρωπαίο γενικό εισαγγελέα, τη Laura Codruţa Kövesi, για μία μη ανανεώσιμη θητεία επτά ετών.
Μέχρι τούδε, 24 κράτη μέλη έχουν προσχωρήσει στην Ευρωπαϊκή Εισαγγελία και τα λίγα κράτη μέλη που δεν συμμετέχουν μπορούν να συμμετάσχουν ανά πάσα στιγμή. Η κεντρική υπηρεσία της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας εδρεύει στο Λουξεμβούργο, μαζί με τα γραφεία του Γενικού Εισαγγελέα, καθώς και ένα σώμα εισαγγελέων που αποτελείται από μέλη από όλα τα συμμετέχοντα κράτη μέλη. Είναι επικεφαλής στις ποινικές έρευνες που διεξάγονται από τους εντεταλμένους εισαγγελείς σε καθημερινή βάση.
Η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία άρχισε να λειτουργεί την 1η Ιουνίου 2021 και διεξάγει ήδη πολλές έρευνες. Συνεχίζονται επίσης οι εργασίες σε τομείς όπως η προσαρμογή των εθνικών συστημάτων απονομής δικαιοσύνης στον κανονισμό για την Ευρωπαϊκή Εισαγγελία, ο διορισμός των Ευρωπαίων Εντεταλμένων Εισαγγελέων και η πρόσληψη προσωπικού.
Στις 19 Μαρτίου 2025, η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία υπέβαλε την ετήσια έκθεσή της για το 2024 στην Επιτροπή Πολιτικών Ελευθεριών, Δικαιοσύνης και Εσωτερικών Υποθέσεων του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου. Στο τέλος του 2024, η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία είχε συνολικά 2 666 εν εξελίξει έρευνες (αύξηση κατά 38 % σε σχέση με το προηγούμενο έτος), με εκτιμώμενη ζημία για τον προϋπολογισμό της ΕΕ ύψους 24,8 δισ. EUR (22,5 % μεγαλύτερη από ό,τι το 2023). Πάνω από το ήμισυ της εκτιμώμενης ζημίας (13,15 δισ. EUR) συνδέεται με τη διασυνοριακή απάτη στον τομέα του ΦΠΑ, με τη σχεδόν συστηματική συμμετοχή εγκληματικών οργανώσεων, γεγονός που θέτει σε σοβαρό κίνδυνο την εσωτερική ασφάλεια.
Ο ρόλος του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου
Το Κοινοβούλιο έχει διαδραματίσει σημαίνοντα ρόλο στη διαμόρφωση της ενωσιακής νομοθεσίας στον τομέα της δικαστικής συνεργασίας σε ποινικές υποθέσεις και η καταπολέμηση του εγκλήματος και της διαφθοράς συνιστούν προτεραιότητα για το Κοινοβούλιο. Εργάζεται επί της δικαστικής συνεργασίας σε ποινικές υποθέσεις επί ίσοις όροις με το Συμβούλιο. Η συνήθης νομοθετική διαδικασία εφαρμόζεται σε όλους σχεδόν τους τομείς του ποινικού δικαίου της ΕΕ, με ελάχιστες εξαιρέσεις — συμπεριλαμβανομένης, ιδιαιτέρως, της διαδικασίας έγκρισης για τη σύσταση της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας.
Η Eurojust αποτελεί το βασικό μέσο για την επίτευξη δικαστικής συνεργασίας σε ποινικές υποθέσεις μεταξύ των κρατών μελών. Στο πλαίσιο της μεταρρύθμισης της Eurojust, το Κοινοβούλιο τάχθηκε ενεργά υπέρ ενός διεξοδικότερου κοινοβουλευτικού ελέγχου και της βελτίωσης των κανόνων προστασίας των δεδομένων.
Την 1η Δεκεμβρίου 2020 το Κοινοβούλιο διοργάνωσε (μέσω εξ αποστάσεως συμμετοχής λόγω της νόσου COVID-19) την πρώτη διακοινοβουλευτική συνεδρίαση επιτροπών (ΔΣΕ) σχετικά με την αξιολόγηση των δραστηριοτήτων της Eurojust. Η ΔΣΕ είχε ως αντικείμενο την πρώτη αξιολόγηση των δραστηριοτήτων της Eurojust από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και τα εθνικά κοινοβούλια σύμφωνα με το άρθρο 85 της ΣΛΕΕ και τον κανονισμό (ΕΕ) 2018/1727. Η δεύτερη ΔΣΕ για την αξιολόγηση των δραστηριοτήτων της Eurojust διοργανώθηκε την 1η Φεβρουαρίου 2022, ενώ η τρίτη πραγματοποιήθηκε στις 30 Νοεμβρίου 2022 και η τέταρτη στις 7 Νοεμβρίου 2023 στις Βρυξέλλες. Η πέμπτη ΔΣΕ πραγματοποιήθηκε στις 2 Δεκεμβρίου 2024 και η έκτη ΔΣΕ στις 20 Νοεμβρίου 2025.
Το Κοινοβούλιο, στις 20 Ιανουαρίου 2021, ενέκρινε ψήφισμα σχετικά με την εφαρμογή του ευρωπαϊκού εντάλματος σύλληψης και τις διαδικασίες παράδοσης μεταξύ των κρατών μελών (έκθεση εφαρμογής σχετικά με την απόφαση-πλαίσιο 2002/584/ΔΕΥ του Συμβουλίου, της 13ης Ιουνίου 2002, που εγκρίθηκε πριν από τη Συνθήκη της Λισαβόνας). Στο εν λόγω ψήφισμα, το Κοινοβούλιο προέβη σε αξιολόγηση των αποτελεσμάτων της απλουστευμένης διασυνοριακής δικαστικής διαδικασίας παράδοσης, η οποία το 2004 αντικατέστησε τις χρονοβόρες διαδικασίες έκδοσης της ΕΕ, βάσει της αρχής της αμοιβαίας αναγνώρισης των δικαστικών αποφάσεων.
Στις 6 Οκτωβρίου 2021, το Κοινοβούλιο ενέκρινε ψήφισμα σχετικά με την τεχνητή νοημοσύνη στο ποινικό δίκαιο και τη χρήση της από την αστυνομία και τις δικαστικές αρχές σε ποινικές υποθέσεις. Στις 13 Μαρτίου 2024, το Κοινοβούλιο ενέκρινε τη θέση του σχετικά με την πρόταση κανονισμού για τη θέσπιση εναρμονισμένων κανόνων σχετικά με την τεχνητή νοημοσύνη (η πράξη για την ΤΝ εγκρίθηκε στις 13 Ιουνίου 2024).
Το Κοινοβούλιο προσφάτως προετοίμασε εκθέσεις και ψηφίσματα σχετικά με τα ακόλουθα θέματα: την πρόληψη και την καταπολέμηση της βίας κατά των γυναικών και της εξ οικείων βίας· την καταπολέμηση της διαφθοράς· την πρόληψη και την καταπολέμηση της εμπορίας ανθρώπων, καθώς και την προστασία των θυμάτων· τη διαβίβαση της ποινικής δικογραφίας· τα δικαιώματα των θυμάτων· τη νομιμοποίηση εσόδων από παράνομες δραστηριότητες και τη χρηματοδότηση της τρομοκρατίας· τη δήμευση και την ανάκτηση περιουσιακών στοιχείων· τη ρητορική μίσους στο Διαδίκτυο· τον εντοπισμό και την αφαίρεση υλικού σεξουαλικής κακοποίησης παιδιών· το έγκλημα στον κυβερνοχώρο· την ψηφιοποίηση της δικαιοσύνης· τη συνεργασία στον τομέα της επιβολής του νόμου· την τρομοκρατία και τη βίαιη ριζοσπαστικοποίηση· και το παρεμβατικό κατασκοπευτικό λογισμικό·
Στις 12 Μαρτίου 2024, το Κοινοβούλιο ενέκρινε τη θέση του σχετικά με μια νέα οδηγία για τις παραβάσεις στις κυρώσεις της ΕΕ. Τον Δεκέμβριο του 2022, ως απάντηση στη ρωσική επίθεση κατά της Ουκρανίας, η Επιτροπή πρότεινε την παρούσα οδηγία, η οποία εγκρίθηκε στις 24 Απριλίου 2024. Το νομοθέτημα σχετικά με τον ορισμό των ποινικών αδικημάτων και των κυρώσεων για την παραβίαση των περιοριστικών μέτρων της ΕΕ, ενώ ποινικοποιεί την καταστρατήγηση των κυρώσεων.
Οι πολιτικές για τη δικαστική συνεργασία σε ποινικές υποθέσεις εξακολουθούν να αναπτύσσονται, με ιδιαίτερη έμφαση στην αποτελεσματικότερη αντιμετώπιση των απειλών και της εγκληματικότητας σε πανευρωπαϊκό επίπεδο. Το Κοινοβούλιο έχει εγκρίνει ειδικά μέτρα για την καταπολέμηση της τρομοκρατίας, του διεθνικού εγκλήματος, της διαφθοράς, της απάτης και της νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες, καθώς και για την προστασία των δικαιωμάτων των θυμάτων, των υπόπτων και των κρατουμένων σε ολόκληρη την Ένωση. Εγκρίθηκαν επίσης διάφορα μέτρα που αποσκοπούν στη βελτίωση της ανταλλαγής πληροφοριών μεταξύ των κρατών μελών.
Η τρίτη συνεδρίαση ολομέλειας του φόρουμ υψηλού επιπέδου για το μέλλον της ποινικής δικαιοσύνης της ΕΕ πραγματοποιήθηκε στις Βρυξέλλες στις 1 και 2 Οκτωβρίου 2025.
Το Κοινοβούλιο θα εξετάσει και θα ψηφίσει τις επικείμενες νομοθετικές προτάσεις για το μέλλον της Eurojust και τους κανόνες για την καταπολέμηση του οργανωμένου εγκλήματος, όπως ανακοινώθηκε στο πρόγραμμα εργασίας της Επιτροπής για το 2026.
Το παρόν ενημερωτικό δελτίο εκπονήθηκε από το Θεματικό Τμήμα Δικαιοσύνης, Πολιτικών Ελευθεριών και Θεσμικών Θεμάτων του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου. Για περισσότερες πληροφορίες, επισκεφθείτε την ιστοσελίδα της Επιτροπής Πολιτικών Ελευθεριών, Δικαιοσύνης και Εσωτερικών Υποθέσεων.
Mariusz Maciejewski / Alessandro Davoli